Bernie Sanders

Met John Nichols

Het is oké om kwaad te zijn op het kapitalisme

..

..

..

..

..

Bot Uitgevers

Eerste druk, oktober 2023

© 2023 Bernie Sanders

© 2023 Nederlandse vertaling Manon Verhagen

..

Oorspronkelijke titel: It’s OK to be angry about capitalism

Oorspronkelijke uitgever: Crown, an imprint of the Crown Publishing Group, a division of Penguin Random House llc

..

Deze uitgave kwam tot stand dankzij bemiddeling van Sebes & Bisseling Literary Agency te Amsterdam.

..

Omslagontwerp: MarkMyWork

Verzorging ePub: Michiel Niesen

..

isbn 978 90 8330 059 7

Ik draag dit boek op aan Jane O’Meara Sanders, die al meer dan veertig jaar aan mijn zijde staat als mijn vrouw, collega en beste kameraad. Ik wil ook mijn broer Larry bedanken, die toen wij jong waren nieuwe werelden voor mij opende en die voor mij een mentor blijft.

Ik draag dit boek verder op aan mijn fantastische kinderen Levi, Heather, Carina en Dave, en aan mijn kleinkinderen Sunnee, Cole, Ryleigh, Grayson, Ella, Tess en Dylan. Ik weet zeker dat zij en hun generaties zullen helpen in het creëren van een betere wereld.

Inleiding: Kapitalisme is het probleem

Hoe ouder hoe conservatiever, zeggen ze. Nou, ik niet. Hoe ouder ik word, hoe bozer ik word over het ultrakapitalistische systeem waarin we leven, en hoe meer ik verlang naar fundamentele veranderingen.

Sommige mensen vinden het ‘on-Amerikaans’ om moeilijke vragen te stellen over waar we staan als natie en waar we naartoe gaan. Ik niet. Naar mijn mening is er niets zo Amerikaans als het bevragen van de systemen die ons hebben teleurgesteld. We moeten veranderingen eisen om de samenleving te creëren die wij en toekomstige generaties verdienen.

Dit is de simpele waarheid: het ultrakapitalistische economische systeem dat de afgelopen jaren in de Verenigde Staten de dienst uitmaakt, aangedreven door onbeheersbare hebzucht en minachting voor menselijke waardigheid, is niet alleen onrechtvaardig. Het is ook immoreel.

We moeten die immoraliteit onder ogen zien en er iets aan doen. Moedig. Zonder excuses. Zonder angst. Dan pas kunnen we beginnen aan de transformatie van een systeem dat nadelig is voor de meeste mensen en miljoenen levens vernietigt.

Die realiteit onder ogen zien en mensen mobiliseren om de verandering teweeg te brengen die we nodig hebben, is niet eenvoudig. Daarom heb ik dit boek geschreven. We moeten niet alleen de machtige krachten begrijpen die ons nu tegenhouden, maar, net zo belangrijk, een visie hebben op waar we in de toekomst willen zijn.

Ik ben er heilig van overtuigd dat we in het rijkste land in de geschiedenis van de wereld, met een explosieve technologische vooruitgang die de productiviteit van werknemers enorm zal verhogen, eindelijk een einde kunnen maken aan de economie van bezuinigen. En dat we de langverwachte droom kunnen verwezenlijken om een fatsoenlijke levensstandaard te bieden voor iedereen. In de eenentwintigste eeuw kunnen we een einde maken aan de ieder-voor-zich-economie waarin de overgrote meerderheid worstelt om te overleven, terwijl een handvol miljardairs meer rijkdom heeft dan ze in duizend levens zouden kunnen uitgeven.

Amerika is van de oligarchen

Laten we duidelijk zijn. Terwijl de middenklasse blijft afnemen, is het huidige systeem buitengewoon goed voor de mensen die het bezitten. Deze oligarchen hebben extreme rijkdom en enorme macht. Sterker nog, voor de rijkste 1 procent is het nog nooit zo goed geweest. Ze hebben landhuizen over de hele wereld. Ze hebben privé-eilanden, dure kunst, jachten en privéjets. Sommigen van hen hebben ruimteschepen die hen ooit naar Mars kunnen brengen. Deze oligarchen zijn zeer tevreden over de huidige situatie en zullen er met onbeperkte middelen alles aan doen om te verdedigen wat ze hebben en de status quo te behouden.

Ja, we leven in een ‘democratie’, maar zij bezitten die democratie. Ze besteden tientallen miljarden dollars aan campagnebijdragen aan de beide grote politieke partijen, om politici te kopen die doen wat zij willen. Ze geven nog eens miljarden uit aan lobbyfirma’s om overheidsbeslissingen op federaal, staats- en lokaal niveau te beïnvloeden.

Daarom hebben we de afgelopen vijftig jaar consequent beleid gezien dat de zeer rijken ten goede komt ten koste van iedereen.

Ja, we hebben vrijheid van meningsuiting en een ‘vrije pers’. Maar de oligarchen bezitten die media grotendeels. Daarom worden er op tv en radio, in de kranten en op sociale media zelden echt lastige vragen gesteld en worden er zelden kwesties ter sprake gebracht die de bevoorrechte positie van werkgevers ondermijnen. Dat is de reden waarom er, ondanks de vele duizenden televisienetwerken, radiostations en websites die ze bezitten, weinig publieke discussie is over de macht van het bedrijfsleven in Amerika en over hoe de oligarchen die macht gebruiken om hun belangen ten koste van werkende mensen te bevorderen.

Het goede nieuws is dat, terwijl de oligarchen en de instellingen die ze in hun zak hebben de status quo wanhopig proberen te handhaven, we scheurtjes in het systeem beginnen te zien. Miljoenen Amerikanen beginnen de maatschappij waarin ze leven vanuit een nieuw en ander perspectief te bekijken. Ze beginnen groot te denken. Ze stellen moeilijke vragen en eisen antwoorden die hen verder brengen dan de incrementele politiek en de mainstream ideologie van vandaag. Velen van hen vinden antwoorden in vakbonden, terwijl ze streven naar meer zeggenschap op hun werkplekken, evenals naar betere lonen, secundaire arbeidsvoorwaarden en arbeidsomstandigheden.

We nemen het op tegen de economische en politieke elite

Ik weet hier iets van, omdat ik twee van de meest progressieve grassroots-campagnes1 voor het presidentschap in de moderne Amerikaanse geschiedenis heb geleid. In 2016 nam ik het op tegen de door de Democratische partij aangewezen kandidaat en schokte mijn campagne de politieke elite door tweeëntwintig staten te winnen en meer dan 13 miljoen stemmen te behalen in de Democratische voorverkiezingen. Dat was niet wat ze hadden bedacht. Dat was niet wat de grote donateurs wilden. Dat was niet wat de grote mediabedrijven wilden. Dat was niet wat de supergedelegeerden wilden. Maar dat is wat er gebeurde.

Vier jaar later, in 2020, kregen we de meeste stemmen in de eerste drie Democratische staten waar de voorverkiezingen worden gehouden: Iowa, New Hampshire en Nevada. Het resultaat: een in paniek geraakte politieke elite schaarde zich achter Joe Biden. De enige kandidaat die, in hun optiek, ons zou kunnen verslaan. De andere kandidaten werd gevraagd zich terug te trekken.

De belangrijkste les van die campagnes was niet alleen de hoeveelheid staten die we wonnen toen we de hebzucht en roekeloosheid van de heersende klasse aanpakten, of het totale aantal stemmen dat we kregen. Belangrijker was waar de stemmen vandaan kwamen. Ze kwamen, in overweldigende aantallen, van jongeren onder de veertig: de toekomst van ons land.

In staat na staat, en in nationale peilingen, wonnen we de steun van jonge Amerikanen met overweldigende meerderheden. Deze kiezers – zwart, wit, latino, Aziatisch-Amerikaans, inheemse Amerikanen – begrepen vanuit hun eigen ervaring dat het ultrakapitalistische systeem van Amerika niet voor hen werkt. Het werkt niet voor hen op economisch gebied, omdat ze een lagere levensstandaard ervaren dan hun ouders. Het werkt niet voor hen vanuit een milieuperspectief, omdat ze op een planeet leven die steeds ongezonder en onbewoonbaarder wordt door klimaatverandering. Het werkt niet voor hen als het gaat om het beëindigen van systemisch racisme, seksisme, homofobie en xenofobie. Tijdens onze campagnes maakten miljoenen jongeren in dit land het duidelijk: ze willen verandering, échte verandering.

Deze Amerikanen begrijpen dat oppervlakkige voorstellen een ontoereikende reactie zijn op de enorme crisissen waarmee we worden geconfronteerd. Voor hen groeit het besef dat dit land diepgewortelde systemische problemen heeft en dat het niet goed genoeg is om alleen de symptomen van het probleem aan te pakken. We moeten de wórtel van het probleem aanpakken. We moeten de destructiviteit van het moderne ultrakapitalisme blootleggen en we moeten het systeem veranderen. Hoewel uit peilingen blijkt dat een meerderheid van de Amerikanen nog steeds positief over het kapitalisme denkt, is de steun de afgelopen jaren gestaag gedaald. Volgens een onderzoek van AxiosMomentive uit juni 2021 is de steun voor het kapitalisme zelfs gedaald tot onder de 60 procent. Het aantal Amerikanen tussen achttien en vierendertig jaar met een negatieve kijk op het kapitalisme steeg van 38 procent in 2019 naar 49 procent slechts twee jaar later. Onder Gen-Z-volwassenen – mensen tussen achttien en vierentwintig jaar oud, die nu opleidingen volgen en de arbeidsmarkt gaan betreden – zegt 54 procent dat ze een negatief beeld van het kapitalisme hebben.

De politieke realiteit van dit moment in de geschiedenis is niet alleen het gevecht voor een democratischer, rechtvaardiger en humanere maatschappij. Dit is het moment waarop we met al onze energie moeten vechten tegen reactionaire en neofascistische krachten in dit land, die de democratie ondermijnen en ons richting autoritarisme en geweld sturen, terwijl ze minderheden van alles de schuld geven en ons proberen te verdelen op basis van ras, geslacht, seksuele geaardheid of etniciteit.

Daarom heb ik, nadat ik de Democratische nominatie in 2020 verloor, met de progressieve beweging samengewerkt om er alles aan te doen wat we konden om Trump te verslaan en Joe Biden als president in het zadel te helpen. Hoewel Biden en ik zeer verschillende politieke opvattingen hebben, ken ik hem al jaren en beschouw ik hem als een vriend en een zeer fatsoenlijk mens.

Tijdens die verkiezingscampagne, die plaatsvond tijdens de covidpandemie, organiseerde ik tientallen livestreams voor Biden en Harris die door honderdduizenden mensen werden bekeken. We hebben ons ook gericht op kiezersregistratie en het vergroten van de opkomst onder jongeren, vakbondsleden en niet-traditionele kiezers. En dat werkte. Een van de redenen dat Biden won en Democraten het goed deden in 2020, was de ongekende opkomst die we zagen onder nieuwe en jongere kiezers. Tot verrassing van de experts en de opiniepeilers gebeurde iets soortgelijks tijdens de tussentijdse verkiezingen van 2022, toen overweldigende steun van jonge kiezers Democraten hielp om de verwachtingen te trotseren en de controle over de Senaat te behouden. Helaas verloren ze het Huis en daarmee de mogelijkheid om veel van het programma van president Biden door te voeren.

In 2020, en opnieuw in 2022, heb ik mijn best gedaan om het Amerikaanse volk te waarschuwen voor Trump; dat hij geen normale politieke figuur was en dat dit geen normale verkiezingen waren. De campagne van 2020 was geen ‘botsing van ideeën’. Het was een strijd over of we wel of niet een democratie zouden blijven.

Herhaaldelijk heb ik duidelijk gemaakt dat Trump niet alleen een pathologische leugenaar en despoot was, maar dat het onwaarschijnlijk was dat hij zich bij verlies aan de grondwet zou houden, zijn nederlaag zou accepteren en vrijwillig uit zijn ambt zou vertrekken. Helaas maakten de opstand van 6 januari 2021 en latere onthullingen het overvloedig duidelijk dat mijn zorgen gerechtvaardigd waren en dat een groot deel van de Republikeinse Partij is afgedaald tot rechts, antidemocratisch extremisme. Dat werd des te duidelijker in 2022, toen door Trump gesteunde verkiezingsontkenners zich in diverse staten verkiesbaar stelden. En Trump blijft een probleem in 2024, wanneer hij opnieuw een gooi doet naar het presidentschap.

Waarom mensen op Trump stemmen

Een van de meer verontrustende aspecten van de verkiezingen van 2020 was dat hoewel Biden won, Trump 10 miljoen meer stemmen kreeg dan in 2016. Hij deed het vooral goed in witte, landelijke, economisch achtergestelde delen van het land. Waarom? Waarom stemden arbeiders, van wie velen worstelen om het hoofd boven water te houden, op Trump? Waarom kon hij op afgelegen plekken bijeenkomsten houden die tienduizenden enthousiaste volgers trokken?

Ik weet dat sommige commentatoren en politici op deze vragen reageren door te suggereren dat alle aanhangers van Trump racisten, seksisten en homofoben zijn; dat ze ‘verwerpelijk’ zijn en dat er niets aan te doen is. Sorry, daar ben ik het niet mee eens. En ik kan het weten. Ik ben in bijna alle staten in Amerika geweest en heb, in tegenstelling tot de commentatoren, wél met veel Trump-supporters gesproken. Zijn sommigen van hen racisten en seksisten? Zeker. Maar velen zijn dat niet.

Als we willen begrijpen waar de steun van de arbeidersklasse voor Trump vandaan komt, moeten we volgens mij kijken naar de pijn, wanhoop en politieke vervreemding die miljoenen Amerikanen uit de arbeidersklasse nu ervaren en naar de mate waarin de Democratische Partij hen in de steek heeft gelaten om rijke campagnebijdragers en de ‘mooie mensen’ aan zich te binden.

Deze steun komt van Amerikanen die, terwijl de rijken steeds rijker worden, hebben gezien dat hun reële lonen stagneren en hun goede vakbondsbanen naar China en Mexico verdwijnen. Ze kunnen geen gezondheidszorg betalen, geen kinderopvang, ze hebben geen geld voor de vervolgopleiding van hun kinderen en zijn doodsbang voor een pensioen met onvoldoende inkomen. Door wat artsen ‘wanhoopsziekten’ noemen, is er in die gemeenschappen zelfs een daling van de levensverwachting.

Veel van deze kiezers leven volgens het boekje. Ze werken keihard en doen hun best voor hun kinderen en de gemeenschap. Tijdens het dieptepunt van de coronapandemie hadden ze niet de luxe om achter een computer thuis op afstand te werken. Ze zetten hun leven op het spel en werkten in ziekenhuizen, fabrieken, magazijnen, openbaar vervoer, slachthuizen en supermarkten. Ze hielden de economie gaande en velen van hen stierven als gevolg hiervan.

Veel van deze zogenaamde racistische Amerikanen stemden op Barack Obama, onze eerste zwarte president. Ze stemden voor ‘hoop’, ‘verandering’ en ‘Yes We Can’. En ze stemden op hem tijdens de herverkiezingen. Maar hun leven werd niet beter.

Na bijna vijftig jaar van loonstagnatie waren de Democraten aan de macht – maar we hebben de lonen van werknemers niet verhoogd. Na een enorme hoeveelheid illegale antivakbondsactiviteiten van bedrijven hebben we het voor werknemers niet makkelijker gemaakt om zich bij vakbonden aan te sluiten. We hebben de baanzekerheid niet verbeterd. We hebben de hebzucht van bedrijven of de enorme niveauverschillen in inkomens en vermogen niet aangepakt. We hebben geen gezondheidszorg voor iedereen verstrekt of de kosten van medicijnen verlaagd. We hebben kinderopvang en hoger onderwijs niet betaalbaar gemaakt. We hebben dakloosheid of de hoge kosten van huisvesting niet aangepakt. We hebben het voor werkenden niet makkelijker gemaakt om met zekerheid en waardigheid met pensioen te gaan. We hebben het corrupte campagnefinancieringssysteem niet hervormd.

Vandaag de dag voelen tientallen miljoenen Amerikanen een diepe woede tegenover het establishment in de politiek, de economie en de media. Mensen kijken naar Washington en de media en zien afwijzing en minachting. Ze zien niet alleen een overheid die hun behoeften negeert, maar ook politici die druk bezig zijn met fondsenwervingsevenementen onder de rijken, die geen idee hebben wat het leven van de grote meerderheid van de Amerikanen inhoudt.

De absurditeit van de huidige situatie is dat Trump – een charlatan, het gezicht van de gevestigde orde, een miljardair en een zakenman die totaal antiwerknemer is – in staat is geweest om dat politieke vacuüm te vullen en die woede aan te boren. Donald Trump, ‘kampioen van de arbeidersklasse’. Het is ronduit triest!

‘Build back better’ lukt niet

De inauguratie van Biden in januari 2021, met Democratische controle over het Huis van Afgevaardigden en de Senaat, gaf de Democraten de kans om eindelijk op te komen voor arbeiders. En geen moment te vroeg. In de eerste maanden van 2021 stond het land voor een ongekende volksgezondheids- en economische crisis. Duizenden mensen stierven dagelijks aan covid-19, miljoenen verloren hun baan en kampten met honger en dakloosheid, ziekenhuizen hadden te weinig personeel en verkeerden in een crisis, en scholen sloten.

Het was tijd om gedurfd te handelen. Als de nieuwgekozen voorzitter van de begrotingscommissie van de Senaat was ik in een positie om het voortouw te nemen. Op 6 maart 2021 werd na veel werk door de begrotingscommissie het Amerikaanse Reddingsplan van 1,9 biljoen dollar met 50 tegen 49 stemmen door de Senaat goedgekeurd. Het definitieve amendement werd op 10 maart door het Huis goedgekeurd en op 11 maart door de president ondertekend. Deze maatregel was een van de omvangrijkste en meest ingrijpende in de moderne Amerikaanse geschiedenis. Tijdens een ongekende pandemie waarin werkloosheid en economische wanhoop explodeerden, voorzag deze wetgeving in de broodnodige hulp die werkende gezinnen en staats- en lokale instellingen hard nodig hadden. En deze maatregel was ook buitengewoon populair. In maart 2021 had president Biden een populariteitspercentage van 59 procent, het hoogste van zijn presidentschap. De mensen zagen dat ze eindelijk een overheid hadden die voor hen werkte.

Velen van ons begrepen dat hoewel het Amerikaanse Reddingsplan een enorm belangrijke noodwetgeving was, het niet genoeg was. Nu we Democratische controle over het Witte Huis, de Senaat en het Huis hadden, was er de mogelijkheid om de langdurige structurele crisis aan te pakken waarmee werkende mensen werden geconfronteerd. De begrotingscommissie werkte samen met het Witte Huis en leden van het Congres om een reeks voorstellen samen te stellen onder de naam Build Back Better; een alomvattend verzoeningsvoorstel dat meer voor werkende gezinnen zou hebben gedaan dan enig ander wetgevingsstuk in de laatste tachtig jaar. Het was werkelijk transformerend van aard en had brede publieke steun. Helaas haalde dat wetsvoorstel het niet. In een Senaat met een 50-50-verdeling hadden we elke Democraat nodig om het goed te keuren. Twee conservatieve Democraten, Joe Manchin uit West Virginia en Kyrsten Sinema uit Arizona, beiden zwaar gefinancierd door het bedrijfsleven, ondermijnden onze inspanningen op elke manier. Door hun toedoen sleepte het proces zich maandenlang voort. Het momentum was voorbij. Mensen verloren hoop. Een jaar na de goedkeuring van het Amerikaanse Reddingsplan stierf Build Back Better, en daarmee veel van de politieke steun die president Biden en de Democraten hadden gewonnen. Een jaar na de goedkeuring van het Amerikaanse Reddingsplan was de populariteit van Biden met twintig punten gedaald.

Economische rechten zijn mensenrechten

Welke rol moet de overheid spelen in ons leven – dat is een van de meest fundamentele en aanhoudende debatten in de politiek. En die discussie moet noodzakelijkerwijs ook gaan over mensenrechten. Kort gezegd: waar hebben burgers recht op als menselijke wezens? En hoe kan de overheid in die rechten voorzien?

In de lange geschiedenis van ons land is het concept van mensenrechten onderhevig geweest aan een radicale evolutie. We hebben de barbarij van de slavernij en de brute onderwerping van inheemse Amerikanen doorleefd. We hebben geleefd in een ‘democratie’ waar alleen rijke witte mannen het recht hadden om te stemmen. Honderden jaren werden vrouwen gezien als tweederangsburgers en werd hun letterlijk de controle over hun eigen lichamen ontzegd.

We hebben periodes van intense vooroordelen en haat tegenover immigranten doorgemaakt. We hebben een lange periode meegemaakt waarin het voor homokoppels illegaal was om openlijk hun liefde voor elkaar te uiten.

In onze geschiedenis is er ook een diepgaande scheiding tussen politieke rechten en economische rechten. Ja, onze grondwet en de Bill of Rights garanderen ons het recht om te stemmen, het recht om onze mening te uiten, het recht om onze religieuze overtuigingen te praktiseren, het recht om samen te komen en vele andere belangrijke politieke rechten.

Maar ze garanderen ons niet het recht op fatsoenlijk werk, gezondheidszorg, onderwijs, voedsel en onderdak. Ze garanderen ons niet het recht op de basisbehoeften die het mogelijk maken voor mensen om fatsoenlijke en veilige levens te leiden. In 1944 sprak president Franklin Delano Roosevelt, in een grotendeels over het hoofd geziene toespraak, over deze tegenstelling. ‘Deze Republiek begon en groeide tot haar huidige kracht onder bescherming van bepaalde onvervreemdbare politieke rechten, waaronder het recht op vrije meningsuiting, persvrijheid, godsdienstvrijheid, een proces via juryrechtspraak en bescherming tegen onredelijke huiszoekingen en inbeslagnemingen. Dit waren onze rechten voor een leven in vrijheid,’ legde FDR uit. ‘Naarmate ons land in omvang en statuur is gegroeid, en onze industriële economie is uitgebreid, bleken deze politieke rechten echter onvoldoende om ons te verzekeren van gelijkheid in de zoektocht naar geluk. We zijn ons ervan bewust geworden dat ware individuele vrijheid niet kan bestaan zonder economische zekerheid en onafhankelijkheid.’

Nog een keer: Ware individuele vrijheid kan niet bestaan zonder economische zekerheid en onafhankelijkheid.

Roosevelt had gelijk toen hij dit bijna tachtig jaar geleden zei, en het principe is nog altijd waar. Economische rechten zijn mensenrechten en ware individuele vrijheid kan niet bestaan zonder die rechten.

Een van de grote tragedies uit de moderne Amerikaanse geschiedenis is dat het ons niet is gelukt om Roosevelts visie te realiseren. Vandaag de dag leeft 60 procent van onze mensen van loonstrook naar loonstrook in dit ‘vrije’ land. De reële, voor inflatie aangepaste, lonen zijn al vijftig jaar niet gestegen.

Ongeveer 85 miljoen Amerikanen zijn onverzekerd of onderverzekerd en per jaar sterven zestigduizend burgers omdat ze niet de medische zorg krijgen die ze nodig hebben. We hebben de hoogste armoederatio onder kinderen van bijna elk groot land op aarde, buitenproportioneel onder zwarte gezinnen, en ons kinderopvangsysteem is een ramp. Hoger onderwijs wordt steeds onbetaalbaarder en we lopen achter op veel andere landen als het gaat om de academische prestaties van onze studenten. Miljoenen senioren hebben niet genoeg middelen om hun huis in de winter te verwarmen of de voorgeschreven medicijnen te kopen die ze nodig hebben.

Intussen, terwijl werkende gezinnen steeds verder achteropraken, hebben de mensen aan de top het nog nooit zo goed gehad. We hebben nu meer inkomens- en vermogensongelijkheid dan ooit tevoren, waarbij de drie rijkste miljardairs meer vermogen bezitten dan de onderste helft van onze samenleving – 165 miljoen mensen. Vandaag bezit de rijkste 1 procent meer vermogen dan de onderste 92 procent en verdienen ceo’s van grote bedrijven vierhonderd keer meer dan hun werknemers.

In onze gemanipuleerde economie hebben we ook meer concentratie van eigendom en meer prijsafspraken dan ooit tevoren. In sector na sector zien we een handvol grote bedrijven die de markt beheersen. Verbazingwekkend genoeg zijn er nu drie Wall Street-bedrijven – BlackRock, Vanguard en State Street – die activa van meer dan 20 biljoen dollar beheren en grote aandeelhouders zijn in bijna elk groot bedrijf in het land – inclusief de grootste financiële instellingen van het land, media, transport, landbouw en productie.

Voor een Nieuw Amerika

Dit boek is niet alleen een kritiek op de moderne Amerikaanse samenleving en het ultrakapitalisme dat ons leven vormgeeft. Het biedt een blauwdruk voor progressieve verandering – zowel economisch als politiek. Het roept op tot een politieke revolutie waarin werkende mensen samenkomen om te strijden voor een regering die alle Amerikanen vertegenwoordigt, niet alleen de 1 procent. Het omarmt Roosevelts overtuiging dat de Amerikaanse overheid economische rechten moet garanderen aan al haar mensen.

Ja. We kunnen een gegarandeerd banenprogramma realiseren waarin mensen kunnen werken voor leefbare lonen, en we kunnen daarmee de enorme onvervulde behoefte van deze samenleving aanpakken. En we kunnen streven naar economische democratie waarbij werknemers steeds meer macht hebben over de banen die ze uitvoeren, zodat ze niet langer als ongelukkige tandwielen in de machine hoeven te functioneren.

Ja. We kunnen miljoenen banen creëren door de wereld te leiden in de strijd tegen de existentiële dreiging van klimaatverandering en onze energiesystemen transformeren; van fossiele brandstoffen naar energie-efficiëntie en duurzame energie. We kunnen onze vervallen infrastructuur herbouwen – wegen, bruggen, spoorwegen, scholen, watersystemen en breedbandinternet – terwijl we ons land veiliger en efficiënter maken.

Ja. We kunnen een einde maken aan ons disfunctionele gezondheidszorgsysteem en overstappen op een publiekelijk gefinancierd Medicare voor Iedereen-systeem dat gezondheidszorg garandeert als een mensenrecht, niet als een privilege.

Ja. We kunnen levenslang leren garanderen door middel van gratis openbaar onderwijs voor elke Amerikaan van elke leeftijd, terwijl we de beste onderwijssystemen ter wereld creëren, van kinderopvang tot PhD’s.

Ja. We kunnen het groteske niveau van inkomens- en vermogensongelijkheid beëindigen door middel van een progressief belastingstelsel dat eist dat de rijken en grote bedrijven eindelijk op een eerlijke manier worden belast.

Ja. We kunnen reproductierechten behouden en garanderen dat vrouwen de vrijheid hebben om de keuzes te maken die het beste zijn voor hun leven en hun levensonderhoud.

Ja. We kunnen alle vormen van intolerantie beëindigen en streven naar een samenleving die echt de prachtige woorden omarmt die we als kinderen hebben geleerd: Amerika is een land met ‘vrijheid en gerechtigheid voor iedereen.

Ja. We kunnen een levendige en inclusieve democratie creëren die ons corrupte campagnefinancieringssysteem beëindigt en het voor mensen van alle achtergronden makkelijker maakt om deel te nemen aan het politieke proces.

Tijdens de laatste jaren van zijn leven sprak Martin Luther King jr. met toenemende passie over hoe de strijd voor burgerrechten was geëvolueerd tot ‘een klassenstrijd’. In 1967 sprak de Nobelprijswinnaar tijdens de Southern Christian Leadership Conference in Atlanta en zei: ‘Het kapitalisme vergeet dat het leven sociaal is. En het koninkrijk van broederschap wordt niet gevonden in de these van het communisme of de antithese van het kapitalisme, maar in een hogere synthese.’ Om die hogere synthese te bereiken, legde King uit, ‘moeten we op een dag de vraag stellen: “Waarom zijn er 40 miljoen arme mensen in Amerika?” En wanneer je die vraag begint te stellen, stel je vragen over het economische systeem, over een bredere verdeling van rijkdom. Wanneer je die vraag stelt, begin je het kapitalistische systeem in twijfel te trekken. En ik zeg simpelweg dat we meer en meer vragen moeten gaan stellen over de hele samenleving...’

Dat is wat dit boek doet.

1 Een grassroots-beweging is een beweging die van onderaf komt, van betrokken burgers die mee-ontwikkelen, in plaats van van bovenaf.

1. Niet Ik, Wij

..

De campagne van 2020 en het gevecht voor de transformatie van ons land

Na een strijd van bijna veertien maanden om de Democratische presidentsnominatie kondigde ik op 8 april 2020 aan dat we onze campagne stopzetten. Die dag gaf ik een verklaring met daarin de belangrijke boodschap: ‘Hoewel deze campagne ten einde is, is onze beweging dat niet.’

Omdat de coronapandemie een einde had gemaakt aan persoonlijke campagnes, moest ik de aankondiging doen via een livestream vanuit mijn huis. Ik vond het diep ontroerend dat zo’n 7 miljoen mensen deze bekeken. Tijdens mijn toespraak koos ik ervoor om me minder te richten op de praktische aspecten van een campagne die tekortschoot en meer op de historische aard van wat we hadden bereikt.

‘Ik kan het niet met mijn geweten in overeenstemming brengen om door te gaan met een campagne die ik niet kan winnen en die het belangrijke werk, dat van ons allen gevraagd wordt op dit belangrijke moment, in de weg zou staan,’ legde ik uit. ‘Maar laat me dit heel nadrukkelijk zeggen: zoals jullie allemaal weten waren we altijd al meer dan een campagne. We zijn een grassroots-, multiraciale, multigenerationele beweging die erin gelooft dat echte verandering nooit van bovenaf komt, maar altijd van onderop.’

Onze campagne was als geen andere in de moderne Amerikaanse geschiedenis. Voortbouwend op de basis van de campagne in 2016 waarin we een politieke revolutie hadden voorgesteld, smeedden we een nationale arbeidersbeweging.

Ik positioneerde me, zoals ik ook deed in mijn eerste campagne bijna vijftig jaar eerder, als een democratische socialist die bereid en klaar was om de oligarchen, de plutocraten en de miljardairsklasse aan te pakken die ons economische systeem tot hun speeltje hadden gemaakt. Maar deze keer was anders. Hoewel mijn ideeën nog steeds werden afgedaan als ‘radicaal en extreem’ door politieke elites en velen in de media, begon ik de campagne van 2020 met een achterban van miljoenen supporters die bereid waren te vechten voor fundamentele verandering. Tegen de tijd dat de campagne voorbij was, hadden we Wall Street en de enorm machtige economische belangen die niet alleen de economie maar ook de politiek van ons land beheersen, aangepakt. We hadden de miljardairsklasse en de bedrijfstop uitgedaagd, hun media en hun super-pac’s (Political Action Committees). We hadden de politieke gevestigde orde in beide grote partijen aangevallen.

Vanaf het begin behaalden we overwinningen die de experts verrasten. We kregen de meeste stemmen in de eerste drie voorverkiezingen en waren op weg naar het veiligstellen van bijna 10 miljoen stemmen landelijk, voordat de campagne opgeschort werd. We wonnen Californië, de staat met de meeste inwoners, met meer dan 450.000 stemmen. Op een gegeven moment leidden we de nationale peilingen, niet alleen in de race voor de Democratische nominatie, maar ook in peilingen waarin we het opnamen tegen Donald Trump. En we bouwden een beweging die werd aangedreven door jongeren die bereid waren om langs de deuren te gaan om campagne te voeren, van de sneeuw in New Hampshire tot de verzengende hitte van Zuid-Texas.

We hadden de meest ambitieuze en succesvolste progressieve presidentscampagne in een eeuw georganiseerd. Onze ideeën, die slechts enkele jaren eerder werden afgedaan als te extreem om politiek haalbaar te zijn, stonden nu op de agenda van de Democratische Partij. Onze supporters en bondgenoten begonnen verkozen te worden in het Congres en als voorzitters van de partijen in hun staat. We hebben het politieke bewustzijn vergroot en miljoenen Amerikanen een hernieuwd besef gegeven van wat ze mogen verwachten van hun overheid.

Het belangrijkste voor de lange termijn is dat jongeren als gevolg van onze campagne in een ongekende mate gingen deelnemen aan het politieke proces. Het bleek dat onze ideeën en onze beweging inderdaad de toekomst van de Democratische Partij waren. Hoewel peiling na peiling liet zien dat we het minder goed deden dan we hadden gehoopt bij oudere kiezers, lieten diezelfde peilingen zien dat we ruimschoots van de andere kandidaten wonnen onder jongere kiezers – met overweldigende steun van zwarte, latino, Aziatisch-Amerikaanse, inheemse en witte kiezers onder de veertig. Opvallend was dat deze jongeren niet alleen op ons stemden; ze waren de basis van onze grassroots-campagne. Ze deelden flyers uit, belden mensen op, stuurden appjes, zamelden kleine donaties in en werkten op honderd verschillende manieren als vrijwilliger.

Een campagnefinancieringsrevolutie

Onze campagne trok een nieuwe generatie kiezers aan omdat we de moderne presidentsverkiezingen revolutionair hebben veranderd.

Op een moment dat vrijwel alle campagnes werden gefinancierd door super-pac’s2 en de superrijken, doorbraken wij dat gevestigde patroon en creëerden een geheel nieuwe aanpak om geldbedragen in te zamelen die voldoende waren om een echte nationale presidentiële campagne te voeren. We hielden geen fondsenwerving in het landhuis van een miljardair. We zochten geen steun van super-pac’s. Onze campagne werd aangedreven door de werkende klasse – leraren, postbezorgers, Amazon-warenhuiswerknemers, verpleegsters, kleine ondernemers, boeren en veteranen – met meer dan 2 miljoen individuele donateurs die goed waren voor 10 miljoen bijdragen, met een gemiddelde van 18,50 dollar per donatie. Geen enkele campagne in de Amerikaanse geschiedenis had ooit zoveel steun gekregen. We hadden de financiering van het campagne voeren gemoderniseerd door een geheel nieuw model te ontwikkelen dat het Grote Geld afwees en de mensen de macht gaf.

We hebben onze campagne met opzet op deze manier gevoerd. We wisten dat we, om hen te bereiken, de praktijken moesten afzweren die tientallen miljoenen Amerikanen terecht cynisch hadden gemaakt over de politiek. En we legden uit waarom het absoluut noodzakelijk was om ‘door hebzucht gedreven, corrupte bedrijfsinvloed op verkiezingen’ af te wijzen. De simpele waarheid, zoals ik in elke toespraak zei, is dat geen enkele verkozen politicus gewone Amerikanen zal vertegenwoordigen en het op zal nemen tegen belangenorganisaties als hij of zij ook afhankelijk is van de donaties van deze organisaties. Je kunt geen campagnebijdragen van de farmaceutische industrie ontvangen en daarna de schandalig hoge kosten van geneesmiddelen verlagen. Je kunt niet afhankelijk zijn van de fossiele brandstofindustrie en toch klimaatverandering bestrijden. Je kunt geen grote cheques van ceo’s accepteren die tegen vakbonden zijn, die rijk geworden zijn door hun werknemers uit te knijpen, en vervolgens hervormingen van arbeidswetten ten gunste van werknemers implementeren. Je kunt geen fondsenwervingsevenementen houden met miljardairs en helpen bij het ontwikkelen van een eerlijk en progressief belastingstelsel.

Uiteindelijk heeft dit land fundamentele hervormingen van de campagnefinanciering nodig om de rampzalige uitspraak van het Hooggerechtshof in Citizens United3 teniet te doen en publieke financiering van verkiezingen in te voeren. Maar om op dat punt te komen, moeten kandidaten loskomen van de wurggreep van het grootkapitaal. En de enige manier om dat te doen is door te vertrouwen op bijdragen van de arbeidersklasse. Onze campagne toonde aan dat dit zelfs op het niveau van de presidentsverkiezingen mogelijk was.

In het begin kregen we te horen dat onze aanpak onpraktisch was. Dat het nooit zou werken. Ik wist dat dat niet waar was. Dus ging ik op sociale media en schreef: ‘Ik heb een wild idee, ik wil je uitdagen om ons te helpen een campagnedoel te bereiken dat het politieke en financiële establishment steil achterover doet slaan.’ Mensen uit het hele land reageerden en ouderwetse politici waren inderdaad verbaasd toen onze campagne in één enkele maand – februari 2020 – 45 miljoen dollar ophaalde met meer dan 2,2 miljoen donaties. The Guardian zei dat we ‘een gouden standaard voor kleine-bijdragen-fondsenwerving’ hadden gevestigd.

Ik was enorm trots op wat we bereikten. Ik was nog trotser op de gevolgen van onze online fondsenwervingsinspanningen, die te zien zijn in de campagnes van een nieuwe generatie politici. Vooral bij kandidaten voor het Congres die sponsoring via super-pac’s en grote bedrijven hebben afgezworen en hun sponsorwerving nu richten op kleine donaties – waardoor ze nooit onder druk concessies hoeven te doen.

De politieke macht van sociale media activeren

Het was niet alleen onze fondsenwerving die de presidentiële politiek fundamenteel veranderde. Het was onze nieuwe benadering van sociale media.

Het was uiterst belangrijk voor ons om onze ideeën, nieuw en onbekend voor veel mensen, zo ver en wijd mogelijk te verspreiden. Ons hardwerkende team ontwikkelde innovatieve manieren om socialemedia- en livestreamplatforms te gebruiken, waarop we rechtstreeks met tientallen miljoenen Amerikanen konden communiceren. Zo konden we mensen bereiken zonder te hoeven vertrouwen op traditionele media – die onvriendelijk waren toen de campagne begon en steeds vijandiger werden naarmate deze vorderde. Natuurlijk heb ik ontelbare kranten- en radio-interviews gegeven aan traditionele media, en schoof ik waar mogelijk aan bij talkshows op televisie. Maar sociale media gaven me de mogelijkheid om verder te gaan dan de gebruikelijke fragmenten van twaalf-seconden en meer de diepte in te gaan over de grote kwesties in het land.

Vanaf het begin had onze campagne veel meer Facebook- en Instagram-interacties dan die van de andere kandidaten. Een Newsweek-kop van april 2019: ‘Bernie Sanders is de populairste Democratische kandidaat voor 2020 op sociale media.’ Hoewel het natuurlijk wel moeilijk was om Trump in te halen, zaten we duidelijk op het juiste spoor. In februari 2020 had ik meer dan 11,5 miljoen Twitter-volgers en meer dan 5 miljoen Facebook-volgers.

Tijdens de campagne was het niet ongewoon dat een evenement van twee uur in Iowa, New Hampshire of Nevada, dat misschien tweeduizend mensen naar de locatie trok, door 250.000 mensen werd bekeken via een livestream. Dit was revolutionair in de geschiedenis van politieke communicatie. Mensen werden voor het eerst blootgesteld aan nieuwe politieke ideeën en nieuwe manieren van campagne voeren – dag na dag, week na week. Met de grote menigten die we bereikten konden Amerikanen met hun eigen ogen zien dat er niets extreems was aan onze ideeën. Ze ontdekten dat ze niet alleen stonden in hun zoektocht naar fundamentele sociale en politieke verandering.

Met kiezers praten in hun eigen taal

Terwijl we nieuwe benaderingen ontwikkelden voor fondsenwerving en sociale media, negeerden we ouderwetse politieke strategieën niet. We klopten op miljoenen deuren, maar wij gingen naar gemeenschappen die zelden of nooit door kandidaten werden bezocht. In het bijzonder gingen we naar de achtergestelde wijken die altijd zijn verwaarloosd door politici en strategen.

We wilden mensen ontmoeten waar ze woonden. Onze overtuiging was vanaf het begin dat deze campagne ging over het herstellen van het contact met mensen die hun geloof in politieke processen hadden opgegeven – en over het maken van nieuwe verbindingen met mensen die er nooit deel van hadden uitgemaakt. Een voorbeeld: politieke commentatoren vroegen zich af waarom onze campagne in 2016 en opnieuw in 2020 reservaten bezocht om vertegenwoordigers van de inheemse stammen te ontmoeten. Mijn antwoord was dat we gesprekken gingen voeren met mensen die te lang waren genegeerd.

In North Dakota brachten aanhangers zoals staatsvertegenwoordiger Ruth Buffalo, een ingeschreven burger van de Mandan, Hidatsa en Arikara Natie en de eerste Democratische inheemse vrouw die in de wetgevende macht van die staat werd verkozen, de boodschap naar stedelijke en landelijke gemeenschappen met grote inheemse bevolkingen. Dankzij Ruth en anderen zoals zij behaalden we een meerderheid van de totale stemmen in de hele staat. En we behaalden meer dan 75 procent van de stemmen in Cannon Ball, waar leden van de Standing Rock Sioux-stam massaprotesten organiseerden tegen de omstreden Dakota Access-pijpleiding.

We wilden verbinding maken met nieuwe kiezers op manieren die voor hen werkten. ‘Ons doel is om met mensen te praten op een voor hen vertrouwde locatie, in een taal die ze begrijpen,’ zei Supreet Kaur, de nationale organisator voor aapi’s (Asian American and Pacific Islanders). En met dat doel hebben we onze campagnematerialen vertaald in ten minste elf Aziatische talen, waaronder Mandarijn, Koreaans, Vietnamees, Tagalog, Hindi en Punjabi.

Ook Spaanstalige flyers, advertenties en campagnes aan de voordeur en op de werkplek waren essentieel voor onze overwinningen in een aantal staten.

In de voorverkiezingen van Nevada wonnen we bijvoorbeeld 53 procent van de latinostemmen. De tweede plaats was voor Joe Biden, met 16 procent. Dat gebeurde niet per ongeluk. Onze latino-organisatoren spanden zich in en bereikten gemeenschappen waar ze bekend waren en vertrouwd werden. Bovendien hebben we geïnvesteerd in media die bedoeld zijn om jonge latino’s te bereiken, die politiek bijna altijd worden genegeerd. Dit deden we vooral in Californië, waar we samenwerkten met gerespecteerde leden van de diverse aapi-gemeenschap.

In Iowa, waar veel Afrikaanse immigranten in de vleesverwerkende industrie werken, hebben we medewerkers aangenomen en vrijwilligers ingeschakeld die Ethiopische en Somalische dialecten spraken en deze werknemers konden aanspreken. Bij een satellietcaucus4 in Ottumwa kwamen Ethiopische immigranten voordat hun dienst begon en stemden met 14 tegen 1 vóór onze campagne.

De boodschap rechtstreeks naar de mensen brengen

Net zoals we ons best deden om de talen te spreken van de kiezers, probeerden we onze campagne naar de plekken te brengen waar de kiezers woonden. Onze bijeenkomsten weken af van de normale route die kandidaten van de ene grotestadsluchthaven naar de volgende bracht. Wij gingen naar meer steden en dorpen en we bleven langer. Onze bijeenkomsten duurden uren, omdat we niet alleen de hoofdonderwerpen wilden aanstippen; we wilden dieper ingaan op wat er echt aan de hand was in het land. Wij hadden dingen te zeggen en we wisten dat mensen ook dingen te zeggen hadden tegen ons.

De waarheid is dat ik ervan houd om mensen te ontmoeten en campagne te voeren. Drie of vier bijeenkomsten per dag kan vermoeiend zijn, maar het is ook inspirerend. Ik herinner me een jongeman in Californië die mijn hand pakte en zei: ‘Senator Sanders, de reden waarom ik u leuk vind, is dat u ons behandelt als intelligente mensen.’ Om dat te kunnen doen, organiseerden we meer evenementen dan elke andere campagne. Rond de tijd van de Iowa-caucussen waren we zelfs vijfenveertig dagen achtereen op weg. Volgens sommige schattingen heeft een aanzienlijke meerderheid van de mensen die op mij hebben gestemd in de eerste caucus- en voorverkiezingsstaten Iowa en New Hampshire mij daadwerkelijk horen spreken. Dat is hoe democratie hoort te werken.

Ik weet dat veel mensen op deze evenementen verschenen als toegewijde supporters, en ik veronderstel dat sommigen naar mij luisterden en vervolgens besloten om voor andere kandidaten te stemmen. Maar ik ben er ook van overtuigd dat we nieuwe aanhangers hebben overtuigd, die de kans hadden om discussies te volgen en direct vragen te stellen. Dat was vooral het geval in landelijke gebieden, waar de Democraten het de laatste verkiezingscycli steeds moeilijker hebben. Hoewel we ook bijeenkomsten hebben gehouden in de grootste steden van Amerika, hielden we bovendien bijeenkomsten in kleine steden zoals Orient, Iowa, met een bevolking van 368 personen. Ik ontmoette daar honderden mensen op de boerderij waar voormalig vicepresident Henry Wallace was grootgebracht. Ik hield vergelijkbare evenementen in naburige provincies en in nog kleinere steden. Deze bijeenkomsten boden een herinnering aan iets dat te veel Democraten zijn vergeten: er zijn duizenden kiezers in landelijke gebieden die graag in gesprek gaan met kandidaten die bereid zijn naar hen te luisteren.

Als senator van de meest landelijke staat in de natie weet ik dat het bereiken van landelijke gebieden wat meer tijd kan kosten. Neem van mij aan, het is een lange autorit naar het Pine Ridge-reservaat in South Dakota. Maar het is de rit waard. Eenmaal aangekomen op een plek waar mensen niet gewend zijn om presidentskandidaten te zien, kun je connecties maken die partijgrenzen en ideologieën overschrijden en mensen helpen om opnieuw betrokken te raken bij een politiek systeem dat hen in de steek heeft gelaten. Voor een kandidaat die bereid is de tijd en energie te investeren om die extra kilometers af te leggen over een plattelandsweg, kan de ervaring ontroerend en zeer leerzaam zijn.

In tegenstelling tot onze grote bijeenkomsten, die een geavanceerd geluidssysteem, muziek en gastsprekers hadden en bijgewoond werden door veel media, waren de landelijke evenementen die we in de vroege voorverkiezingen deden bescheiden. Niets bijzonders. We huurden een gymzaal of de kelder van een kerk. Ik zou mensen welkom heten op het evenement, een paar woorden spreken en gevolgd worden door een panel van lokale bewoners die kort spraken over kwesties die in de gemeenschap leefden. Bij deze bijeenkomsten probeerden we altijd immigranten te betrekken, van wie velen werkzaam waren als landarbeider of bedrijven openden die verwaarloosde winkelstraten nieuw leven inbliezen. Ik eiste ook dat er, waar mogelijk, ten minste één jongere in het panel zat. Ik vond het belangrijk om dingen vanuit hun perspectief te horen, omdat ik wist dat jongeren in landelijke gebieden zich bijzonder vervreemd voelen van de politiek. Ik wilde zien of we die vervreemding samen konden overwinnen, en vaak lukte dat.

Na de bijdragen van de panelleden beantwoordde ik vragen en luisterde naar opmerkingen. Een uur of twee later, na veel discussie, gingen we verder naar de volgende stad. Maar ik bleef in contact met mensen uit deze gemeenschappen, van wie velen enthousiaste en toegewijde aanhangers van onze campagne werden. Sommigen van hen gingen zelfs als Sanders-afgevaardigden naar nationale conventies.

Het maken van deze verbindingen raakt de kern van het campagne voeren. Ik wilde hun stemmen. Zij wilden weten of ik hun belangen zou vertegenwoordigen. We hebben gesproken. En zij hebben hun beslissing genomen. En zelfs op bijeenkomsten waar heftige meningsverschillen waren, en dat waren er heel wat, bleven de interacties altijd beleefd en respectvol. Ik had het idee dat mensen het proces leuk vonden. Misschien is dat omdat we allemaal op een diep niveau voelen dat dit is waar Amerika over zou moeten gaan.

Wat ik het indrukwekkendst vond en wat me emotioneel heeft geraakt, was de bereidheid van mensen, vaak totale vreemden, om open te zijn over hun leven en hun pijn, angst en frustraties te delen met grote groepen. Er waren maar heel weinig vergaderingen waarbij er geen tranen vloeiden. Vaak begon ik met: ‘Vertel ons gewoon je naam en je verhaal.’ Dat was alles wat nodig was.

In Grundy Center, Iowa, sprak een man over zijn angst om naar de spoedeisende hulp te gaan toen hij dacht dat hij een hartaanval had. Hij wist dat het onderzoek een fortuin zou kosten en hij bleef zich zorgen maken over de mogelijkheid dat hij zou sterven en zijn vrouw dan achter zou blijven met een berg medische schulden. Hij zuchtte en zei: ‘Het is vernederend.’ De mensen om hem heen knikten. Een moment later werd er nog harder geknikt toen een vrouw vertelde over de duizenden dollars aan premies per maand die ze moest betalen om een matige ziektekostenverzekering te behouden die gekoppeld was aan de baan van haar man. Ze hadden geen andere optie, zei ze. ‘Ik ben niet gezond,’ legde de vrouw rustig uit. ‘We kunnen geen andere dingen meer doen.’

In Decorah, ook in Iowa, legde een vrouw die 1750 dollar per maand betaalde voor haar ziektekostenverzekering uit hoe haar leven veranderde toen ze zich eindelijk kon inschrijven voor Medicare.5 Ik vroeg of ze ons voorstel voor een Medicare voor Iedereen-systeem, dat mensen van alle leeftijden zou bedienen, aantrekkelijk vond. ‘Ja!’ antwoordde ze. ‘Waarom begrijpen mensen het niet?’

Het brede scala aan kwesties die mensen naar voren brachten, laat de variëteit aan strijd zien waar Amerikanen mee te maken hebben:

‘Ik ben een boer met een klein familiebedrijf en ik kan niet concurreren met de bedrijfslandbouw.’

‘Zal ik ooit herenigd worden met mijn man die naar Mexico is gedeporteerd?’

‘Ik heb een strafblad voor het roken van marihuana. Dat is toch bizar?’

‘Ik werk fulltime maar ik kan niet voor mijn kinderen zorgen met een salaris van 9 dollar per uur.’

‘Ik besefte niet dat ik 50.000 dollar aan schulden zou hebben na mijn afstuderen. Hoe ga ik dat afbetalen met het lage salaris dat ik verdien?’

‘Waarom krijgt de zwarte school van mijn kind minder staatsfinanciering dan witte scholen?’

Onze bijeenkomsten, gehouden in staat na staat, trokken uiteindelijk honderdduizenden bezoekers en miljoenen keken mee via livestreams. We legden verbindingen en het had impact: in een voorverkiezing met veel meer kandidaten dan in 2016 en met veel andere kandidaten die progressieve standpunten overnamen, lieten peilingen consequent zien dat onze campagne bij de top drie hoorde. In belangrijke caucus- en voorverkiezingsstaten stonden we bovenaan of bijna bovenaan. Een late peiling van cnn in september 2019 gaf aan dat ik gelijk opging met Joe Biden voor eerste plaats in Nevada, en ik besteedde net zoveel tijd aan die staat – met zijn grote en diverse bevolking – als aan de traditionele ‘eerste’ staten Iowa en New Hampshire.

‘Je hebt een hartaanval’

Op een dinsdagavond begin oktober was ik in Las Vegas aan het vergaderen met leden van de moslimgemeenschap. Opeens, voor het eerst in alle jaren dat ik spreek, moest ik gaan zitten. Ik kon niet blijven staan. We deden de vraag-en-antwoordsessie, maar ik wist dat er iets mis was. Ik voelde dat ik daar weg moest en we braken de bijeenkomst vroegtijdig af. Toen we in de auto stapten, zei ik: ‘Laten we teruggaan naar het hotel.’ Maar mijn assistent, Ari Rabin-Havt, zei: ‘Nee, ik denk dat we beter naar een dokter kunnen gaan.’

We gingen naar de spoedeisende hulp, waar de arts tegen me zei: ‘Je hebt een hartaanval.’ Ik kon het niet geloven. In mijn onwetendheid dacht ik dat als ik een hartaanval had, ik zou instorten – dat ik letterlijk op de grond zou liggen. In plaats daarvan zat ik in een ambulance, op weg naar een ziekenhuis. Vervolgens werd ik omringd door een team van artsen en verpleegkundigen. Ineens werd ik wakker in een ziekenhuisschort. Een paar uur later was mijn vrouw Jane, die al de hele nacht wakker was en het eerste vliegtuig uit Burlington naar Las Vegas had genomen, aan mijn zijde. We kwamen erachter dat ik een procedure had ondergaan waarbij stents in mijn slagaders waren geplaatst om ze te openen en de bloedstroom te herstellen. Ik voelde geen echte pijn toen ik die ochtend wakker werd; ik was gewoon heel zwak. In veel opzichten was de hartaanval meer een psychologische klap dan een fysieke klap. Ik ben al mijn hele leven gezegend met een goede gezondheid en kon niet geloven dat mijn lichaam me in de steek had gelaten.

Ik had veel geluk dat de zorg die ik kreeg in het Desert Springs Hospital Medical Center uitstekend was. De artsen legden uit wat er gebeurd was en ik leerde meer over cardiologie dan ik ooit had gewild. De verpleegkundigen hielpen me weer op de been en liepen met me rond door de gangen – wat in het begin moeilijk was. Enkele dagen na de operatie voelde ik me nog steeds zwak. Ik had ook niet veel zin om veel van de telefoontjes die binnenkwamen te beantwoorden. Maar wat me wel opbeurde, was het bezoek van mijn vriend Harry Reid, de voormalige majority leader van de Amerikaanse Senaat die onlangs met pensioen was gegaan als de senator van Nevada. In deze turbulente tijd was het goed om een oude vriend te zien.

Mijn hartaanval was groot nieuws en de media-interesse in mijn medische toestand was intens. Verslaggevers en tv-camera’s verdrongen elkaar rond de ingang van het ziekenhuis en bestookten iedereen die naar buiten kwam met vragen. Hoe ernstig was de hartaanval? Welke schade was er opgelopen? Trok Sanders zich terug uit de verkiezingsstrijd? Zo niet, wanneer zou de achtenzeventigjarige kandidaat met een hartaandoening de campagne hervatten, en hoe zou die campagne eruitzien?

Direct na mijn operatie hadden we hier nog geen antwoorden op. Sterker nog, we hadden onze eigen vragen: zou ik sterk genoeg zijn om de campagne voort te zetten? Kon ik het fulltime doen? Kon ik de Amerikaanse bevolking verzekeren dat ik gezond genoeg zou zijn om de ongelooflijk stressvolle verantwoordelijkheden die gepaard gaan met het presidentschap op me te nemen? President zijn op je tachtigste is één ding. President zijn op je tachtigste met een hartaandoening is iets anders. Zoals David Axelrod, voormalig topadviseur van president Obama, zei tegen The New York Times: ‘De kandidatuur voor het presidentschap is een fysieke en emotionele beproeving, en het presidentschap zelf is nog veeleisender. Terwijl we allemaal senator Sanders het beste wensen, moet dit een groot knipperend licht voor hem zijn. En gezien zijn leeftijd misschien ook voor sommige kiezers.’ Axelrod had gelijk. Het was een knipperend licht, maar niet noodzakelijkerwijs een knipperend rood licht.

Terwijl we onzeker waren over de toekomst, was één ding duidelijk. Voor mij was, na maanden non-stop te hebben gewerkt, de campagne tijdelijk stopgezet. Ik ging terug naar Burlington om uit te rusten en te herstellen, tijd door te brengen met mijn familie en te praten met nauwe medewerkers zoals mijn campagneleider, Faiz Shakir. Mediaspeculatie over of ik uit de race zou stappen nam toe met elke dag die voorbijging. Verslaggevers hingen rond voor het huis. Maar daar was ik niet mee bezig. Ik was gefocust op sterker worden. Vóór mijn hartaanval was het geen probleem om enkele kilometers te lopen. Nu raakte ik buiten adem na een paar straten. Het goede nieuws was dat ik elke dag iets verder kon lopen. Hoewel ik nog niet op honderd procent was, werden de wandelingen door onze achtertuin gemakkelijker. Ik kwam terug. Omdat ik nog nooit eerder zo’n gezondheidscrisis had meegemaakt, wist ik niet hoe lang het zou duren voordat ik weer de oude zou zijn. Maar ik vermoedde steeds sterker dat me dat zou lukken.

Jane en ik hebben er veel over gesproken of we de campagne wilden voortzetten. We waren het er allebei over eens dat we dat wilden, en toen de tijd rijp was, riepen we een kleine groep familieleden en medewerkers bijeen en begonnen we onze koers voor de toekomst uit te stippelen.

De eerste echte test zou komen op 15 oktober. Ik zou deelnemen aan een cnn-debat met de andere Democratische kandidaten. Sommige debatten duren een uur of anderhalf uur. Maar dit was een lange: twee uur. Ik was nerveus: hoe zou ik het fysiek doen? De andere kandidaten waren vriendelijk, vooral Kamala Harris, met wie ik tot dat moment niet zo hecht was geweest. Achter de schermen stond ze aan mijn zijde en vroeg: ‘Moet je zitten? Heb je gegeten?’ De uitingen van bezorgdheid van andere kandidaten – onder wie mijn collega-senatoren Elizabeth Warren, Amy Klobuchar en Cory Booker – waren oprecht en ik waardeerde ze enorm. Maar ze herinnerden me er ook aan dat dit een cruciale avond was waarop kiezers mij in de gaten hielden en keken of ik wel twee uur kon staan, en hoe ik zou reageren op kritische vragen die ook zouden gaan over mijn gezondheid.

Twee uur staan en spreken voor miljoenen kijkers is nooit gemakkelijk. In dit geval was het de meest veeleisende taak die ik sinds mijn hartaanval moest volbrengen. Als ik het had moeten opgeven vanwege vermoeidheid, zou de campagne waarschijnlijk direct voorbij zijn geweest. Ik weet niet meer of ik het debat ‘won’ of niet, maar ik bleef staan, sprak meer dan de meeste andere kandidaten op het podium, beantwoordde vragen over van alles, van het breken van monopolies tot het beschermen van de Koerden in Syrië, noemde Trump de meest corrupte president in de Amerikaanse geschiedenis en oogstte enkele gulle applausrondes. Het was gelukt, we waren terug.

Het debat was van cruciaal belang voor het opnieuw aanzwengelen van de campagne. Maar net zo belangrijk was een telefoontje dat ik kreeg van volksvertegenwoordiger Alexandria Ocasio-Cortez, die tot dat moment nog geen partij had gekozen in de voorverkiezing. Alexandria, die tijdens haar eerste jaar in het Congres enorm populair was geworden bij de progressieve gemeenschap en jonge mensen in het hele land, was door verschillende kandidaten benaderd. Maar ze nam kort voor het debat contact met me op om te zeggen dat ze had besloten onze campagne te steunen. Later legde ze uit: ‘Voor mij ging het er niet eens om om de senator te helpen. Het was een moment van helderheid voor mij persoonlijk, waarin ik zei: “Welke rol wil ik spelen? En ik wil deel uitmaken van een massabeweging.”’

Het bleek dat ze niet de enige was met die opvatting. Afgevaardigde Ilhan Omar maakte een video waarin ze onze campagne steunde en verklaarde: ‘Bernie Sanders vecht niet alleen voor het winnen van één presidentsverkiezing, hij vecht voor de ziel van onze democratie.’ Afgevaardigde Rashida Tlaib, een ander lid van de ‘Squad’ – zoals Ocasio-Cortez de vier jonge, progressieve Congresvrouwen die in 2018 waren verkozen, had genoemd – belde en zei dat ze haar steunbetuiging tijdens een bijeenkomst in haar geboortestad Detroit wilde uitspreken. Het was zo bijzonder. Al deze jonge Congresleden, met wie ik me ideologisch en persoonlijk heel nauw verbonden voelde, belden om te zeggen dat ze wilden dat de campagne zou doorgaan en dat ze er deel van wilden uitmaken.

Op de zaterdag na het debat hielden we een bijeenkomst in Queens, New York, waar ik werd vergezeld door veel langdurige supporters, onder wie campagne-co-voorzitter Nina Turner, een voormalig staatssenator uit Ohio, en Carmen Yulín Cruz, de burgemeester van San Juan, Puerto Rico. Tiffany Cabán, die later werd gekozen voor de gemeenteraad van New York, introduceerde Alexandria, die het publiek vertelde: ‘Ik kan met trots zeggen dat de enige reden dat ik enige hoop had bij het starten van mijn “kansloze” campagne voor het Congres, was dat Bernie Sanders heeft bewezen dat een succesvolle grassroots-campagne voeren in Amerika mogelijk is.’

De menigte van 27.000 mensen, de grootste van de campagne tot dan toe, gaf me een warm welkom toen ik het podium op ging. Ik wist dat we de test hadden doorstaan. En het was een onbeschrijflijk gevoel om op een podium te staan en uit te kijken over een onafzienbare menigte supporters van elke denkbare achtergrond die op die herfstdag waren gekomen om een campagne voor fundamentele verandering voort te zetten. Ik dacht aan de schoonheid van ons land en het potentieel van onze beweging om ál haar beloften waar te maken.

Tijdens die toespraak introduceerde ik een slogan die verzonnen was door Jeff Weaver – een mede-Vermonter die al tientallen jaren met mij samenwerkte aan campagnes – die perfect samenvatte waar onze campagne om draaide: ‘Niet Ik, Wij!’ We waren niet alleen bezig met een race voor het presidentschap. We bouwden een beweging om de politiek en de toekomst van de Verenigde Staten te transformeren.

Dit was Amerika op zijn best, en het gaf mij een ongelooflijk optimistisch gevoel over wat er bereikt kon worden door een campagne die in veel opzichten pas net op stoom begon te raken. Ik schuwde niet om te praten over de hartaanval. ‘Er bestaat geen twijfel over dat ik en mijn familie de afgelopen weken met een tegenslag te maken hebben gehad,’ vertelde ik de menigte. ‘Het onvertelde verhaal is dat mensen overal in dit land, in de rijkste natie in de geschiedenis van de wereld, te maken hebben met hun eigen tegenslagen.’ Dat was een boodschap die ik mee kon nemen de weg op.

De status quo confronteren

We werkten harder dan ooit. We reisden naar meer staten, hielden meer bijeenkomsten, brachten meer standpunten naar buiten en gingen dieper in op kwesties. Onze cijfers in de peilingen begonnen te stijgen. Na maandenlang achter te hebben gelopen op Joe Biden, soms met dubbele cijfers, plaatste een nationale peiling van cnn mij in januari op de eerste plaats. Daarna deed een peiling van nbc hetzelfde. Maar peilingen zijn één ding. Het daadwerkelijk binnenhalen van stemmen is iets anders.