CLAUDINE OP SCHOOL

COLETTE

CLAUDINE
OP SCHOOL

Vertaald door
Gerda Baardman

Uitgeverij Van Maaskant Haun, 2003

Oorspronkelijke titel: Claudine à l’école, Willy-Colette
© Willy-Colette, 1900

Vertaling: Gerda Baardman, 2023

Typografie, vormgeving en omslagontwerp:
enka Grafische Communicatie

Omslagafbeelding: Colette aan haar schrijftafel, circa 1910

Ebook realisatie: Epublicist, Amersfoort

isbn: 9789083310442

nur: 302

www.vanmaaskanthaun.nl

Ik heet claudine en ik woon in Montigny; daar ben ik in 1884 geboren; waarschijnlijk zal ik er niet sterven.

Mijn aardrijkskundeboek beschrijft het zo: ‘Montigny-en-Fresnois, een fraai stadje met 1950 inwoners, is in amfitheatervorm aan de rivier de Thaize gebouwd; men kan er een goed bewaard gebleven Moorse toren bewonderen…’ Mij zeggen zulke beschrijvingen niets! Om te beginnen is er helemaal geen Thaize; ik weet wel dat die officieel geacht wordt door de weilanden onder de overweg te stromen, maar in geen enkel jaargetijde staat er zelfs maar genoeg water in om de pootjes van een mus te wassen. Montigny, ‘in amfitheatervorm gebouwd’? Nee, zo zie ik het niet; ik vind het er eerder uitzien alsof de huizen van de heuveltop naar het dal een soort trap vormen onder het forse kasteel dat in de tijd van Lodewijk de Vijftiende is herbouwd en nu al bouwvalliger is dan de Moorse toren, lomp, laag, helemaal met klimop begroeid en van bovenaf afbrokkelend, elke dag een beetje meer. En het is een dorp, geen stad; de straten zijn goddank niet geplaveid; als het hard heeft geregend, loopt het water in stroompjes naar beneden en is alles na twee uur weer droog. Het is niet eens een bijzonder mooi dorp, maar ik ben er innig aan verknocht.

De grote charme, de heerlijkheid van deze streek met zijn heuvels en smalle dalen waarvan ik sommige eerder ravijnen zou noemen, zijn de bossen, de diepe, alles overwoekerende bossen die eindeloos glooien en voortgolven, zo ver het oog reikt. Hier en daar worden ze onderbroken door groene weiden of stukjes landbouwgrond, maar dat stelt weinig voor, de schitterende bossen verslinden alles. Daardoor is deze mooie streek verschrikkelijk arm, met die paar ver uit elkaar liggende boerderijtjes; het zijn er maar heel weinig, net genoeg rode daken om het fluwelige groen van het bos goed te doen uitkomen.

Dierbare bossen! Ik ken ze allemaal; ik heb er zo vaak in rondgedwaald. Er is het kreupelhout, de struiken die je gemeen in het gezicht kunnen slaan als je erlangs loopt; ze zijn vol zon, aardbeien, lelietjes-van-dalen en ook slangen. Ik heb weleens trillend naar adem gehapt van schrik als ik zo’n griezelig glad, koud lijfje voor mijn voeten langs zag glijden; wel twintig keer ben ik hijgend blijven staan als ik onder mijn hand, vlak bij de stokroos, een onschuldige gladde slang aantrof, gelijkmatig opgerold als een spiraal, met het kopje naar beneden en de gouden oogjes op me gericht; ze zijn niet gevaarlijk, maar je schrikt altijd zo! Toch ga ik er altijd weer heen, alleen of met vriendinnen, maar liefst alleen, want ik erger me aan die nuffige grote meisjes die altijd bang zijn dat ze schrammen oplopen van de braamstruiken en zich doodschrikken van kleine diertjes zoals fluwelen rupsen en bloemkrabspinnen, terwijl die juist zo mooi zijn, rond en roze als parels – ze gillen, ze zijn altijd moe, kortom, onuitstaanbaar.

En ik heb mijn favorieten, grote, hoge bomen van wel zestien, twintig jaar, mijn hart bloedt als ik zie dat er een wordt omgehakt; dat is geen kreupelhout, dat zijn bomen als zuilen, waartussen het op de smalle paden om twaalf uur ’s middags al aardedonker is en het gedempte geluid van stemmen en voetstappen verontrustend klinkt. God, wat houd ik daarvan! Ik voel me er zo helemaal alleen, mijn ogen verdwalen in de verte tussen de bomen in het mysterieuze groene licht, heerlijk rustig en tegelijk ietwat gespannen vanwege de eenzaamheid en de vage duisternis… Hier in deze hoge bossen vind je geen kleine diertjes en geen hoog gras; de bodem is vlak, beurtelings droog en galmend of juist sponzig door het water van de bronnen; hier zoeken konijnen met witte achterwerkjes hun weg, en reeën die zo schuw zijn dat je alleen maar vermoedt dat ze langs zijn gekomen, zo snel zijn ze; grote, dikke, rood met gouden fazanten, everzwijnen (die heb ik nooit gezien); wolven – ik heb er een gehoord, in het begin van de winter, toen ik beukennootjes zocht, die lekkere, olieachtige kleine beukennootjes die in je keel kriebelen, zodat je moet hoesten. Soms word je in die hoge bossen verrast door het onweer; dan schuil je onder de dikste eik en luistert zwijgend naar de regen die boven je hoofd neerklettert als op een dak, veilig en beschut, om daarna verblind en verdwaasd uit die diepten op te duiken, ontheemd in het felle licht.

En het naaldbos! Dat is niet zo diep of mysterieus, maar ik houd van de geur en van de roze en violette heide die er groeit, en van het zingen van de takken als het waait. Voordat je er bent, moet je door de dicht opeen staande hoge bomen en dan, ineens, is daar de heerlijke verrassing als je plotseling een vijver ziet, glad en diep, aan alle kanten omsloten door het bos, zo ver van alles! In het midden daarvan groeien sparren op een soort eilandje; om er te komen moet je schrijlings over een omgevallen boomstam schuiven die de beide oevers met elkaar verbindt. Onder de sparren stook je dan een vuurtje, zelfs in de zomer, gewoon omdat het niet mag; daarop rooster je van alles: een appel, een peer, een uit een veldje gestolen aardappel, zelfs bruin brood als je niets anders hebt; het ruikt naar bittere rook en hars, afschuwelijk, verrukkelijk.

In die bossen heb ik tien jaar lang in vervoering rondgedoold, ik heb er dingen buitgemaakt en ontdekkingen gedaan, en als ik ze ooit vaarwel moet zeggen, zal me dat veel verdriet doen.

Toen ik twee maanden geleden vijftien werd, ben ik lange rokken tot op mijn enkels gaan dragen, werd er een begin gemaakt met het slopen van de oude school en kregen we een nieuwe lerares. Die lange rokken waren nodig vanwege mijn kuiten, die de aandacht trokken, waardoor ik er al te volwassen uitzag; de oude school was een ruïne en de lerares, die arme, goeie mevrouw X – veertig, lelijk, onwetend, zachtmoedig en altijd doodzenuwachtig voor de onderwijsinspectie, zelfs voor de plaatselijke inspecteur. Dokter Dutertre, die in ons kanton de schoolinspecteur is, wilde haar baan aan een protegee van hem geven en in deze streek is Dutertres wil wet.

Arme oude school, bouwvallig en ongezond, maar zo grappig! Ach! De mooie gebouwen die hier in jouw plaats worden neergezet zullen je niet doen vergeten. Het nieuwe ‘schoolcomplex’ verrijst sinds een maand of zeven, acht op een speciaal voor dat doel aangekocht stuk grond naast de oude school, maar tot nu toe interesseren die grote, witte, gestaag hoger wordende kubussen ons nauwelijks, want ondanks de – in deze door luie mensen bewoonde streek nog nooit vertoonde – snelheid waarmee het werk wordt uitgevoerd, zullen de gebouwen niet voor de Wereldtentoonstelling klaar zijn, denk ik. En tegen die tijd ben ik met einddiploma en al van school af, helaas.

De kamers van de leraren op de eerste verdieping waren naargeestig, zonder enig comfort; op de begane grond lagen de beide klaslokalen, het grote en het kleine, twee ongelooflijk lelijke, vuile vertrekken met tafeltjes zoals ik sindsdien nooit meer heb gezien, afgesleten door het langdurige gebruik, zodat het niemand zou hebben verbaasd als we na een halfjaar allemaal een bochel hadden gekregen. Van de lucht die na drie uur les in de ochtend en drie uur in de middag in die lokalen hing, sloeg je letterlijk achterover. Ik heb er nooit vriendinnetjes uit mijn eigen milieu gehad, want in Montigny sturen de weinige families van stand hun kinderen naar kostschool in de provinciehoofdstad, dus op de dorpsschool zitten alleen dochters van kruideniers, boeren, veldwachters en arbeiders, allemaal nogal ongewassen.

Ik beweeg me in dat merkwaardige milieu omdat ik niet uit Montigny weg wil; als ik een moeder had gehad, zou die me hier geen vierentwintig uur hebben laten blijven, maar papa ziet niets en bemoeit zich nergens mee, hij heeft alleen aandacht voor zijn werk en het komt niet bij hem op dat ik misschien beter bij de zusters naar kostschool of naar een lycée zou kunnen gaan. En ik maak hem natuurlijk niet wijzer dan hij is!

Als vriendinnetjes had ik dus – heb ik nog steeds – Claire (ik laat haar achternaam weg), mijn voedsterzusje, met wie ik in onze eerste levensmaanden door dezelfde min ben gezoogd: een zachtaardig meisje met mooie, tedere ogen en een romantisch zieltje, dat op school elke week op een nieuwe jongen verliefd was (strikt platonisch!), zelfs nu nog niets liever wil dan dwepen met de eerste de beste idioot, hulponderwijzer of handelsreiziger die ze tegenkomt, en geneigd is tot ‘poëtische’ liefdesverklaringen.

Dan is er Lange Anaïs (die er – dankzij een fenomenaal geheugen dat bij haar de plaats van echte intelligentie inneemt – ongetwijfeld in zal slagen te worden toegelaten tot de kweekschool in Fontenay-aux-Roses), kil, verdorven en zo onmogelijk van haar stuk te brengen dat ze nooit bloost, geluksvogel die ze is! Ze beschikt over een ongelooflijk komisch talent en ik heb me vaak ziek om haar gelachen. Haar haar is niet bruin en niet blond, haar huid is geel, ze heeft smalle zwarte oogjes en kleurloze wangen en ze is zo lang als een bonenstaak. Kortom, iemand om rekening mee te houden: leugenachtig, diefachtig, verraderlijk en een volleerd hielenlikster. Ja, die Lange Anaïs komt er wel! Toen ze dertien was, wisselde ze briefjes uit met een onnozelaar van haar eigen leeftijd, met wie ze afspraakjes maakte; dat lekte uit en er kwam een schandaal van waarvan de hele school ondersteboven was, behalve zij.

En dan de zusjes Jaubert, een tweeling. Goede leerlingen! Dat zal best, maar ik zou ze met plezier kunnen villen, zo werken ze me op de zenuwen met hun braafheid, hun keurige, mooie handschrift, hun eeneiige onnozelheid, hun mollige, matte gezichtjes en hun huilerige, zachte schapenogen. Altijd aan het werk, altijd goede cijfers, netjes en achterbaks, zelfs hun adem bestaat uit lijm, bah!

En Marie Belhomme, dom, maar zo vrolijk! Ze is vijftien, maar gedraagt zich eerder als een redelijk, verstandig, ietwat voorlijk kind van acht. Er komen zoveel ongelooflijk naïeve opmerkingen uit haar mond dat onze valsheid erdoor wordt ontwapend; we mogen haar wel en ik zeg altijd de verschrikkelijkste dingen tegen haar omdat ze eerst altijd oprecht geschokt is en een minuut later hartelijk moet lachen en haar lange, smalle handen ten hemel heft, ‘vroedvrouwenhanden’, zegt Lange Anaïs. Met haar donkere haar, haar olijfkleurige huid, haar grote, vochtige zwarte ogen en haar onschuldige neusje doet ze denken aan een mooie, schuwe haas. Samen met dat groepje vorm ik dat jaar de door iedereen benijde voorhoede, nog belangrijker dan de ‘grote meisjes’, want wij gaan dit jaar op voor het eindexamen.

De rest is in onze ogen het plebs, het janhagel! Verderop in dit dagboek – want dat is het, of dat moet het worden – zal ik nog een paar andere bekenden voorstellen.

Toen mevrouw X vernam dat ze was ontslagen, heeft het arme mens een hele dag lang gehuild – wij ook – en nu heb ik dus al bij voorbaat een hartgrondige hekel aan haar opvolgster. Tegelijk met de slopers van de oude school verscheen op het schoolplein de nieuwe lerares, juffrouw Sergent, samen met haar moeder, een dikke vrouw met een muts op, die haar dochter dient en bewondert en me doet denken aan een slimme boerin die weet wat de boter kost, maar in de kern niet kwaad is. Juffrouw Sergent zelf lijkt me allesbehalve vriendelijk en ik verwacht niets goeds van die fraai gebouwde roodharige dame met haar ronde taille en heupen en haar ronduit lelijke, opgeblazen, altijd ontstoken gezicht met de mopsneus en de kleine, diepliggende, achterdochtige zwarte oogjes. Ze heeft in het oude schoolgebouw een kamer gekregen die nog niet meteen gesloopt hoeft te worden, net als haar hulponderwijzeres, de lieftallige Aimée Lanthenay, die me net zo aangenaam lijkt als haar bazin onaangenaam. Tegenover juffrouw Sergent, de indringster, volhard ik in een stugge, opstandige houding; ze heeft al eens geprobeerd me te temmen, maar daar heb ik me tot dusver brutaal tegen verzet. Na een paar felle schermutselingen moet ik erkennen dat ze een uitstekende lerares is: duidelijk, vaak scherp, met een wilskracht die bewonderenswaardig en helder zou zijn als ze niet soms zo door drift werd verblind. Als ze zichzelf beter in de hand had, zou ze bewondering verdienen, maar als je weerstand biedt, schieten haar oogjes vuur en wordt haar rode haar nat van het zweet… eergisteren moest ze de klas uit lopen om me geen inktpot naar mijn hoofd te gooien.

In de pauze nodigt de vochtige kou van deze ellendige herfst nauwelijks uit tot spelen, dus praat ik met juffrouw Aimée. We raken al snel op vertrouwelijke voet. Ze heeft het karakter van een aanhalig poesje, teer, kouwelijk en ongelooflijk lief; ik kijk graag naar haar rozig blonde snoetje en haar gouden ogen met krullende wimpers. Mooie ogen die niets liever willen dan glimlachen! De jongens kijken haar altijd na als ze buiten is. Als we op de drempel van het lokaal van de kleintjes zitten te praten, komt juffrouw Sergent vaak voorbij op weg naar haar kamer. Dan zegt ze niets en werpt ons alleen jaloerse, onderzoekende blikken toe. In haar stilzwijgen voelen mijn nieuwe vriendin en ik dat ze het niet kan uitstaan dat we zo goed met elkaar kunnen opschieten.

Die kleine Aimée – ze is pas negentien en een halve kop kleiner dan ik – babbelt als het kostschoolmeisje dat ze drie maanden geleden nog was, met een behoefte aan genegenheid en aanhankelijkheid die me ontroert. Aanhankelijkheid! Ze houdt zich in, uit een instinctieve angst voor juffrouw Sergent, en ze verstopt haar koude handjes onder haar kraag van namaakbont (net als velen van haar lotgenoten heeft de arme schat geen geld). Om haar op haar gemak te stellen, maak ik mezelf moeiteloos zacht, stel haar vragen en kijk naar haar. Ze praat, ze is mooi, ondanks – of dankzij – haar onregelmatige trekken. Haar jukbeenderen mogen dan iets te geprononceerd zijn en de iets te dikke lippen onder het korte neusje vertonen links een grappig kuiltje als ze lacht, maar wat een schitterende ogen, in de kleur van geel goud, en wat een teint, die weliswaar teer oogt, maar zo kleurecht is dat ze zelfs niet blauw wordt van de kou! Ze praat, ze praat – haar vader is steenhouwer, haar moeder sloeg haar vaak, ze heeft een zusje en drie broers, en dan was er de strenge kweekschool in de provinciehoofdstad, waar het water in de wasbakken bevroor en zij altijd omviel van de slaap omdat ze om vijf uur moesten opstaan (gelukkig was de lerares Engels erg lief voor haar) en als ze met vakantie naar huis ging, moest ze meehelpen in het huishouden en iedereen zei dat ze beter soep kon koken dan de jongedame uithangen – alles komt langs in haar gebabbel, die hele ellendige jeugd die ze ongeduldig verdroeg en waaraan ze nog steeds met angst en beven terugdenkt.

Juffertje Lanthenay, je soepele lijfje zoekt een ongekend welbehagen en roept dat ook op; als je geen hulponderwijzeres in Montigny was geworden, zou je misschien… nee, laat ik dat maar niet zeggen. Maar ik luister en kijk graag naar je; je bent vier jaar ouder dan ik, maar meestal voel ik me eerder je grote zuster!

Mijn nieuwe vertrouwelinge vertelt op een dag dat ze een aardig mondje Engels heeft geleerd en dat brengt me op een geniaal idee. Ik vraag aan papa (die ook dienstdoet als mijn moeder) of het hem niet nuttig lijkt dat ik Engelse les krijg van juffrouw Lanthenay. Dat vindt papa meteen een prachtig plan, zoals meestal als ik iets voorstel, en ‘om de zaak dan maar meteen te beklinken’, zoals hij zegt, gaan we samen naar juffrouw Sergent. Die ontvangt ons met ondoorgrondelijke beleefdheid en terwijl papa uitlegt wat de bedoeling is, lijkt zij ermee in te stemmen, maar ik word wel een beetje ongerust, want terwijl ze praat, kan ik haar ogen niet zien. (Ik had al snel door dat je aan haar ogen altijd kunt zien wat ze denkt, want dat kan ze niet verhullen, en ik constateer tot mijn bezorgdheid dat ze ze nu koppig neergeslagen houdt). Juffrouw Aimée wordt geroepen; die komt gedienstig en blozend beneden en herhaalt telkens ‘Ja, meneer’ en ‘Zeker, meneer’ zonder precies te weten waar ze mee instemt, en ik kijk naar haar, tevreden over mijn list, en verheug me erop dat ik binnenkort intiemer met haar zal kunnen praten dan op de drempel van het lokaal van de kleintjes. Het tarief: vijftien francs per maand voor twee lessen per week; een buitenkans voor dat arme hulponderwijzeresje, dat 75 francs per maand verdient en daar ook nog kost en inwoning van moet betalen. Ik geloof dat zij het ook een prettig vooruitzicht vindt mij vaker te kunnen zien. Tijdens het onderhoud wissel ik maar twee, drie zinnen met haar.

De eerste les! Na school wacht ik haar op terwijl ze haar Engelse leerboeken opzoekt, en dan gaan we naar mijn huis! In de studeerkamer van papa heb ik een prettig hoekje voor ons ingericht met een grote tafel, schriften, pennen en een goede lamp die alleen de tafel verlicht. Juffrouw Aimée lijkt hevig opgelaten (waarom?), kucht en vraagt blozend: ‘Zo, Claudine, je kent het alfabet al, neem ik aan?’

‘Jazeker, juffrouw, en ook wat Engelse grammatica, dit stukje zou ik al best kunnen vertalen. Gezellig hier, vindt u niet?’

‘Ja, heel gezellig.’

Ik demp mijn stem een beetje om de vertrouwelijke toon van onze gesprekken weer op te pakken en vraag: ‘Heeft juffrouw Sergent het nog met u over onze lessen gehad?’

‘O nee, bijna niet. Ze zei alleen dat het een mooie kans voor me is en dat ik geen moeite met je zal hebben als je een beetje je best doet, en dat je heel gemakkelijk leert, als je maar wilt.’

‘Was dat alles? Dat is niet veel! Ze wist natuurlijk dat u het zou doorvertellen.’

‘Kom, Claudine, aan het werk. In het Engels heb je maar één bepaald lidwoord…’ Enzovoort.

Na tien minuten serieuze Engelse les vraag ik: ‘Is het u niet opgevallen dat ze helemaal niet blij keek toen mijn vader en ik bij haar waren om te vragen of u me les mocht geven?’

‘Nee… Of ja… Misschien, maar die avond hebben we elkaar niet meer gesproken.’

‘Trek uw jasje toch uit, papa stookt het altijd zo warm hier. Wat bent u slank, alsof u zo doormidden zou kunnen breken! En wat zijn uw ogen mooi bij dit licht.’ Dat zeg ik allemaal omdat ik het echt denk, en ik houd ervan haar complimentjes te geven, nog meer dan ze zelf te krijgen. ‘Slaapt u nog steeds in dezelfde kamer als juffrouw Sergent?’ vraag ik.

(Zo dicht op elkaar, wat lijkt me dat afschuwelijk, maar het kan niet anders! Alle andere slaapkamers zijn al leeggehaald en ze beginnen het dak er al af te slopen. Het arme meisje zucht.)

‘Het moet nu eenmaal, maar vervelend is het wel! ’s Avonds om negen uur ga ik meteen naar bed, snel, snel, en zij komt later, maar het is toch onaangenaam als je je niet bij elkaar op je gemak voelt.’

‘O! Wat vind ik dat verschrikkelijk voor u! Wat moet het vervelend zijn om u ’s morgens aan te kleden waar zij bij is! Ik zou het vreselijk vinden om me in mijn ondergoed te moeten vertonen aan iemand die ik niet mag!’

Juffrouw Lanthenay schrikt als ze op haar horloge kijkt: ‘Maar Claudine, we doen niets! Kom, doorwerken!’

‘Ja. Weet u dat er nieuwe hulponderwijzers komen?’

‘Ja, twee. Ze komen morgen.’

‘Dat zal me wat moois worden! Twee aanbidders voor u!’

‘O, stil toch. Om te beginnen waren de hulponderwijzers die ik al heb ontmoet zo dom dat ik niet in de verleiding zou komen; bovendien weet ik al hoe deze twee heten, belachelijke namen: Antonin Rabastens en Armand Duplessis.’

‘Ik wil wedden dat die grapjassen twintig keer per dag over ons schoolplein gaan lopen omdat de ingang van de jongensschool zogenaamd niet toegankelijk is door de rommel van de slopers…’

‘Maar Claudine, dit is schandalig, we hebben vandaag nog niets gedaan!’

‘Ach, zo gaat het altijd de eerste dag. Vrijdag gaat het vast veel beter; het duurt altijd even voordat je op gang komt.’

Ondanks die bijzonder verstandige opmerking is juffrouw Lanthenay verbijsterd over haar eigen luiheid en ze laat me serieus werken tot het uur om is, waarna ik met haar meeloop tot het eind van de straat. Het is donker, het vriest, ik kijk haar na en vind het schrijnend dat dat kleine, tere figuurtje door de kou en het donker terug moet naar de Rooie met de jaloerse ogen.

Deze week hebben we uren van pure vreugde gekend, want wij grote meisjes werden ingezet om de zolder leeg te halen en de boeken en oude spullen die in de weg stonden naar beneden te brengen. Er was haast bij: de werklui wachtten tot ze konden beginnen met het slopen van de eerste verdieping. Dat was dus een gedraaf als kippen zonder kop over de zolder en de trappen; Lange Anaïs en ik namen het risico van straf op de koop toe en waagden ons op de trap naar de kamers van de leraren in de hoop een glimp te kunnen opvangen van de twee nieuwe hulponderwijzers, die sinds hun aankomst onzichtbaar waren gebleven…

Gisteren gaf Anaïs me een duw voor een kamer waarvan de deur op een kier stond, zodat ik hem per ongeluk met mijn hoofd openduwde. Zo stonden we proestend op de drempel van die kamer, een hulponderwijzerskamertje waarvan de bewoner gelukkig niet aanwezig was. We inspecteerden het snel: aan de muur en boven de schouw hingen grote, burgerlijk ingelijste gekleurde prenten. Een Italiaanse met weelderig haar, stralende tanden en een mondje dat driemaal kleiner was dan haar ogen, en als tegenhangster een zwijmelende blondine die een spaniël tegen haar met blauwe linten versierde lijfje drukt. Boven het bed van Antonin Rabastens (hij heeft zijn kaartje met vier punaises op de deur geprikt) twee gekruiste wimpels in de Russische en Franse kleuren. Wat nog meer? Een tafel met een waskom erop, twee stoelen, op kurken vastgeprikte vlinders, stukgelezen romannetjes op de schoorsteenmantel en verder niets. We bekijken alles zwijgend en stuiven dan ineens weg, naar de zolder, uit krankzinnige angst dat voornoemde Antonin (dat is toch geen naam, Antonin!) naar boven komt; onze voetstappen op die verboden trap zijn zo luid dat er beneden een deur opengaat, het lokaal van de jongste jongens, en er iemand in de deuropening verschijnt die met een grappig Marseillaans accent vraagt: ‘Wat mot dat daar? Ik hoor al een halfuur paarden op de trap.’ We zijn nog net op tijd om een glimp op te vangen van een forse donkere jongeman met welvarende wangen… Boven, als we in veiligheid zijn, zegt mijn handlangster hijgend: ‘Hij moest eens weten dat we net uit zijn kamer komen!’

‘Ja, wat zou hij het jammer vinden dat hij ons heeft gemist.’

‘Gemist?’ vraagt Anaïs dodelijk ernstig. ‘Hij lijkt me anders een flinke jongen die niet snel mist.’

‘Viespeuk!’

En we gaan verder met het leeghalen van de zolder. Wat een verrukking om rond te snuffelen in die berg boeken, kranten en tijdschriften van juffrouw Sergent. Want natuurlijk bladeren we overal doorheen voordat we het naar beneden brengen en ik constateer dat Aphrodite van Pierre Louys ertussen zit, en talloze nummers van de Journal Amusant. Anaïs en ik worden zeer vrolijk van een tekening van Gerbault: Bruits de couloirs, heren in zwarte avondkleding die lieftallige Opéra-danseresjes in maillot en korte tutu kietelen; de meisjes slaken gilletjes en maken kokette gebaartjes. De andere leerlingen zijn al beneden, het is donker op zolder en wij blijven achter om naar plaatjes te kijken waar we om moeten lachen, van Albert Guillaume, schandalig!

Ineens schrikken we op, want iemand doet de deur open en vraagt met een accent dat druipt van de olijfolie met knoflook: ‘Hé! Wie maakt dat heidense kabaal in het trappenhuis?’ Wij staan op, met uitgestreken gezichten en armen vol boeken, zeggen beleefd: ‘Dag meneer,’ en onderdrukken een lachbui waar we bijna in stikken. Het is de bolle hulponderwijzer met het vrolijke gezicht. We zijn grote meisjes, we lijken wel zestien, dus hij excuseert zich: ‘Neemt u me niet kwalijk, dames,’ en loopt weg. Achter zijn rug dansen we zonder geluid te maken en trekken duivelse gezichten. We zijn laat beneden en krijgen een standje. ‘Wat deden jullie daar toch allemaal?’ vraagt juffrouw Sergent. ‘We hebben de boeken opgestapeld en naar beneden gebracht, juffrouw.’ En ik zet nadrukkelijk de stapel boeken voor haar neer, met het ondeugende Aphrodite en de Journal Amusant bovenop met het plaatje naar buiten. Ze ziet het meteen en haar wangen worden nog roder dan ze al waren, maar ze herpakt zich snel en legt uit: ‘O, dat zijn de boeken van de meester; alles ligt ook zo door elkaar op zo’n gemeenschappelijke zolder, ik zal ze hem teruggeven.’ En daarmee is de kous af; we krijgen helemaal geen straf. Als we naar buiten gaan, geef ik Anaïs, die haar ogen heeft toegeknepen van het lachen, een duw tegen haar elleboog:

‘Zo is die meester toch nog ergens goed voor!’

‘Stel je voor, Claudine, dat die onnozelaar zo’n verzameling viezigheid heeft! Waarschijnlijk weet hij nog maar net dat de kindertjes niet uit de kool komen.’ Want de meester is een trieste, kleurloze weduwnaar van wie je nauwelijks merkt dat hij bestaat; hij komt alleen zijn klas uit om zich op zijn kamer op te sluiten.

Op vrijdag krijg ik mijn tweede les van juffrouw Aimée Lanthenay.

‘Maken de hulponderwijzers u al het hof?’ vraag ik.

‘Toevallig zijn ze ons gisteren “hun complimenten komen maken”. De gemoedelijke, die opzit en pootjes geeft, is Antonin Rabastens.’

‘Ook wel bekend als “de parel van de Canebière”. En die andere, hoe is die?’

‘Mager, knap, interessant gezicht. Hij heet Armand Duplessis.’

‘Het zou zonde zijn om hem niet “Richelieu” te noemen.’

Ze lacht. ‘Die naam zal bij de leerlingen wel blijven hangen, Claudine, ondeugd. Maar wat is hij verlegen! Hij zegt alleen ja en nee.’

Mijn lerares Engels is die avond wel heel aanbiddelijk bij het licht van de lamp in de studeerkamer; haar gouden kattenogen schitteren, ondeugend, liefkozend, en ik bewonder ze, maar niet zonder te beseffen dat ze goed, oprecht noch betrouwbaar zijn. Maar ze fonkelen zo stralend in haar frisse gezichtje en ze lijkt zich zo op haar gemak te voelen in deze warme, stille kamer dat ik nu al bereid ben veel van haar te gaan houden, met mijn hele onredelijke hart. Want ik weet heel goed en al heel lang dat mijn hart onredelijk is, maar die wetenschap weerhoudt me niet.

‘En zij, de Rooie, heeft die tegenwoordig nog iets aan te merken?’

‘Nee, ze is zelfs wel vriendelijk, ik geloof dat ze het niet zo erg vindt als jij denkt dat wij goed met elkaar overweg kunnen.’

‘Poe! Dan hebt u haar ogen niet gezien! Die zijn niet zo mooi als de uwe en veel kwaadaardiger… Ach, juffertje, wat bent u toch mooi!’

Ze bloost hevig en zegt zonder de minste overtuiging: ‘En jij bent een beetje mal, Claudine, dat begin ik nu wel te geloven, dat is me al zo vaak gezegd!’

‘Ja, ik weet wel dat de anderen dat zeggen, maar wat maakt dat uit? Ik vind het prettig zo, met u. Vertelt u eens over uw aanbidders.’

‘Die heb ik niet! Weet je, ik denk dat we de twee hulponderwijzers wel vaak zullen zien. Rabastens lijkt me heel “mondain” en hij neemt zijn collega Duplessis wel op sleeptouw. Wist je al dat ik waarschijnlijk mijn kleine zusje laat overkomen, als interne leerling?’

‘Uw zusje? Dat moet u helemaal zelf weten. Hoe oud is ze?’

‘Jouw leeftijd, een paar maanden jonger, ze wordt binnenkort vijftien.’

‘Is ze aardig?’

‘Ze is niet knap. Je zult het wel zien, ze is een tikje verlegen en stug.’

‘Laat dat zusje dan maar! Zeg, ik heb Rabastens op zolder gezien, hij kwam speciaal naar boven. Wat een vet Marseillaans accent heeft hij, die bolle Antonin!’

‘Ja, maar lelijk is hij niet… Kom, Claudine, aan het werk, schaam je je niet? Hier, lees voor en vertaal.’

Ze mag zich dan wel boos maken, maar het werk schiet niet erg op. Bij het afscheid geef ik haar een zoen.

De volgende dag in de pauze probeert Anaïs me gek te maken door als een bezetene voor me heen en weer te dansen zonder een spier van haar kille, gesloten gezicht te vertrekken, en op dat moment verschijnen Rabastens en Duplessis bij de poort van het schoolplein.

De heren zien ons, Marie Belhomme, Lange Anaïs en mij, dus ze groeten en wij beantwoorden koel en beleefd hun groet. Ze gaan naar het grote lokaal, waar de juffrouwen de schriften zitten na te kijken, en we zien hen samen praten en lachen. Ik voel een plotselinge dringende behoefte om mijn pelerine te gaan halen, die ik op mijn tafeltje heb laten liggen, en ik ren de klas in en duw de deur open alsof ik geen idee had dat de heren daar zouden kunnen zijn; dan blijf ik op de drempel staan en doe alsof ik verrast ben. ‘Rustig, Claudine,’ vermaant juffrouw Sergent op snijdende toon en ik sluip weg, maar ik heb nog net gezien dat juffrouw Aimée met Duplessis zit te babbelen en te lachen en zich een beetje aanstelt. Wacht maar, interessante, knappe romanticus, morgen of overmorgen wordt er een liedje over je gezongen of worden er flauwe grappen gemaakt, of je krijgt een bijnaam, dat zal je leren juffrouw Aimée te verleiden. Maar… wat is dat? Word ik teruggeroepen? Is me dat boffen! Gehoorzaam ga ik weer naar binnen.

‘Claudine,’ zegt juffrouw Sergent, ‘kijk jij eens wat hier staat. Meneer Rabastens is muzikaal, maar niet zo muzikaal als jij.’

Wat doet ze lief! Wat een ommekeer! Dat ‘hier’ is een stomvervelende aria uit Le Châlet. Er is niets wat zo op mijn stembanden slaat als moeten zingen voor mensen die ik niet ken; ik kan de noten moeiteloos lezen, maar mijn stem trilt belachelijk. Goddank gaat het tegen het eind beter.

‘Jongedame, mag ik u complimenteren, dat doet u uitstekend!’ Dat accent!

Ik wimpel hem bescheiden af, steek in gedachten mijn tong naar hem uit en probeer me voor te stellen hoe hij het woord ‘tong’ zou uitspreken. Dan ga ik weer naar mijn vriendinnen (als dat accent maar niet besmettelijk is!), die me met zure complimentjes ontvangen.

‘Maar kind toch!’ snerpt Lange Anaïs. ‘Ik hoop dat je weer in genade bent aangenomen! Je hebt vast een verpletterende indruk op de heren gemaakt, we zullen ze nu wel vaak zien.’

De zusjes Jaubert grinniken binnensmonds, jaloers.

‘Laat me toch met rust. Ja, ik kan noten lezen, maar zoveel stelt dat niet voor. Rabastens komt uit het zuiden, het diepe zuiden, en dat vind ik afschuwelijke mensen. En als Richelieu vaak terugkomt, dan weet ik precies voor wie.’

‘Voor wie dan?’

‘Voor juffrouw Aimée natuurlijk! Hij kijkt alsof hij haar wel kan opvreten.’

‘Dus eigenlijk ben je niet jaloers op hem, maar op háár…’ fluistert Anaïs.

(Die verschrikkelijke Anaïs! Die ziet alles, en wat ze niet ziet, verzint ze er zelf bij!)

De twee hulponderwijzers gaan weer naar hun eigen schoolplein, Antonin Rabastens spraakzaam en minzaam, de ander timide, bijna schuw. Het wordt tijd dat ze gaan, zo meteen gaat de bel en de jongens gaan op het schoolplein naast het onze tekeer alsof ze in een ketel kokende olie zijn gegooid. Onze bel gaat ook en ik zeg tegen Anaïs: ‘Het is al een tijd geleden dat onze schoolinspecteur langs is geweest. Het zou me verbazen als hij zich deze week niet liet zien.’

‘Hij is gisteren aangekomen, dus hij zal hier ook wel komen rondsnuffelen.’

Dutertre, de schoolinspecteur, is ook de huisarts van het weeshuis, en de meeste weeskinderen zitten op onze school; zijn tweeledige functie geeft hem het recht ons te bezoeken, en de hemel weet dat hij daarvan gebruikmaakt! Er wordt beweerd dat juffrouw Sergent zijn maîtresse is, maar dat weet ik niet. Ik wed wel dat hij haar geld schuldig is: de verkiezingscampagne kost veel geld en Dutertre, die armoedzaaier, wil met alle geweld en met weinig succes de plaats innemen van de oude idioot die nu al heel lang de kiezers van de Fresnois in het parlement vertegenwoordigt en nooit zijn mond opendoet, maar wel miljonair is. Ik weet zeker dat die felle Rooie verliefd op hem is! Ze trilt van woede en jaloezie als ze hem te opdringerig met ons ziet flikflooien.

Want zoals ik al zei, vereert hij ons vaak met een bezoekje; dan gaat hij op onze tafeltjes zitten, misdraagt zich, blijft altijd bij de grote meisjes hangen, vooral bij mij, bekijkt ons huiswerk, kriebelt met zijn snor in ons oor, streelt onze hals, doet tegen iedereen even familiair (hij kent ons immers al van kleins af aan!) en laat zijn wolventanden blikkeren en zijn zwarte ogen fonkelen. We vinden hem heel vriendelijk, maar ik weet wat een schobbejak hij is, dus ben ik totaal niet verlegen tegenover hem, wat mijn vriendinnen schandalig vinden.

Vandaag hebben we naailes, we trekken de naald met luie halen door de stof en praten onhoorbaar. En kijk, de sneeuwvlokken beginnen te vallen. Wat heerlijk! We gaan glijbanen maken, vaak vallen en sneeuwballengevechten houden. Juffrouw Sergent kijkt naar ons zonder ons te zien; haar gedachten zijn elders.

Tik! tik! tegen het raam. Door de rondwervelende sneeuwveertjes heen zien we Dutertre aankloppen, van hoofd tot voeten in bont gehuld en onder dat alles heel knap met zijn fonkelende ogen en zijn altijd zichtbare tanden. Op de voorste rij (Marie Belhomme, Lange Anaïs en ik) ontstaat beroering: ik schik mijn haar over mijn slapen, Anaïs bijt haar lippen rood en Marie doet haar ceintuur een gaatje strakker; de zusjes Jaubert vouwen hun handen als op een bidprentje voor een eerste communie: ‘Ik ben de tempel van de Heilige Geest.’

Juffrouw Sergent springt zo onbeheerst op dat haar stoel en haar tafeltje omvallen, en snelt naar de deur om open te doen. Ik moet verschrikkelijk lachen om al die paniek en Anaïs grijpt de drukte aan om me te knijpen, duivelse gezichten naar me te trekken en houtskool en vlakgom te kauwen. (Je kunt haar dat extravagante voedingspatroon wel verbieden, maar ze heeft altijd haar zakken en haar mond vol potloodstompjes, smerige zwarte gom, houtskool en roze vloeipapier. Krijt, grafiet – dat alles dient als bizarre maagvulling. Ongetwijfeld komt het daardoor dat haar huid de kleur van hout en grijs gips heeft. Ik eet tenminste alleen sigarettenvloeitjes en dan nog uitsluitend van een bepaald merk. Maar Lange Anaïs ruïneert de gemeente die ons van papier voorziet, vraagt elke week nieuwe ‘schoolbehoeften’ aan en gaat daarin zo ver dat de gemeenteraad aan het begin van het nieuwe schooljaar heeft geklaagd.)

Dutertre schudt zijn besneeuwde pels uit; je zou haast denken dat het zijn eigen vacht is. Juffrouw Sergent tintelt zo van vreugde nu ze hem ziet dat ze zelfs vergeet op te letten of ik haar niet in de gaten houd; hij maakt grapjes met haar en zijn welluidende, snelle bergbewonersaccent verwarmt de hele klas. Ik inspecteer mijn nagels en zorg ervoor dat mijn haar goed zit, want de bezoeker kijkt vooral onze kant op; jazeker! Wij zijn grote meisjes van vijftien en mijn gezicht mag dan jonger lijken, maar mijn lichaam lijkt wel achttien. En mijn haar is ook het bekijken waard, een beweeglijke vacht krullen waarvan de kleur al naargelang het weer varieert van rosbruin tot donker goud en een fraai contrast vormt met mijn koffiekleurige ogen; ondanks de krullen komt het bijna tot mijn billen. Ik heb nooit vlechten of een knot; als ik het opsteek, krijg ik hoofdpijn en vlechten omlijsten mijn gezicht niet genoeg. Als we tikkertje spelen, maak ik een paardenstaart omdat ik anders een te makkelijke prooi zou zijn. En is het zo niet veel mooier?

Juffrouw Sergent onderbreekt eindelijk haar verrukte dialoog met de schoolinspecteur met een: ‘Jongedames, jullie gedragen je heel slecht.’ Alsof Anaïs die mening wil bevestigen, vindt ze het nodig een ‘Hppf…’ te laten ontsnappen dat wijst op een met moeite ingehouden slappe lach, maar zonder een spier te vertrekken, dus de juffrouw werpt mij een woedende blik toe die straf belooft.

Eindelijk verheft de heer Dutertre zijn stem en we horen hem vragen: ‘En, wordt er behoorlijk gewerkt? Is iedereen goed gezond?’

‘Iedereen maakt het uitstekend,’ antwoordt juffrouw Sergent, ‘maar er wordt maar matig gewerkt. Die grote meisjes zijn zo lui!’

Zodra we zien dat de knappe dokter naar ons kijkt, buigen we ons met grote ijver en concentratie over ons schrift, alsof we zijn aanwezigheid plotseling helemaal zijn vergeten.

‘Ah! Ah!’ roept hij en hij loopt naar onze bank. ‘Dus er wordt niet hard gewerkt? Wat denken we wel? Schrijft mejuffrouw Claudine niet meer de beste opstellen van de klas?’

Opstellen schrijven, wat vind ik dat verschrikkelijk! Die stompzinnige, afschuwelijke onderwerpen: ‘Beschrijf de gedachten en handelingen van een blind meisje.’ (Welja, waarom niet ook nog doofstom?) Of: ‘Schrijf aan een broer die je tien jaar niet heeft gezien hoe je je geestelijk hebt ontwikkeld en hoe je er tegenwoordig uitziet’ (ik heb geen broer, ik ben enig kind). Niemand zal ooit weten hoe verschrikkelijk ik me moet inhouden om geen grappen en subversieve adviezen op te schrijven! Maar mijn klasgenoten – afgezien van Anaïs – zijn er zo slecht in dat ik door het leven ga als ‘de leerling die zulke opmerkelijke literaire opstellen schrijft’.

Dutertre is waar hij wezen wilde en ik kijk op terwijl juffrouw Sergent antwoordt: ‘Claudine! O, zeker! Maar dat is niet haar verdienste, ze heeft er talent voor, ze hoeft nauwelijks moeite te doen.’

Nu is hij op mijn tafeltje gaan zitten, met één bungelend been, en doet weer familiair om het niet te verleren: ‘Dus je bent lui?’

‘Dat is mijn enige genoegen in het leven.’

‘Dat meen je niet! Je houdt meer van lezen, hè? Wat lees je zoal? Alles wat je te pakken kunt krijgen? De hele bibliotheek van je vader?’

‘Nee, meneer, de saaie boeken niet.’

‘Daar zul je wel het een en ander van leren, wed ik! Geef me je schrift eens.’

Om prettiger te kunnen lezen, leunt hij met één hand op mijn schouder en hij draait een van mijn krullen om zijn vinger. Lange Anaïs wordt buiten alle proporties geel van jaloezie: hij vraag niet om háár schrift! Die voortrekkerij zal me op stiekeme speldenprikken komen te staan, op achterbaks geklik tegen juffrouw Sergent en spionage als ik met juffrouw Lanthenay praat. Die staat nu bij de deur van het lokaal van de kleintjes, mijn lieve Aimée, en ze glimlacht zo teder naar me met haar gouden ogen dat ik me bijna getroost voel nadat ik gisteren alleen in het bijzijn van mijn klasgenoten met haar heb kunnen praten. Dutertre legt mijn schrift weer neer en streelt quasiverstrooid mijn schouders. Daar heeft hijzelf helemaal geen erg in, natuurlijk – na-tuur-lijk niet.

‘Hoe oud ben je nu?’

‘Vijftien.’

‘Malle meid! Als je niet altijd zulke rare dingen zei, zou je ouder lijken, weet je. Ga je in juli op voor het eindexamen?’

‘Ja, meneer, om papa een plezier te doen.’

‘Je vader? Zou die daarvan wakker liggen? Maar jouzelf interesseert het dus niet zo?’

‘Jawel, het lijkt me wel grappig om al die mensen te zien die ons vragen stellen, en bovendien zou het fijn zijn als er dan toevallig een concert in de stad was.’

‘Dus je wilt niet naar de kweekschool?’

Ik stuif op: ‘Nee, zeg!’

‘Vanwaar die verontwaardiging, opgewonden standje?’

‘Daar wil ik niet naartoe, en ook niet naar kostschool, want daar word je opgesloten.’

‘Aha! Houd je zoveel van je vrijheid? Drommels, jouw man mag wel oppassen later! Laat me dat gezichtje eens zien. Ben je gezond? Misschien wat bloedarmoede?’

De brave dokter draait me naar het raam met zijn arm om me heen en zijn wolvenblik boort zich diep in mijn ogen, waarmee ik onschuldig en zonder een spoor van mysterie terugkijk. Ik heb altijd kringen onder mijn ogen en hij vraagt of ik last van hartkloppingen en benauwdheid heb.

‘Nee, nooit.’

Ik sla mijn ogen neer, want ik voel dat ik bloos, dom genoeg. Hij kijkt ook zo naar me! En ik durf te wedden dat juffrouw Sergent zich achter ons staat te verbijten.

‘En slaap je de hele nacht?’

Tot mijn ergernis bloos ik nog dieper terwijl ik antwoord: ‘Jazeker, meneer, de hele nacht.’

Hij dringt niet aan, gaat rechtop staan en laat me los.

‘Met jouw gezondheid zal het wel loslopen.’

Een snelle aai over mijn wang en dan is Lange Anaïs aan de beurt, die geel van jaloezie in haar bank zit.

‘Laat me je schrift eens zien.’

Terwijl hij bladert, geeft juffrouw Sergent snel en zacht de eerste groep ervan langs (kleintjes van twaalf, veertien jaar die hun taille al insnoeren en hun haar opsteken), want die afdeling heeft het feit dat de directrice even niet oplette aangegrepen om er een ware heksensabbat van te maken: we horen linialen op handen neerkomen en geschrokken geluidjes van meisjes die worden geknepen; die moeten straks ongetwijfeld allemaal nablijven!

Anaïs stikt zowat van blijdschap als ze haar schrift in zulke hoogverheven handen ziet, maar Dutertre lijkt haar zijn aandacht nauwelijks waard te vinden en loopt door, na wat complimentjes en een kneepje in haar oor. Hij blijft een paar minuten bij Marie Belhomme staan, want haar gladde, donkere frisheid valt wel bij hem in de smaak, maar zij wordt meteen verlammend verlegen, buigt haar hoofd als een ram die wil toestoten, zegt ja als ze nee bedoelt en spreekt Dutertre aan met ‘juffrouw’. Wat de zusjes Jaubert betreft, die krijgen een complimentje voor hun fraaie handschrift, zoals te verwachten was. Eindelijk gaat hij weg. Opgeruimd staat netjes!

We hebben nog tien minuten tot het eind van de les; wat zullen we daar eens mee doen? Ik vraag of ik de klas even uit mag en ga snel een handvol sneeuw pakken, want het sneeuwt nog steeds; ik maak er een bal van en bijt erin: lekker koud, de eerste sneeuw smaakt altijd een beetje naar stof. Ik stop de bal in mijn zak en ga weer naar binnen. Om me heen wordt gewenkt, ik geef de sneeuwbal door en iedereen neemt er met een verrukt gezicht een hap van, behalve de onberispelijke tweelingzusjes. Verdorie! Die domme Marie Belhomme laat het laatste stukje op de grond vallen en juffrouw Sergent heeft het gezien.

‘Claudine! Heb je nu wéér sneeuw mee de klas in genomen? Er zijn grenzen!’

Ze rolt zo woedend met haar ogen dat ik mijn ‘dit is de eerste keer sinds vorig jaar’ maar binnenhoud – want anders krijgt juffrouw Lanthenay er misschien last mee – en mijn geschiedenisboek opensla.

Vanavond heb ik weer Engels en die gedachte troost me.

Om vier uur komt juffrouw Aimée en we lopen samen tevreden naar mijn huis.

Wat is het heerlijk met haar in de warme studeerkamer! Ik schuif mijn stoel vlak naast de hare en leg mijn hoofd op haar schouder. Zij slaat een arm om me heen en ik leg mijn hand om haar buigzame taille.

‘O, juffertje, wat heb ik u lang niet gezien!’

‘Drie dagen maar…’

‘Dat maakt niet uit… stil nu, geef me een zoen! U bent gemeen, hoor, de tijd zonder mij valt u kennelijk niet lang… Vindt u onze lessen dan zo vervelend?’

‘O! Claudine! Integendeel, je weet best dat ik alleen jou heb om mee te praten en dat ik het nergens zo prettig vind als hier.’

Ze geeft me een zoen en ik spin als een kat en trek haar plotseling zo stevig tegen me aan dat ze een kreetje slaakt.

‘Claudine, we moeten werken.’

Die Engelse grammatica kan naar de duivel lopen! Liever vlij ik mijn hoofd tegen haar borst terwijl zij mijn haar en mijn hals streelt en mijn oor tegen haar driftig kloppende hart ligt. Wat is het heerlijk met haar! Toch moet ik mijn pen oppakken en tenminste doen alsof ik werk! Waarom eigenlijk? Wie kan hier nu binnenkomen? Papa? Welnee! Die heeft zich mensenschuw opgesloten in de minst gerieflijke kamer op de eerste verdieping, waar het ’s winters vriest en in de zomer wel een broeikas lijkt. Daar zit hij in totale concentratie, blind en doof voor de buitenwereld, te werken aan… Ja, dat heb je natuurlijk niet gelezen, want het komt nooit af, zijn standaardwerk over De malacologie van de Fresnois, dus je zult ook nooit weten dat mijn vader – na talloze ingewikkelde experimenten en waarnemingen waarbij hij talloze uren over talloze doosjes, metalen kooitjes en glazen stolpjes met slakken gebogen heeft gezeten – uiteindelijk tot de verbijsterende maar stellige conclusie is gekomen dat een limax flacus in een etmaal 0,24 gram voedsel naar binnen werkt terwijl de helix ventricosa in dezelfde tijd slechts 0,18 gram tot zich neemt! Hoe moet een gedreven malacoloog te midden van dergelijke hoopvol stemmende observaties in vredesnaam tussen zeven uur ’s morgens en negen uur ’s avonds het vaderschap beoefenen? Hij is een goed mens en zeer liefdevol, tussen de slakkenmaaltijden door. Hij slaat mijn leven gade als hij tijd heeft, zelfs met bewondering, verbaasd omdat ik ‘als een natuurlijke persoon besta’. Daar lacht hij om, met zijn kleine, diepliggende oogjes, zijn nobele koninklijke neus (waar heeft hij die majesteitelijke neus toch vandaan?) en zijn fraaie, bonte, driekleurige baard – rossig, grijs en wit… heb ik daar niet vaak glinsterende slakkenspoortjes in gezien?