WAT IK ME HERINNER

SINÉAD O’CONNOR

WAT IK ME HERINNER

Vertaald uit het
Engels door

IRWAN DROOG

Liefdevol opgedragen aan alle medewerkers en patiënten
van St. Patrick’s University Hospital, Dublin
aan mijn vader, John O’Connor
en aan David Rosenthal, Bob Dylan en Jeff Rosen

Qui cantat, bis orat.

INHOUD

Voorwoord

DEEL EEN

Proloog: Hey, Hey, We’re the Monkees!

De piano

Mijn grootvaders

Augustus 1977

Lourdes

Mijn tante Frances

De trein

Lost in Music

Will You Still Love Me Tomorrow?

De platenverzameling van mijn moeder

Waarom ik zing

The House of the Rising Sun, deel een

The House of the Rising Sun, deel twee

The House of the Rising Sun, deel drie

Song to the Siren

Zussen

Any Dream Will Do

John, I Love You

Over mijn vader

Gedicht uit mijn jeugd

DEEL TWEE

Who Are You?

Mijn plek vinden

Een wijze les of twee

Licht ontvlambaar materiaal

Mijn hoofd kaalscheren

The Lion and the Cobra

Klokken en wokken

My Boy Lollipop, juli 1987

The Way Young Lovers Do

There Is a Light That Never Goes Out, 1987

Goed nieuws, slecht nieuws, et cetera

Funny How Time Slips Away

Paper Roses

Sheviti Adonai L’negdi Tamid

Dat is waarom er chocola en vanille bestaat

War, deel een – Saturday Night Live, 1992

War, deel twee – Gotta Serve Somebody

It Ain’t Necessarily So

The Condition My Condition Is In – 1992, een paar dagen later

Dakloze man met Pasen

War, deel drie – oktober 1992

Mijn Star-Spangled Banner

DEEL DRIE

Een paar muzikale notities

I Do Not Want What I Haven’t Got

Am I Not Your Girl?

Universal Mother

Gospel Oak

Faith and Courage

Sean-Nós Nua

Throw Down Your Arms

Theology

How About I Be Me

I’m Not Bossy

Binnenkort…

Dagger Through the Heart

The Greatest Love of All

Lou Reed

Een paar lessen en waargebeurde verhalen

Mr. Big Stuff

Jake, Roisin, Shane en Yeshua

The Wizard of Oz

De toekomst en nu

25 september 2019

PS

Epiloog

VOORWOORD

IK HEB ALLES WAT IK ME KAN HERINNEREN aan mijn uitgever gegeven. Behalve de dingen die privé zijn, of die ik liever vergeet. Wat ik allemaal niet meer weet zou bij elkaar opgeteld tienduizend bibliotheken vullen, dus misschien is het maar goed dat ik me dat niet kan herinneren.

Dat ik me die dingen niet herinner komt vooral doordat ik niet echt aanwezig was, tot ongeveer een halfjaar geleden. Op het moment dat ik dit opschrijf, ben ik vierenvijftig jaar oud. Er zijn veel redenen waarom ik niet aanwezig was. Daarover kun je hier lezen. Over de meeste, tenminste.

Ik was wel echt aanwezig in de tijd voordat mijn eerste album uitkwam. En toen ben ik binnen in mij ergens anders naartoe gegaan. En begon ik met blowen. Daar ben ik nooit echt mee gestopt tot halverwege 2020. Dus, ja, ik ben niet echt aanwezig geweest, en het is moeilijk om je iets te herinneren waar je niet bij was.

Het is lastig om te schrijven over muziek maken. Toen was ik aanwezig. Op de plek diep in mezelf die alleen ik ken. Maar als je over muziek zou kunnen praten, had je geen muziek meer nodig, dus misschien gaan de dingen waarover ik het hier heb niet altijd over muziek. Maar ze vormen samen alles wat ik me kan herinneren vanaf mijn jeugd tot nu.

Ik heb een paar mensen niet genoemd omdat ik weet dat ze op hun privacy gesteld zijn, en anderen omdat ik wil dat ze balen als ze hun eigen naam opzoeken in het boek en die niet vinden.

Het feit dat ik niet aanwezig was verklaart waarom er twee heel verschillende stemmen in dit boek aan het woord zijn, één tot aan het moment van de verscheurde foto van de paus in 1992, en een nieuwe daarna. Dat komt doordat het me vier jaar heeft gekost om iets te schrijven na de ‘paushoofdstukken’ (de avond vóór, en de avond van Saturday Night Live), jaren waarin ik steeds opnieuw in instellingen voor geestelijke gezondheidszorg zat en grip probeerde te krijgen op de redenen waarom ik niet aanwezig was. Daarna begon er een nieuwe stem te spreken. Ik hoop dat de lezer dat kan accepteren. (Het is het beste wat ik kon doen.)

Ik beschouw de eerste stem als die van een geest, en de tweede als die van een levende vrouw. Beide zijn even belangrijk. Er was een symbolische dood en een hergeboorte. En dat kan je horen. Ik ben er eigenlijk best trots op.

Goed, ik zal niet snel de Booker Prize winnen. En ik ben geen Bob Dylan of Shakespeare, en ik kan als schrijver ook niet tippen aan mijn geweldige broer Joseph. Maar ik heb mijn verhaal verteld zoals ik het me herinner, en heb geprobeerd het te verwoorden zoals ik spreek. Ik stelde me een persoon voor tegen wie ik praatte terwijl ik de hoofdstukken schreef of hardop zei. Maar ik ga je nooit vertellen wie dat was.

Ik was heel jong toen mijn carrière begon. Ik heb nooit de tijd gehad of genomen om ‘mezelf te vinden’. Maar ik denk dat je in dit boek een meisje zal aantreffen dat zichzelf wél vindt, niet door haar succes in de muziekindustrie, maar door de gelegenheid aan te grijpen om heel bewust en volledig door te draaien. Het ding daarmee is: na het doordraaien kom je weer tot stilstand, en dan sta je opeens een stuk steviger in je schoenen.

Nu ben ik een oudere vrouw met een andere stem. Dit zijn dus nog maar mijn eerste memoires. Ik ben van plan nog lang te leven en om voortaan een dagboek bij te houden, zodat ik niets meer zal vergeten. Maar het was belangrijk voor me om het kind in me te laten spreken, want daar had ze behoefte aan. En doordat ik haar aan het woord liet is ze nu ouder en kiest ze ervoor om zo rond de zeventien te blijven.

Onthoud alsjeblieft dat ik diepe, oneindige liefde en compassie voel voor mijn beide ouders, die hun uiterste best hebben gedaan in een heel moeilijke tijd voor Ierland en voor Ierse mensen. En mijn vader is nog altijd mijn grote idool, hij heeft leed moeten verdragen zoals niemand die ik ken, en deed dat op heroïsche wijze. Onze familie is gemaakt van soldaten-DNA. Er zijn militaire oudooms en oud-oudooms. En dit heeft zowel mijn vader als mijzelf gevormd.

Ik hoop vooral dat ik niemand in mijn familie beledig of pijn doe door het kind aan het woord te laten. Ik heb het alleen over mijn eigen ervaringen. En ik bied van tevoren mijn verontschuldigingen aan als iets wat ik heb geschreven toch leed veroorzaakt. Dat was niet mijn bedoeling.

Mijn bedoeling was om alle puzzelstukjes waaruit ik bestond over de grond uit te spreiden en te kijken of ik ze in elkaar kon passen. Het was mijn verlangen om begrepen te worden. Daarnaast was het mijn verlangen om mijn verhaal niet door de onwetenden te laten vertellen als ik er niet meer ben. Dat zou gebeurd zijn als ik het niet zelf verteld had.

Als ik als artiest ook maar één ding hoop, dan is het dat ik bepaalde mensen inspireer om te zijn wie ze echt zijn. Mijn publiek lijkt te bestaan uit mensen die het moeilijk hebben gehad door te zijn wie ze zijn. Het is niet eenvoudig om anders te zijn – misschien weten zij helemaal niet dat zij de reden zijn dat ik kan zijn wie ik echt ben. Op het podium kan ik altijd zijn wie ik echt ben.

Van het podium af, niet echt. Niemand heeft me ooit begrepen, ook ikzelf niet, behalve als ik aan het zingen was.

Maar ik hoop dat dit boek te begrijpen is.

Zo niet: probeer het eens te zingen, misschien helpt dat.

DEEL EEN

Proloog
HEY, HEY, WE’RE THE MONKEES!

VOORDAT WE BEGINNEN beschrijf ik hier, voor het overzicht, hoe mijn familie in elkaar steekt en wanneer ik bij wie was.

Mijn moeder Marie en mijn vader John trouwden in 1960 en gingen samenwonen in Crumlin, Dublin, waar ze waren opgegroeid. Drie jaar later werd mijn broer Joe geboren en verhuisden ze naar Glenageary, een middenklassewijk aan de andere kant van de stad. Toen kwam in 1965 mijn zus, Éimear. En ik kwam veertien maanden later, in 1966. Daarna, in 1968, mijn broer John.

In 1975 ging mijn vader verstandig genoeg weg bij mijn moeder, om redenen die dit boek duidelijk zullen maken. Hij kreeg de voogdij over ons en we trokken in bij hem en zijn nieuwe liefde, mijn (geweldige) stiefmoeder Viola. Maar mijn kleine broertje en ik bleven daar maar zo’n zes maanden omdat we onze moeder misten.

Op dat moment was ik negen. Ik bleef tot mijn dertiende bij mijn moeder wonen en toen koos ik ervoor terug te gaan naar mijn vader. Ik kon me niet meer aanpassen na wat er zich allemaal had afgespeeld in het huis van mijn moeder, dus tegen het einde van m’n dertiende ging ik naar wat netjes gezegd een ‘rehabilitatiecentrum voor meisjes met gedragsproblemen’ heet. (Ik denk dat de hele wereld wel weet dat mijn vader zijn geld terug zou moeten krijgen, aangezien het duidelijk niet heeft geholpen.)

Op mijn vijftiende verliet ik die instelling en ging ik naar een kostschool in Waterford. Ik was in die zomer bij een bandje gegaan, en toen ik terugging naar school miste ik die band. Dus liep ik in december, nadat ik zestien was geworden, weg van de kostschool en regelde ik een eigen studio-appartementje, tot afgrijzen van mijn arme vader. Ik mocht er uiteindelijk van hem blijven nadat ik had beloofd mijn neuspiercing eruit te halen, die ik ook in die tijd had genomen. Hij betaalde mijn huur maar geen van mijn rekeningen, dus ik moest werk vinden. Hij is geniaal.

De tweede vrouw van mijn vader, Viola, heeft drie dochters uit een ander huwelijk. Ik heb dus drie stiefzusters. Viola en mijn vader hebben samen ook een zoon, Eoin. Dus hij is ook mijn broer.

In 1985 overleed mijn moeder in een auto-ongeluk. Ik was achttien. Later dat jaar vertrok ik naar Londen, nadat ik door Ensign Records was uitgenodigd om een contract bij hen te tekenen.

Mijn eerste kind werd geboren toen ik twintig was, drie weken voordat mijn eerste album uitkwam. Ik heb drie andere kinderen en, tot nu toe, twee kleinkinderen.

Sinéad, rond haar vijfde
(uit de privécollectie van de auteur)

DE PIANO

HET IS KERSTMIS en we zijn in het huis van mijn grootmoeder van vaderskant, dat meestal naar kool ruikt (het huis, niet de grootmoeder).

De lichtjes in de boom betekenen dat de andere lampen beneden uit zijn. De volwassenen hebben hun rug naar de woonkamer, zijn in de blauwe schaduw druk bezig met elkaar, ze rennen de trap op en af. Ik ben klein genoeg om niet gezien te worden als ze recht voor zich uit blijven kijken. Als er geen volwassene bij is, is de woonkamer van mijn grootmoeder verboden terrein voor mij. Hier staat de kerstboom. Het is me gelukt om ongezien naar binnen te glippen en de cadeautjes te bevoelen, maar er is iets anders wat ik echt wil.

Tegen de muur staat een oude piano. De toetsen zijn geel, zoals de tanden van mijn grootvader. De noten galmen, een vreemd geluid, als de spookachtige klokken van een gezonken schip. Ik glip hier vaak in m’n eentje naar binnen omdat de piano me roept. Hij laat de lucht om hem heen trillen met enorme golven en de kleinste hint van kleur om zo mijn aandacht te trekken.

Wanneer ik de noten speel, klinkt het treurig. Het is een troosteloos ding. Ik heb hem een keer in de schemering gevraagd hoe dat komt. Omdat ik behekst ben, antwoordde hij, en hij zei dat ik mijn oor tegen zijn onderbuik moest houden, het platte stuk hout ter hoogte van je schenen als je aan het spelen bent. Ik drukte mijn rechterwang ertegenaan, en de piano zei: Speel nu wat noten. Ik speelde, stak mijn linkerarm omhoog zodat mijn gezicht bleef waar het was. Onder de noten boven me hoorde ik een heleboel stemmen die samen op een hoop waren gegooid, ze fluisterden allemaal door elkaar heen. Ik kon niet verstaan wat ze zeiden, zoveel waren er.

Ik sprong op en zei: ‘Wie zijn dat?’ De piano antwoordde: Verhalen. Hij zei: Ze zitten vast. Ze kunnen er niet uit als er niemand op me speelt, en ik krijg geen adem met hen hierbinnen. Hij zei: Het maakt me niet uit als je slecht speelt, ik moet gewoon aangeraakt worden. Speel heel zacht op me, voorzichtig, voorzichtig, alsof je me amper raakt, want ik ben heel breekbaar, en de geesten zijn heel gevoelig.

Ik zei: ‘Je hebt me nog steeds niet verteld van wie die stemmen zijn.’ Hij zei dat hij me dat niet wilde zeggen. Ik vroeg hem waarom niet. Hij zei: Vanwege oorlog. Hij zei: Een kind zou niets over oorlog moeten weten. Hij zei: Mensen praten niet, dus hun emoties komen in muziekinstrumenten terecht. Hij zei: Geesten zijn dingen die mensen zich niet willen herinneren.

In het huis van mijn ouders knielden we op kerstavond voor het stalletje in de hal om baby Jezus in de kribbe te leggen, want hij mag daar pas na middernacht liggen, en dan zongen we alle liedjes die me aan het huilen maken.

Mijn vader moest me helpen met overeind komen, de trap op lopen en naar bed gaan. Ik kon niet goed lopen omdat de kerstliedjes in mijn lichaam zaten. Ze verbogen en verdraaiden me, waardoor ik niet rechtop kon staan. Mijn vader begrijpt dat liedjes me aan het huilen maken. Hij vindt dat niet vreemd. Ik ben altijd bang dat het betekent dat ik vreemd ben, dat liedjes me laten huilen en kreupel maken terwijl ik nog maar een kind ben. Hij zingt ‘Scarlet Ribbons’ voor me als ik ingestopt in bed lig. Zijn stem klinkt heel verdrietig. Hij is vaak verdrietig. Net als ik.

Lovely ribbons, scarlet ribbons

Scarlet ribbons for her hair

Ik word omvergeblazen door het liedje. Dat er zulke dingen bestaan als engelen, en dat engelen lintjes achterlieten, en dat de gebeden van kinderen worden verhoord, en dat de capo di tutti capi hoger in rang kan staan dan ouders.

Maar ik wil geen lintjes, ik wil liedjes die me meevoeren naar die andere wereld. Ik hou niet van de werkelijkheid. Ik wil mezelf niet na drie minuten terugvinden in die realiteit om er vast te zitten tot de volgende kans zich aandient om er weer uit te verdwijnen.

MIJN GROOTVADERS

DE VADER VAN MIJN VADER is meubelmaker. Hij houdt kanaries en postduiven in een zelfgemaakte kooi van hout en gaas die zich langs zijn tuin uitstrekt. Ik vind hem heel leuk. Hij is een beetje mollig vergeleken met de vader van mijn moeder, en hij is een giechelaar, met een rokerige lach.

Ik pakte zijn wijsvinger altijd met mijn hele hand vast om hem mee naar de kooi te slepen, zodat ik kon zien hoe hij de postduiven liet wegvliegen met briefjes in kleine kokertjes die aan hun pootjes waren vastgebonden, waarna ze met lege pootjes weer naar hem terugvlogen. Hij vroeg me een keer of ik een briefje wilde sturen met een dikke vogel, dus liet ik hem opschrijven: Hallo God, dit is Scamp.

Toen ik mijn grootvader er een keer naar vroeg zei hij dat hij me Scamp noemt omdat een scamp een deugniet is, een brutaal ding, en dat ik de brutaalste van alle kinderen van mijn moeder ben. Maar nadat hij dat zei gooide hij zijn hoofd in zijn nek en schaterde zijn rokerige lach. Hij leek zelf wel een groot kind, zijn ogen straalden van geluk. Hij vindt me leuk omdat ik brutaal ben. Misschien was hij de brutaalste van alle kinderen van zijn moeder.

’s Avonds gaan hij en mijn grootmoeder altijd samen ergens een glas porter drinken, omdat ze verliefd zijn op elkaar. Ik kijk ze graag na als ze over straat lopen, wanneer ik in de zomer heen en weer wieg op hun tuinhekje. Ze hebben elkaar in deze zelfde straat ontmoet, Francis Street, in de Liberties, een wijk in de binnenstad van Dublin, historisch gezien een arbeidersbuurt, waar Guinness en andere brouwerijen zitten. Maar toen mijn vader twaalf was, moest hun soort mensen van de Liberties naar Crumlin vertrekken, een woonwijk in de buurt van het centrum. Zo kwam het dat de ouders van mijn vader in dezelfde straat woonden als de ouders van mijn moeder, Keeper Road, en mijn ouders elkaar in de straat ontmoetten waar ze opgroeiden, net als de ouders van mijn vader.

De vader van mijn moeder bezorgt brood en draagt een ouderwets zwart vest met een zakhorloge en een lange zwarte jas en een zwarte broek. Hij is heel lang en mager, al met al lijkt hij op Éamon de Valera op dieet.

Het huis van hem en mijn grootmoeder ziet eruit als de meeste huizen van oude mensen. Er hangen overal aan de muur en boven de open haard vergeelde foto’s van de paus, naast Padre Pio, Maria en Jezus. Halverwege de smalle trap omhoog hangt een gloeiende rode lamp van het Heilig Hart aan de muur. Die is heel eng; niemand wil er naar boven gaan als er geen andere lampen branden.

De vader van mijn moeder houdt niet van vrouwen die make-up dragen. Noemt ze ‘Jezebels’. Zijn beledigingen zijn meestal Bijbels. ‘Judas!’ roept hij als er een of andere naam wordt genoemd. Of ‘Schijnheilige!’ Alles wat hij wil in het leven is stilte, maar omdat hij uit Westmeath komt kan hij het woord quiet niet uitspreken. Hij buldert ‘Quite! Quite!’ naar ons vanachter zijn krant als we te veel lawaai maken, waar wij dan weer om moeten lachen en hij het daarop opnieuw schreeuwt.

Om goed te maken dat ik hem zo plaag sta ik ’s avonds, als hij en ik alleen zijn, achter zijn stoel en wieg ik hem heel zachtjes heen en weer zodat hij in slaap kan vallen. Ik maak muziek in mijn hoofd op het ritme van de stoel, zodat ik rustig blijf bewegen en hem niet wakker maak. Het gaat zo: één-twee, drie, één-twee, drie, één-twee, drie, steeds weer opnieuw.

Kitty O’Grady, Sinéads grootmoeder van moederskant
(uit de privécollectie van de auteur)

AUGUSTUS 1977

ELVIS IS DOOD. Ik huil zo fucking veel dat ik mijn bed niet eens kan opmaken. Mijn lichaam werkt niet mee. Ik probeer steeds weer het laken over het bed te gooien maar het lukt me niet, mijn armen werken niet mee. Ik probeer over het bed te kruipen met de hoekpunten in mijn handen maar het lukt me niet, mijn benen werken niet mee. Ik kom in de problemen met mijn moeder omdat ik het bed niet heb opgemaakt. Ik schaam me te erg om uit te leggen waarom ik snot en tranen over het schone beddengoed druppel of waarom ik steeds opnieuw op mijn knieën val en weer opsta. Volgens mij houdt zij ook van Elvis. Heeft ze stiekem best door waarom ik zo’n hoopje ellende ben. Ze wordt niet heel boos om het bed. Sterker nog, ze wordt helemaal niet boos, wat nogal opmerkelijk is.

Nu Elvis er niet meer is, heb ik een nieuwe vader nodig. Mijn vader is niet dood, ik heb hem gewoon al heel lang niet gezien, omdat mijn moeder hem niet mag. Dat is gewoon zo, ze kunnen elkaar niet uitstaan. Het is eng als ze samen zijn. Het is niet zo eng als we alleen zijn bij onze vader. Maar zij is een ander verhaal.

Ik ga niet op zoek naar een nieuwe vader, want ik heb God. En God stuurt me dingen omdat ik tegen Hem praat. Hij is natuurlijk de allerbeste vader. Maar ik ben een kind. Ik heb de stem van een vader nodig, en die arme God heeft geen stem. Ik hou van stemmen, ik weet niet zo goed waarom. Soms wil ik mensen knuffelen door hun stem. Maar ik ben heel bang voor omhelzingen.

Mijn lichaam werkt niet mee als iemand me probeert te omhelzen. Ik vind mijn tante Lily aardig en het doet haar pijn dat ik haar niet omhels. Ik wil het wel, heel graag. Maar ik bevries en in mijn hoofd zie ik een berg wolven onder het bloed, zoveel dat ze niet kunnen bewegen, en er is maar één wolf die rondrent, degene die helemaal onder op de berg lag toen wat er ook was gebeurd gebeurde, en hij heeft geen bloed op zich. Hij zoekt hulp.

Ik heb mijn grootmoeder, de moeder van mijn moeder, ook al een tijdje niet meer gezien. Zij heeft een zachte, lieve stem. Ze vindt mij leuk. Ze zegt dat ik eerlijk ben en dat ik nooit sorry moet zeggen als ik het niet meen. Ze laat me alles eten wat ik eigenlijk niet mag. Ze kan me in slaap laten vallen door alleen maar in mijn ogen te kijken als ik ingestopt in haar bed lig. Ik vind het leuk hoe haar klok tiktakt. Ik hoor er muziek in. Ik denk dat ik zes was toen ik haar voor het laatst zag. Ze was helemaal van Keeper Road gekomen, met mijn verjaardagscadeau in alle bussen. Mijn moeder liet haar niet binnen. Mijn grootmoeder huilde en stond voor de deur en zag mij binnen zitten op de trap. Ik had grote ogen van angst. Ze smeekte mijn moeder. Ze wilde me zien. Ze had haar lichtbruine jas aan. Ze gaf het cadeautje aan mijn moeder. Mijn moeder zei dat ik het op de trap mocht openmaken, en dat Oma dan weg moest, maar ze mocht nog altijd niet binnenkomen, moest buiten in de decemberkou blijven staan. Mijn grootmoeder houdt van mijn verjaardag omdat het een heilige dag is, en ze houdt net zoveel van God als van mij.

Het was een witte pyjama met overal tijgertjes. Ik was er gek op. Ik lachte met mijn ogen naar mijn grootmoeder omdat ik wist dat ik niet met mijn gezicht mocht lachen. Zij deed hetzelfde. Maar de tranen liepen over haar wangen. En zoals ik al zei, ik heb haar daarna nooit meer gezien. Ik begon met roken omdat zij rookte en ik van haar geur hield. Ik bid veel, omdat dat van haar moest. Ik hou van God, omdat dat van haar moest. Het enige wat ik van Hem vraag is om bij me te zijn.

Op een ochtend, na Elvis, kom ik beneden en hoor dan de stem van een vriendelijke man tegen een meisje zingen dat ze niet meer hoeft te huilen. Ik loop naar de platenspeler. Ik vraag mijn broer Joe het nummer opnieuw te spelen. Ik zeg: ‘Wie is dat?’ ‘Bob Dylan.’ Ik zie hem op de platenhoes, hij is zo mooi – alsof de adem die God vanuit Libanon blies een man is geworden.

Ik mag de plaat niet aanraken als mijn broer niet thuis is. Elke dag wacht ik bij het raam tot hij thuiskomt van zijn zomerbaantje. Ik ren naar buiten, de straat op en de hoek om, om te kijken of hij eraan komt. Ik weet nooit wanneer hij thuiskomt. Het is niet veilig hier als hij er niet is. Mijn moeder houdt niet van kleine meisjes.

Ik vind het heerlijk hoe deze Dylan zingt. In mijn hoofd noem ik hem de Libanon-man. Hij heeft een lege, open draagzak voor zijn borst hangen. Ik glip erin. Zijn stem is als een deken. Hij is heel teder en houdt van meisjes. Ik heb zijn borst om tegenaan in slaap te vallen.

Goed, ik ben gestopt met aankloppen op de deuren van Glenageary om mensen te vragen of ik hun kind mag zijn. Dat deed ik zo nu en dan vanaf m’n zesde ongeveer. Ze brengen me toch altijd weer naar huis, denken dat mijn moeder zoals andere moeders is. Dylan zou het meteen doorhebben. Maar sommige van die mensen gaven me wel kaasballetjes en zo. Ik klopte ook een keer aan bij een familie die net een tupperwarefeestje had. De aardige mevrouw liet me binnen omdat ik huilde. Ze zei dat ze me niet kon houden, maar dat ik wel een tijdje mocht blijven. Dus besloot ik onder de tafel te gaan zitten, omdat er zoveel mensen waren. Ze gaf me heel veel eten. Ik was graag bij haar gebleven. Toen ze me thuisbracht, deed mijn moeder poeslief bij de deur. Bob is eigenlijk een veel betere vader dan Elvis. Daar dacht ik de hele tijd aan terwijl ik tegen de muur stond en haar knie in mijn maag landde.

Sinéad in haar communiejurk
(uit de privécollectie van de auteur)

LOURDES

WE ZIJN NET VIJF DAGEN geleden teruggekomen uit Lourdes. Een tikje dramatisch. Laten we het erop houden dat mijn moeder een ‘aanval’ had, waarop ik een priester vond en hem bij zijn arm meesleepte om haar te komen helpen, want dat was de hele reden dat we daarheen waren gegaan.

Nou ja, dat was míjn reden; de anderen moesten wel mee, ik had de reis gevraagd als cadeau voor mijn eerste communie. Het idee was dat de moeder van Jezus de mijne misschien kon helpen. Ik vertelde niemand dat ik zo dacht. Zij dachten gewoon dat ik geobsedeerd was door het hele Lourdes-gebeuren, ik las er tenslotte al jaren over. Mijn grootmoeder had me erover verteld vanwege mijn verjaardag, en omdat ik mijn tweede naam, Bernadette, deel met de negentiende-eeuwse vrouw die de maagd Maria daar had gezien.

Op de dag voordat we van Lourdes zouden teruggaan naar Dublin was er nog geen geneesmiddel gevonden voor mijn moeders krankzinnigheid, dus besloot ik rond vier uur ’s middags op priesters te gaan jagen. Het door mij gekozen slachtoffer werd aan zijn mouw meegesleurd, onder luid geklaag (van mij) dat hij niet net zo enthousiast was als ik over deze gelegenheid om aan het werk te gaan, hij kuierde maar een beetje in de zon met zijn krantje langs de hekken van de basilieken. Uiteindelijk zwichtte hij, ik was te veel voor hem (ik had mijn grote ogen opgezet), hij gaapte me aan alsof het belachelijk was dat ik geloofde dat er wonderen konden gebeuren in Lourdes, terwijl dat juist het verhaal is dat hij in opdracht van zijn werkgevers moest verspreiden.

Ik had mijn moeder gezegd dat ik ijs ging halen, dus terwijl ik hem over de weg vooruitschoof met een hand op zijn rug en de ander nog aan zijn mouw, zodat hij niet kon ontsnappen, vertelde ik hem het onzinverhaal dat hij mijn moeder wijs moest maken, over hoe hij mij had ontmoet; ik hoopte dat hij dit beter zou aanpakken dan hij in staat was gebleken het verhaal van Lourdes te verkopen.

Daar gaat hij, naar haar kamer. Ik zit in de kleine lobby van het hotel en kijk naar de knappe Franse dames die heel erg hun best doen er niet knap uit te zien omdat ze in Lourdes zijn.

Na een tijdje komt hij de trap af met zijn krant onder zijn arm, zijn cowboyachtige zwarte hoed op zijn hoofd, zijn groene ogen vochtig en gefixeerd op de vloer. Hij loopt langs mijn stoel en gebaart met zijn hoofd dat ik met hem mee naar buiten moet lopen. ‘Ik kan niks voor haar doen,’ zegt hij, en hij vertelt me dat ik moet bidden tot ik achttien ben en het huis uit kan, tenzij ik al eerder kan vertrekken.

O, geweldig, denk ik, een moedeloze priester. Hoe heeft hij deze fucking baan gekregen?

Een paar jaar eerder was mij zelf een soort Lourdes-wonder overkomen. Ik had een verruca, een wrat. Op mijn linkervoet, naast mijn kleine teen. Een groot en pijnlijk ding met een zwarte kern. Hij was als het meisje dat verliefd is op Anachie Gordon in het oude volksliedje – het hart verdween maar niet.

Daarom had ik een afspraak in het ziekenhuis om de wrat chirurgisch te laten verwijderen; dat was grandioos, want dat betekende dat ik ten minste twee dagen ontzettend verwend zou worden, dat iedereen met me zou meeleven en dat iedereen buitengewoon aardig voor me moest zijn, en daarbovenop kreeg ik een leuk aantal dagen vrij van school, en ik zou sowieso ijs en pudding in het ziekenhuis krijgen.

De avond voordat ik opgenomen zou worden nam mijn moeder me mee naar de badkamer en goot daar een beetje heilig water uit Lourdes, dat mijn grootmoeder haar jaren geleden had gegeven, over mijn wrat. ’s Ochtends was hij weg. Compleet verdwenen, niks meer van te zien. Niemand zou vermoeden dat hij er ooit was geweest; er was geen spoor van over. In tegenstelling tot mijn vriend de priester weet ik dus dat Lourdes-wonderen wel degelijk bestaan.

We waren via een reisbureau naar Lourdes gegaan. Werden op het vliegveld door een bus opgehaald. We reisden met zo’n twintig andere mensen die op dezelfde tour waren. We gingen niet alleen naar Lourdes; we begonnen in een plaatsje dat Nevers heet, om het klooster te zien waar de heilige Bernadette na haar visioenen van Onze-Lieve-Vrouw woonde en stierf.

Daar werd haar kleine lichaam tentoongesteld in een glazen kist, als Sneeuwwitje; mensen stonden er elke dag in de rij om een blik te werpen op het groteske tafereel. Het deed me denken aan de dierentuin in Dublin. Daar zat een krokodil in een glazen verblijf dat exact zo lang en breed was als zijn lijf, hij kon zich dus niet bewegen, in een laag water die hem net niet helemaal onderdompelde, zijn rug stak erboven uit. Aan de bovenkant van het glas, bij het plafond, zat een opening. Omdat hij niet bewoog gooiden volwassen bezoekers muntjes door de opening, op de rug van de krokodil, om te kijken of ze hem konden irriteren. Ik vraag me af wat de mensen van de dierentuin met al die muntjes deden.

Het lichaam van Bernadette werd in de eerste dertig jaar na haar dood, in 1879, drie keer opgegraven, zodat mensen stukjes van haar skelet konden meenemen om te gebruiken op altaren. Een altaar is blijkbaar niet heilig zonder een stukje van het lichaam van een dode. Dat lijkt me meer duivels dan goddelijk.

In de tourbus hadden we een gids, die heette J. Hij werkte voor ons lokale reisbureau en was heel aardig voor me. Hij zat voorin en had een microfoon om mensen te vertellen wat ze zagen als ze links of rechts uit het raam keken. Maar hij gebruikte hem ook vaak om de bus aan het zingen te krijgen; mijn moeder stelde een paar keer voor dat ik ‘Scarborough Fair’ zong en dat deed ik, met veel gevoel, want ik was stiekem verliefd geworden op J. Ik was verdrietig toen we allemaal weer thuis waren, want ik miste het om hem elke dag te zien.

Ik kwijnde weg in mijn eentje en zong dat nummer steeds opnieuw. Vandaag had ik daar genoeg van en besloot ik de drie kilometer naar het reisbureau te lopen om mijn liefde aan hem te verklaren en te vragen of hij met me wilde trouwen.

Het was rond lunchtijd toen ik aankwam, maar J. zat achter zijn bureau te bellen. Mijn hart begon te bonzen van angst. Ik had me nooit eerder afgevraagd of hij misschien getrouwd was. Misschien had hij haar nu wel aan de telefoon. Hij hing op en zag me in de deuropening staan. Hij gebaarde met zijn hand dat ik binnen moest komen, leek verbaasd over het feit dat een kind in haar eentje naar een reisbureau was gekomen om een of andere reis te plannen.

Ik zei dat ik hem onder vier ogen moest spreken. J. nam me mee naar een keukentje, liet me aan de kleine ronde tafel plaatsnemen, schonk een glas melk voor me in en vroeg of ik er koekjes bij wilde, maar ik kreeg geen hap door m’n keel omdat ik zo ziek was van liefde.

De moed om mijn verhaal te doen was me in m’n schoenen gezakt, maar daar had ik van tevoren rekening mee gehouden, dus ik haalde mijn uitgeschreven verklaring tevoorschijn. Die las hij, de hele tijd glimlachend, terwijl het zonlicht door het open raam op zijn mooie bruine stoppelbaardje scheen. Toen hij klaar was met lezen vouwde hij mijn brief zorgvuldig op en vroeg me of hij hem mocht houden. Hij zei dat hij nog nooit zoiets liefs had gelezen, maar dat hij te oud was om met me te trouwen of om mijn vriendje te zijn, want hij was dertig, maar dat ik op een dag een jongen van mijn eigen leeftijd zou ontmoeten en dat dat beter zou zijn.

Hij zei ook dat hij het soort man was dat van andere mannen houdt. Ik had nog nooit van zoiets gehoord, dus dat moest hij een beetje uitleggen. Hij zei dat God mannen soms gewoon verliefd laat worden op andere mannen, of vrouwen op andere vrouwen. Hij vroeg me of ik voor me wilde houden wat hij me had verteld, omdat mensen het niet echt leuk vonden dat mannen van andere mannen houden. Hij zei dat mensen vaak niet begrepen waar God van hield, en soms niet hielden van de dingen waar God van hield.

J. vertelde me dat ik nooit moest denken dat welke vorm van liefde dan ook verkeerd kon zijn als het echte liefde was, en dat ik altijd dapper genoeg moest zijn om iemand te zeggen dat ik van ze hield, want het was dapper van me dat ik het hem had verteld, en hij was er heel gelukkig van geworden. Hij zei dat het verkeerd zou zijn als een volwassene zich als het vriendje van een kind zou voordoen, dus ik mocht vanaf vandaag niet meer aan volwassen mannen zeggen dat ik van ze hield, want niet alle volwassen mannen waren zo veilig als hij.

Toen hij me vroeg waarom ik van hem hield, zei ik dat het kwam omdat hij zachtaardig was. Dus zei hij dat ik er altijd voor moest zorgen dat de mensen van wie ik hou zachtaardig zijn. Daarna zei hij dat ik hem altijd mocht komen opzoeken voor melk en koekjes, en dat hij mijn vriend zou worden.

Ik was dus niet teleurgesteld, ik had hem laten glimlachen en hij was heel aardig voor me. Trots dat ik zo dapper was geweest liep ik naar huis, ik stelde me al voor hoe mijn toekomstige vriendje zou zijn. Er woont een jongen in de buurt, Gary, die me steeds vraagt met hem naar de rollerdisco te gaan. Ik heb nog geen toestemming aan mijn moeder gevraagd omdat ze heel streng is, misschien ga ik dat maar eens doen.

MIJN TANTE FRANCES

ZIJ IS ZESTIEN en ik ben zes. Zij heeft het syndroom van Down. Ze woont doordeweeks in een verzorgingstehuis op Navan Road, bij de nonnen, omdat mijn grootmoeder en grootvader te oud zijn om goed voor haar te zorgen. Maar ze komt elk weekend thuis en ik hou van haar. Ze is als een groot lopend hart; ze houdt van alles en iedereen. Ze heeft geen greintje kwaad in zich, alleen maar goed. Ze is heel sierlijk en vrouwelijk. Ze heeft kleine handjes, net als haar zus – mijn moeder – en ze is de enige persoon van wie mijn moeder helemaal weg is.

Ik ben vaak bij mijn grootmoeder wanneer Frances thuiskomt in het weekend. Dan pakt mijn grootmoeder de gele kofferachtige platenspeler van mijn grootvader, sleept ze me mee naar boven, naar de kamer van Frances, en sluit ze ons daar op. Ze heeft een hele stapel platen, allemaal van de Ierse popzangers Danny Doyle en Luke Kelly. Frances is verliefd op Danny Doyle. ‘Is hij niet geweldig? Is hij niet geweldig?’ vraagt ze me dan, op die grappige typische manier van door haar neus praten. Ik moet het met haar eens zijn, anders mept ze me zacht op m’n hoofd. Maar hij is helemaal niet geweldig. Hij heeft een baard en ziet eruit alsof hij te veel bier drinkt.

Ze zet de platenspeler op het bed en elke keer dat ze een album afspeelt laat ze mij de platenhoes vasthouden en hardop alle woorden oplezen die op de hoes en de labels staan, aan de voorkant en de achterkant, aan de buitenkant en binnenin. Als ik een bepaald woord niet kan uitspreken helpt ze me, dan loopt ze als een leraar door de kamer. Ze laat me ook elke millimeter van de platenhoes bevoelen, met mijn vingers en handpalmen en zelfs met de zijkanten van m’n gezicht. Als ik dat niet langzaam doe en niet elke millimeter aanraak, mept ze me.

Ze heeft heel veel babypoppen waar ze van houdt. Ze maakt jurkjes voor ze. Mijn moeder helpt haar, want ze was kledingmaker voordat ze trouwde, maar in Ierland mag je niet meer werken als getrouwde vrouw.

De lievelingspop van Frances heet Brenda. Maar mijn zus en ik hebben Brenda per ongeluk stukgemaakt, en Frances heeft ons dat niet vergeven. Elke keer dat ze ons ziet, zegt ze: ‘Jullie hebben Brenda stukgemaakt.’ Ik weet hoe ze zich voelt, want mijn neef heeft de snavel van mijn lievelingsknuffel eraf gebeten, dat is een pinguïn die Charlie heet, die had mijn vader voor me meegenomen toen hij ergens aan het werk was. Ik vind mijn neef nu niet meer aardig en ik wil hem nooit meer spreken. Frances is een stuk aardiger dan ik.

Basisschool in Dublin
(uit de privécollectie van de auteur)

DE TREIN

VANDAAG BEN IK WEER naar school gegaan, nadat ik drie maanden vrij was. Daar deed ik een paar keer alsof ik flauwviel aan mijn tafel, zodat de nonnen me weer naar huis zouden sturen. Ze maken zich zoveel zorgen om me na wat er gebeurd is dat ik wegkwam met slechts Golden-Globe-waardige optredens; ze hoefden niet eens van Oscar-niveau te zijn.

Yes! Als ik ook maar iets te vaak met mijn ogen knipperde, zouden ze me al naar huis hebben gestuurd. Meestal ben ik het stoute meisje, omdat ik altijd iedereens lunch pik (vooral boterhammen met pindakaas) of uit kledingwinkels steel of geld uit de tassen van de leraren in de personeelskamer vis om er snoep van te kopen.

Zuster Clothilde neemt me regelmatig mee naar de kapel om te bidden dat mijn behoefte om te stelen zal verdwijnen. Tot nu toe zonder resultaat. Maar dat komt doordat mijn moeder graag ziet dat ik steel.

Wanneer mevrouw Sheils, een lerares, me vroeg of ik het van mijn moeder moest doen, zei ik nee. Dan vroeg ze me hoe ik aan die striemen op mijn benen kwam of aan het ontzettend opgezwollen blauwe oog dat ik een keer had.

Dan zei ze: ‘Dat heeft je moeder gedaan, hè?’ Maar dat ontkende ik.

Als mijn moeder erachter zou komen dat ik had geklikt, zou ze me vermoorden. Het voelde niet goed om te liegen tegen mevrouw Sheils, want ze is heel aardig. Ik weet niet waarom ze mij zo mag, maar dat is wel zo. Ik zou wel haar meisje willen zijn. Ik zou elke middag met haar mee naar huis willen. Ze zag er altijd uit alsof ze op het punt stond in tranen uit te barsten als ik weer zei dat het niet door mijn moeder kwam. Dan werd haar gezicht helemaal rood en reikte ze diep in haar handtas, gaf ze me wat geld voor snoep en legde ze haar hand zachtjes op mijn gezicht, zoals mijn grootmoeder ook doet.

Als ik na school de andere meisjes over Merrion Avenue zie lopen met de arm van hun moeder om hen heen, ben ik jaloers. Dat komt omdat ik het meisje ben dat op de laatste dag van het schooljaar, voordat de zomervakantie begint, huilt van angst. Ik moet doen alsof ik mijn hockeystick ben kwijtgeraakt, want ik weet dat mijn moeder me er de hele zomer mee zal slaan als ik hem mee naar huis neem. In plaats daarvan zal ze nu gewoon de steel van de tapijtveger gebruiken. Ze zal me gebieden al mijn kleren uit te trekken en op de grond te gaan liggen met mijn benen en armen wijd en haar me met de bezemsteel tussen mijn benen te laten slaan. Ik moet ‘Ik ben niets’ van haar zeggen, steeds opnieuw, en als ik dat niet doe blijft ze op me inslaan. Ze zegt dat ze mijn baarmoeder wil openbreken. Ze laat me smeken om haar ‘genade’. Op de crèche won ik ooit de wedstrijd wie zich tot het kleinste balletje kon oprollen, maar mijn leraar heeft nooit geweten waarom ik daar zo goed in was.

Ik hou van Jezus omdat Hij op een avond in mijn hoofd verscheen toen mijn moeder me op de keukenvloer had gelegd. Ik was naakt en bedekt met cornflakes en koffiepoeder. Mijn moeder zei allerlei enge dingen, en ik had me opgerold zodat ze tegen mijn billen kon schoppen. Plotseling was daar Jezus in mijn hoofd, op een kleine stenen heuvel, aan Zijn kruis.

Ik heb Hem nooit gevraagd te komen, Hij kwam gewoon. Hij droeg een lang wit gewaad en er droop bloed van Zijn hart helemaal langs Zijn gewaad en van de heuvel af en over de grond en toen over de keukenvloer en zo mijn hart in. Hij zei dat Hij me al het bloed dat mijn moeder van me afnam terug zou geven en dat Zijn bloed mijn hart sterk zou maken. Dus ik concentreerde me op Hem. Nadat mijn moeder klaar was met me, bleef ik op de vloer liggen tot ik wist dat ze haar slaapkamerdeur achter zich had dichtgetrokken. Toen ruimde ik alle spullen op waarmee ze in de weer was geweest en dekte ik de tafel voor het ontbijt.

De Heilige Geest is ook een keer bij me komen zitten, zonder dat ik erom had gevraagd. Dat ging zo:

Er ontbrak een knoop van mijn jurk, die eerder de jurk van mijn zus was geweest. En we zouden dit weekend weggaan, naar het huis van een vriendin van mijn moeder. Ik werd opnieuw naakt in elkaar geslagen en mijn moeder verwijderde de gloeilamp uit mijn kamer, sloot me op en vertrok met de anderen. Als ik bang ben zoek ik stukjes papier en ga ik schrijven, omdat ik niet mag zeggen dat ik boos ben op mijn moeder. Dus dan schrijf ik en scheur ik het papier in heel kleine stukjes en eet ik die op zodat zij ze niet zal vinden.

Dit was op een vrijdag. Toen het donker werd zocht ik op de tast in mijn kamer tot ik wat papier en een potlood vond. Ik schreef aan God. Ik zei: Help me, alsjeblieft. Ik zat geknield op de grond, met mijn gezicht naar mijn bed. Toen zag ik vanuit mijn ooghoek een kleine, witte, heel mistige wolk links van me komen zitten, een stukje achter me, en daar bleef hij de hele nacht.

Maar de Geest kwam op de andere dagen niet terug.

Ik at het hele weekend niets en plaste op de vloer. Toen mijn moeder terugkwam was ze daar boos om en sloeg ze me. Later op die dag moest ik naar het ziekenhuis omdat ik vreselijke buikpijn had. De aardige jonge dokter zei: ‘Dit kind heeft niets gegeten.’ Mijn moeder zei dat ik goulash had gegeten, maar dat was niet zo.

Ze was al een keer eerder weggegaan nadat ze me had opgesloten, maar toen was mijn vader ’s nachts de deur komen openbreken en bracht hij me naar de dokter. Ik weet niet hoe hij wist dat ik daar was. Hij was van slag toen hij al het opgedroogde bloed op mijn gezicht zag. We zeiden niet veel in de auto.

Ze heeft me ook vaak onder de trap opgesloten.

Als ik thuis ben kan ik de stem van mevrouw Sheils in mijn hoofd horen, ze roept mijn naam.

Ik hoor zuster Clothilde ook mijn naam roepen. Ik weet niet of ze me aardig vindt. Een beetje wel, denk ik. Ze is gewoon niet iemand die veel lacht – ze is het schoolhoofd, ik denk dat ze niet mag lachen. Het is vast heel deprimerend om een non te zijn. Ik ben heel bang dat God een non van me wil maken. Ik bid vaak dat Hij dat niet zal doen, hoewel ik wel een soort roeping voel om Hem te dienen, omdat Hij zo goed voor me is.

De laatste keer dat ik Clothilde thuis in mijn hoofd hoorde praten, was ik midden op de dag naar bed gestuurd omdat ik iets had gezegd over de dikke buik van prinses Anne. Ik was heel kwaad dat ik naar bed gestuurd werd. Voordat ik het wist was daar de stem van Clothilde en toen ik even naar de gesloten deur van mijn kamer keek ging de klink helemaal omlaag en ging de deur open, maar er was niemand. Ik liep naar de woonkamer om mijn moeder te vragen of zij de deur had opengemaakt. Ze zei dat ze niet boven was geweest, dus ik weet niet wie de deur heeft geopend. Misschien was het wel echt Clothilde.