Vals verliefd

© 2023 Chris Buitendijk/studio Rashkov, Rotterdam

Omslagontwerp en vormgeving binnenwerk:
Delian Rashkov, Pressure Line, Rotterdam
Foto auteur: Petja Buitendijk, Pressure Line, Rotterdam
Redactie: Daniël Dee
Druk: New Energy Printing, Vianen

isbn 9789083320410
nur 301

Niets uit deze uitgave mag worden verveelvoudigd, door middel van druk, fotokopieën, geautomatiseerde gegevensbestanden of op welke andere wijze ook zonder voorafgaande schriftelijke toestemming van de uitgever.

Jeder Verrat beginnt mit Vertrauen.
Martin Luther

Inhoud

Proloog

1

2

3

4

5

6

7

8

9

10

11

12

13

14

15

16

17

18

19

20

21

22

23

24

25

26

27

29

30

31

32

33

34

35

36

37

38

39

40

Proloog

Net op het moment dat Uri Cohen naar bed wil gaan trilt zijn telefoon. Op dit late uur kan dat maar één ding betekenen. Uri grist zijn telefoon van de salontafel en klapt de kleine Motorola open. Het nummer dat in het beeldscherm oplicht bevestigt zijn vermoeden; het is zijn contactpersoon in Israël. Uri drukt op het groene knopje om het gesprek aan te nemen.

‘Ja?’ zegt hij enigszins nonchalant, hoewel hij een vermoeden heeft waar het over gaat.

‘Het is zover,’ zegt de hem vertrouwde stem aan de andere kant van de lijn.

‘Overmorgen komt J. weer naar huis. Hij zal begin van de avond aankomen op Schiphol. Zorg dat je klaar bent.’

Uri plukt aan het beginnende baardje dat hij aan het kweken is en zucht even diep. Vervolgens gaat hij rechtop zitten. Dan reageert hij eindelijk: ‘Nu al?’

Zijn gesprekspartner valt stil. Onbewogen laat Uri de stilte zijn werk doen.

‘Is er een probleem?’ klinkt het ten slotte.

Uri proeft irritatie in de stem van zijn collega, maar het doet hem niets. Hij gelooft niet in deze missie. ‘Nee, er is geen probleem. Het verbaast me alleen dat hij nu al naar huis komt.’

‘Dat is niet jouw zorg. De plannen zijn gewijzigd.’

‘Oké…’ mompelt Uri. Hij grijpt naar het pakje peuken dat naast hem ligt en steekt de laatste sigaret op. Die was eigenlijk voor morgenochtend bedoeld.

‘Hij komt naar huis en we denken dat hij er klaar voor is. Je kunt aan de slag.’ Met die woorden kapt zijn contactpersoon het gesprek af. Uri knikt alleen maar en gooit de telefoon naast zich op de bank. Hij neemt een diepe haal van zijn sigaret en schudt zijn hoofd.

Twee dagen later staat Joost Berger op Ben Goerion Airport in Tel Aviv. Hij heeft een helse nacht achter de rug en ergert zich aan de mensenmassa in de vertrekhal. Hij zal er nooit aan wennen. Personen piepen voor en het wemelt van beveiligingsmensen van El Al, die lukraak reizigers uit de rij pikken voor een verhoor. Dat is wel het laatste waar hij behoefte aan heeft en hij moet zich inspannen om geen aandacht te trekken. Hij wil gewoon zo snel mogelijk naar huis en deze waanzin achter zich laten. Er rest hem nog slechtst één laatste horde: de vierenhalf uur durende vlucht naar Amsterdam. Hij moet zich dwingen om hier niet al te veel aan te denken. Het vliegen zelf boezemt hem geen angst in. Wel de gedachte dat hij een paar uur lang in een veel te krappe ruimte zal moeten doorbrengen. Sinds hij een keer heeft vastgezeten in een toilet heeft hij last van claustrofobie. Het gebeurde op de lagere school, hij was pas een jaar of negen, maar het heeft een blijvende indruk op hem gemaakt. Nadat hij zijn behoefte had gedaan, kreeg hij het slot van de deur niet meer open en zat hij gevangen, wanhopig roepend om hulp. Na bijna een uur, wat hem voorkwam als een eeuwigheid, viel het zijn lerares pas op dat hij wel erg lang wegbleef. Helemaal in paniek werd hij door de conciërge van de school uit zijn benarde positie bevrijd; het werd een trauma voor het leven. Alleen in een opperste staat van concentratie kan hij het verlies van bewegingsvrijheid gedurende de vlucht enigszins van zich afzetten. Maar gebrek aan slaap betekent gebrek aan concentratie, weet hij. Dit maalt door zijn hoofd en vertaalt zijn lichaam naar transpiratie. In een poging om zijn aandacht af te leiden van de gekte om hem heen en in zijn hoofd, dwingt hij zijn gedachten naar Ayelet, naar de kibboets. Het is een pijnlijke herinnering, maar voor nu is dat precies wat hij nodig heeft. Een gesel voor zijn geest. Wat zou Ayelet nu doen? Waarschijnlijk zit ze inmiddels aan haar ontbijt. Nog maar een paar uurtjes werken en dan is ze al weer vrij. Het steekt om hieraan te denken, maar het moet.

Hij moet streng zijn voor zichzelf. Het was zijn eigen keuze. Nog heel even maar.

Vanmiddag, dan zal hij weer in Rotterdam zijn.

Dan is alles voorbij.

1

Wanneer Joost eenmaal buiten staat wordt hij overweldigd door de hitte. Het is alsof hij een klap in zijn gezicht krijgt en versuft staat hij een paar seconden wezenloos voor zich uit te staren. De warmte is drukkend en lijkt voor een ogenblik zijn vermogen tot denken weg te branden. Het is de tweede mokerslag sinds zijn aankomst, ongeveer een half uurtje geleden. Binnen, in de aankomsthal, had de temperatuur nog geen rol van betekenis gespeeld. De overal aanwezige airco’s hadden voor een aangename verkoeling gezorgd. Daar waren het de mensen geweest die hem de adem benamen. Na een redelijk rustige vlucht, waar hij met behulp van een boek zijn weerzin tegen vliegen had weten te beteugelen, had de plotselinge drukte op het vliegveld hem overvallen. Het was een gekkenhuis geweest, overal om hem heen werd geschreeuwd en het leek wel of iedereen iets van hem wilde.

Als hij eindelijk wat bekomen is van de eerste indrukken én de verzengende hitte, weet hij weer wat hem te doen staat: hij moet op zoek naar een taxi, en wel direct. Hij is vastbesloten om zo snel mogelijk van de luchthaven weg te komen.

Dat blijkt allerminst een probleem. Nog voor die gedachte zijn voeten heeft bereikt, staan er al drie taxichauffeurs om zijn rugzak te vechten. Smekend kijken ze hem aan; wie gunt hij de eer? Aangezien Joost geen van allen wil teleurstellen, blijft hij even besluiteloos staan.

Een van de mannen ziet hierin zijn kans en blaft hem toe: ‘Where you from?’

Een beetje overdonderd door zijn dwingende toon kijkt Joost de man vragend aan. Zonder zijn haast agressieve houding aan te passen stelt de man zijn vraag nogmaals.

Eindelijk begrijpt Joost wat de man wil en antwoordt dan kortaf: ‘Holland.’

‘Ah, Amsterdam. Joehan Kroeiff,’ hij klinkt een stuk vriendelijker ineens.

Die woorden ergeren Joost. ‘Nee,’ zegt hij kortaf. ‘Rotterdam. Feyenoord.’

Nu is het de taxichauffeur die verward kijkt. Duidelijk, die wordt het dus niet. En omdat hij geen zin heeft om daar nog langer te blijven staan neemt hij een besluit. Joost duwt het briefje met daarop het adres waar hij moet zijn in de handen van een van de andere mannen. Een glimlach verschijnt op diens gezicht en met een zelfvoldaan gezicht gaat hij Joost voor en laat de twee andere chauffeurs geïrriteerd achter; hij heeft gewonnen.

De schemering zet al in als ze de chaos van Ben Goerion Airport achter zich laten. Zonder erbij na te denken is Joost achterin de taxi gaan zitten en daar voelt hij zich nu wat ongemakkelijk bij. Weer enigszins bij zinnen gekomen, de eerste horde was genomen, heeft hij de behoefte om een gesprekje aan te knopen met de chauffeur, zijn eerste kennismaking met een Israëli. Maar vanuit de positie waarin hij zich bevindt, half verscholen achter de stoelleuning van de chauffeur, lijkt zo’n praatje pot hem ineens een beetje raar. Hij besluit er voorlopig maar het zwijgen toe te doen. De chauffeur schijnt sowieso niet erg geïnteresseerd in een gesprek. Hij rommelt steeds aan de knopjes van zijn radio en als hij kennelijk de juiste zender heeft gevonden, gaat het volume omhoog. Elk gesprek is nu onmogelijk, dus laat Joost die gedachte varen en kijkt naar buiten, naar het vreemde landschap dat in hoog tempo langs hem heen schiet.

Ze rijden over een snelweg die niet onderdoet voor het Nederlandse wegennet, wat Joost verrast. Hij beseft direct dat die gedachte nogal naïef is, maar hij had verwacht dat de wegen in het Midden-Oosten vooral stoffige woestijnpaden zouden zijn, met zo nu en dan een karavaan voortsloffende kamelen. Het tegenovergestelde is echter waar; uiterst comfortabel zoeft de taxi over een smetteloze driebaansweg. Het landschap dat versneld aan hem voorbijtrekt voldoet wel aan zijn verwachtingen. Het okergele land, met palmbomen aan beide zijden van de weg, doet hem eindelijk inzien dat hij werkelijk in Israël is. In de verte, aan de horizon, tekent zich een roodoranje gloed af. Daar, ergens ver weg, moet de zee zijn, vermoedt Joost. Het lichtspel dat zich voor hem ontvouwt is een laatste groet van de zon, die zich langzaam terugtrekt achter de horizon. Hij glimlacht.

Dan wordt het prachtige kleurenspel ruw verstoord door de muziek uit de autoradio, die plots maximaal crescendo gaat. Nu wordt niet alleen de gewenste conversatie, maar ook zijn eerste observatie van het land in de kiem gesmoord.

De muziek is nieuw voor hem. Omdat het volume hem geen andere keus laat, luistert hij naar het onnavolgbare spel tussen stem en snaarinstrument. Een hoge en een beetje een schrille vrouwenstem gaat dapper de strijd aan met een vrij hysterische vioolpartij. Wanneer hij weer naar buiten kijkt concludeert Joost dat de muziek wonderwel in het decor past. Als het volume niet zo hoog stond had hij willen vragen wat voor muziek het is, en wie de muzikanten zijn, maar dat is zinloos nu.

Joost kijkt berustend weer naar buiten en merkt dat het landschap langzaam van vorm verandert. De palmbomen hebben plaatsgemaakt voor allerhande bebouwing; woningen, winkels en kantoren doemen steeds regelmatiger op. Het wordt drukker op de weg en de chauffeur begint zich merkbaar op te winden. Steeds vaker staan ze vast in het verkeer en Joost neemt aan dat ze het centrum van Tel Aviv naderen. De taxichauffeur houdt het niet meer en opent zijn raampje en schreeuwt opgewonden iets naar een medeweggebruiker. De toon van zijn stem klinkt woedend. Hij is bovendien niet de enige die zich druk maakt. Door het geopende raam golft een kakofonie van geluid de taxi binnen. Overal claxons en geschreeuw. Elke automobilist lijkt wel in opperste staat van opwinding, alsof ze allemaal op hetzelfde moment aan de andere kant van de stad moeten zijn. Gefascineerd door dit schouwspel vergeet Joost zijn eigen beslommeringen. En net nadat ze weer een paar minuten stil hebben gestaan, stopt de auto opnieuw. Dit keer zet de taxichauffeur de motor uit. Hij heeft zijn taxi half op de stoep gemanoeuvreerd en draait zich naar Joost om.

‘Kibbutz Program Center,’ zegt hij droog, ‘here.’

Verbouwereerd kijkt Joost om zich heen. Zijn ze er al? Nergens de naam van het kibboets centrum te bekennen. Vragend kijkt hij de man aan. Maar de chauffeur verroert zich niet. Dan steekt hij demonstratief zijn hand uit het raam en wijst iets aan. Joost meent iets van ergernis in die handeling te ontdekken. Met zijn ogen volgt hij de hand, die een wit gebouw aanwijst. Het is een onopvallend en onooglijk bouwwerk; precies hetzelfde als alle andere blokkendozen in de straat.

‘There,’ zegt de man nogmaals, iets vriendelijker nu, om hem ervan te overtuigen dat hij er werkelijk is.

Even aarzelt Joost nog, hij wil de inmiddels vertrouwde taxi eigenlijk niet verlaten. Er zit duidelijk niets anders op en met tegenzin haalt hij zijn portemonnee tevoorschijn, hij vraagt hoeveel hij de man schuldig is. Zonder zich nog om te draaien noemt de chauffeur het bedrag; vijftig sjekel. Joost heeft door alle commotie geen idee meer hoeveel gulden dat is, maar besluit dat het wel goed zal zijn. Nadat hij betaald heeft, zit er niks anders op, hij zal moeten uitstappen. De taxichauffeur doet hetzelfde, pakt zijn rugtas uit de achterbak en zet deze op de stoep. Zonder nog een woord te zeggen stapt hij weer in zijn taxi en rijdt weg.

Daar staat hij dan.

2

Het is de bedoeling dat hij een jaar als vrijwilliger op een kibboets gaat werken. Dat is het voornemen. Het is niet echt een plan; het is meer een impulsief genomen besluit.

Niet dat hij al jaren droomt van de kibboets, sterker nog: een paar maanden voordat hij besloot om naar Israël af te reizen, had hij nog nooit van het fenomeen gehoord. Net als de meeste jongeren van zijn generatie kende hij Israël slechts als het land van de bijbel. Hij was grootgebracht met de verhalen over de Hebreeërs, meeslepend aan hem verteld door juffen en meesters, elke klas opnieuw. Zo maakte hij kennis met Jozef, met zijn veelkleurige mantel. En Samson, de krachtpatser met zijn lange haar. En natuurlijk Jezus, de heiland en verlosser. Het waren fantastische verhalen, vol dramatiek en verwachting, en Joost had ze als een spons opgezogen en geloofde in de verhalen en in God. Het waren de onbezorgde jaren op een christelijke basisschool. Eenmaal op de middelbare school werd de interesse in de Bijbel en alles wat daarmee verband hield minder. Hij geloofde nog wel in God, maar het leven van alledag slokte zijn aandacht op. Hij zat nu op een openbare school en alles draaide aanvankelijk om voetbal. Jarenlang was hij een fanatiek en – als hij het oordeel van anderen mocht geloven – redelijk begenadigd voetballer. Van kleins af aan wilde hij niets liever dan dat: professioneel voetballer worden. Die wens verwaterde echter met het klimmen der jaren.

De puberteit maakte dat hij dingen anders ging zien. Alles wat eens vanzelfsprekend was, leek nu moeilijk en zelfs potentieel catastrofaal; het leven viel hem zonder duidelijk aanwijsbare reden ineens zwaar. Hij leed aan stemmingswisselingen, piekerde veel en begon zich steeds vaker af te zonderen van zijn vrienden. Het enige dat nog oprecht zijn interesse kon wekken was muziek. Een documentaire op tv, over Kurt Cobain – die op dat moment net overleden was – veranderde alles. Voor die tijd was hij op muziekgebied een beetje een meeloper geweest; hij luisterde net als zijn vrienden naar housemuziek, een populair genre, zeker onder voetballers. Na het horen van Nirvana begreep hij pas wat muziek was, wat het kon doen; er ging een nieuwe wereld voor hem open.

Door de muziek van Nirvana kwam hij erachter dat er meer gitaarbands bestonden die zijn gevoelens van depressie deelden; ze wisten zijn gevoel van onbestemdheid naadloos te vertolken via hun liedjes. Hij begon als een bezetene cd’s te huren bij de Centrale Discotheek en zette de muziek over op tape, om deze vervolgens volledig grijs te draaien. Hij liep tot ergernis van zijn ouders de godganse dag met een koptelefoon op zijn hoofd. Zijn interesse in voetbal was helemaal verdwenen, de muzikale antihelden van de grungescene waren zijn nieuwe helden. Geïnspireerd door de rauwe teksten en basale muzikale opvattingen van de grunge besloot hij een gitaar te kopen. Hij wilde zelf leren spelen.

Het was niet het enige dat veranderde. Parallel aan zijn interesse voor de gitaar gingen meisjes een steeds prominentere rol spelen. Waar hij voorheen nauwelijks interesse had gehad voor het andere geslacht, voelde hij plots een intense drang naar omgang met de andere sekse. Dat resulteerde in een ontmoeting die alles op zijn kop zou zetten: Aynur kwam in zijn leven. Het was het begin van een periode waar hij liever niet meer aan terugdenkt. Het werd de reden voor zijn vertrek.

En nu al voelt hij zich een ander mens. De afstand die hij heeft afgelegd is niet alleen letterlijk. Op dit moment, zo ver van huis, ervaart hij ook een afstand tot zijn gevoel, dat de laatste tijd zo zwaar en drukkend was. Tot op het laatste moment heeft hij getwijfeld aan deze reis. Deed hij hier wel verstandig aan? Hij weet het niet. Angst en spanning overvallen hem bij vlagen, ook hier en nu, op dit moment. Maar niet zoals hij dat gewend is. Het is nog veel te vroeg om conclusies te trekken, toch denkt hij dat het de juiste beslissing was, dat het goedkomt.

Wanneer de taxi uit het zicht is verdwenen, draait Joost zich om en pakt zijn tas op. Het pand dat de chauffeur heeft aangewezen lijkt in niets op een kantoor. Hij weet ook niet waarom, maar zo heeft hij de huisvesting van het agentschap zich voorgesteld. Omdat hij geen andere keuze heeft, loopt hij naar het gebouw en betreedt een soort overdekte hal. Daar ziet hij direct dat hij aan het juiste adres is. Op een klein, wit emaillen plaatje aan de muur staat het gedrukt: Kibbutz Program Center, met een pijl ernaast.

Joost volgt de pijl naar boven en bestijgt een betonnen trap. Op de eerste verdieping hangt weer een bordje met de naam van de kibboetsorganisatie en enigszins gerustgesteld opent hij de deur die zijn reisdoel zal bepalen. Wanneer hij de ruimte betreedt, treft hij een oudere vrouw aan, die net de luxaflex omlaag doet voor iets wat een loket lijkt te zijn. Op datzelfde moment draait ze zich naar hem om. Haar blik is nietszeggend en als hij niet naar voren was gestapt, had ze haar handeling ontegenzeggelijk afgemaakt. Nu blijft ze in dubio staan en kijkt hem vragend aan.

Gehaast loopt Joost op haar af en vertelt dat hij net is aangekomen.

Die mededeling lijkt geen enkele indruk te maken en vermoeid kijkt de dame op de klok achter haar: ‘Sorry, come back tomorrow.’

Vol ongeloof kijkt Joost haar aan: ‘Morgen? Maar ik ben nu hier!’

Zijn ontzetting doet haar niets. Rustig maar resoluut geeft ze hem nogmaals te verstaan morgen terug te komen. Om acht uur gaan ze weer open.

Niet in staat hier iets tegenin te brengen, blijft Joost staan en kijkt toe hoe de vrouw de luxaflex dichtdoet. Dan draait hij zich om en sloft geïrriteerd weer naar buiten. Dat ging niet volgens plan.

Hoewel hij niet had verwacht direct door te kunnen naar een kibboets, had hij wel een ander onthaal verwacht. Hij kwam hier nota bene vrijwilligerswerk doen. Ze had hem op zijn minst aan een slaapplek kunnen helpen, al was het maar een adres.

Op dezelfde plek waar de taxi hem nog geen tien minuten eerder heeft afgezet staat hij nu verontwaardigd en doelloos om zich heen te kijken. Na een korte aarzeling besluit hij zijn gevoel te volgen. Hij loopt in de richting waar volgens hem het centrum moet zijn.

Zijn gevoel klopt. Het wordt weer drukker op straat en al snel wordt Joost omringd door mensen die uitbundig de verkoeling van de avond lijken te vieren. Voor het eerst durft hij vrijuit adem te halen. Na ongeveer een kwartier lopen nadert hij een groot plein, dat gedeeltelijk over de weg loopt. Op bankjes her en der verspreid over het plein hangen wat groepjes jongeren. Een paar van hen hebben een hanenkam. Hij is verbaasd, zijn dat punkers? Ze drinken bier uit blik en roken iets wat alleen maar hasj kan zijn, hij herkent de geur uit duizenden. Even blijft hij staan kijken, maar niemand slaat acht op hem. Weifelend steekt hij dan het plein over. Punkers in het land van Mozes. Aan de andere kant van het plein gekomen houdt hij zijn pas in. Daar aan zijn rechterhand staat het Ester Cinema en hotel. En daarnaast het verlossende woord: hostel.

3

Joost kende Aynur al vanaf de middelbare school, het Rotterdams Lyceum aan de Pieter de Hoochstraat. Ze zaten niet in dezelfde mentorklas, maar hadden wel een paar gemeenschappelijke vakken. Met tekenen en geschiedenis zaten ze in hetzelfde klaslokaal.

Het eerste schooljaar spraken ze nauwelijks met elkaar. Aynur was Turks en hoewel ze net als Joost in West woonde, kwam ze uit een totaal andere wereld.

Aynur was de dochter van arbeidsmigranten, die in de jaren zeventig naar Rotterdam waren gekomen. Net als meer van Joost zijn klasgenoten was ze moslim. In de praktijk merkte je daar overigens maar weinig van. De meeste kinderen op school waren niet met geloof bezig, in wat voor God dan ook. Toch was er een soort tweedeling op school. De autochtone en van oudsher christelijke jeugd ging niet met de allochtone om, en andersom was het precies zo.

Er leek ook geen enkele behoefte aan onderling contact. Het functioneerde prima zo en iedereen gedijde er ogenschijnlijk wel bij. Natuurlijk waren er uitzonderingen, maar over het algemeen was er weinig kruisbestuiving.

Ook Joost had zijn vaste vriendengroep. Net als hij bijna allemaal woonachtig op en rond de Heemraadssingel. Hij en zijn vrienden waren nakomelingen van wat eens de gegoede burgerij was. Kinderen van artsen, advocaten of andere hoogopgeleide figuren; de zogenaamde Rotterdamse elite. Hun ouders hadden ook bijna allemaal op het Rotterdams Lyceum gezeten. Het ‘Rotterdams’ was volgens hen niet meer wat het eens geweest was; de grote culturele verscheidenheid had het niveau van de school naar hun idee geen goed gedaan. Niettemin beschouwden ze het als vanzelfsprekend om hun kroost dezelfde leerschool te laten doorlopen, het was een soort traditie waar ze niet vanaf wilden wijken.

Hoewel ze niet met elkaar omgingen was er wel degelijk contact tussen Joost en Aynur. Vooral tijdens de tekenlessen gebeurde het regelmatig dat hun blikken elkaar kruisten. Het oogcontact duurde dan net even iets langer dan normaal. Joost was altijd de eerste die zijn blik weer afwende. Hij vond Aynur knap en hij keek graag naar haar, maar hij deed dit liever onbespied. Als zijn glurende blik werd beantwoord door Aynur, met haar donkere ogen, die iets mysterieus hadden, voelde hij zich betrapt. Dan meed hij haar blik weer een tijdje. En daar bleef het bij.

In het tweede jaar verscheen Aynur ineens met een hoofddoek om. Dat gebeurde wel vaker, het leek wel alsof er steeds meer moslima’s op school rondliepen. In het geval van Aynur was Joost toch verrast. Hij vond die doek niet passen bij haar ogen. Nu hij een jaar ouder was dacht hij dat hij het mysterie in haar ogen had ontcijferd. Het juiste woord was zwoel. Hij was nog maar een groentje op dat gebied, maar zijn lichaam maakte het duidelijk; het reageerde steeds sterker op haar blik en gaf hem een onbestemd gevoel. Het had iets met seks te maken, zoveel wist hij wel, maar dat benoemen vond hij niet gepast. Zwoel was het juiste woord.

Pas in het derde jaar veranderde er iets. Twee jaar lang hadden beiden de status quo in stand weten te houden. Twee jaar lang hadden ze alleen maar blikken uitgewisseld. Joost wist niet of er sprake was van een geheime verstandhouding, of dat het gewoon nieuwsgierigheid was. Eén ding was wel duidelijk; Aynur spookte steeds vaker rond in zijn gedachten. Er was eigenlijk maar een conclusie mogelijk: hij vond haar leuk.

Het was tijdens een les anatomisch tekenen dat zij hem aansprak, zomaar ineens: ‘Wat een vreemde tekening… Zo staat hij toch helemaal niet?’

Joost schrok. Had ze het tegen hem?

Een van de leerlingen moest model staan. Het was een goede vriend van Joost die zijn klasgenoten moest dienen als oefenmateriaal. De docent had gezegd dat hij elke houding mocht aannemen die hij maar wilde, als hij maar stil bleef staan. Marcel, die Joost al van jongs af aan kende, was de lolbroek van zijn vriendengroep. Het was typisch iets voor hem om een onmogelijke pose aan te nemen. De hele klas had gelachen, maar de leraar vond het prima. Als hij maar zo bleef staan. Dat lukte natuurlijk niet, desondanks deed Marcel zijn uiterste best om zoveel mogelijk in positie te blijven.

Joost had geprobeerd om juist de momenten dat Marcel uit zijn evenwicht was te vatten in houtskool. Op die ogenblikken zag hij de Marcel die hij kende; een beetje slungelig, licht onzeker. En daar reageerde Aynur nu op.

‘Nee, maar zo lijkt hij voor mij het best,’ zei Joost. Het lukte om zijn verbazing te verbergen. Voor het eerst hadden ze iets wat op een gesprek leek.

Aynur keek nog steeds naar zijn tekening en fronste haar volle wenkbrauwen: ‘Het is apart, niet lelijk of zo. Maar ik vind het niet echt lijken… sorry.’

Joost keek van haar weer naar zijn werk. Het was eigenlijk meer een schets. Joost wilde het uitleggen, vertellen dat hij geïnspireerd was door Egon Schiele, een Oostenrijkse kunstenaar wiens werk hij onlangs gezien had in de Kunsthal. Zijn ouders hadden hem weer eens meegetroond naar een expositie. Dat het een tentoonstelling over erotische kunst betrof begreep hij pas bij aankomst. Ongemakkelijk bij het idee om met zijn ouders naar naakte mensfiguren te moeten kijken, had hij hevig geprotesteerd. Zijn moeder, altijd progressief in haar denken, trok zich er niets van aan en had gezegd dat hij zich niet zo moest aanstellen. Hij was toch geïnteresseerd in kunst? Niet zo kinderachtig dan.

Eenmaal binnen en geconfronteerd met het werk van Schiele was hij haar stiekem dankbaar. Zoiets had hij nog niet eerder gezien. Hoe Schiele zijn modellen portretteerde was anders dan gebruikelijk. Vreemde en vlekkerige lichamen, verwilderde blikken. Allemaal alsof het uit de losse pols was geschilderd, maar toch klopte het. Dat wilde hij ook kunnen.

Dat wilde hij Aynur zeggen. Maar hij zei niets. Want natuurlijk kende zij Schiele niet. Wat had het voor zin om haar daarmee lastig te vallen?

Dus hij glimlachte alleen maar en zei toen:

‘Geeft niet hoor, het is maar wat geklieder.’

Aynur glimlachte ook: ‘Toch heeft het wel wat.’ En ze liep weer weg.

Het was het begin van een nieuwe fase, die uiteindelijk zou uitmonden in verkering.

Toch duurde het nog eens een jaar voordat het werkelijk zover was.

Na dat eerste, wat ongemakkelijke gesprek, was het voor Joost eindelijk duidelijk: hij was verliefd. Hij sprak er met geen woord over, tegen niemand. Hij durfde het zijn vrienden niet te vertellen, en zijn ouders al helemaal niet. Hij schaamde zich niet zozeer voor zijn gevoel, er waren wel vaker meisjes geweest. Ze hingen regelmatig rond in zijn vriendenkring. Meisjes net als hij, allemaal uit keurige gezinnen met geslaagde ouders. Er was weleens gezoend, wat gevoeld, maar het was nooit serieus geworden. Niets om al te lang bij stil te staan of iemand over te vertellen in elk geval. Ja, een beetje opscheppen onderling, veel meer dan dat was het niet. Geen woord over gevoelens of verlangens. Het was allemaal niets in vergelijking met wat hij nu voelde voor Aynur.

Met Aynur was alles anders; ze was moslima. Ze droeg een hoofddoek. Het werd nooit met zoveel woorden gezegd, maar het was voor iedereen duidelijk: dat deed je niet. Dat werkte niet. Dus was het beter om te zwijgen. Bovendien, wat viel er te zeggen? Ze hadden geen verkering of zo. Hij was gewoon verliefd. En Aynur wilde hem waarschijnlijk toch niet. Hij was immers geen moslim. Het was een makkelijke manier om zijn onzekerheid te maskeren en geen verantwoording voor zijn gevoel te hoeven afleggen. Want stiekem had hij hoop. Al die keren dat ze oogcontact hadden gehad moest toch iets betekenen? Bovendien bleef Aynur zijn hoop voeden. Het bleef niet bij dat ene gesprek.

Ook na geschiedenisles raakten ze aan de praat. Aynur had in de les een opmerking gemaakt over de Armeense genocide. Ze was het niet eens met de uitleg van de docent. Joost was onbekend met die geschiedenis, maar hij had verwonderd naar haar vlammende betoog geluisterd. Ze sprak met vuur en was overtuigd van haar gelijk. Of ze de waarheid sprak kon Joost niet beoordelen, maar hij vond het moedig dat ze tegen de leraar inging. Na de les had hij eindelijk een aanleiding om haar aan te spreken: ‘Daar had Sinke niet op gerekend, zoveel tegengas. Hij viel helemaal stil.’

Hij zei het half lachend, met de nodige bewondering in zijn stem. Het was een compliment.

‘Hij staat gewoon te liegen, misselijkmakend is het,’ Aynur beantwoordde zijn lach niet, ze was bloedserieus.

Joost schrok, ze was blijkbaar nog altijd boos. Hij probeerde zich direct te verontschuldigen: ‘Sorry, ik weet daar niks vanaf. Maar je zal wel gelijk hebben.’

Hij keek een beetje schuldbewust. Hij wist dat het halfzacht klonk en een en al onwetendheid uitstraalde, maar hij had niets beters weten te zeggen.

‘Nee, dat begrijp ik. Niemand interesseert zich voor de Turkse kant van het verhaal. Dat ben ik ondertussen wel gewend.’

Haar woorden waren fel en deden Joost terugdeinzen. Hij kon zich wel voor zijn kop slaan. Hij had niets moeten zeggen. Hij had alles verpest. Moest hij maar gewoon weglopen nu?

Precies op dat moment onderbrak Aynur zijn gedachten: ‘Sorry, ik liet me even gaan. Jij hebt er niets mee te maken.’

Joost wilde iets zeggen, maar hij stamelde alleen maar. Hij wilde zich nogmaals excuseren, voor zijn woorden, voor zijn onwetendheid.

Kennelijk besefte Aynur dat ze hem in verlegenheid had gebracht. Ze raakte kort zijn arm aan. ‘Vriendjes?’ ze zei het met een zoetgevooisd stemmetje en keek hem een beetje schalks aan.

Beduusd keek Joost haar aan. Meende ze dat nu?

4

De volgende morgen is Joost vroeg opgestaan. Hij is zijn boosheid nog niet kwijt en is vastbesloten om zich niet nog eens door de kloeke kibboetsdame te laten afschepen. Het kost overigens niet veel moeite om op tijd uit bed te komen; hij heeft nauwelijks een oog dichtgedaan. Zijn eerste nacht ooit in een hostel is vooral ontnuchterend geweest. Met z’n allen in een gemeenschappelijke zaal slapen is niet bevorderlijk voor de nachtrust.

De avond ervoor had hij zich ingeschreven bij een wat wild ogende jongeman, met een imposante haardos. Hij droeg een versleten hemdje, had om elke vinger een forse ring en zat onder de tatoeages. Hij had wel iets weg van Slash, vond Joost. Maar ondanks dat woeste uiterlijk was de jongen de vriendelijkheid zelve.

‘Backpacker?’ vroeg hij toen Joost de verplichte formulieren invulde.

‘Nee, niet echt. Ik ga naar een kibboets. Het plan is dat ik daar een poosje blijf.’

‘Ah,’ lachte de jongen, daarbij een gaaf gebit tonend. Het viel Joost op omdat hij de hagelwitte tanden helemaal niet bij de rest van zijn uiterlijk vond passen. Hij had moeite om het ruige figuur dat voor hem stond voor te stellen met een tandenborstel in zijn mond.

‘Zo ben ik ook ooit begonnen. En kijk waar ik nu sta!’ weer lachte de jongen zijn mooie tanden bloot.

Joost glimlachte terug en wist niet goed wat hij daarop moest zeggen. Hij begreep de grap niet. Het bleef bij een gelaten ‘oké…’

De krullenbol schonk er geen aandacht aan en gebood hem mee te komen. Hij zou hem de slaapzaal wijzen. Er ging een lichte siddering door Joost zijn lichaam. Voor de zoveelste keer sinds zijn aankomst kreeg hij het gevoel dat zijn nieuwe leven nu echt ging beginnen. De vlucht, de taxirit en de teleurstelling bij het kibboetskantoor, het deed er allemaal niet meer toe.

Het vertrek waar hij zijn eerste nacht zou doorbrengen was zo’n zes bij zes meter en bleek een gemengde slaapzaal. Het had iets weg van een ingeklonken gymzaal. Er lag een blauwe linoleumvloer en er hing een muffe geur, grotendeels te wijten aan ongewassen kleren, althans, dat vermoedde Joost. Strategisch door het vertrek verspreid stonden stevige stapelbedden, die rechtstreeks uit de periode van de Zesdaagse Oorlog leken te komen.

In de gauwigheid telde Joost zes stapelbedden. De behulpzame knul van de receptie vertelde wat de bedoeling was: zoek een leeg bed. Zo simpel was het.

Toen de jongen van de receptie weer was verdwenen ging Joost op zoek naar een vacant plekje. In een van de bedden vlak naast de deur ontwaarde hij een slapende figuur. Die plek was al vergeven. Een jongen iets verderop, met oordopjes in en ongeveer zijn leeftijd, knikte hem even ongeïnteresseerd toe. Een snelle blik rondom leerde Joost dat er nog drie personen in de kamer waren, waarvan er twee diep in slaap leken. De ander was een aantrekkelijk meisje van onbestemde leeftijd. Ze lag op het bovenste deel van een stapelbed bewegingsloos te lezen. Ze had zijn binnenkomst niet opgemerkt.

Joost stond inmiddels midden in de slaapzaal en twijfelde wat te doen. Het vertrek lag bezaaid met tassen en schoenen. Hij registreerde een half opgegeten zak chips, lege pakjes sigaretten en samengeperste blikjes bier. Het was een regelrechte puinzooi.

Aarzelend stapte hij op het stapelbed van het lezende meisje af. Het matras onder haar oogde nog onbezet en op de een of andere manier leek het hem een veilig idee om in haar nabijheid te slapen. Ze straalde iets vertrouwds uit. Toen hij vlak naast haar stilhield keek ze eindelijk op.

Een ontwapenende glimlach verscheen op haar gezicht en in rap Engels zei ze vrolijk: ‘Hoi, ik ben Alejandra!’

‘Hoi,’ stamelde Joost terug. Haar energie bracht hem van zijn stuk. ‘Ik ben Joost, ik kom uit Nederland.’ Hij herpakte zichzelf.

Alejandra legde haar boek weg en kwam soepel overeind. Ze gooide haar gebruinde benen over de rand van het bed en ging recht voor hem zitten. Ze stak haar hand uit.

‘Leuk kennis te maken, Joost. Ik ben Alejandra uit Colombia.’

Hij schudde bedeesd haar hand.

‘Ben je net aangekomen?’

Hij schuifelde wat heen en weer, een beetje ongemakkelijk met de situatie. Tot nog toe waren al zijn gesprekken in het Engels beperkt gebleven tot wat obligate zinnetjes met de bekvechtende taxichauffeurs, de onwelwillende dame van de kibboets en de look-a-like Slash. Niet dat zijn Engels beroerd was, helemaal niet zelfs. Ter voorbereiding van zijn reis had hij nog snel een paar boeken in het Engels gelezen én begrepen. Maar een geanimeerd gesprek voeren met een meisje van Alejandra’s kaliber, dat was toch van een andere orde. Daar kon geen Engelse les of boekenlijst bij helpen.

Hij vond Alejandra razendknap. Ze was klein en tenger en haar krullen waren ravenzwart. Haar donkere ogen waren betoverend en straalden een onbekende levenslust uit. Hij was onder de indruk, haast geïntimideerd. En hij stond versteld van zichzelf. Na Aynur had hij niet meer zo naar een meisje gekeken. Hij huiverde even kort bij de gedachte aan Aynur, maar herstelde zich toen weer snel. Hij wilde niets liever dan de rest van de avond bij deze Alejandra zijn. Met haar praten, eindeloos naar haar avonturen luisteren. Want dat was duidelijk, voor hem zat iemand met ervaring. Hij had nu nog maar één doel: het bed onder haar zien te veroveren.

Hij wist niet meer hoelang hij stil was blijven staan, maar eindelijk kwamen zijn lippen weer in beweging: ‘Ja, ik ben net aangekomen.’

Hij deed zo luchtig mogelijk verslag van zijn ervaringen tot dan toe. Helemaal groen was hij tenslotte ook niet meer. Alejandra grinnikte toen hij vertelde over de vrouw die hem niet te woord wilde staan. Haar lach deed zijn zelfvertrouwen groeien en nonchalant vertelde hij dat het niets uitmaakte; dan maar eerst een nachtje in het hostel.

En net toen hij zich zeker genoeg voelde om te vragen naar het plekje onder haar, onderbrak ze hem: ‘Kom hier liggen, hieronder is nog vrij.’

Heel even twijfelde hij of hij haar wel goed had verstaan, maar al snel keek hij haar gelukzalig aan. Hij besefte onmiddellijk dat hij nogal wanhopig over moest komen, maar het interesseerde hem al niet meer: ‘Echt waar?’

Ze knikte bemoedigend: ‘Natuurlijk, het is helemaal voor jou.’

‘Te gek, dank je wel!’

De kibboets waar Joost door het agentschap naartoe werd gestuurd heette Ma’agan, een van de oudere kibboetsen in het noorden van Israël, aan het Meer van Galilea. Ook wel het Meer van Tiberias geheten – vernoemd naar de door Herodus Antipas gestichte stad ten westen van dat meer. En om de verwarring compleet te maken: lokaal staat het meer bekend als Kinneret. Maar dat kwam Joost pas later te weten. Niet dat het hem iets uitmaakte, al die namen en de geschiedenis. Het enige wat hem interesseerde was de toekomst die voor hem lag. Of die toekomst zich nu in het zuiden of het noorden bevond, dat was hem om het even. Hij was in Israël, het beloofde land, dat telde. Dat onbekende en tegelijkertijd zo vertrouwde land. Het land uit zijn kinderjaren, met zijn indrukwekkende verleden. Land van de toekomst.

Maar voordat hij het landschap Galilea met eigen ogen kan bewonderen, moet hij eerst nog wat obstakels zien te overwinnen, om te beginnen met het centrale busstation van Tel Aviv; de jungle van het Israëlische openbaar vervoer. De norse dame van het agentschap had hem verteld hoe hij er moest komen. Ze had er nonchalant aan toegevoegd dat het vanaf daar een eitje was.

Joost denkt aan die woorden als hij het busstation binnenstapt. Had ze hem toch nog een poets gebakken. Want eenmaal binnen wordt hij geconfronteerd met een kluwen van mensen van alle rangen en standen, die achteloos hun weg lijken te vinden in een massaal complex, dat hem volslagen ondoorzichtig voorkomt. Hij blijft perplex staan en probeert zich te oriënteren. Het busstation is een soort Midden-Oosten in het klein. Een schijnbaar gecontroleerde chaos rondom een thema. Voor de verandering nu eens niet religie, maar menselijk transport. De wirwar aan borden, in drie talen opgesteld, brengen hem uit z’n evenwicht. Hij bevindt zich op de drempel van een logistieke hel. Op de automatische piloot zet hij zichzelf in beweging en probeert zich af te sluiten van alle emoties, zowel zijn eigen als die om hem heen. Slechts één vraag doet er nu toe: waar zijn de bussen? De juiste bus vinden, zijn bus, dat is van later zorg. Zoals wel vaker bij schokkende gebeurtenissen is het geheugen geen trouwe metgezel. Het moet hem op de een of andere manier gelukt zijn, maar hoe, dat kan hij zich later niet meer herinneren. Het enige dat hij nog weet is dat hij compleet bezweet, maar evengoed voldaan, een plekje in de bus naar Galilea had gevonden. Daar kan hij voor het eerst weer op adem komen en terugkijken op een turbulent etmaal.

Het voelt alsof hij al weken in Israël is. Maar feitelijk heeft hij zich nog nauwelijks onder de lokale bevolking begeven. Hij weet inmiddels meer van Columbia en haar bewoners dan van het Joodse thuisland. Met zijn deelname aan het publieke transport wordt hij ondergedompeld in het leven van alledag, in een bus nog wel; niet direct het meest geruststellende vervoersmiddel in Israël.

Ergens halverwege de bus vindt Joost een vrij plekje bij het raam. Zijn zware tas zet hij demonstratief op de lege stoel naast hem; hij wil de reis in rust beleven.

De besnorde buschauffeur die half onderuitgezakt in zijn stoel hangt, zijn ogen verstopt achter een opvallend grote zonnebril, heeft daar duidelijk maling aan. Als het op punctualiteit of logica aankomt, gelden in het Midden-Oosten andere regels. In dit geval zijn het niet de vertrektijden die leidend zijn, maar het humeur van de bestuurder en zijn inschatting van de situatie. En die is voor hem zonneklaar: er is nog plek in de bus, dus wachten we nog even.

Voor Joost lijkt het wachten een eeuwigheid te duren, het is alsof de wielen van de bus aan het hete asfalt vastgeplakt zitten. Ondertussen blijven er maar mensen binnendruppelen en raakt de bus langzaam overvol.

Na enkele nijdige blikken van medepassagiers op de tas naast hem, ziet Joost zich genoodzaakt plaats te maken. Schuldbewust gooit hij zijn tas in het rek boven zijn hoofd. De stoel naast hem is weer vrij. De timing blijkt perfect. Juist op dat moment stapt er een groepje jonge meiden in, naarstig op zoek naar de laatste vrije plekken. Joost kan zijn ogen nauwelijks geloven. Gisteren was hij nog in vervoering geraakt door de schoonheid van Alejandra, maar de dames die de bus betreden zijn zo mogelijk nog mooier. Hij is zo onder de indruk dat het hem niet eens opvalt dat ze in uniform zijn. Dat besef komt pas als een van hen achteloos naast hem neerstrijkt. Hij schrikt op: terwijl hij nog met halfopen mond de mooie brunette naast hem aanstaart, plaatst zij nonchalant haar dienstwapen tussen hen in. Is dat echt een mitrailleur?

5

De busrit verloopt anders dan gehoopt. De jongedame naast hem lijkt zijn aanwezigheid niet op te merken. Vanaf het moment dat ze heeft plaatsgenomen, is ze druk in gesprek met twee van haar vriendinnen. Dat die twee een stuk verderop zitten is blijkbaar geen enkele belemmering om geanimeerd en vooral luidruchtig door te kletsen. Zodoende kijkt Joost lange tijd slechts de rug van zijn fraaie buurvrouw aan. Haar wapen daarentegen, nog altijd tussen hen in, gaapt hem de gehele reis vervaarlijk aan.

Als de meiden na een uur gekwebbel eindelijk lijken uitgepraat – hij is niet eens meer nieuwsgierig naar waar ze het over zouden hebben – verdwijnen er twee oordopjes in de oren van zijn reisgezel en sluit ze haar ogen. Joost begrijpt dat van een mogelijke kennismaking geen sprake meer is. Berustend herademt hij en het lukt hem om ook een beetje te ontspannen. Hij besluit daarom haar voorbeeld te volgen en zet zijn koptelefoon op. Met de repeterende klanken van de muziek in zijn oren kijkt hij naar buiten, naar het landschap dat aan hem voorbijglijdt en geleidelijk aan groener wordt. Hij probeert nergens aan te denken, maar gaandeweg trekken zijn gedachten hem weer terug naar het verleden. Hij kan er geen weerstand aan bieden. Het moet door zijn mooie metgezel komen, zo dicht naast hem.