Louise Hompe

Wie zei dat mijn leven saai is

Memoires

Van Louise Hompe verschenen eerder:

Uitgestelde huwelijksnacht (2010)

K, en nu verder (2014)

Wie zei dat mijn leven saai is © 2023 Uitgeverij Nobelman Groningen en Louise Hompe

All rights reserved

ISBN 9789083328645

NUR 321

Omslagontwerp en typografische verzorging: Sven Schriever

www.nobelman.nl

Die dag stond ik op en besloot ik alleen nog te leven als iemand die nog durft te dromen

Myron Hamming

Uit Je droomt niet zomaar

Kind van de jaren zeventig

Voor sommige mensen blijven de jaren zeventig voor altijd verbonden met losbandigheid en zedeloosheid, vooral als ze zijn opgegroeid in een dogmatische leer die voor dergelijk gedrag een vloek uitspreekt. Ik schuwde het avontuur niet want omhangen door kettingen en oorbellen, op lakschoenen met blokhakken en met zwart gekalkte ogen, viel ik op als ik de binnenstad onveilig maakte.

De ideeën over de verspilling van natuurlijke bronnen, de conclusies van de Club van Rome, de macht van het grootkapitaal, ze bestonden allemaal al. De protesten en demonstraties waren over het algemeen vredelievend, hoewel een verharding zich al aftekende. De Rote Armee Fraktion, de Black Panther beweging van Angela Davis en de Molukse RMS kondigden al gewelddadige acties aan.

Het was de tijd van de democratisering van het onderwijs, baas in eigen buik, de antiautoritaire opvoeding, de opkomst van de kraakbeweging en de antipsychiatrie. Soms word ik verrast door vragen van jonge collega’s ‘wat wilden jullie nu eigenlijk bereiken met de vrouwenbeweging’? Dan vraag ik me af, zijn we er zo slecht in geslaagd om íets van dat erfgoed van vijftig jaar geleden over te brengen? Als een meisje nee zegt bedoelt ze nee, zongen wij toen al met onze cabaretgroep.

Ik schreef dit boek niet om moralistische praatjes de wereld in te helpen, nee, ik wil met jullie delen hoe vrij wij ons voelden. Dansen en zingen combineren met demonstreren, studeren met werken, optreden in de verste uithoeken van Nederland. We droegen tweedehands Afghaanse jassen van het Waterlooplein, vormeloze bloemetjesjurken en waren voor niets of niemand bang. Ook mijn keuze om een woongroep te starten op het Friese platteland paste in de tijdsgeest, heel bijzonder was dat ik het zeventwintig jaren volhield.

Wat een feest om samen met mijn vader, zus en partner mijn Indische identiteit te ontdekken in het land van herkomst. ‘Een mens kan pas dood gaan als hij zijn geboortegrond gekust heeft’ of zoals mijn oudste broer zegt ‘ik ben geboren uit zonnegloren en een zucht van de ziedende zee’.

Testament van mijn jeugd

Van Indië naar Zwolle

Met het schip de Johan van Oldebarneveldt aanvaardden Jack en Truus met de kleine Lucie en Wim de terugreis naar Holland. Het ging er heel anders aan toe dan toen ze in 1945 naar Indië vertrokken. Nu werden luxe maaltijden geserveerd, met obers in vol ornaat en prachtig geïllustreerde menukaarten, er was oppas voor de kinderen en je kon zelfs zwemmen en tennissen aan boord. Het schip voer in vier weken naar Rotterdam en de vijf jaren die achter hen lagen gleden als een droom voorbij. Zouden ze wel weer kunnen wennen en zou Jack wel werk kunnen vinden?

Ze konden gelukkig terecht bij de moeder en zussen van Truus die een groot huis hadden en hoefden niet naar een contractpension. Het ouderlijk huis van Truus aan de Veerallee in Zwolle was een statig herenhuis in Art Deco stijl met vier verdiepingen in een ‘goede buurt’. Je blik viel meteen op het sierlijke gietijzeren hekwerk, het witte grint, de geurende buxushaagjes, de roze Queen Elisabeth rozen en een schitterende serre. De houten voordeuren met glas in lood waren blinkend gelakt. Een lange donkere gang leidde naar de keuken waar zus Ans de scepter zwaaide. Jack had nog geen werk en ze moesten terugvallen op de goedertierenheid van schoonmoeder Hoyinck die hij voor het eerst ontmoette.

Moeder Hoyinck was van boerenafkomst, uit de grensstreek met Duitsland bij Pannerden en Westervoort. Haar veel oudere man, een flamboyante aannemer in bruggen en dijken langs de IJssel, was al in 1924 overleden. Een weduwenpensioen bestond nog niet en de Russische aandelen bleken na de revolutie niets meer waard. Bovendien had hij geld geleend aan vrienden en op paarden gegokt. Het verhaal ging dat hij erg van een borreltje hield en altijd eerst de Buitensociëteit aandeed voordat hij naar huis kwam. Truus was net vijf toen haar vader stierf, ze was de jongste van het gezin met zeven kinderen. Ze werden grotendeels onderhouden door de boerenfamilie, die mud aardappels stuurde en grote hoeveelheden fruit en groenten en soms zelfs een halve koe. Groenten en fruit werden gewekt of gedroogd en opgeslagen in de grote kelder, die helemaal onder het huis doorliep en vol stond met potten. Truus had vijf zussen en één broer, drie van de zussen waren ongetrouwd. Twee van hen, Ans en Do, woonden nog thuis. Zij hadden in hun jeugd psychische problemen gehad, ze waren een tijdje opgenomen in een inrichting. Truus wilde niet blijven hangen in die beklemmende sfeer en besloot na haar gymnasium naar Leiden te vertrekken om daar voor medisch analiste te studeren. Ans had ooit een verloofde die het halsoverkop uitmaakte en aan Do zat niet veel vrouwenvlees, bovendien was ze ambitieus. Ze studeerde aan de hogere school voor bibliothecaris. Ans en Do waren elkaars tegenpolen, Ans was gezet met een enorme voorgevel, Do was klein van stuk, broodmager, iets gekromd met weinig boezem. Ans was de huishoudster en Do de kostwinner.

Het jonge gezin woonde tijdelijk op zolder en Jack en Truus sliepen in een twijfelaar. In dat houten ledikant zag Mientje het eerste levenslicht met als doopnaam Wilhelmina Maria, vernoemd naar moeder Hoyinck. In hetzelfde bed was een half jaar daarvoor het tweede kind van de één na jongste zus Ietje geboren, die met haar jonge gezin naar Australië was geëmigreerd. Haar man had als kleermaker geen toekomst in Nederland, een grootscheepse propagandacampagne voor de uittocht naar Canada en Australië had hen overtuigd het ruime sop te kiezen. De reclamefilms beloofden gouden bergen, golvende maisvelden, lachende, weldoorvoede vrouwen met zwierige hoofddoeken en stoere mannen met gespierde armen in opgerolde hemdsmouwen, er zou daar werk in overvloed zijn. De twee zussen hadden elkaar net gekruist op de oceaan.

Do en Ans vonden het heerlijk om het jonge gezin om zich heen te hebben, ze adoreerden Jack als enige man in huis en de drukke aanwezigheid van drie kinderen vrolijkte de boel op. Moeder Hoyinck was een stuurse, sombere vrouw, op foto’s stond ze altijd in het zwart - ze was immers weduwe, al was haar man al meer van vijfentwintig jaar dood - met een vermoeid gelaat, de lippen in een streepje en de mondhoeken naar beneden getrokken.

Kleine Lucie en Wim spraken nog vloeiend Maleis, de overgang naar het Hollandse klimaat met de donkere huizen kon bijna niet groter. In Indië waren ze gewend aan een groot, licht huis met veranda’s en bedienden, een uitgestrekte tropische tuin, fruitbomen en exotischer dieren. Natuurlijk was het daar altijd warm en hier moesten ze dikke kleren aan. In haar ouderlijk huis was Truus opeens alleen maar moeder en echtgenote, na haar zelfstandige werk in Indië. Haar avontuurlijke tochten door de binnenlanden van Sulawesi, in een jeep met aanhanger vol medicijnen en kleding, leek haar nu onwerkelijk. Ook nadat de kinderen geboren waren was ze gewend om over alle moeilijke beslissingen die Jack moest nemen mee te praten en te adviseren, ze vormden samen een team. Gelukkig vond Jack al snel een baan als jurist bij de huuradviescommissie in Enschede en konden ze op zichzelf gaan wonen. Ook al was hij ooit klaar gestoomd voor een bestuurlijke baan in Indië, toch kon hij snel aan de slag. Het rechtssysteem was hier hetzelfde als in Indië, dat was zijn geluk. Zijn Truus was geen vrouw voor ‘uiterlijke schijn’ en hijzelf had ook weinig zin in een baan met veel plichtplegingen.

Truus moest nu alleen voor het huishouden gaan zorgen met drie handenbinders aan haar voeten. In Indië met al die bedienden, was ze gevrijwaard van huishoudelijke besognes. Toch vertrok ze vol goede moed naar Enschede.

Harmonie in Enschede

Een piepklein huisje, met een granieten bidet in de keuken waarin wij om de beurt op zaterdag gewassen werden, werd het nieuwe onderkomen van mijn ouders. Het huis lag in een gezellige volksbuurt vlakbij Het Diekman Stadion in Enschede. In de huiskamer van vijf bij zes stond een piano, een divan, een eettafel en een bureautje. Achter het huis een klein tuintje met een kolenhok, een lessenaartje, een schoolbord en zinken teilen om de poppen te wassen. Alle kinderen liepen bij elkaar in en uit, er heerste saamhorigheid zonder onderscheid tussen rang en stand. In dit huis werden nummer vier en vijf geboren, het gezin was compleet. Toen ik, nummer vier, ter wereld kwam riep mijn zus Mientje vanaf het balkon dat de dokter een baby had gebracht. Op de oude kiekjes van die jaren zie je mij in de armen van Mientje vrolijk lachen, twee welvarende blozende gezichtjes. Lucie wierp zich op als surrogaatmoeder, ze was immers al elf jaar toen kleine Gijs geboren werd. Mijn moeder had geen talent voor het huishouden en met vijf kinderen om haar heen kwam ze nergens aan toe. In het begin kreeg ze hulp van een meisje in de huishouding Sisca, we waren allemaal stapelgek op haar. Ze werkte in de zomer op de kermis - haar familie reisde rond met grote bootvormige schommels - en in de winter kwam ze om te helpen bij het wassen van de luiers, de schoonmaak en als oppas voor de kleintjes. Regelmatig deed mijn moeder ook een beroep op haar zussen om de oudsten even uit te besteden.

Toen de TV zijn intrede deed was ons gezin de eerste in de straat die dit wonder der techniek aanschafte, de hele buurt kwam op woensdagmiddag naar tante Hannie kijken.

Tante Hannie was de eerste televisieomroepster, aan het begin en einde van het programma zwaaide ze altijd naar alle kijkertjes en riep ‘dag lieve kindertjes’, dat in alle huiskamers geestdriftig werd beantwoord. We zaten in rijen op de grond, de kleintjes vooraan.

De eerste auto was een kever, we werden met ons vijven achterin gestouwd, Gijs en ik moesten in de kattenbak en zo ging het gezin op koempoelan bij onze Indische oma in Oegstgeest. Zij woonde in bij haar ongetrouwde zus Wies en inmiddels stokoude moeder. Bij tante Wies voelde je die typisch Indische sfeer, het rook naar kruiden en wierook en de dames, alle zussen van Pa waren er ook, bereidden de hele dag de rijsttafel onder luid gelach en gebabbel. Tante Wies woonde in Oegstgeest, vlakbij de zee, we vonden dat fantastisch. We liepen aan haar hand door de duinen terwijl zij luidkeels ‘mijn tante heeft een spijkerbroek’ zong. Ze was onderwijzeres en een echte kindervriend.

Oma was heel bescheiden, ze vroeg niet veel voor zichzelf, ze was altijd bezig met het bijhouden van de verjaardagen van haar kleinkinderen, stuurde brieven en kaartjes, en was al heel dankbaar als mijn ouders haar een nieuwe handdoek stuurden voor Sinterklaas. Ze schreef dan terug: ‘dit is de mooiste handdoek die ik ooit gehad heb.’ Oma was niet zo vrolijk, soms schrokken we ons een hoedje, als ze angstig om zich heen keek en schreeuwde dat er een Jap onder haar stoel zat. We dachten dat ze een beetje gek was en hadden geen weet van het leed in de Jappenkampen, er werd niet over gepraat. Net als mijn ouders waren alle tantes bezig zich te nestelen op de plek waar hun mannen werk vonden. De oudste zus van Pa woonde het verst weg, helemaal in Oost-Groningen. Ze wilde er maar wat graag weg, maar haar man moest eerst overgeplaatst worden, hij werkte bij het spoor.

Pa was al op zijn twaalfde het huis uit om naar kostschool te gaan in Batavia, meer dan een dag en nacht reizen van Blitar op Oost-Java. Alleen in de grote vakantie, één keer per jaar, kwam hij naar huis. En dan had hij ook nog de oorlog, ongedeerd, in Nederland doorgebracht en was dus als enige aan de verschrikkingen van het kamp ontkomen. Hij voelde altijd spanning tussen hem en zijn zussen die zo veel meer te delen hadden en misschien ook jaloers waren op de kansen die hem wel geboden waren, studeren in Nederland. Zij moesten in 1942 hun school en huis plotsklaps verlaten zonder afscheid te kunnen nemen van vriendjes en vriendinnetjes. De contacten tussen de Indische tak en mijn ouders waren minder frequent en vanzelfsprekend dan die met de familie van Ma.

Om de jonge ouders wat rust te gunnen werden Mientje en ik vaak uitbesteed bij de ongetrouwde zussen, bij Ans en Do in Zwolle of bij Lucy in Den Bosch. Tante Do was een klein dametje met schrandere ogen achter een ziekenfondsbrilletje. Pienter, net als mijn moeder had ze gymnasium gedaan, met een geestige pen. Ze was directrice van de Katholieke Bibliotheek op de Melkmarkt in Zwolle. Tante Ans zwaaide de scepter over de huishouding. Wat vonden Mientje en ik het heerlijk om verwend te worden en om vakantiewerk te doen in de bibliotheek. Bijna iedere grote vakantie hielpen we bij de uitleen, in hartje centrum, er was altijd van alles te doen. We mochten een stempel voorin de geleende boeken zetten en waren trots als die precies tussen de hokjes paste. De glimmende grenen vloeren roken naar was, een geur die je altijd bijblijft. Om verstopt tussen de hoge kasten op een krukje een mooi boek te lezen was een waar feest. In het statige huis aan de Veerallee, de toegangsweg naar het veer aan de IJssel, ging alles anders dan in Enschede. Wekelijks kwam de jongen van de banketbakker op zijn bakfiets aan de deur, een grote gebaksdoos meetorsend die met riemen voor zijn buik hing. We mochten dan zelf onze lievelingsgebakjes uitzoeken. De slager meldde zich aan de achterdeur om grote worsten en enorme lappen vlees te brengen. Tante Ans maakte draadjesvlees met jus en sperzieboontjes, een gerecht waar mijn moeder de tijd niet voor nam. Ik mocht op de grote fiets van tante Ans, er waren blokken op de trappers gemonteerd, anders kon ik niet bij het zadel.

Wij waren zo’n groot huis niet gewend, we zaten als prinsesjes in de serre op rotan stoelen, keken onze ogen uit naar de vrachtschepen die aan de overkant over de vaart voorbij voeren. In de serre lagen allerlei bordspelen waarmee we ons urenlang vermaakten, ik speelde vaak Halma met tante Do die mijn peettante was. Aan de wand hing een koekoeksklok die goed of slecht weer voorspelde. Het mannetje kwam naar buiten met een paraplu, het vrouwtje met een parasolletje.

Het huis was zo groot dat je heel goed verstoppertje kon spelen, de zolder was extra spannend want daar stond een enorme kast met medicijnkokertjes van opa en er lagen dozen met Russische aandelen en handgeschreven boekjes met bestellijsten voor bouwmaterialen. In een van de kamers stond een bad op pootjes en in ieder vertrek een lampetkan om je te wassen, een hoge houten spiegel erboven en een porseleinen pispot naast het bed.

Tante Ans wist iedere maaltijd op te vrolijken met lettervermicelli in de soep, Flipje Tiel siroop in de vla, gevulde pasteitjes, kleurige gelatinepudding en andere heerlijkheden. In de verte reed het Kamper treintje dat je door het geraas en het gerinkel van de overweg kon horen aankomen. De oudste zus van de zes vrouwen was tante Lien. Zij en oom Wies woonden in Wythmen, vlakbij Zwolle, zij hadden ook vijf kinderen. Zij stonden samen aan de dorpsschool, ieder had drie klassen. Als Pasen in aantocht was vertrokken wij met het hele gezin in de Volkswagen naar dat kleine dorpje. We gingen eieren zoeken en mochten in de schoollokalen spelen. Zodra het ging schemeren werd het paasvuur aangestoken, dat heel hoog oplaaide, iedereen mocht opblijven en we tuurden naar de donkere schaduwen van de mensen bij het vuur. Het ontsteken van paasvuren gebeurde overal in de Saksische streek, het was van oorsprong een heidens ritueel. Oude takken en afval uit de verre omtrek werden op brandstapels verzameld en de komst van het licht hiermee gevierd. De tijd voor dartelende lammetjes in de wei en bloeiende boterbloemen. De geur deed iedereen verlangen naar de zomer terwijl er nog een koude, ijzige wind waaide en de échte lente nog op zich liet wachten.

Tante Lucy in Den Bosch was de meest wereldse en frivole van de zes zussen. Ze leidde de gerenommeerde damesconfectiezaak Maison Hoyinck, die ze geheel op eigen kracht had opgebouwd, met ijzeren hand. Mientje en ik deden daar vakantiewerk, dat bestond uit het rubriceren van de bonnen die ze in een grote eikenhouten kast bewaarde. Zodra je de deuren opende vlogen de blauwe bonnen je tegemoet. We logeerden boven de winkel in hartje centrum, achter de zaak was een binnenplaats en daarachter het pakhuis en het naaiatelier. Daar kwam de geur van schimmel en oude kleding je al tegemoet. De naaisters werkten er al jaren en hoorden zowat bij de huisraad. Als er een nieuwe collectie binnen kwam, ging de onverkochte kleding naar het pakhuis. Er hingen de prachtigste cocktailjurken, zonnejurkjes en broekpakken, een ongekende luxe in onze ogen. Ma was de degelijkheid zelf en had totaal geen belangstelling voor kleren of sieraden. Tante Lucy was een strenge bazin maar ze had gevoel voor schwung en klasse. Haar humeur fleurde op als ze goed verdiend had, dan was ze vrijgevig maar bij slechte opbrengsten kafferde ze het personeel uit. Ze reed in een sportwagen met een bakje achterop waarin wij mochten zitten als ze een tochtje ging maken. Op zaterdagmiddag direct na sluitingstijd, reed Lucy langs verschillende bankkluizen om het geld uit de kassa te verdelen. In huis verstopte ze ook op allerlei plaatsen geld, in de klerenkast, tussen de lakens en in geheime laatjes. Het huis had lange gangen en op de eerste etage lag achterin de bruidssuite, waar aanstaande bruidjes hun trouwjurken konden passen. Daar lagen ook accessoires, hoedjes, speldjes, kettingen, armbanden en sjaaltjes. Uren speelden we op hoge hakken toneelstukjes, we verbeelden ons dat we filmster waren, stiftten onze lippen en poederden onze neuzen.

Tante Lucy verzamelde serviezen en schoenen, niemand begreep wat ze daar nou mee aan moest. Eén keer per jaar, met carnaval, nodigde tante Lucy al haar neven en nichten uit. Iedereen probeerde een plekje vooraan bij het raam te bemachtigen om naar de optocht te kunnen kijken die precies door haar straat kwam. De tafel werd gedekt met damasten tafelkleden en chique zilveren bestek en er werden de heerlijkste lekkernijen geserveerd. De dag begon altijd met een Bossche bol en de drie gangen maaltijd startte met pasteitjes, gevolgd door fricassee en eindigde met drie kleuren ijs tussen driehoekige wafels.

Zaterdagavond was het vaste prik om uit eten te gaan. Na een week hard werken vond tante Lucy dat ze dat had verdiend, een ongekende luxe in die tijd. Ze paradeerde in één van haar vele bontjassen en vond het heerlijk als de ober haar zware jas aannam. Wij showden een leuk jurkje dat zij had uitgezocht. Ze vertelde stoere verhalen, meestal over de tijd vlak na de oorlog toen de Canadezen Den Bosch bevrijdden. Haar ogen glinsterden als ze zichzelf in het Engels imiteerde: ‘Oh no, I don’t go outside with you, I’m afraid of the rabbits.’ We hingen aan haar lippen en merkten dat het grote voordelen had om ongetrouwd te zijn. Toen we wat ouder waren mochten we nieuwe collecties showen tijdens de modeshows voor de vaste klanten. Ik liep in een mintgroen broekpak met wijde pijpen en Mientje droeg een lichtblauw linnen mantelpakje, de rok had brede plooien en het jasje had een Chanel look. Tante Lucy had ook een appartement in Zandvoort, daar nodigde zij nooit iemand van de familie uit. Niemand durfde te vragen wat ze daar precies deed in haar eentje, ze vertelde altijd dat ze van daaruit de inkoop bij het confectiecentrum in Amsterdam goed kon regelen. We fantaseerden dat ze stiekem een liefje had. Nadat ze borstkanker kreeg, droeg ze een pruik en een prothese maar ze liet zich niet belemmeren, ondanks dat ze een enorme dikke arm had. De nieuwe behandelmethoden waren er toen nog niet. Ik herinner me die keer dat ik met haar naar het confectiecentrum ging, Op het moment dat we de hoek om kwamen, werd haar pruik door een windvlaag afgerukt. Onverstoorbaar pakte ze een hoofddoekje en knoopte die sierlijk over de pruik. Ze bleef ook gewoon zwemmen, we gingen vaak samen naar De IJzeren Man. Ze liet me dan zien hoe ze de plastic prothese in haar badpak stopte, zonder gêne. We maakten altijd gekke dingen met haar mee.

Tante Lucy had een speciale band met mijn ouders, in de oorlog was in de schuilkelder onder haar huis de eerste liefde tussen mijn ouders ontsproten. Ma werkte er bij de tuberculosebestrijding en Pa bij de rechtbank, ze ontmoetten elkaar op een feestje bij tante Lucy thuis. Ook tijdens de oorlog wist ze nog voorraden drank aan te leggen en aan lekkernijen te komen door haar vele contacten met de middenstand.

Het katholieke geloof kende toen nog gebruiken die wij thuis niet meer in ere hielden, de tantes waren nog streng in de leer. Zo mocht je zaterdags na twaalf uur ’s nachts niet meer eten vanwege de communie de volgende dag, je moest het lichaam van Christus nuchter ontvangen. Natuurlijk aten wij stiekem boterhammen die we verstopten onder het bed. In de vastentijd kregen we ’s avonds een snoepje maar dat werd zonder pardon in een trommel gestopt tot de vastentijd voorbij was. Met Allerzielen liepen de tantes met een rozenkrans de kerk in en uit om de dode familieleden te gedenken, die zaten misschien wel in het vagevuur en door weesgegroetjes te bidden kwamen ze een treetje hoger op de ladder naar de hemel. Mientje en ik trippelden in onze netste jurkjes achter de tantes aan. De overleden familieleden werden in de mis genoemd, een lange rij van oudooms en mensen die wij nooit gekend hadden.

Tante Lucy deed goede zaken toen het legendarische moment aanbrak dat de nonnen burgerkleding mochten gaan dragen. Ze bleken ijdeler dan je zou verwachten want toen ze eindelijk verlost waren van die donkere lange jurken en kapjes, schaften sommigen een wel erg uitgebreide nieuwe outfit aan. Met vele collecties togen we, Mientje en ik in gezelschap van de gezusters Willards, de verkoopsters die sinds jaar en dag bij haar werkten, naar het klooster om daar de jurken, pakjes en mantels te showen. Wij keken altijd gebiologeerd naar de zussen. Ze hadden geen wenkbrauwen maar streepjes en de een had zwart geverfd haar en de ander fel rood waar je doorheen kon kijken. Tante Lucy was een zakenvrouw in hart en nieren, als enige in die tijd had ze ook hele grote maten. Als er weer ‘zo’n dikkerd’ in de winkel kwam, fluisterde ze tegen mij, ‘Wijs jij hen maar de autohoezen’, duidend op de regenjassen maat 60.

In Enschede kreeg mijn zus Lucie al vroeg de verantwoordelijkheid om op ons, de kleintjes, te passen. Ze was de aanvoerster van de hele stoet op weg naar school, dat was een tocht van wel vijfentwintig minuten. Ik hobbelde er achteraan en kon vaak mijn plas niet ophouden. Mientje bleef altijd wel ergens ’hangen’ en moest aangespoord worden door te lopen. In de tuin werd vaak schooltje gespeeld, we hadden een echt schoolbankje met een inktpotje. Met krijt tekenden we op het schoolbord, Lucie was dan de juf en commandeerde de hele kinderschare.

Muziek, zwemmen, tennis en schaatsen hoorden bij onze opvoeding en dat was lang niet voor iedereen in de buurt weggelegd. Alle kinderen leerden een instrument bespelen, behalve kleine Gijs die liever voetbalde. Mientje was zeer getalenteerd op de piano, ze trad al jong op bij uitvoeringen van de muziekschool waarbij ze hele stukken van Chopin uit het hoofd speelde. Wim improviseerde er op los, Boogiewoogie was zijn favoriete stijl en Lucie koos behalve voor de piano ook viool. Het was een kakafonie van jewelste in het kleine huisje. Ik ging op gitaarles om al dat geweld in de huiskamer te ontlopen. Tijdens de afwas werd er altijd meerstemmig gezongen, luidkeels en uit volle borst, de paden op de lanen in, Indische liedjes zoals Teran Bulan en Nina Bobo en Op een mooie pinksterdag uit Ja zuster, nee zuster en het ei zei van Jaap Fischer.

Pa wilde vooruit en ging Duits studeren, hij hoopte in Deventer aan de tropische landbouwschool aan de slag te komen, waar zijn oom ook werkte. Hij vond Duits een mooie taal, dat hadden de Jezuïeten in Batavia hem bijgebracht. Hij las Thomas Mann en Goethe, dat paste bij zijn filosofische aard. Pa was een huiselijke man, die genoot van de gezelligheid en het gezinsleven. Hij leerde ons fietsen, maakte lange tochten langs de Duitse grens en ging met ons zwemmen, kon op zijn hoofd staan, dook in handstand van de hoge plank, een vader waar je trots op kon zijn. Door zijn Indische uiterlijk vielen veel vrouwen in de straat voor hem, dat had hij zelf niet door. Hij hield van zijn gezin maar kon ook heel goed alleen zijn.

Ma was een sociaal dier, altijd op zoek naar nieuwe contacten. Ze ging Bijbelkennis geven, met haar strenge Katholieke opvoeding had ze kennelijk genoeg bagage om het te doceren. Zo was ze, het kwam op haar pad en dan gooide ze haar ziel en zaligheid erin. Ze correspondeerde veel met al haar voormalige studiegenoten uit Leiden en met oude vriendinnen uit Zwolle die over de wereld waren uitgevlogen. Zoals met haar hartsvriendin Ina Boland die ze van het gymnasium in Zwolle kende, die inmiddels in Canada woonde nadat ze een aantal jaar in Zuid-Afrika had gewerkt. Truus had zelf ook best willen werken maar dat deed je als getrouwde vrouw niet. En met vijf kinderen kwam je überhaupt bijna nergens aan toe. Wat kon ze enorm genieten van de brief van Ina over haar bootreis van Zuid-Afrika naar Canada, die was hilarisch. Over het geschreeuw van ouders tegen hun kinderen waar je van mee moest genieten of je wilde of niet terwijl je aan dek een boek wilde lezen. Eenmaal in Canada had ze natuurlijk niet meteen een baan en was ze overgeleverd aan de buurvrouwen die iedere ochtend een koffiepartijtje hielden en vol opwinding spraken over de ontdekking van de stofzuiger en de wasmachine.

Alle logeerpartijtjes, verjaardagbezoekjes en vakantie-plannen werden aangekondigd via de post. De zussen van Pa hielden hem via brieven op de hoogte, hij was voogd van de twee zonen van zijn oudste zus Marianne, die ongehuwd moeder was. Zijn moeder leed onder de nonchalante behandeling van de regering. Als je in Indië huis en haard had moeten verlaten, zou je recht hebben op een tegemoetkoming voor huisraad en keukengerei in Nederland en behalve een vooruitbetaling in Indië had ze nog steeds geen maandelijks pensioen.

Pa kreeg een brief van het Ministerie van Overzeese rijksdelen met het verzoek of hij controleur Binnenlands Bestuur wilde worden in Nieuw Guinea, in Sorong, maar daar bedankte hij voor. ‘Onze rol in Indonesië was immers uitgespeeld.’ Hij was wel naarstig op zoek naar een nieuwe baan, hij solliciteerde regelmatig. Maar de baantjes lagen niet voor het oprapen. Toen hij aan de universiteit van Nijmegen solliciteerde was het raak, hij werd aangenomen als studentendecaan. Nadat hij een tijdje heen en weer reisde, verhuisden we naar Nijmegen.