De wijze maagden

HOOFDSTUK 1

Begint met woorden in een tuin

VAN NATURE IS DE MENS geen kuddedier, al is hij daar door beschaving en omstandigheden wel toe gedwongen. Dat valt af te lezen aan de geschiedenis van zijn huisvesting. In het begin woonden man en vrouw in een grot, zoals luipaarden en andere vleesetende dieren, wild en op afstand van hun medemens; of ze groeven een hol in de aarde of maakten hoog in de bomen een hut van takken en klimplanten. Het waren nog steeds afzonderlijke grotten, holen en hutten. Later gingen de mensen in dorpen samenleven, maar ook daar bouwde iedere man zijn eigen hut. Op het platteland, in dorpen en in het Verre Oosten zelfs in steden worden huizen nog steeds zo gebouwd: ze zijn allemaal anders, ze verschillen van elkaar, de woningen van verschillende mensen.

Maar in onze steden worden de huizen in rijen gebouwd, waar ze lanen, wegen en straten vormen; met de gedeelde tussenmuren strekken de blokken zich uit in lange, gelijkvormige reeksen van rode baksteen, deuren en ramen. De aannemer bouwt geen huizen maar straten, voor verschillende klassen en inkomensgroepen, niet voor individuen, meent hij. Maar daarin vergist hij zich: door de dunne stenen muurtjes en de omgangsvormen worden de effectenmakelaars, de advocaten, de kooplieden, de rijken en de armen even doeltreffend in gezinnen verdeeld als hun primitieve voorouders dat door het wilde oerwoud werden. Ingegeven door hun naakte, zwakke lichaam en hun schranderheid dromden ze samen in de blokken met herenhuizen, in de knusse woningen aan de lanen en in de doorsnee straten. Maar achter die lange façades van baksteen, raam, gevel en voordeur, en onder de dunne uniforme kleding van klasse of beroep, blijft ieder een monogaam en solitair dier, op mysterieuze wijze zichzelf in gedachten en gevoelens en, net als toen zijn vrouw tot hem kwam in zijn grot, op zijn hoede voor rivalen in de liefde, dominee en gouden ring ten spijt, om zijn bezit te worden, hem te bezitten en hem kinderen te schenken in het grote koperen bed.

Intellectuelen die in Londen zelf wonen en af en toe een ommetje door de buitenwijken maken zien dit allemaal niet; de aannemer misleidt hen met zijn bakstenen, gevels en stucwerk. Ze rillen wanneer ze de rijen rode paddenstoelen zien die in de oude tuinderijen en boomgaarden uit de grond schieten, allemaal met dezelfde zwierige, vrolijke sierlijkheid van hout en pleisterwerk, en later van halfgesloten jaloezieën en witte vitrages, en dan roepen ze uit: ‘O, die villa’s van rode baksteen! Allemaal precies hetzelfde, net als de bewoners!’

Maar ze vergissen zich, zoals de aannemer zich vergiste. Deze advocaten en ‘mensen die iets in de grote stad betekenen’ zijn alleen vanbuiten hetzelfde, alleen met het dunne korstje dat zich door de beschaving over het vuur van hun oerdrift heeft gevormd. ’s Zomers dragen ze allemaal dezelfde strohoeden en mousseline jurken, ’s winters bolhoeden en jurken van donkere stof; ze hebben dezelfde gedachten en denken op dezelfde manier omdat ze er maar moeilijk hoogte van krijgen hoe deze vreemde wereld waarin ze ronddwalen werkt, vandaar dat ze nederig en dankbaar aanvaarden wat hun wordt aangereikt. Daarom nemen ze hun intrek in de gepleisterde villa’s van de aannemer, want het pleisterwerk, de rode baksteen, de houten gevels en het tere roze van de amandelbloesem die gedurende een kleine week bij elk derde huis de lente in de voortuin brengt, betekenen voor hen comfort en knusheid. Dat is hun verteld en daarom geloven ze het; in die zin klopt het dat ze allemaal hetzelfde zijn. Maar onder het geschilderde pleisterlaagje van strohoeden en overtuigingen brandt het vuur van eigenheid bij elk vanbinnen en leven er gevoelens die ze van niemand hebben meegekregen.

Die eigenheid, die haar oorsprong vindt in de klimplanten, de hutten en het oerwoud, beangstigt hen enigszins; ze bedekken haar zoveel mogelijk onder hun strohoeden, mantels en christelijkheid, maar zo nu en dan en hier en daar steekt ze op een onbewaakt ogenblik de kop op. Dat zie je aan hun tuinen. Degenen die de Natuur met een hoofdletter N opvatten en die spreken van Pan en Moeder Aarde, zullen beweren dat die eigenheid door de geur van de aarde tevoorschijn wordt geroepen.

In Richstead, waar de aannemer rijen met rode villa’s bouwt, schermt hij een parallellogram kale grond af door drie stenen muren van twee meter hoog te bouwen, en dat noemt hij dan een tuin. Op die kale grond staat soms een oude appel- of perenboom, gered uit een gerooide boomgaard. Aanvankelijk zijn alle parallellogrammen gelijk, even identiek als de villa’s waaraan ze grenzen. Als de villa’s worden gebouwd lijken de eerste sprietjes die uit de grond komen op de eerste baardgroei op de kin van een jongen, wat een armzalige, onverzorgde en trieste aanblik biedt. Maar wanneer de huizen zijn verhuurd worden de parallellogrammen de tuinen van effectenmakelaars en kooplieden. Dan staan de eigenaars op de kale aarde, sommigen graven er zelfs in. Elke tuin krijgt een ander aanzien: er worden gazons en bloemperken aangelegd en er komen pergola’s en bogen. In sommige tuinen mag het onkruid welig tieren, in andere zijn de rozenperken strak geordend. In Richstead heb je trends in hoeden en jasjes, in promenadeconcerten en bridgedrives, maar niet in tuinen want zelfs het onkruid is overal anders.

Op een middag in juni was het warm in de tuin van de Garlands in Richstead. Strikt genomen was mevrouw Garland geen maagd, maar een weduwe met vier ongehuwde dochters en al zo lang weduwe dat je gerust kon zeggen dat ze nagenoeg een tweede maagdelijkheid had bereikt. Ook in de tuin was niets mannelijks te vinden. Op het kort gemaaide vierkante grasperk, dat niet ontsierd werd door kale plekken, stonden twee goudenregens, die als elegante jongedames elk jaar in de vroege lente hun glorieuze gouden lokken lieten neergolven. De eentonigheid van de drie kale muren werd doorbroken door een jasmijnstruik en een perzik die geen vrucht droeg; de smalle bloemperken tussen de muren en de gele kiezelpaden stonden vol maar niet te vol met hoge stokrozen, zonnebloemen, groepjes anjers en viooltjes. Maar de trots van mevrouw Garland en van Ethel, May en Gwen waren de prachtige witte aronskelken en rozen in de ronde en halvemaanvormige perken die ze na ampele overweging in het ‘gazon’ hadden uitgespaard. Daar stonden de maagdelijke aronskelken en bloeiden de rozen; het was een echte tuin en als de ramen openstonden dreef de geur van de rozen en de kelken zelfs de eetkamer binnen. Aan het onderhoud van de tuin werd veel aandacht besteed. Elke ochtend voor het ontbijt verwijderden ze de bruine en verwelkte bloemen met een schaar die speciaal voor dat doel aan een spijker in het halletje hing. De meisjes namen deze taak om beurten op zich. Heel St. Catherine’s Avenue was jaloers op de tuin; talloze dames hadden al opgemerkt hoe schitterend het was dat dergelijke bloemen zo dicht bij Londen konden bloeien. Het was dan ook een feit dat mevrouw Garlands rozen helemaal uitkwamen en niet koppig halfgesloten bleven, met gerafelde magenta kroonblaadjes waar honderden kleine groene beestjes loom op elkaar lagen, zoals in de regel bij de rozen in de andere tuinen aan St. Catherine’s Avenue het geval was.

Het was nog steeds warm in de tuin, al was het al halfzes. De bijen zoemden tussen de rozen en de windstille lucht was drukkend, waardoor het eerder augustus leek dan juni. Onder de oude pruimenboom die op de rand van het pad met het gazon stond hadden Ethel, May en Gwen de thee gebruikt. Ze zwegen al een tijdje. Gwen zat onderuit in de canvas ligstoel, een roman op haar schoot. Ze nam haar twee oudere zussen op met die vage blik waarmee je geregeld zonder echt iets te zien naar de dingen en mensen, het huis, de meubels en de verbintenissen kijkt die je je hele leven al om je heen hebt. Daar was Ethel, die kaarsrecht op de tuinstoel met rechte leuning zat en geconcentreerd aan haar fijne, witte inzetstukje borduurde, en May, die voorover geleund en wijdbeens, met de voeten stevig op de grond en de ellebogen op haar knieën, het andere bibliotheekboek las.

Gwen werd geplaagd door een vaag gevoel van ontevredenheid, iets waar ze de laatste tijd steeds vaker last van had. Ze hoorde zich niet zo te voelen, dat wist ze, en uiteraard zou ze er nooit iemand iets over hebben verteld. Maar het gevoel was er; ze kon haar aandacht niet bij haar boek houden. Opeens ergerde Gwen zich een beetje aan de ingespannen blik in Ethels bleekblauwe ogen, daarna aan haar snoezige samengeknepen lippen en vervolgens aan Mays stevige benen en de plooien die ze met haar handen in haar wangen duwde terwijl ze zich over haar roman boog. Gwen gaapte luid en zakte onderuit. Geen van haar zussen verroerde zich. Ze keek naar de zwaluwen die achter elkaar rond de daken schoten; ze stoorde zich aan hun kreten wanneer ze even boven haar hoofd verschenen om dan weer tussen de huizen te verdwijnen en daarna telkens weer op dezelfde plek te verschijnen en weer te verdwijnen. Ze strekte haar benen en gaapte nog eens, nog luider ditmaal.

Ethel keek op van haar borduurwerkje. ‘Je laat een flink stuk been zien, lieve,’ zei ze met haar zachte stem.

‘Veel minder dan May in ieder geval.’

May maakte haar blik los van haar boek en monsterde Gwen zonder te bewegen. Daarna nam ze traag één hand onder haar hoofd weg en voelde aan de zoom van haar rok. Dat stelde haar gerust: haar rok bevond zich maar een centimeter of vijf boven de grond.

‘Ik weet niet waar je het over hebt,’ zei ze onverstoorbaar. ‘Dat is toch niet zo, Ethel?’

‘Tja,’ mompelde Ethel terwijl ze langzaam een witte draad tussen haar lippen door trok en van Mays kloeke bruine schoenen naar Gwens aanstootgevende been keek. ‘Ik begrijp werkelijk niet wat je bedoelt, Gwen. Van May kan ik alleen haar voeten zien, maar jouw been zie ik bijna tot aan… nou ja, bijna tot aan je knie.’

‘Ha, ha! Gwen,’ zei May, en ze dook weer in haar boek.

‘Mijn hemel!’ zei Gwen. ‘Wat kan het schelen? Mays benen zijn altijd te zien.’

May keek met een frons weer op. ‘Wat bedoel je nu weer?’

‘Jouw benen zijn eigenlijk altijd zichtbaar, lieve May, ook al is de stof van je rok nog zo stevig. Ze zijn nu eenmaal behoorlijk fors.’

Ethel kwam rustig tussenbeide: ‘Misschien is er nu wel genoeg over benen gezegd. Je schiet niet erg op met dat boek, Gwen. Valt het tegen?’

‘Echt iets voor Gwen!’ bromde May. ‘Iemand hoeft maar iets tegen haar te zeggen en ze richt haar pijlen meteen op een ander.’ Maar ze trok haar voeten onder de stoel en schoof haar rok verder over haar knieën naar beneden.

‘Het heet Youth and the Prow. Ik erger me eraan. Het is zo… zo…’

‘O, dat heb ik gelezen,’ zei Ethel. ‘Ik herinner me dat ik het mooi vond; zo knap geschreven, dacht ik. Waarom ergert het je?’

Gwen fronste, ging rechtop zitten en keek May aan. ‘Zeg,’ zei ze, ‘het spijt me dat ik dat over je benen zei, May. Dat was niet waar en heel gemeen van me. Sorry.’

‘Al goed,’ mompelde May zonder van haar boek op te kijken.

‘O, Ethel, erger jij je dan niet af en toe aan dat soort romans? Ze zijn zó knap. Ze gaan over mensen… die me jaloers maken, alsof je leest over mensen die rijk zijn en alles hebben wat hun hartje begeert. Denk je niet vaak dat je precies op de hoofdpersoon lijkt?’

Ethels zevenendertig jaar waren in haar gezicht geëtst, in de lijntjes rond haar bleekblauwe ogen en het web van felrode adertjes. Een nauwelijks waarneembare blos kleurde haar wangen.

‘Vroeger wel, Gwen, maar nu niet meer, denk ik – niet meer zo.’

‘Ik wel. Ik ga ervan uit dat iedereen dat doet. Maar soms ook niet. Dan zie ik in hoe dwaas zoiets is. We lijken in niets op de hoofdfiguren in de boeken – dat zijn superieure wezens. Neem Clare uit dit boek.’

‘Woonde ze niet in Richstead?’

‘Klopt, dat bedoel ik juist. Ze was eenentwintig. Ik ben vierentwintig.

‘Nou en?’

‘Kijk eens naar wat ze deed en wat haar overkwam. Je kunt je toch niet voorstellen dat Hilda Lynton zoiets overkwam? Denk je eens in: Hilda die een week met een kunstenaar naar Cornwall gaat! Of met hem praat zoals Clare met Stephen, over de zee, de rotsen en de aarde. Kun je je voorstellen dat iemand tegen Hilda zegt dat ze op de zee lijkt, dat “haar koele zuiverheid door de maan tot heldere warmte wordt beroerd”?’

‘Ik begrijp niet goed wat je wil zeggen.’

‘Ik vermoed dat als Hilda dit las, ze zou denken dat ze op Clare leek. Voor mij zou dat al even dwaas zijn. Dat gebeurt nooit in Richstead – niet met mensen zoals wij. Het is bespottelijk.’

‘Maar lieve Gwen, het is een boek. Ik geloof niet dat ik zoiets zou willen meemaken.’

Gwen keek naar Ethel en zag haar lieve, geduldige aard in haar gezicht. Ze glimlachte.

‘Maar hoop je dan nooit eens dat er iets was gebeurd… of liever, zou gebeuren?’

‘Nou,’ zei Ethel opgewekt, ‘er gebeurt nu dus iets. Er zijn nieuwe bewoners op nummer 21 en moeder is er op bezoek.’

‘En ze is al een hele tijd weg,’ zei May, die haar boek dichtsloeg.

‘Ik vraag me af wat voor mensen het zijn,’ zei Gwen. ‘Ik vond Byron er niet als een gentleman uitzien.’

‘Wie is dat?’ vroeg Ethel.

‘De zoon met het omgeslagen boordje. May en ik zagen hem vanmorgen langslopen; we noemen hem Byron.’

‘Ik snap niet waarom moeder altijd bij nieuwe buren op bezoek gaat,’ zei May. ‘Dat doet toch niemand meer tegenwoordig; Richstead is Londen tenslotte. Je kunt beter geen bekende zijn van wie er naast je woont. Ik verwacht niet dat ze van goede komaf zijn – in ieder geval kleden ze zich niet zo.’

‘Misschien is het wel leuker als ze dat niet zijn,’ zei Gwen.

‘Die jongeman die ik heb gezien vond ik wel knap,’ zei Ethel. ‘Hij lijkt wel uit het buitenland te komen en heeft iets artistieks. Ik begrijp niet waarom je verwacht dat ze niet van goede komaf zijn. De vader is advocaat; je kunt toch niet beweren dat een advocaat geen gentleman is?’

‘Hoe weet je dat hij advocaat is?’

‘Dat heeft moeder van mevrouw Lynton – en daar heb je moeder.’

Vanaf de straat en het kleine halvemaanvormige gazon, dat met seringen, heesters en een dwergapenverdriet de voortuin vormde, kwam mevrouw Garland door het ijzeren hekje de tuin binnen. Ze was in het zwart gekleed en had een zwart hoedje met donkerpaarse bloemen op. Je kon je voorstellen dat Ethel, na vier kinderen te hebben gebaard en haar echtgenoot vele jaren te hebben overleefd, er op haar negenenvijftigste precies zo uit zou zien als mevrouw Garland, die langzaam over het gazon kwam aanlopen. Het was duidelijk dat May vooral veel van haar vader had, en Gwen zelfs nog meer. Mevrouw Garlands uiterlijk weerspiegelde haar aard: een forse, geduldige vrouw met een rond, rood gezicht die na de jaren waarin ze een man en een gezin had gekregen weduwe was geworden, maar in wezen nog hetzelfde zachtaardige achttienjarige meisje was als toen. Inmiddels had ze de leeftijd bereikt waarop je in het zwart gekleed gaat, het lopen moeilijker wordt en je gedachten en gesprekken veel meer cirkelen rond wat er is gebeurd dan wat er nog te gebeuren staat.

‘Zo, lieverds,’ zei ze flauwtjes glimlachend terwijl Ethel vlug op haar afliep en May en Gwen opstonden.

Gwen snelde naar haar toe, pakte haar bij de arm en loodste haar naar een stoel. ‘Vertel gauw, moeder,’ zei ze, ‘u weet hoe graag we willen weten wat voor mensen het zijn.’

Mevrouw Garland glimlachte naar Gwen met Ethels glimlach. Het was een lach die je vaak aantrof op de lippen van moeder en oudste dochter: een heel lieve, heel geduldige lach die op de gesprekspartner wonderlijk onnozel overkwam, wonderlijk losgekoppeld van wat degene die glimlachte daadwerkelijk dacht. De eerste keer dat je die glimlach zag werd je blij van het idee dat jij er de oorzaak van was, dat de lach jou gold – om daarna teleurgesteld te ontdekken dat jij er niet meer de hand in had gehad dan de stoel waarop je zat.

‘Ik heb alleen mevrouw Davis en haar dochter gezien. Ze leken me allebei heel aardig – buitenlanders, denk ik.’

‘Ik vermoed dat ze Joods zijn,’ zei May.

‘Weet je,’ zei mevrouw Garland met gedempte, ernstige stem, ‘ik geloof dat je gelijk hebt, May; dat zou best eens kunnen. Ik heb niet de indruk dat ze naar de kerk gaan.’

Er viel een stilte. Een gevoel van teleurstelling bekroop Gwen. ‘Maar wat vond u van hen, moeder?’ vroeg ze. ‘Hebben jullie in de salon gezeten?’

‘Ja.’

‘Hoe zag die eruit?’

‘Zeer fraai; er stonden een paar heel mooie dingen, denk ik – porselein en vazen en dergelijke, en een piano en een tafel waar boeken op lagen. Het lijkt me geen slecht idee om zo’n tafel te hebben – het maakt een kamer minder formeel. Het was er wel veel voller dan bij ons, overal tafeltjes met porseleinen en zilveren voorwerpen, maar erg weinig bloemen.’

‘En zij?’

‘Nou,’ ging mevrouw Garland zachtjes verder, ‘mevrouw Davis is echt een dame, vond ik. Ze moet vroeger erg mooi zijn geweest, ze ziet er nog jong uit voor haar leeftijd. Ze kent niemand in Richstead. Haar zoon is kunstenaar…’

‘Byron,’ zei May met een knikje naar Gwen.

‘En meneer Davis is advocaat. Mevrouw Davis praat nogal veel. Ze moeten vroeger in beteren doen zijn geweest, ze liet vallen dat ze een eigen rijtuig hebben gehad. Ze hebben in Bayswater gewoond.’

‘En hun dochter – hoe heet zij? Hoe oud is ze?’

‘Die moet vijfentwintig zijn – ja, vier- of vijfentwintig. Hoe ze heet? Even denken, ik heb haar moeder haar… hoe ook alweer horen noemen? O ja, Hetty. Zij praatte ook heel veel; nogal slim, zou ik denken, een aardig, pienter meisje. Jij mag haar vast, lieve Gwen. O, en ik heb ze allemaal voor morgen na het diner bij ons uitgenodigd. Lieve Ethel, niet vergeten, we moeten morgen wat gebakjes en zo halen.’

Ethel had zitten luisteren, haar hoofd licht naar één kant gebogen, haar bleekblauwe ogen met die gebruikelijke, van alle concentratie verstoken blik op haar moeders gezicht gericht, alsof de woorden via haar oren haar gedachten bereikten maar meer niet. Ze begreep de woorden, haar aandacht cirkelde er wat omheen, maar ze interesseerden haar niet echt. Maar nu er werd gesproken over iets wat gedaan moest worden, en wel door haar, was ze meteen alert; haar blik verloor iets van het vage gefladder.

‘Ja moeder,’ zei ze opgewekt, ‘ik ga morgenochtend naar de winkel.’

May en Gwen vroegen zich allebei af of de jongeman de volgende avond mee zou komen. May zei niets; haar grote, kille ogen keken onafgebroken naar de lucht. Ze dacht dat het nogal irritant was dat deze Joden zo nodig in Richstead moesten neerstrijken, misschien wel in haar kringetje: dat zou nog wel eens ongemakkelijk kunnen zijn. Daarna dacht ze aan de jongeman, vroeg zich af wat voor iemand hij was en nogmaals of hij de volgende dag na het diner zou komen en zo ja, hoe ze indruk op hem kon maken. Ze besloot dat ze haar blauwe jurk zou aandoen. Opeens hoorde ze Gwen vragen:

‘Komen ze allemaal, moeder? Heeft mevrouw Davis gezegd dat ze met z’n allen kwamen?’

‘Ze zei dat ze wel een behoorlijk ploegje vormden, maar ik heb gezegd dat ze allemaal welkom waren. In ieder geval komt zijzelf, met juffrouw Davis en de zoon. Ze wist niet zeker of meneer Davis op tijd weg kon. Maar ik ga dit even uittrekken. Vergeet die gebakjes niet, Ethel.’

Er klonk een stevig klikje van het ijzeren hek en mevrouw Garlands een-na-oudste dochter stond al in de tuin voordat haar moeder de laatste woorden had gesproken. Niemand die Janet Garland zag, kende zelfs, zou hebben geraden dat ze een zus van Ethel, May of Gwen was. Ze was een van die sportieve vrouwen die in de jaren tachtig zo vaak werden geboren. Was ze in Kensington geboren, of in de jaren negentig, dan was ze vast een militante suffragette geworden, maar nu speelde ze de hele dag golf, probeerde niet te deftig te klinken en droeg comfortabele kleding van ruwe, grijze tweed. Zwevend als de doodskist van Mohammed tussen de negentiende en de twintigste eeuw, tussen de zachte, dienstbare aard van de victoriaanse vrouw en de nog niet volgroeide nieuwe vrouw, had ze zich met het leven verzoend door daar uitsluitend in de buitenlucht en op de golfbaan naar op zoek te gaan. Als tegenprestatie had het leven haar een bijzonder fraai uiterlijk gegeven: doordat ze voortdurend achter een klein wit balletje aanliep en ertegen sloeg was ze gespierd geworden, waardoor je besefte dat er zich, zelfs onder het ruwe jasje en de ruwe rok, die eruitzag alsof hij ieder moment in een broek kon veranderen, menselijke armen en benen bevonden. Haar gezicht was op een opvallende en uitdagende manier onzijdig; haar vrouwelijke haar en fijne huid vielen weg tegen de mannelijke vorm en gelaatsuitdrukking, die als van een achttienjarige jongen waren.

Janet had een club in de ene en een golfbal in de andere hand. Ze kwam voor mevrouw Garland staan.

‘Gebakjes? Wie komen d’r op de thee – of is het een avondvoorstelling?’

‘Moeder is bij de familie Davis op bezoek geweest. Ze komen morgenavond langs,’ legde Ethel uit.

‘Dat is toch dat mollige meisje dat je me gister aanwees, May? Speelt ze golf, moeder?’

‘Nee. Ik heb het gevraagd, maar nee.’

‘Tjonge, wat ben ik moe – vandaag twee keer van Nelly Smith gewonnen.’ Ze begon haar slag te oefenen op een deel van het gazon dat ze speciaal daarvoor had bestemd.

Mevrouw Garland liep langzaam het huis in, gevolgd door Ethel. May en Gwen bleven zitten. Ze voelden allebei een zekere opwinding, alsof het leven een beetje sneller ging dan voor ze van de jongeman hadden gehoord. May kauwde bedachtzaam op een grassprietje. Haar gedachten vormden zich traag; ze dacht weer aan haar blauwe jurk, aan welke indruk ze zou maken. Gwen dacht aan de jongeman met het omgeslagen boordje. Ze vond het best spannend dat hij kunstenaar was; ze stelde zich voor dat hij morgen in de salon zat, met haar in gesprek. Ze zou met hem over schilderijen moeten praten, maar daar wist ze niet echt iets van af. Ze probeerde zich de namen te herinneren van de prerafaëlieten – of waren het postimpressionisten? Waar ze ook alweer precies in verschilden wist ze niet zeker. Ze maakte zich een voorstelling van het gesprek. Misschien kon ze hem maar beter vertellen dat ze niets over schilderijen wist en hem om uitleg vragen, dan zou hij vast heel vriendelijk en aardig zijn.

May stond op om naar binnen te gaan. Haar grote, katachtige gezicht was betrokken.

‘Iedereen zal me wel stuntelig vinden,’ zei ze. Als ze dat dachten dan klopte dat ook, dat gevoel had ze, en tegelijkertijd vond ze het geen eerlijk verwijt. Ze hoopte dat Gwen zou zeggen dat het niet zo was.

‘Vergeet toch wat ik heb gezegd, May. Heus, dat denkt niemand. Het was heel gemeen van me. Het is niet waar.’

‘Vast wel,’ zei May, die zich al een stuk minder somber voelde. ‘Ik weet dat ik een stuntel ben – maar het is vervelend als mensen je dat voor de voeten werpen.’

‘Je bent geen stuntel, echt niet!’

May bleef even aarzelend staan; ze vond het bijna aangenaam om toe te geven dat ze stuntelig was. Het was om droevig van te worden, maar ze vond het fijn dat het haar niet persoonlijk viel aan te rekenen, fijn ook dat Gwen het ontkende. Dat bezorgde haar een warm gevoel. Ze liep naar Gwen toe, gaf haar een schouderklopje en liep langzaam naar binnen. Gwen keek haar na en bedacht dat het geen twijfel leed dat May een stuntel was. Het klopte helemaal wat ze had gezegd: je kon je haar stevige, lange benen onder haar rok altijd voorstellen. Toch was het een lieverd. Ze glimlachte: ‘Die arme May.’

HOOFDSTUK 2

De woorden van de dames Garland en Davis

DE VOLGENDE AVOND om kwart voor negen zaten mevrouw Garland en Ethel in de salon op hun gasten te wachten. Janet, May en Gwen waren zich boven nog aan het omkleden. Mevrouw Garland droeg een nette, onopvallende zwarte jurk, waaraan een paar zwarte kraaltjes die de gloed van het gaslicht weerkaatsten de enige kleur gaven. Ze probeerde haar aandacht bij een boek te houden dat haar interessant leek, The Royal Palaces and the Royal Family, maar ze was moe, haar oogleden waren zwaar en zo nu en dan moest ze met moeite een geeuw onderdrukken. Ethel droeg een deftige japon van zachte, duifgrijze stof met een hoog opstaande kanten kraag; ze zat zoals altijd kaarsrecht op haar stoel en was aan het borduren. Ze had de gebakjes gekocht en erop toegezien dat Agnes, het dienstmeisje, ze op bordjes legde en die op een groot, zilveren blad schikte, naast een glazen kan limonade en de drie karaffen met om de hals een zilveren kettinkje waar een zilveren schildje met port, sherry of bordeaux aan hing.

Om vijf voor negen klonk de deurbel. Ze hoorden geschuifel van voeten op de drempel en vervolgens in de vestibule, waarna Agnes de deur opendeed en mevrouw Davis met haar zoon en dochter binnenkwam. Mevrouw Garland legde haar boek weg en liep glimlachend met een iets uitgestrekte hals op hen af.

‘Mijn beste mevrouw Davis, wat goed dat u er bent.’

‘Dit is mijn zoon Harry. Het spijt me vreselijk, maar mijn man is nog niet thuis – en we vormen zo toch al een heel ploegje. Wat een beeldige kamer, vind je niet, Hetty? Zo vrolijk en licht, en dan die bloemen. Wat doen bloemen toch veel voor een kamer! Iets minder vol vind ik wel prettig; bij ons staan er echt te veel spullen, geloof ik – je kunt je er amper keren.’

Iedereen bleef staan tijdens het toespraakje van mevrouw Davis. Toen ze uitgesproken was gaven Hetty en Harry mevrouw Garland en Ethel een hand. Ze namen plaats op de stoelen die een halvemaan vormden rond de schouw, waarin een eigenaardig koperen scherm met gekleurd glas stond dat de haard aan het oog moest onttrekken nu er in de zomer geen vuur brandde.

‘Mijn beste mevrouw Davis, wat goed dat u er bent,’ begon mevrouw Garland weer, toen de deur plotseling openging en May, in haar blauwe jurk en enigszins buiten adem, langzaam de kamer in liep. Ze deed de deur dicht, die meteen weer openzwaaide toen Janet en Gwen binnenkwamen. Iedereen stond weer op om zich voor te stellen. Er werden handen uitgestoken en op het verkeerde ogenblik onbeholpen weer teruggetrokken doordat zes mensen probeerden elkaar tegelijkertijd in een beperkte ruimte de hand te schudden. Harry’s hand schampte die van Gwen toen hij May wilde begroeten, de hand van May schampte die van mevrouw Davis toen ze Hetty wilde begroeten. Ieder van hen voelde dezelfde gêne bij het onverwachte contact met de huid van een vreemde. Toen ze plaatsnamen daalde er een ongemakkelijke stilte neer.

Mevrouw Davis zat tussen Ethel en mevrouw Garland. In de andere hoorn van de halvemaan zaten Gwen en Hetty, en in het midden May, Harry en Janet.

Uiteindelijk stak mevrouw Davis van wal. ‘Dat vind ik nu zo fijn aan een buitenwijk, die vriendelijkheid en zo. Heel anders dan in de stad. We wonen hier nog maar een week of twee en we zijn nu al bevriend. Maar in Londen – daar heb ik geen woord met mijn buren gewisseld, terwijl we twintig jaar naast elkaar hebben gewoond.’

Hetty lachte een beetje snuivend. ‘Behalve om over die mopshond te klagen die naar Harry blafte. De arme ziel schrok er zo van, weet je nog? Ze moesten je met een beetje brandy bijbrengen.’

Harry keek ongemakkelijk, maar glimlachte werktuiglijk.

‘Dat is niet iets om de draak mee te steken,’ wierp mevrouw Davis tegen, alsof iemand de naam van haar zoon had bezoedeld. ‘Hij was nog maar negen en een schattig jongetje – nou niet blozen, Harry, je was ooit écht een schattig jongetje. Die hond had het kind wel de stuipen op het lijf kunnen jagen. Mensen zouden zo geen dieren mogen houden; dat moest verboden worden. Ik begrijp hoe dan ook niet waarom mensen een hond nemen; je hebt er meer last dan plezier van, en ze lopen allemaal vuil naar binnen.’

Hetty en Harry wisselden een snelle blik.

‘Ik las net in dit boek over het hondje van koning Edward,’ zei mevrouw Garland. ‘U weet wel, dat achter zijn kist aanliep.’

‘Dat was heel aandoenlijk,’ zei May.

‘Het beestje was dol op hem. Een paar uur voor de koning stierf heeft hij het dier nog bij hem laten komen.’

‘Houdt u van honden?’ vroeg Ethel aan Harry.

‘Maar natuurlijk. Ze halen je slechtste instincten naar boven.’

Er viel een stilte. ‘Je slechtste instincten?’ zei Gwen.

‘Ja. Als ze iets doen wat je niet aanstaat zeg je dat ze slecht zijn en geef je ze een tik. Dat kun je alleen maar met een hond doen. En hoe meer je ze slaat, hoe meer ze van je houden – heel geruststellend. Ze zeggen dat dat ook geldt voor een walnotenboom en een vrouw. Maar ja,’ voegde hij er fluisterend aan toe, zodat alleen Ethel hem kon horen, terwijl zij deed alsof dat niet zo was, ‘dat laatste weet ik niet zeker – van die vrouw bedoel ik.’

Uit de glimlach van zijn moeder viel op te maken dat ze zijn opmerking bepaald niet kon waarderen. ‘Harry maakt graag grappen,’ zei ze tegen mevrouw Garland. ‘U moet niet denken dat hij ook alles meent wat hij zegt.’

‘Het moet een geweldige man zijn geweest – ik bedoel koning Edward,’ zei mevrouw Garland. ‘Echt een waardige koning. Kent u dit boek?’

‘Nee, ik geloof van niet.’

‘Het is heel boeiend.’

‘Lieve help, er is tegenwoordig zoveel te lezen. En met een groot huis en gezin is er zoveel te doen dat er helemaal geen tijd overblijft om te lezen.’

‘Hebt u die ervaring ook? Ik zeg altijd precies hetzelfde.’

‘Zeker, ik doe niets liever dan me in een goed boek verdiepen – dan wel een echt goed boek dat je aan het denken zet – maar waar haal ik de tijd vandaan? Er valt altijd wel iets te doen; alles is nu zo ver weg, je wordt telkens gestoord en er zijn brieven te schrijven. En dan de bedienden. Daar moet je altijd achteraan. Waar gaat het naartoe, dat vraag ik me af.’

‘Ach ja, vast. Zelf bof ik erg – even afkloppen. Mijn Agnes, moet u weten…’

‘Is dat het meisje dat ons binnen heeft gelaten? Ze zag er aardig uit. Ze is vast al een hele tijd bij u? U hebt geluk.’

‘Ja, ik heb geluk, ze is hier nu al acht jaar. Ze is…’

‘U hebt zeker geluk. Ik weet er alles van. Ik heb vijftien jaar een meid gehad. Sinds ze… sinds ze twee jaar geleden is vertrokken om te trouwen heb ik geen moment rust meer gekend. Ze beseffen niet hoe goed ze het bij ons hebben; nu heeft ze een tweeling en een man die waarschijnlijk aan de drank is – zo ziet hij er tenminste uit. Ze wonen in twee armzalige kamers – ja, als ze het verschil merken is het te laat. En zo ondankbaar! Vijftien jaar is ze bij me geweest, in de gerieflijkste woning die je kunt bedenken, en dan zegt ze op en is ze binnen een maand weg!’

‘Om een tweeling te krijgen van een man die waarschijnlijk aan de drank is,’ mompelde Harry.

‘En ze was echt een goed dienstmeisje,’ ging mevrouw Davis verder. ‘Zo vind je ze tegenwoordig niet meer. Netjes, beleefd en je hoefde haar nooit iets twee keer te zeggen. Maar door hun opleiding, nergens voor nodig volgens mij, en hun pianolessen en pretenties… ze hebben nu een dag vrij en gaan om met wie ze maar willen, en dan vertrekken ze omdat je ze een keer schelt als ze zitten te eten!’

‘Ze vertrekken omdat ze niet als mens worden behandeld,’ zei Harry opeens. ‘Ze werken liever de hele week negen uur per dag in de fabriek als vrije mensen, met de zondag voor zichzelf. Ze willen niet langer vastzitten aan jullie rosbief op zondag en schapenvlees doordeweeks.’

Hetty zei lachend: ‘Harry vindt dat niemand bediende zou mogen zijn. Een stokpaardje van hem.’

‘Dat vind ik helemaal niet. Iedereen die in een souterrain wil wonen en een ander op zijn wenken wil bedienen, moet dat zelf weten. Ik wil alleen maar zeggen dat je zult merken dat steeds minder vrouwen daarvoor voelen als ze sterk genoeg zijn om in een fabriek te werken of knap genoeg om…’ Hij hield zijn mond.

‘Volgens mij hebben ze niets te klagen,’ zei mevrouw Davis zachtjes met haar nasale, eentonige stem. ‘We moeten allemaal wel eens iets doen wat we niet leuk vinden. Ze hebben een gerieflijk verblijf, zonder zorgen. Eerlijk gezegd komen ze onder valse voorwendselen: ze kunnen het werk niet eens aan. Het zou verboden moeten worden.’

‘Klopt, het wordt steeds lastiger met die bedienden,’ zei mevrouw Garland. ‘Ik ben heel blij met mijn Agnes en Charlotte.’

‘Het is vreselijk, echt vreselijk. Als dit nog langer zo doorgaat kom je helemaal niet meer aan een bediende. Ik weet niet hoe het dan verder moet. En in de grotere huizen is het al net zo: mijn nicht bijvoorbeeld, mevrouw Sylvester, woont in Lancaster Gate en heeft acht bedienden, onder wie één man. Ze vertelde me pas nog dat ze niet aan een keukenhulp kon komen, al bood ze een fortuin.’

‘Het is toch niet waar. Mevrouw Garland onderdrukte een geeuw.

Haar buurvouw had een onderwerp aangesneden dat haar na aan het hart lag. Dat hoorde je aan haar zachte, precieze stem die zo slecht bij haar uiterlijk leek te passen. Ze was ongetwijfeld een aantrekkelijke vrouw geweest – een robuuste, stevige vrouw en nog steeds knap om te zien. Met haar haviksneus, volle, gewelfde lippen en grote bruine ogen zou ze vast een fraaie oudere vrouw zijn geweest als ze gehurkt onder een palmboom had gezeten met een witte linnen doek over haar hoofd en om haar vlezige ovale gezicht geslagen. Haar slaapverwekkende, zangerige stemgeluid had vast goed geklonken wanneer ze het lied van Mirjam had gezongen, over Jahwe die het Egyptische paard en zijn ruiter in zee stortte; het gekwebbel verliet haar neus juist onverwacht in een zacht, precies en blikkerig Engels.

Toch was dat de stem waarmee ze hen het volgende kwartier met haar wijze gedachten over bedienden onderhield: hun eigenaardigheden, dwaasheden en gebreken, hoe vies, nonchalant en ondankbaar ze wel niet waren, de onuitsprekelijke gruwel van hun slaapkamers. Ze vertelde over de vele Mary’s, Ellens en Kates; dat de ene een kostbaar oud glas had gebroken, door ‘mijn lieve broer’ uit Venetië meegebracht, dat ze een ander meisje eens ‘in beschonken toestand’ op de keukenvloer hadden aangetroffen en weer een ander – dit werd gefluisterd – snel uit huis moest worden geloodst vanwege oneerbaar gedrag, of eerder: vanwege het gevolg daarvan. Hoewel mevrouw Garland moe was en telkens gaapte, boeide het onderwerp haar steeds meer. De twee dames schoven hun stoel aan, bogen hun hoofd naar elkaar toe en praatten op gedempte toon. Om hen heen spon zich een atmosfeer van de bijkeuken en de mand met vuil wasgoed. Harry, die chagrijnig en verveeld op een ongemakkelijke pluchen stoel zat, ving alleen wat losse zinnetjes op en een lange lijst met vrouwennamen: Mary, Ellen, Agnes, Ethel, wat hem zowel opwond als irriteerde vanwege de vage zinspelingen en de romantiek die ze allemaal opriepen. Het leek of zijn moeder en de buurvrouw hun kwalijke, nare verhaaltjes over die vertrouwde, geliefde namen vertelden om hem te beschimpen. Mary, Agnes, Ellen, Ethel! De namen zongen rond in zijn hoofd en brachten telkens weer flarden uit gedichten mee: ‘Mary Seaton en Mary Beaton en Mary Carmichael en ik. Bertha Broadfoot, Beatrice, Alice en Ermengarde, de Vrouwe van Maine, en die brave Jeanne die door de Engelsen in Rouen… Mary Seaton en Mary Beaton en Mary Carmichael en ik.’

Hij moest het gesprek met Ethel weer oppakken. Aanvankelijk had ze geaarzeld toen hij zich zwijgend in zijn stoel terug liet zakken en ze zijn grimmige blik en mistroostig neergetrokken mondhoeken zag. Maar zijn stilte begon ongemakkelijk te worden.

‘En, bevalt Richstead u?’ vroeg ze.

Harry maakte zijn blik los van het grote portret van meneer Garland in rokkostuum, dat geen rol in zijn mijmeringen had gespeeld. Een onbehaaglijk moment lang keek hij in Ethels fladderende blauwe ogen.

‘Ach ja… het bevalt me geloof ik zeer goed. Ik heb er nog niet veel van gezien.’

Er viel een stilte.

‘Hebt u hier altijd gewoond?’ ging hij verder.

‘O ja. Zolang als ik me kan herinneren, tenminste.’

‘Mijn hemel!’

Ze wist even niet hoe ze dat moest opvatten. Maar toen stelde ze vast dat het wel goed zat; hij was wat vreemd en zijn moeder had gezegd dat hij altijd graag grappen maakte. Ze lachte.

‘Waarom zegt u dat?’

‘Sorry, ik had waarschijnlijk mijn mond moeten houden. Maar goed, zelf zou ik niet altijd op dezelfde plek willen wonen.’

‘En bent u vaak verhuisd?’

‘Ik ben van Bayswater naar Richstead verhuisd, daar heb ik vierentwintig jaar over gedaan,’ zei hij met gefronste wenkbrauwen.

Ze voelde zich meer op haar gemak en glimlachte inmiddels.

‘Het duurt vast nóg eens vierentwintig jaar om van Richstead naar Bayswater terug te keren,’ ging hij verder.

‘Maar verhuizen is heel onaangenaam, toch? Vond u dat dan niet?’

‘Het is een kwelling – echt, simpelweg afschuwelijk. Ik geloof niet dat we ons ooit weer thuis zullen voelen.’

‘Maar waarom wilt u dan telkens ergens anders heen?’

Hij voelde zich opgelaten, zoals bijna altijd als hij ‘in gezelschap’ was. Toch meende hij dat hij op dit onderwerp moest doorgaan, want zodra het uitgeput raakte was het onmogelijk ergens anders over te beginnen. Hij kon merken dat ze er niet bij was; net als hij luisterde ze met een half oor naar hun moeders. Agnes, Ethel, Mary, Ellen! Met haar fletse ogen, doffe rode wangen en strogele haar wekte ze zijn medelijden.

‘Maar wilt u Perzië en Ecbatana dan niet zien?’ vroeg hij.

‘Niet in het bijzonder, geloof ik.’

‘Je vaart over de Kaspische Zee naar Resht, ik meen dat de stad zo heet. Daarvandaan vertrekken de karavanen en rijd je op de rug van een kameel over de vlakten van Perzië, Mesopotamië, Arabië, de vlakten van Perzië! Mijn hemel! Je hebt er weidse vlakten, roze en blauw, en die strekken zich uit tot aan de hoge, wazige bergen, de brede, traag stromende rivieren en witte stadjes tussen palmbomen. Wilt u daar dan niet doorheen trekken, schommelend op een kameel? En al die plaatsen bezoeken: Isfahan, Teheran, Tabriz, helemaal tot aan Bushehr aan de golf, de Perzische Golf? Het is daar woest en verlaten; niets dan blauw water en zand aan weerszijden, waar hier en daar een kleine, witte vuurtoren oprijst die door de Britse marine als waarschuwing bij zandbanken en rotsen en zo is geplaatst. Vandaar vaar je met een boot van de British India Line naar India! Wilt u dat dan niet?’

‘Het klinkt heel aanlokkelijk, maar ik denk toch van niet.’

‘O, Ethel! Dat meen je toch niet?’ overstemde Gwen het gesprek van Hetty en May. ‘Het klinkt reuze interessant.’

‘Ruil liever met mij als je met Ethel wil praten,’ zei May vinnig en stond op.

Gwen ging naast Harry zitten. ‘Het klinkt reuze interessant. Bent u er geweest en hebt u dat allemaal gedaan?’

‘O nee. Ik heb erover gelezen in The Times, verder kom ik niet.’

‘Richstead kan de goedkeuring van meneer Davis niet wegdragen, Gwen,’ zei Ethel.

‘Dat is niet helemaal eerlijk. Het is niet dat ik Richstead afkeur. Als ik in Isfahan woonde zou ik Richstead willen bezoeken. Maar ik woon hier, dus wil ik graag naar Isfahan.’

‘Ik ook, hoor,’ zei Gwen.

‘Breng haar maar niet op vreemde gedachten,’ zei Ethel plagerig. ‘Trouwens, je moet toch ergens wonen.’

‘Waarom?’

‘Je kunt toch niet altijd van hot naar her trekken? Dat zou ik niet prettig vinden.’

‘Dat moet ik toegeven,’ zei Gwen peinzend. ‘Ik vind het ’s zomers altijd heel fijn om na zes weken weer naar huis te gaan.’

Het doffe, gedeprimeerde gevoel bekroop Harry weer. ‘Je ergens prettig voelen,’ zei hij, ‘dat is pas erg, dan wil je voor altijd blijven waar je bent.’

‘Maar ik voel me graag prettig,’ zei Ethel gedecideerd. ‘Volgens mij is dat helemaal niet erg.’

Harry zweeg, hij wist werkelijk niets meer te zeggen. Gwen keek naar zijn mistroostige gezicht. Ze kon geen peil op hem trekken; ze kon niet uitmaken of ze hem aardig vond of direct al een hekel aan hem had. Hij kwam ongelooflijk lomp over. Hij had een ontevreden, ongemakkelijke, bijna gekwelde uitdrukking zoals hij daar met zijn benen over elkaar geslagen naar het vloerkleed zat te staren.

‘Waarom zou een aangenaam gevoel erg zijn?’ vroeg ze. ‘Bent u dan doorgaans niet op uw gemak?’

Hij meende iets gretigs en misschien een vleugje medelijden in haar stem te onderscheiden. Voor het eerst keek hij naar haar. Fris, knap, schoot het door zijn hoofd, niet gestudeerd. Toch stemde haar overduidelijke belangstelling hem mild en voelde hij zich wat gevleid.

‘Als je op je vierentwintigste al gevestigd bent, wat moet je dan nog wanneer je veertig bent? Dan ben je al vroeg van middelbare leeftijd.’

‘Maar u heeft het toch naar uw zin?’

‘Ik? Mijn hemel, nee!’

‘U maakt een grapje,’ zei Ethel lachend.

Harry verviel weer in zwijgen. Gwen voelde een golf van ergernis opkomen. Waren ze dan allemaal echt zo stompzinnig, op deze zelfvoldane, humeurige jonge man na? Hij had iets wat resoneerde met veel wat in haar leefde, maar er was nóg iets: als ze helder had nagedacht – wat ze niet deed – dan zou ze het een hard, cynisch trekje hebben genoemd, en dat stond haar nogal tegen. Verachtte hij hen? Lachte hij hen vanachter dat masker van een gezicht uit? Waarschijnlijk voor het eerst in haar leven werd ze geraakt door een hevig verlangen en het bittere onvermogen om te weten wat er in een ander omgaat. Achter dat masker van getinte huid flakkerden gedachten en emoties als tongetjes op en neer, net als achter haar eigen masker, dat van May en van de spraakzame mevrouw Davis – en toch was ze volledig afgesneden van zijn gedachten en emoties, zoals hij dat van de hare was, zij allemaal van die van de anderen.

Impulsief wendde ze zich tot juffrouw Davis en onderbrak Mays verslag van een dansfeest op de tennisclub.

‘Juffrouw Davis… neem me niet kwalijk, May…’

‘We hebben besloten elkaar bij de voornaam te noemen,’ zei May. ‘Dat komt er vroeg of laat toch van, dus waarom niet meteen?’

‘Ja, veel fijner. Maar, juffrouw Davis, Hetty – ik heet Gwen, trouwens – zegt je broer ooit wel eens iets wat hij meent?’

Hetty schoot in de lach. ‘Ik geloof het wel, soms. Toch, Harry? Wat beweert hij nu weer?’

‘Hij zegt dat hij zich nooit prettig voelt, en dat het slecht is om je prettig te voelen.’

‘Het klopt dat hij de theorie van het ongenoegen aanhangt,’ zei Hetty droogjes. ‘Tenminste, afgaand op zijn gedrag.’

‘Maar daar geloof jij toch niet in?’

‘Ik? Ik voel me niet graag onprettig. Gelukkig voel ik me ook maar zelden zo, alleen als ik schone kousen aantrek of mijn nagels knip.’

‘O ja, dat is naar!’ riep Gwen uit. ‘Maar niets vergeleken bij de eerste keer uit bed als je een paar dagen ziek bent geweest.’

‘En wanneer je kleren aan je huid plakken en aanvoelen als koud wasdoek.’

Janet zat iets buiten de kring en hield zich zwijgend afzijdig. In elke salon was ze steevast erg stil, maar dat werd bijna nooit vervelend. Harry, die zich half omdraaide, ving toevallig haar blik op. Hij was zich van haar aanwezigheid amper bewust geweest. Het was fijn om opeens haar frisse gezicht te zien met de stevige, door zon, lucht en wind gebruinde wangen.

‘Jij voelt je vast niet zo vaak onprettig,’ zei hij.

Het viel hem op dat ze hem buitengewoon onverstoorbaar aankeek.

‘Speel je golf?’ vroeg ze.

‘Vroeger wel.’

‘Ken je het gevoel dat je geen goede grip op je golfclub krijgt? Lukt soms een hele dag niet. Dat vind ik onprettig.’

Ze slaakte een zucht en zweeg weer.

‘Voelde jij je onprettig tijdens je eerste bal?’ vroeg May aan Hetty.

Hetty dacht na. ‘Niet echt, nee,’ zei ze ernstig. ‘In het begin was ik natuurlijk zenuwachtig, maar dat ging snel over. Ik voelde me niet op mijn gemak – ik vond het een beetje belachelijk.’

‘Belachelijk?’ vroeg May.

‘Belachelijk?’ vroeg Gwen. ‘Dans je dan niet graag?’

Harry glimlachte. ‘Hetty doet niets gráág,’ zei hij zo binnensmonds dat het niemand opviel.

‘O, ik vind dansen heerlijk. De muziek, het zwieren, allemaal geweldig, zolang je maar niet naar je danspartner of de anderen kijkt. Het is altijd wat belachelijk wanneer je erover nadenkt of ernaar kijkt. Rondwalsen in de armen van een ander – iemand die je niet kent.’

‘Ik denk nooit na tijdens een bal,’ zei Gwen. ‘Veel te opwindend.’

‘Zo opwindend vind ik het nou ook weer niet.’

Harry glimlachte weer, en toen Ethel dat zag keerde ze zich naar hem.

‘Jij doet vast nooit zoiets frivools als dansen,’ zei ze zachtjes.

Even meende Harry dat ze het sarcastisch bedoelde, maar dat zat er duidelijk niet in bij haar. Nee, het was haar bescheiden humor.

‘Ik doe niet aan dansen, maar ik kijk er ook niet op neer. Het is wat te opwindend voor mij. Maar ik dans vooral niet omdat ik het niet kan.’

Ze zwegen. May begon weer over het bal van de tennisclub, waar ze zich had vermaakt. Harry keek met een onbewogen, bijna gemene uitdrukking op zijn gezicht naar Ethel.

‘Jij danst ook niet,’ constateerde hij ten slotte.

‘Ik? Nee, ik ga niet vaak naar een bal.’

‘Waarom niet?’