Over het boek

Hoe ik de vissen ontmoette zijn de ontroerende memoires van de Joods-Tsjechische schrijver Ota Pavel. Hij neemt ons mee naar zijn onbezorgde jeugd en de magische tijd waarin de wereld gevuld leek te worden met het vissen langs rivieren en rond meren in het bijzijn van twee sprankelende verhalenvertellers: zijn vader en zijn oom Prošek. Achter de zonnige, liefdevolle anekdotes over de natuur en het vissen verzamelen zich de schaduwen van de donkere tijden die Pavel de rest van zijn leven zullen achtervolgen.

Over de auteur

Ota Pavel (1930-1973) was een Tsjechische schrijver, journalist en sportverslaggever. Hij wordt geroemd om zijn korte verhalen en autobiografische romans. Zijn carrière als sportverslaggever kwam tot een einde toen bleek dat hij een bipolaire stoornis had. In 1966 moest hij ook stoppen met zijn werk als journalist en werd hij verschillende keren opgenomen in een inrichting. In deze moeilijke periode schreef hij zijn mooiste werken.

Dit ebook is gemaakt door Ferdinand Rusch van Formaat te Haarzuilens. De rechten van deze eWorkflow en de CSS berusten bij Ferdinand Rusch. Plagiaat is verboden, hulp vragen is toegestaan. Dit kader wordt niet gepubliceerd in het ebook. Het wordt op prijs gesteld om klachten of opmerkingen over het ebook door te geven. Dat kan naar studio@formaat.nl.

Titelpagina

Ota Pavel

Hoe ik de vissen ontmoette

met een voorwoord van Jan van Mersbergen

vertaald door Edgar de Bruin | Koppernik

Colofon

De vertaler ontving voor deze vertaling een projectsubsidie van het Nederlands Letterenfonds.

De uitgever ontving voor deze uitgave in het kader van schwob.nl een subsidie van het Nederlands Letterenfonds.

ISBN 978 90 833 4713 4

NUR 302

www.koppernik.nl

Oorspronkelijke titel Jak jsem potkal ryby

Copyright © Ota Pavel – heirs c/o DILIA, 1974

Copyright Nederlandse vertaling © 2023 Edgar de Bruin

Copyright voorwoord © 2023 Jan van Mersbergen

Afbeelding voorzijde omslag ‘Cyprinus carpio’, A. Mesnel, in H. de La Blanchère, La Pêche et les poissons. Nouveau dictionnaire général des pêches, Parijs, 1868

Foto auteur Pavel Vácha

Verzorging e-book Ferdinand Rusch, Formaat

Dit e-book werd gemaakt op basis van de tweede druk, 2023, ISBN 978 90 832 7436 2

Inhoud

Het markeren van falen

Jeugd

Concert

De zwarte snoek

Mijn eerste vis

De snoekenstrijd

Onder Šíma’s rots

Hoe vader en ik de palingen een feestmaal serveerden

Witte boleten

Ze kunnen je ook vermoorden

De lange mijl

Een onverschrokken jongeman

Bij de Prošeks na de oorlog

De kleine forel

Lange Jan

Vissen op een onderzeeboot

Bonito’s

Het terugkeren

Pumperdentlich

Het strijkijzer

Kom langs, het is hier fantastisch vissen!

De hengeldief

Hoe we tijdens een visuitstapje verongelukten

Hoe we tijdens een visuitstapje niet verongelukten

Schoenen made in Italy

Gouden palingen

Epiloog

Het markeren van falen

VOORWOORD VAN JAN VAN MERSBERGEN

Je hoeft alleen maar naar de titels van deze verhalen van Ota Pavel te kijken om te weten waar deze schrijver zich op richt: snoeken, palingen, boleten, forellen, bonito’s – de verhalen gaan eigenlijk allemaal over vissen.

Het openingsverhaal, ‘Concert’, gaat over de veerman Prošek en beschrijft hoe het voltallige gezin komt kijken terwijl hij de vissen uit de rivier voor hun huis ‘zwiepert’, een speciale techniek waarbij zijn snor meebeweegt. Deze Tsjechische familie droomt van verre oorden, maar blijft uiteindelijk meestal dicht bij huis. Natuurlijk, de Zwarte Zee duikt op, en zelfs Lake Michigan, maar bovenal spelen deze verhalen om de hoek, bij water dat dichtbij is. De overkant van het water is eigenlijk al ver genoeg. Het verhaal bracht mij ook weer thuis.

Het Hollandse rivierenlandschap waar ik in opgroeide wordt bepaald door dijken die het laaggelegen land beschermen tegen het water van de rivieren, dat soms, vaak in de winter, hoog komt te staan. Opvallend aan dat landschap is het speelse kronkelen van de dijken. Dat is op zich onlogisch, want de dijk hoeft alleen maar de rivier te volgen, en die kronkelen doorgaans heel traag en geleidelijk. Dijken slingeren vaak erg onlogisch en onrustig langs de rivier. Dat komt door het vroegere ontstaan van wielen.

Een wiel is een meertje, of in ieder geval ziet het eruit als een schattig meertje onderaan de dijk, maar het is een plek die een dijkdoorbraak markeert. Er zijn binnendijkse wielen en buitendijkse wielen. Als het water hoog tegen de dijk staat en de dijk houdt het niet dan brokkelt hij af en breekt uiteindelijk door, en precies op die plek stroomt water het land in. Door de kracht van water dat onder druk door een kleine doorgang gutst, wordt in de bodem een diepte uitgesleten. Dat is de wiel.

Een wiel is een plek van falen.

Het is natuurlijk zaak om de dijk zo snel mogelijk te herstellen. Dat kan niet op de plek van de wiel, het diepe meertje is een te kwetsbare plek. Een nieuwe dijk zal moeten worden aangelegd om de wiel heen zodat de wiel binnen de dijk komt te liggen, of tussen de rivier en de wiel in waardoor de wiel buitendijks ligt.

De dijk die langs het dorp loopt waar ik opgroeide is een nutteloze dijk. Hij slingert door de polder, er is nergens rivierwater in de buurt. Het dorp ligt midden op een soort eiland en de drie grote rivieren (Merwede, Bergsche Maas en Afgedamde Maas) die om ons dorpje heen stromen liggen zeker vijf kilometer verderop. Een onnodige dijk, zou je zeggen.

Langs de dijk liggen verschillende wielen. Aan de wiel in het dorp ligt het oude Arbeidsbureau. Toen ik in de zomer van 1990 bij een aannemer werkte moesten we de kelder van dat gebouw geschikt maken als kantoorruimte – er moesten ramen in komen. Die warme zomer kwam ik door met een zware betonboor in mijn handen en ’s middags als het echt te warm werd, gingen we zwemmen. Ook dronken we dan een koud biertje, op de oever. Dat water was ons water.

In die wiel viste ik, dagenlang.

Het schattige Hollandse rivierenlandschap met slingerende dijkjes en water ergens ver weg is gevormd door tegenslag, en ergens in de mensen daar huist nog de angst voor de dijkdoorbraak, ook al is er nergens een rivier te bekennen.

Terug naar de vader van Pavel. ‘Hij wilde steeds maar dé grote vis van zijn leven vangen. Maar met grote vissen ligt het moeilijk. Als je vistuig niet sterk genoeg is dan breekt het als ze bijten, en als je tuig te sterk is dan bijten ze doorgaans niet. Bovendien gaat het meestal net als in het leven: als je iets heel graag wilt, krijg je het juist niet.’

Als hij een vis vangt die achteraf toch een beetje tegenvalt, zegt hij erover: ‘Deze is pumperdentlich. Vader had geen idee wat dat woord precies betekende, maar hij gebruikte het graag.’

Pavel geeft een beeldend voorbeeld van een prachtige dame in een avondjapon die langsloopt. ‘Iedereen staat paf en dan stapt zij in de stront.’

Een tegenvaller dus, of een flater. In zijn eigen woorden: ‘Het is geweldig, maar ondertussen stelt het geen reet voor.’

De vijver oogt schitterend, maar is leeg. Een wiel met wilgen langs de oevers lijkt pittoresk, het is een markering van vroeger falen.

In zijn memoires schrijft Pavel over zijn familie, zijn Joodse afkomst en zijn Tsjechië. Vissen doe je in riviertjes of vijvers. De vissen die je vangt: karper, barbeel, snoek. Zoetwatervissen vol graten. Niet te eten als je zeevis gewend bent, maar de Tsjechen eten het. Een karper is een speciaal soort vis. Dik en loom, gemaakt voor de vijvers in de Efteling. De karper is de labrador onder de vissen.

Dat lome, die gedoemde mislukking, de vasthoudendheid, het noodlot, het geduld... de basis voor de verhalen van Pavel.

Mislukking: als Pavel zijn eerste forel vangt, doet hij die cadeau aan een mevrouw op wie hij gesteld is: ‘Ik haalde mijn zakdoek tevoorschijn en pakte het forelletje uit op de bank. Ze zei niets. Even later zei ze zachtjes: “Deze had je nog rustig een tijdje in het water kunnen laten.”’

De vader is een handelaar die het noodlot omarmde. En steeds in die verhalen, terloops, het vissen. ‘Hij zei ook dat we op het juiste moment moesten wachten. Als de maan verdwijnt, de hemel bewolkt raakt en de sterren gaan slapen.’

Dat is de reden waarom ik dit voorwoord mag schrijven: vissen. Er zijn niet veel Nederlandse schrijvers met een visvergunning. Ik verleng hem ieder jaar.

Vissen gaat over geduld, het onverwachte, de diepte waar allerlei onzichtbaar leven uit op te hengelen is, en over buiten zitten, liefst met mijn zoontje of een vriend. Vissen is jagen, maar dan rustgevend. In ons jachtige leven vragen veel mensen zich af hoe ze toch weer zen kunnen worden. Ik weet het wel.

Aan de andere kant ben ik waarschijnlijk de ongeduldigste schrijver van Nederland. Dat lijkt in tegenspraak met het vissen, want als het om werk gaat heb ik totaal geen geduld. Dat is echter wel wat ik probeer op te steken van het vissen. Op die manier leer ik mezelf kennen, ongeduldig of niet.

Schrijven over vissen is schrijven over mensen en menselijk handelen, over drijfveren, maar altijd met een omweg.

Tot zo ver de thema’s en het vangen van de volksaard, het plaatselijke. Pavels verhalen zijn aan de andere kant ook kleine parabels, vergelijkingen in verhalende vorm die menselijke onmacht en leed blootleggen. Moderne sprookjes, misschien. Over de grootste vis, de rijkste schat, de beste schilder, de mooiste vrouw van het land, en een gewone vader die daarmee moet omgaan, op zijn eigen manier. Verhalen die kunnen beginnen met ‘Er was eens...’

Literatuur en vissen leveren ook sprookjes op. Ernest Hemingways The Old Man and the Sea, Trout Fishing in America van Richard Brautigan, A River Runs through It van Norman Maclean, het mooie verhaal ‘On the Rainy River’ in de oorlogsbundel van Tim O’Brien. Allemaal stille sprookjes. Het water stroomt, het jagen is wachten.

Zelfs als opeens de Tweede Wereldoorlog in de verhalen van Pavel een plekje krijgt, sluit dat aan bij het vissen. De omgeving blijft hetzelfde, vissen wordt jagen, alleen heersen nu de Duitsers. Ongemerkt zijn ze er opeens, de tekenen van de oorlog, zoals in ‘Ze kunnen je ook vermoorden’, een verhaal dat begint met twee meertjes en een rivierdijk. Ik denk direct: Mijn wiel! Wederom veel vissen in dit verhaal, tegen een dreigende achtergrond van het concentratiekamp, het toezicht, de honger.

Pavel traint zich in hardlopen, ‘om ’m in geval van nood te kunnen smeren’.

Maar de vader van Pavel keert terug uit het concentratiekamp, en zijn broers overleven het ook: ‘Hun terugkeer naar het vissen verliep stormachtig. Ik snapte het wel. Hun jongensjaren waren door de nazi’s afgebroken. Toen mijn broers Hugo en Jirka hun hengels neerlegden en aantraden voor de dodenmarsen, waren ze nog jongens. In plaats van een grote zilveren vis, die hij van plan was te vangen, zag Hugo het opschrift THERESIENSTADT. Jirka zag in plaats van een grote zwarte snoek AUSCHWITZ.’

En dan opeens voel je de wereldgeschiedenis die in dit verhaal opgehangen is aan vissen, aan een rivier, aan een veerman die jaagt met een herdershond.

Belangrijk voor het evenwicht tussen het overweldigende gewicht van de geschiedenis en het kleine persoonlijke dagelijkse leven is de lijst met tweeënveertig recepten voor paling, die volledig is afgedrukt in het slotverhaal ‘Gouden palingen’.

Vissen is jagen, de mens is een jager én wordt opgejaagd. De mysterieuze paling idem: ‘Nu begreep ik eindelijk waarom palingen ’s nachts zwommen en dan ook nog vlak bij de bodem. De beste koks en smulpapen van de wereld hadden het op hen voorzien.’

Deze verhalen leren me dat iedere schrijver over de oorlog kan schrijven, zo lang je je eigen achtergrond niet vergeet. Daar liggen de verhalen. Mijn ouders werden geboren in respectievelijk 1943 en 1946, hun ouders maakten de oorlog mee. In de schuur bij mijn oma, die de boerderij van de familie Van Mersbergen runde, sliepen Duitsers die zich in 1944 terugtrokken naar hun kant van de Bergsche Maas. Mijn moeders kant van de familie bestond uit arbeiders, naast een kort gevangenschap in Utrecht vulde mijn opa zijn jaren in de oorlog met dagelijks werk. Tot mijn elfde woonde ik in een dorp langs de Afgedamde Maas. Daar was een wiel.

Zijn leven bestond uit terugkeren, steeds terug naar de bron. Het dorpje Giessen, waar hij zijn leven lang woonde, tussen de rivieren en waar hij buitendijks begraven is. Het leven is: ouder worden, terugkeren, heel veel vissen, en uiteindelijk sterven.

Jeugd

Concert

Voor elke visser is het hoe dan ook het beste om al als jongen of meisje door een vader, een oom of een veerman in de geheimen van het vissen ingewijd te worden. Bij ons was het de veerman Karel Prošek uit Luh bij Branov die geleidelijk aan onze oom werd.

Hij leerde niet alleen mijn broers Hugo en Jirka en mij vissen, maar ook onze fraaie vader. Oom Prošek was vermoedelijk net als de watermannen in de rivier de Berounka geboren en was met hoogwater in Luh beland. Hij had een prachtige dragondersnor en een galmende stem, en hij was ook nog goedgebouwd. Een alleskunner. Hij kon ploegen en zaaien, koeien melken, stamppot maken, buiten het seizoen eekhoorntjesbrood en boleten vinden, de veerdienst in bedrijf houden bij hoogwater, manden vlechten, een ree schieten, mensen en verkleumd wild redden, domme figuren een klap verkopen, en hij kon lachen. Bij hoogwater had hij een paar keer de vroedvrouw Flýbert met haar onmisbare koffertje overgezet. En hij wist ook hoe je moest vissen. Tijdens maanverlichte nachten spietste hij ze vanaf zijn bootje aan een vijftand, grondle genaamd; hij zette fuiken, gooide lijnen uit en voor de vorm viste hij ook als een heer met een hengel.

Dat was nog in de tijd van het oude Habsburgse Rijk, toen heer Max Egon Fürstenberg op kasteel Křivoklát zetelde en van een pittige goulash zat te smullen met bier van Rakovník erbij. Als beste visser van de streek had Prošek toestemming van hem om langs de hele rivier met alle middelen te vissen. Enkel palingen, met vlees als lotusbloemen, moest hij afgeven op het kasteel. Hij gebruikte daarvoor een zak die zijn vrouw Karolína van een laken had gemaakt. Langs de Berounka lopend bracht hij ze levend en wel naar het kasteel. De poort ging voor hem open als was hij een ridder. Hij schudde de palingen uit in een bepekte, met water gevulde houten kuip en kreeg daar soms een gouden munt voor. Een munt die op de zon leek en waar de keizer op stond.

Nadat de heer in zijn koets achter vier vreemde heuvels en vier vreemde rivieren was verdwenen, mocht Prošek niet langer met alle middelen vissen en werd hem te verstaan gegeven dat één manier voldoende was, en wel met een hengel.

Prošek had een lange gele hengel van bamboe. Een simpele, zonder molentje. Hij liep stroomopwaarts zodat de vissen hem niet zagen en af en toe gaf hij zijn hengel een zwieper; ook zijn dragondersnor maakte dan een zwieper en daarom werd deze manier van vissen ‘zwieperen’ genoemd. In die tijd arriveerden wij daar met onze wagen. Vader Leo, moeder Herma, mijn broers Hugo en Jirka, en ik. Dat was ons voltallige gezin. We volgden Prošek vanaf de elzen aan de overkant. Hij bewoog zich over de gladde keien voort als een jagende otter. De dobber kwam precies op de aangewezen plekken terecht. En de vissen? Die leken als vanzelf uit het water te springen. Zilveren rietvoorns met een rood staartroer aan hun kontje en elegante barbelen met snorren. Dikbuikige blankvoorns uit stil water en serpelingen uit de stroming. Ze gleden het net in, het was gedaan met hun vrijheid, hun heer en meester was gekomen, de koning van de stropers.

Vader riep enthousiast: ‘Herma! Wat een concert! Hij lijkt maestro Kubelík wel met zijn baton.’

En onmiddellijk verrezen in mijn hoofd rijen stoelen langs de hele oever, waarop heren in Engelse geruite plusfours en dames in roze hoepelrokken zaten. Ze applaudisseerden en slaakten bij elke vis een zucht: Messieurs, mesdames, dit is ware kunst.

Prošek ving de laatste vis, stopte hem in het uitpuilende leefnet, stak een sigaretje op en maakte een buiging.

De tribunes verdwenen en hij waadde door de ondiepe rivier naar mijn vader toe. Ze mochten elkaar meteen, omdat vader ook een mooie snuiter was. Hij kon net als Prošek domme figuren een klap voor hun kop verkopen. En wat hij niet kon leerde Prošek hem wel. Prošek de rouwdouwer viel bij vader in de pul, omdat vader altijd vond dat je aan nette mensen geen reet had. Hij sprak met Prošek af dat we de zomervakanties in het veermanshuis zouden doorbrengen en nergens anders.

De zwarte snoek

Ik was een jaar of zes. Meestal mocht ik niet mee met mijn broers. Ik was te min voor hen, vonden ze. Ik sloeg hun verzetjes van een afstandje gade. Meestal stond ik op de oever van de Berounka op mijn duim te zuigen. Het liefst gingen Hugo en Jirka naar een eilandje om met hun handen tussen het groene wier vissen te vangen. Hugo was een knappe en fijnzinnige jongen. Jirka was een mannetjesputter en een boef, hij ging met Jan en alleman op de vuist.

Op het eilandje groeide lang, betoverend mooi groen wier dat leek op het warrige haar van de rivierwaterman Oskar. De haren wapperden met de stroom mee alsof hij daar verdronken in het gele zand lag. Soms groeiden er bloemetjes aan het wier, ik weet niet meer wat voor kleur ze hadden, misschien witroze als een bruid. Het was er ondiep en als in een weide graasden in het wier eenoogkreeftjes en waterluizen. Barbelen kwamen hier samen met andere vissen en hapten naar de insecten terwijl ze smakten als zwijnen. Op dat moment verschenen mijn broers met enkel een sportbroekje aan ten tonele en tastten rond in het wier tot ze het koude lijf van een vis voelden. De vis verstijfde, schoot ervandoor, een van mijn broers herpakte zich en dook erachteraan, greep mis, water spatte in het rond, hij schreeuwde. Net een rodeo.

Op een keer stuitten ze in het wier op een reusachtige vis. Aanvankelijk dachten ze dat het een aangespoelde boomstam was. Maar het was een zwarte snoek, die was hiernaartoe afgeslagen achter de kleine visjes aan en kon geen uitweg meer vinden. Het leek wel een torpedo toen die ervandoor schoot. Het water spatte alle kanten op. Hugo schreeuwde: ‘Sta daar niet te niksen en kom helpen!’

O, nu was ik dus opeens wel goed genoeg voor ze. Maar ik voelde er niks voor. Ik liep langzaam naar het wier toe. De snoek laveerde heen en weer, kwam vlak voor me en stopte. Ik zag hem ademhalen, hij keek me met wrede ogen aan en zijn halfgeopende bek zat vol tanden. Hij wilde me opvreten. Ik begon te snotteren. Hij demarreerde. Sprong. Hij vloog over het ondiepe stuk en verdween in het diepe. Jirka zei tegen me: ‘Stommerd! Je kon hem zo pakken! Je hoefde hem alleen maar achter in zijn nek te knijpen!’

In werkelijkheid waren we allemaal opgelucht dat hij gevlogen was. Mijn broers hadden hem ook niet aangeraakt. Dit voorval leek wel een voorbeschikking, alsof die reusachtige snoek onze schikgodin was. Zou iemand van ons ooit een echt grote vis vangen? Misschien is het ons niet vergund omdat we toen niet dapper waren.

Mijn eerste vis

Prošek keerde aangeschoten terug van de kroeg Anamo en zong lustig soldatenliedjes. Hij kende er veel, in de oorlog had hij in Servië gevochten. In zijn zij was een granaatscherf blijven zitten, maar zodra hij een paar borrels ophad, had hij er geen last meer van. Toen hij met zijn boot bij ons aanlegde, gaf hij Holan de herdershond een kus op zijn snuit en ging onder de geurende acacia zitten.

Ik stond toen bij het veer, ik mocht weer eens niet mee met mijn broers, ze namen liever een meisje mee, Dáša, de dochter van Béďa Peroutka, die me in het geheel niet zag staan.

Oom Prošek keek me met zijn groene ogen aan: ‘Kom hier, pikkie!’

Langzaam slenterde ik naar hem toe, hij mocht me niet zo erg. Jirka was zijn favoriet, dat was een schoffie naar zijn aard. Ik was de jongste, het moederskindje. Prošek nam me onderzoekend op en haalde een zure bom uit zijn smoezelige zak: ‘Hier.’

Ik nam mijn duim uit mijn mond en stak er de zure bom in. Hij volgde me met zijn blik. Toen haalde hij een heupflesje tevoorschijn. ‘Hier, neem een slok,’ droeg hij me op.

Er zat niets meer in, maar ik keek voldaan. De afwezige drank bracht ons dichter bij elkaar. Hij stond op en gebaarde dat ik hem naar de schuur moest volgen. Hij pakte een lange hazelaartak en zei: ‘Ik ga een hengel voor je maken. Ik heb hem hier al een tijdje voor je liggen.’

Hij haalde een scherp mes uit zijn zak en maakte een jaap hier en een jaap daar, en ik keek naar zijn afgebeulde handen waaraan een vinger ontbrak, die hij er eigenhandig af had gesneden bij het snoeien van wilgentenen voor manden. Ik zag zijn gezicht, verwrongen van de pijn, de granaatscherf in zijn zij speelde weer op. Maar de drank tegen de pijn was op. Hij was klaar met de hengel. Toen wist ik niet dat dit mijn waardevolste hengel was, nu wel. Het was de hengel van mijn jeugd, waarbij de latere modellen van Amerikaanse en Japanse makelij verbleekten. Hij bond er een vislijn aan en maakte er een ganzenveer en een haakje aan vast. Toen zei hij: ‘Bij het eiland zitten solitaire baarzen. Ga daar maar naartoe, pikkie, en gooi hun stekeltjeskapsel in de war. Ik blijf hier op je wachten.’

Hij rolde zich op zijn zij en Holan legde zijn kop in zijn schoot. Over een paadje kwam ik bij het eiland. Het liep tegen het middaguur, er stond een lekker warm zonnetje. Ik spietste een worm aan de haak en gooide mijn lijn uit. Ze beten niet, je zag enkel blauwe libellen op gele plompen zitten en ergens in een kronkel van de rivier smulden smakkende kopvoorns. De witte veer lag roerloos op het water, als een witte boot bij windstilte. In gedachten hees ik de zeilen en beval de kapitein om uit te varen, om te worden voortgetrokken door een bonte vis. Maar de veer bleef daar maar drijven; mijn ogen vielen dicht, slechts af en toe gluurde ik met één oog of mijn witte boot al was uitgevaren.

Opeens trilde de veer en in het water eromheen verscheen een kring. En nog een en nog een, alsof het signalen waren uit onmetelijke waterdiepten. Iemand was met de boot aan het spelen en stoeien, alsof telkens de V-snaar van een motor begon te draaien. Het was dus geen zeilboot maar een witte motorboot. De veer begon te steigeren, hij ging op zijn kop staan en stak zijn poten in de lucht als een half ondergedoken eend. Op dat moment omklemde ik krampachtig de hengel. Het was vast een baars met stekels, die hier in zijn eentje woonde. De veer deed ondertussen oeps!, en verdween. Maar je kon zien dat hij onder water in de richting van de gele plompen trok. Ik zette de lijn vast. De hengel kromde zich tot een boog en voor het eerst van mijn leven voelde ik het zalige trekken van een vis. Na een machtige tweestrijd doemde er een stekelige bek op. Het was een baars en hij was zo groot als een roodgeruite pet, maar hij was ook nog olijfgroen met donkere strepen. Hij voerde zijn rode vinnen als oorlogsvaandels en door zijn hoge rug leek hij op een stier. In plaats van ogen had hij levende gouden muntjes en op zijn rug staken opstaande lansen uit. Dit was geen vis, dit was een draak, een geharnaste ridder met een rode pluim op zijn helm.

Ik trok hem de kant op, in het gras, en ging boven op hem liggen zodat hij niet kon wegglippen. We waren allebei knokkende jongens. Toen droeg ik hem triomfantelijk naar het veer. Ik prikte me aan zijn lansen en er welde een beetje bloed op uit mijn vingers. Ik bedacht dat oom Prošek me vanaf vandaag net zo zou mogen als Jirka. Prošek zat op het bankje en dronk geitenvermouth – melk – om de drank te verdrijven. Ik kreeg een complimentje van hem: ‘Goed gedaan, hoor.’

Hij vilde de baars en spijkerde de kop en de huid aan de schuurdeur, zodat iedereen kon zien dat in Luh bij Branov een nieuwe visser was geboren.

Ik pakte een melkkruk en zat dagenlang onder de trofee. Als er iemand langskwam om het veer te nemen, kuchte ik en snoot mijn neus om hem op de baars te attenderen. Ik oogstte een hoop roem. Ook Dáša, de dochter van Béďa Peroutka kwam voorbij. Ik kreeg van haar een kus op mijn wang en ze zei: ‘Je bent een echte kanjer.’

Op een nacht echter was mijn trofee spoorloos verdwenen. Misschien had Andělka de kat hem opgegeten. Maar het leek er meer op dat mijn geliefde oom Prošek hem van de deur had gehaald. Hij moest inmiddels wel zijn buik vol hebben van mijn snoeverige gedrag en had weer een hekel aan me gekregen.

De snoekenstrijd

Eindelijk mocht ik met mijn broers mee. We vingen aasvisjes, bijgenaamd schnitzels. Officieel heetten ze riviergrondels, maar wij noemden dat visje schnitzel, zoals een schnitzel die wordt gebakken. Het is een knap visje om te zien, hij heeft twee blauwe baarddraden en is haast als marmer gemarmerd. Onze Schepper heeft zich uitgeleefd bij de creatie ervan. Maar dit visje is goedgelovig en dom.