Over het boek

Poel is een bedrieglijke roman die met een betoverende virtuositeit het innerlijke leven van de naamloze hoofdpersoon beschrijft; een jonge vrouw die ver van de bewoonde wereld een bijzonder bestaan leidt. De losse, verhaalachtige stukken concentreren zich op de verschillende onderdelen van haar dagelijkse leven. Van wat is de beste manier om pap of bananen te eten, tot een ontmoeting met koeien, tot het ambivalente begin van een nieuwe relatie. Terwijl de verteller in al haar excentriciteit naar voren komt, soms pijnlijk en vaak hilarisch, zoekt ze naar een houding om zichzelf te kunnen en mogen zijn in de wereld.

Over de auteur

Claire-Louise Bennett is de auteur van de veelgeroemde roman Kassa 19. Poel, haar debuut, stond op de shortlist van de Dylan Thomas Prize en won de White Review Short Story Prize. Bennetts verhalen en essays zijn gepubliceerd in The New York Times Magazine, Harper’s en andere tijdschriften. Ze woont in Galway, Ierland.

Dit ebook is gemaakt door Ferdinand Rusch van Formaat te Haarzuilens. De rechten van deze eWorkflow en de CSS berusten bij Ferdinand Rusch. Plagiaat is verboden, hulp vragen is toegestaan. Dit kader wordt niet gepubliceerd in het ebook. Het wordt op prijs gesteld om klachten of opmerkingen over het ebook door te geven. Dat kan naar studio@formaat.nl.

Titelpagina

Claire-Louise Bennett

POEL

Vertaald door Martine Vosmaer en Karina van Santen

Colofon

Dit boek is gepubliceerd met steun van Literature Ireland.

De vertalers ontvingen voor deze vertaling een projectwerkbeurs van het Nederlands Letterenfonds.

Het citaat van Friedrich Nietzsche in het voorwerk komt uit De geboorte van de tragedie, De Arbeiderspers, 2011, vertaling Hans Driessen.

Het citaat van Natalia Ginzburg in het voorwerk komt uit Nooit moet je me vragen, Nijgh & Van Ditmar, vertaling Jan van der Haar.

ISBN 978 90 833 4714 1

NUR 302

www.koppernik.nl

Oorspronkelijke titel Pond

Copyright © Claire-Louise Bennett 2015

Copyright Nederlandse vertaling © 2023 Martine Vosmaer en Karina van Santen

Afbeelding omslag Isaak Levitan, Waterlelies (1895)

Foto auteur © Mark Walsh

Verzorging e-book Ferdinand Rusch, Formaat

Dit e-book werd gemaakt op basis van de eerste druk, 2023, ISBN 978 90 832 7439 3

In de meest intense vreugde klinkt nog de kreet van verschrikking door of de smachtende klaagzang over een onoverkomelijk verlies. In die Griekse feesten wordt als het ware een sentimentele trek van de natuur zichtbaar, alsof ze moet zuchten over haar verbrokkeling in individuen.

Friedrich Nietzsche, De geboorte van de tragedie

Maar kon elk huis misschien, elk huis, mettertijd een hol worden? En me in zijn welwillende, warme, geruststellende duister ontvangen?

Natalia Ginzburg, Nooit moet je me vragen

Wolven in hun schulp zijn wreder dan rondtrekkende wolven.

Gaston Bachelard, De poëtica van de ruimte

Reis door het donker

Ten eerste vonden we je erg knap. En de grootste ramen van je huis waren zo gericht dat ze bij zonsondergang vlammend weerspiegelden. Op een avond toen we terugliepen van de velden was dit effect zo spectaculair dat we dachten dat je kamers in brand stonden. We deden niets liever dan het tinkelende grind van je oprit aanharken, vervolgens in een onberispelijke boom ernaast klimmen en wachten. Dan hoorden we de motor luid in het dal, gevolgd door een spannende stilte waarin we onze laarzen lieten bungelen en ons de leren greep van je handen op het stuur voorstelden, links en rechts. O, we waren maar kleine meisjes, kleine meisjes, daar op de drempel van vrouwelijke individualiteit, niet lang meer kleine meisjes. De andere twee waren bij de beek gebleven met diabolo’s, terwijl ik over de muur naar je siertuin klom, op het ondenkbare gras ging liggen en in slaap viel, opgekruld rond een lila schelp, die natuurlijk mijn meest gekoesterde bezit was.

’s Ochtends, ’s middags en ’s avonds

Soms is een banaan bij de koffie lekker. Hij moet niet te rijp zijn – sterker nog, er moet een duidelijk restantje groen langs de steel zitten, en als dat er niet is, kun je het vergeten. Maar toegegeven, dat is makkelijker gezegd dan gedaan. Appels kun je vergeten, maar bananen niet, niet echt. Ze reageren in feite helemaal niet goed op vergeten worden. Ze verschrompelen en stinken naar verrotting en worden bijna zwart.

Haverkoeken erbij kunnen lekker zijn, het grove soort. Vooral het grove soort haverkoek past goed bij een banaan trouwens – trouwens, de banaan kan ook licht gekoeld worden. Dat kan natuurlijk ’s nachts in de koelkast gebeuren, afhankelijk van hoe vooruitziend en standvastig je bent wat betreft je ochtendproviand, of, het zou kunnen, en dit is eigenlijk verreweg te prefereren, dat er een lekker koele vensterbank is waar altijd een schaal speciaal voor fruit kan staan.

Een heerlijk diepe brede vensterbank zonder houten deklaag, alleen het gepleisterde steen, lekker kil: de perfecte plek voor een schaal. Of zelfs een paar, een paar schalen in feite. De vensterbank is zo groot dat er prima drie schalen van formaat op passen zonder dat hij ook maar in het minst overladen lijkt. Het is dan best prettig om de fietstassen uit te pakken en alles aandachtig in de schalen op de vensterbank te schikken. Aubergine, pompoen, asperges en trostomaatjes staan vreselijk chic bij elkaar en het is helemaal geen wonder als iemand op een willekeurig moment van de dag plotseling de neiging zou krijgen om meteen te gaan proberen met palet en penseel het exotische patina weer te geven van zo’n onbedwingbare verzameling illustere groenten, daar op de lekker koele vensterbank.

Peren mengen niet goed. Peren moeten altijd klein zijn en kop aan kont in hun eigen schaal gerangschikt worden en misschien heel af en toe kennismaken met een trosje superverse rode bessen, die niet als een mantel over de sproetige buik van de bovenste peer gehesen moeten worden, maar iets verder naar beneden gestrooid zodat sommige van de vuurrode bessen zich loom koesteren tussen de traag wisselende leemtes.

Bananen en haverkoeken zijn trouwens een zeer bevredigend substituut voor die ochtenden dat de tijd voor pap plotseling voorbij is. Als toevallig een buurman is gehoord of de handdoeken zijn gevouwen is de dag te ver heen en zal pap op dat punt verticaal en beklemmend aanvoelen, als een sombere dis uit de onderwereld. Dus zal zich naar alle waarschijnlijkheid al bij de eerste hap een verzonken stompje wrok oprichten, dat waarschijnlijk zwijgend de leiding zal hebben over de hele dag. Totdat het uiteindelijk rond vier uur, ten onrechte maar onvermijdelijk gekoppeld wordt aan iemand dichtbij, aan een bepaald facet van het gedrag van die persoon, een eeuwig irritant facet dat makkelijk kan worden geïsoleerd en uitvergroot en vervolgens aangewezen als de hoofdoorzaak van dit hoogst onheilspellende wrokgevoel, dat op onverklaarbare wijze de hele dag al aan het rijzen is, sinds die eerste hap pap.

Een of andere zwarte jam midden in pap is erg lekker, erg frappant zelfs. En dan een paar amandelschilfers. Maar wees voorzichtig, wees heel voorzichtig met amandelschilfers; ze zijn absoluut niet geschikt voor sombere of bedeesde types en mogen niet rondgestrooid worden als confetti want amandelen hebben helemaal niets van confetti. Integendeel, amandelschilfers mogen elkaar niet raken en moeten in eenvoudige patronen gerangschikt worden, zoals aan de zijkant van een pavlova, en dan zijn ze heel aardig en volkomen onschadelijk. Maar schud je een bergje amandelschilfers in je hand dan zie je dat ze erg doen denken aan vingernagels die hebben losgelaten van een hand die zojuist het daglicht heeft gezien.

Zwarte jam en gebleekte vingernagels die langzaam in de drabbige brij zinken! De laatste tijd was Ravel, ’s ochtends een paar keer achter elkaar gedraaid, echt een heel prettige begeleiding. En dit is voorlopig hoe, met minimale variaties, de dag begint.

Met mijn eigen nagels gaat het erg goed trouwens, sterker nog, ik geloof niet dat het ooit beter met ze is gegaan. Als je het weten wilt, ik heb ze vorige week woensdag na de lunch in de keuken gelakt, en de kleur waarin ik ze daar in de keuken heb gelakt heet Highland Mist. Wat een heel goede naam is, een heel toepasselijke naam, zo blijkt. Want weet je, de natuurlijke kleur van mijn nagel, zowel het witte deel als het roze deel, is nog net zichtbaar onder de lak, is niet volledig verdoezeld. En in de loop van de tijd bladdert de lak als zodanig niet af, hij wordt alleen wat dunner langs de randen, dus nu kun je niet alleen het witte deel en het roze deel zien, maar is ook het roet onder de randen duidelijk zichtbaar. Daar, door de mist, die natuurlijk de kleur van heide heeft, zie ik het kolenstof onder mijn nagels. Als de nagels helemaal niet gelakt zijn, is het enige effect van dit vuil dat ze er groezelig en onverzorgd uitzien, maar onder de dunner wordende glans van Highland Mist valt me iets anders op wanneer ik mijn handen bekijk. Ze zien eruit als de handen van een heel charmant en verfijnd persoon die zichzelf omhoog heeft moeten graven uit een donkere ellendige plek waar ze eigenlijk niet in had moeten vallen. En dat vind ik grappig, dat vind ik echt grappig.

Het zou inderdaad niet geheel ongegrond zijn om te stellen dat ik misschien, over het geheel genomen, de schijn wek en af en toe de houding uitstraal van iemand die dingen kweekt. Dat wil zeggen, misschien word ik van tijd tot tijd aards gevonden in de striktste zin van het woord. De waarheid is echter dat ik heel weinig heb geteeld en over een niet meer dan beleefde nieuwsgierigheid naar tuinbouwkundige inspanningen beschik. Het is absoluut waar dat er knalgroene peterselie groeit uit een pot vlak bij mijn deur, maar die heb ik niet uit zaad gekweekt, helemaal niet – ik heb hem gewoon ontsproten gekocht in een supermarkt in de buurt, de plant uit zijn plastic houdertje gekiept en zijn compacte netwerk van wortels en aarde in de pot naast mijn deur gestopt.

Voor die tijd, een paar jaar geleden, toen ik bij het kanaal woonde, had ik vanuit mijn slaapkamerraam uitzicht op een bijzonder idyllisch lapje grond, omringd door de tuinen van rijtjeshuizen die met de achterkant naar elkaar toe lagen waardoor het ingesloten en verleidelijk was. Het leek onmogelijk om in de tuin te komen maar toen ik op een ochtend vroeg een kat achternazat, leidde hij me er rechtstreeks naartoe, waarna hij ’m op slag smeerde en een gemarteld winterkoninkje voor me achterliet om te koesteren en te troetelen. Het winterkoninkje had wekenlang in de zon boven mijn hoofd gezongen terwijl ik ’s ochtends brieven schreef en dus was het niet meer dan vanzelfsprekend dat ik een kreet slaakte toen ik het verminkt en stil op het mos onder de ligusterhaag vond. Ik was zo geschokt dat ik die kat in een hete pan wilde zetten om zijn gore achterwerk in een explosie van olie te schroeien. Ik zal je laten sissen slinks shitbeest. Maar goed. Ik was in de tuin die van niemand was en door niemand werd misbruikt en nu ik er één keer was gekomen kon ik er vaker komen, vast en zeker. Zo werkte het tenminste toen ik een kind was, en ik denk niet dat dit soort zaken erg veranderen.

Ik informeerde stiekem, precies zoals een kind doet, maar helaas werd er anders dan bij een kind veel te aandachtig naar me geluisterd en dus verzon ik al snel een nuttige reden om te willen weten van wie de grond was en of ik er af en toe mocht komen. Ik weet zeker dat het een voortreffelijke plek zou zijn om dingen te kweken, zei ik, en hoewel ik nooit enig blijk van enthousiasme voor tuinieren had gegeven en hoewel mijn open sollicitatie eigenlijk nogal vaag was, werd mijn voorstel serieus genomen en aangezien het land in feite eigendom bleek van de katholieke kerk werd ik doorverwezen naar het grote huis op de hoek waar mijnheer pastoor zelve woonde. Deze ontwikkeling was niet iets wat ik had voorzien, eerlijk gezegd had ik geen vooropgezette bedoelingen. Ik denk dat ik het gewoon een leuk idee vond, een afgezonderde plek te hebben om af en toe eens rond te hangen, een geheime tuin zeg maar. En ik had er nooit iets over moeten zeggen, want zoals gewoonlijk kwam het er op het moment dat ik dat wel deed allemaal nogal misvormd uit en helemaal niet zoals ik in gedachten had, en toch had het zoiets vreemds en absurds hoe het allemaal liep dat ik er maar gewoon in meeging.

Hij was aangenaam plichtmatig en zei helemaal niets over God, hoewel hij het woord overvloed tamelijk nadrukkelijk uitsprak, maar ik gaf geen krimp. Waar woon je, zei hij. In dat huis daar, zei ik, en wees door het raam naar een huis aan de overkant. Hij keek niet in de richting van mijn vinger, het was meer dan voldoende voor hem dat ik kon staan waar ik stond en tegelijkertijd naar mijn huis wijzen, en dus was het geregeld. Ik herinner me het interieur van het huis van de pastoor niet. Ik denk dat het behang in de gang misschien saliegroen was. Het kan zijn dat ik niet verder kwam dan de gang. Misschien stond ik alleen op straat bij de deur en keek naar binnen de gang in. En toen naar beneden naar de plastic dorpel. Ja, ik geloof eigenlijk dat hij sportschoenen aanhad.

Een flink stuk grond vrijmaken en voorbereiden voor het poten van aardappels was zwaar en eentonig werk waar nog bij kwam dat het begin van de lente hier meestal nogal vochtig is en dat was juist dat jaar inderdaad het geval. Ik weet niet goed wat me ertoe dreef om elke dag in de voortijdige warmte zo ijverig dik en pluizig onkruid uit te rukken. Ik stopte vaak en stond me dan heel stil af te vragen door welke verwachtingen mijn hoofd daarnet in beslag was genomen, maar ik kon het me zelden herinneren. Toch wisten andere mensen ondanks mijn eigen verbijstering voor het eerst in mijn volwassen leven precies wat ik aan het doen was. Het was voor hen glashelder. Ik kwam terug met de gereedschappen, zette ze tegen de muur van het huis, ging naar binnen om mijn handen te wassen en het was iedereen die me zag volkomen duidelijk wat ik die dag had gedaan. Ik geloof dat mensen in die periode, in weerwil van twee of drie specifieke incidenten, opvallend welwillender tegen me waren.

Net als bij de meeste meetbare terreinen van het leven legde ik geen enkele ambitie als kweker aan de dag en koos ik alleen onderhoudsarme gewassen om te verbouwen. Aardappels, spinazie en tuinbonen. Dat was het. Dat was genoeg. Mensen vertelden me dat courgettes, pompoenen en wortels telen een fluitje van een cent was, maar er was in wezen niets veranderd – ik was niet opeens een tuinder geworden, en het stoorde me als ik aangesproken werd alsof dat wel zo was. De planten kwamen al aardig op toen ik een uitnodiging kreeg om aan een zeer vooraanstaande universiteit aan de overkant van het water te komen spreken over een onderwerp dat me inderdaad echt interesseerde – zij het niet noodzakelijkerwijs op een verdienstelijke manier. Dat wil zeggen dat mijn interesse veel te persoonlijk was en niet strikt academisch, waardoor mijn methodologie nostalgisch overkwam en mijn perspectief nogal naïef, want ik negeerde de gebruikelijke kritische kaders die toch al volkomen ondoorgrondelijk voor me waren en plunderde in plaats daarvan lukraak de hele geschiedenis van de westerse literatuur om mijn betoog, dat ik me niet kan herinneren, te onderbouwen. Het had iets met liefde te maken. Over de wezenlijke wreedheid van liefde. Over die onverwachte zielen die bewust de liefde zoeken als hoogste middel tot totale zelfvernietiging. Ja, dat klopt. Het was een poging om aan te tonen dat in de hele literatuurgeschiedenis liefde stelselmatig wordt beschreven als een overrompelend proces van extatisch lijden dat ons uiteindelijk, genadiglijk, uitwist en aan de vergetelheid overlevert. Uiteengereten en afgevoerd. Zoiets. Iets in die trant. Ik ben gek op je. Ik word krankzinnig. Mijn ziel brandt voor jou. Ik sta in vuur en vlam. Er is niets meer, niets behalve jij. Weg, helemaal weg. Van die dingen. Ik denk niet dat het erg goed viel.

Ik denk in feite dat het niet erg intellectueel werd gevonden en ik herinner me dat ik me, ondanks mijn nieuwe gebloemde hemdjurkje, plotseling chagrijnig en zo ongeveer gothic voelde. Nu ik erover nadenk, denk ik eigenlijk dat de kern van mijn betoog gewoon was dat liefde inderdaad een boosaardig en goddelijk uiteenvallen van het zelf is en dat uitbeeldingen ervan in de kunst dus helemaal niet zo ongebruikelijk of buitenissig zijn en helemaal niets te maken hebben met pogingen een publiek te choqueren. Er zat verschrikkelijk veel geweld weet je in het werk van de toneelschrijver die naar men zei een herwaardering beleefde op de conferentie en in grote lijnen was dat geweld tot nu toe vooral geïnterpreteerd als niets meer dan een toneelstrategie bedoeld om te choqueren, wat ik nooit echt kon accepteren want hoezo zou er iets choquerend zijn aan geweld? Hoe dan ook moet ik bekennen dat ik, om een eeuwige liefdestaal vast te leggen die getuigde van de afschuwelijke vrijheid die ontstaat bij gebrek aan een andere taal, niet alleen Sappho, Seneca, Novalis, Roland Barthes, Denis de Rougemont en de Nederlandse historicus Johan Huizinga aanhaalde, maar ook teksten van PJ Harvey en Nick Cave, met de ietwat misplaatste bedoeling aan te tonen dat het gewoon nooit ophoudt. Dat het verlangen om in te storten altijd onherroepelijk even sterk of zelfs sterker zal zijn dan de drang om jezelf te bewijzen. As deep as ink and black, black as the deepest sea.

Na afloop, toen mensen rondliepen en in kleine groepjes stonden te knikken, en ik niet goed wist welke van de verschillende uitgangen ik onmiddellijk zou gaan gebruiken, kwam een van de academische hoge pieten op me af en gaf commentaar op mijn lezing. Dit alles gebeurde trouwens een paar jaar geleden – en ik weet niet zo goed waarom ik het hier navertel, want het plaatst me niet echt in een erg flatteus daglicht – hoe dan ook, ik weet niet meer precies wat hij tegen me zei, maar het was buitengemeen neerbuigend en ik herinner me heel duidelijk dat ik dacht waarom val je niet om. Waarom kun je niet op weg naar buiten verstrikt raken in een paar kabels bij het scherm vooraan en omvallen en waarom kun je niet je hoofd stoten tegen een hele scherpe hoek van het bureau waar ik daarnet zat om mijn o zo charmante epistel te presenteren en je hoofd openhalen, een heel klein beetje, zodat er wat bloed uit drupt. Net een heel klein straaltje bloed zodat je er niet gewond uitziet, maar alleen stom en een beetje dubieus. Heel erg bedankt, zei ik. En opeens werd mijn rug koud waaruit ik afleidde dat buiten toch vlak achter me moest zijn; ik draaide me om en liep erheen en al snel veranderde de grond inderdaad. Hij was nat en de parkeerplaats was bijna leeg en rook uitsluitend naar vaatdoekjes.

Ik kan er net zo goed bij vertellen dat ik bij een meisje logeerde dat ik een jaar eerder in Londen had ontmoet. Ze was een zeer getalenteerde academica en ik was altijd weer geïmponeerd en verbijsterd door haar talent om een bezielende mening te formuleren in reactie op iets wat net was gebeurd of net was gezegd. Hoe iemand zo snel en in elke situatie gedachten kon vrijbuiteren die onveranderlijk correct en de rigueur waren, ging mijn verstand te boven. Ze woonde in een rijtjeshuis met een paar andere postdoctoraalstudenten, van wie er trouwens één een kerel was, en later, toen mijn vriendin naar bed was, kwam hij de zitkamer binnen waar ik met een groot boek opengeslagen op mijn schoot zat en legde een kruik onder mijn tenen. We kusten elkaar toen niet, we kusten elkaar later, een paar weken later. Ik vloog eerst naar huis en toen schreven we elkaar en toen moesten we elkaar echt zien. Dus ging ik terug, en toen kusten we elkaar.

Dit heeft allemaal trouwens niets te maken met nu. Hoe veelbelovend ik schijnbaar de ontmoeting met de man en de kruik ook heb laten klinken, in feite stond de liaison onder een slecht gesternte en, niet zo verrassend misschien, de niet-levensvatbaarheid van mijn academische carrière werd uiteindelijk met zo’n verraderlijke kracht tastbaar dat ik op een dag een winkel uit kwam met een pakje sigaretten dat ik uit zijn wikkel haalde en ongeveer een halfuur lang nergens naartoe ging. Mijn middelen waren volledig opgedroogd weet je, ik had ze zo lang genegeerd dat ze compleet waren opgedroogd en dus was ik tot stilstand gekomen en had geen idee of ik linksaf of naar rechts moest. En de voornaamste reden waarom ik na ongeveer een halfuur in beweging kwam is dat er voortdurend mensen op me afkwamen om te informeren of de bus al was geweest. Ik weet het niet, zei ik. Ik weet het niet, zei ik weer. Ik weet het niet. En toen was het alsof ze zich terugtrokken en volledig verdwenen en ik absoluut en doelloos alleen achterbleef – ik geloof niet dat ik me sindsdien ooit in die mate fundamenteel overbodig heb gevoeld. De hopeloosheid van alles waarmee ik me probeerde bezig te houden was eindelijk verblindend zonneklaar.

Maar de aardappelplanten groeiden nog steeds! Ik ging heel vaak naar mijn blijmoedige vriendje en de aardappels en spinazie en tuinbonen vonden dat helemaal niet erg en soms als ik weg was lag ik naast hem in bed zonder te kunnen slapen en dacht aan de aardappels en spinazie en tuinbonen daarbuiten in het donker en dan spreidde ik mijn vingers naar het plafond en voelde zo’n hunkering! Ik kon me de aarde heel goed herinneren, hoe donker die was en de geur – alsof hij nooit eerder was geopend, en het kanaal was vlakbij, en de maan stond altijd aan de hemel, en spinnen kwamen even uit hun web en maakten aarzelend contact met de stille randen van dingen. We konden niet goed met elkaar opschieten maar dat had geen enkele invloed op onze seksuele betrekking, die daar geen boodschap aan had en overtuigend was en elk ander kwijnend aspect van onze relatie een tijdlang volkomen irrelevant maakte. We schreven elkaar honderden wellustige e-mails, en daarmee bedoel ik beeldend en obsceen. Het was heerlijk. Ik had dat nooit eerder gedaan, ik had nooit iets schunnigs geschreven, het was volkomen nieuw voor me en ik moet zeggen dat ik het heel snel onder de knie had. Ik wou dat ik ze had bewaard, ik wou dat ik niet zo enorm doorgedraaid was geweest toen we eindelijk erkenden dat anderhalf jaar zo’n beetje het maximum was dat we konden verwachten van een relatie die bijna volledig gebaseerd was op gretige gemeenschap, en vervolgens onze volledige correspondentie, die inmiddels bijna tweeduizend e-mails telde, overhaast wiste. Ik zal zulke e-mails nooit meer kunnen schrijven weet je – dat wil zeggen dat ik zulke e-mails nooit meer voor het eerst zal kunnen schrijven. En dat was eigenlijk wat ze zo opwindend maakte – taal gebruiken op een manier waarop ik die niet eerder had gebruikt, om uitdrukking te geven aan zo’n intiem gebied van mijn wezen dat ik nooit eerder had geprobeerd taalkundig bloot te leggen. Het was heel prettig, moet ik zeggen, om het in elkaar flansen van het zoveelste doorwrochte academische resumé over min of meer hetzelfde thema af en toe te onderbreken om zo nauwkeurig vast te leggen hoe en waar ik me wezenloos wilde laten neuken.

Het was natuurlijk niet allemaal eenrichtingsverkeer. Hij kwam ook bij mij langs, en hij at zelfs van de groenten die ik had gekweekt en zei dat ze heerlijk waren, wat ze zeker waren. We aten ook sinaasappels, best vaak – in feite werd Spaanse sinaasappels eten een beetje een ding. Het is erg lekker om ze te eten, sinaasappels, na urenlange seks. Ze doorbreken de dompigheid en ruiken erg georganiseerd, en zo ontstaat er weer een soort structuur en dan is het heel goed mogelijk plannen te maken, zoals ergens lekker gaan eten.