Er is nog zoveel te winnen

Copyright © 2023 Annechien Scholte-van der Veen, Lemmer 2023

Uitgeverij Karibu

www.KaribuCoaching.nl

Auteur: Annechien Scholte-van der Veen

Coverontwerp: Annechien Scholte-van der Veen

Druk: Pumbo.nl

ISBN e-book: 978-90-833646-0-5

ISBN paperback: 978908336436 978-90-833646-0-5

Niets uit deze uitgave mag worden verveelvoudigd, door middel van druk, fotokopieën, geautomatiseerde gegevensbestanden of op welke andere wijze ook zonder voorafgaande schriftelijke toestemming van de uitgever.

Thank you Richard Schwartz for bringing IFS to the world

Dankwoord

Dankbaar ben ik voor mijn man die al deze jaren mijn absolute rots in de branding is geweest, mijn veilige haven en degene die er altijd voor mij was. Hoe diep ik ook zat en hoe zwaar het ook was. Hij bleef bij mij, in vol vertrouwen dat het goed zou komen.

Dankbaar ben ik voor mijn dochters, mijn grootste spiegels. Ongelooflijk trots ben ik op wie ze nu geworden zijn, opgroeiend in de wirwar van ongezien en ongeheeld trauma. Ieder met hun eigen onzichtbare littekens, maar met de wetenschap dat ook deze wonden weer kunnen helen. Want dat is oprecht wat ik geloof en waar ik altijd alles voor gedaan heb. Het helen van je eigen trauma is namelijk het grootste cadeau dat je je kinderen kan geven.

Dankbaar ben ik voor mijn hond Bas, die een wezenlijk deel uitgemaakt heeft van mijn heling. Door met mij te gaan wandelen op momenten dat het moeilijk was, open te laten staan voor al het moois dat we in de natuur onderweg tegenkwamen en die naast mij kwam zitten en over mij waakte op momenten dat ik in diep verdriet verzonken was in oude traumadelen en ik met niemand anders contact kon maken.

Dankbaar ben ik voor mijn ouders. Zij hebben alles gedaan en gegeven wat ze konden. Zij hebben de eerste stappen gezet om los te komen van hun eigen verleden en hebben mij daarmee alles gegeven om mijn eigen helende werk te kunnen doen en de volgende stap te zetten. Helaas heeft mijn vader een groot deel van dit proces niet meer mee kunnen maken. Ik had hem graag laten zien wie ik geworden ben. Al heeft hij dat denk ik altijd al geweten want zo heb ik dat altijd al gevoeld.

Inhoud

Voorwoord

Deel 1: Trauma

1Maskers

2Labels

3Coverstory

4Angst

5Zijn

6Gevangen

7Veiligheid

8Controle

9Slapen

10Spanning

11Hulpbronnen

12Vertragen en doseren

13Diagnose

14Emoties

15De polyvagaal theorie

16De cirkel doorbreken

17Verjaardagen

18Precies zo en niet anders

19Intergenerationeel trauma

20Antidepressiva

21Quick fix

22Mijn plek

23Veerkracht

24Geraakt

25Trauma-impulsen

26Aalscholver

27Systemisch werken

28Superkrachten

29Werken met het lichaam

30Serendipiteit

31Verbinding versus authenticiteit

32Leren leven met trauma

33Oud zeer

34Hechting

35Verteren

36Verwonding

37Modellen

38Traumadelen

39Gek

40Emotionele herbelevingen

Deel 2: Internal Family Systems

41Ontmaskerd

42De delen

43Het Self

44Het verschil voelen

45Anorexia

46Boute uitspraken

47Coaches

48IFS op de kaart

49Hertjes

50Gemeengoed

51Bevrijdingsdag

52Sabotage

53Knoflooktenen

54Gestapeld verdriet

55Bas

56Pubers en partners

57Beeldhouwen

58Overspoeld

59Magisch

60Best logisch

61Voelen

62Dromen

63Woest

64Goede voornemens

65Welkom

66Altijd maar doorgaan

67Dochters

68EMDR

69PTSS en ACE-scores

70Dansen

71Schaamte

72Imposter syndroom

73Burn-out

74Schaken

75Gewoon werk

76Hertraumatisering

77Van herkennen naar helen

78Liedje

79Je lichaam wijst de weg

80Fysiotherapeut

81Kerst

82Gevlucht

83Flashback

84Enneagram

85Compromissen

86Trauma bonding

87Dankjewel en diepe buiging

88Self-Like delen

89Verbod

90Corona

91Verdwenen

92Professionele nabijheid

93Verwondering

94Engeland

95Alleen doen

96Brighton

97Protector in Exile

98Psychosomatisch

99Congres

100Polyvagaal theorie als symptoombestrijder

101IFS opstellingen

102Ruimte voor heling

103Delen detectors

104Kennis van IFS

105POH-ggz

106Dankbaar

107De negende C van Self

108De bibbers als het goed gaat

109De eerste live IFS informed tweedaagse

110Me-time

111Het boek

Nawoord

Voorwoord

Dit boek is er dankzij LinkedIn en de ontelbare mooie mensen die ik daar heb ontmoet en de vele mensen die mij gevolgd en gesteund hebben. De mooie berichten van mensen die mij schreven om mij te zeggen hoe mijn schrijven ze geholpen en zelfs soms ook deels geheeld had. Dat is waarom ik besloten heb mijn verhalen van de afgelopen jaren te bundelen in een boek. Zodat dit boek mogelijk nog zoveel meer mensen kan helpen in hun zoektocht.

Velen van ons worstelen met de gevolgen van (intergenerationeel) trauma, zonder dat wij ons daarvan bewust zijn. Velen voelen de leegte, de onmacht, het verdriet, de paniek of herkennen de patronen waarin ze elke keer weer opnieuw vast komen te zitten. Zonder grip daarop te krijgen of zicht te hebben op heling. Dit boek beschrijft mijn innerlijke reis en bestaat uit het laatste deel van mijn reis na een lange zoektocht via de reguliere en niet-reguliere ggz.

Het boek bestaat uit twee delen. In het eerste deel geef ik na een lange strijd met mezelf de kans om ooit weer in loondienst te kunnen werken op. Ik weet op dat moment nog niets over Internal Family Systems (IFS). Het is vooral mijn kennis over het (reguleren) van het autonoom zenuwstelsel van waaruit ik mijn verhalen schrijf. Maar ergens gaat dat mis en stop ik met schrijven. Ik verwijder al mijn verhalen van LinkedIn, tot ik weer opkrabbel en opnieuw start.

Als mijn coachpraktijk zich begint te vullen met cliënten, terwijl er thuis nog van alles misgaat, wordt de tegenstelling in mijn twee werelden te groot en kom ik op mijn diepste punt ooit. Ik krijg zelfs de diagnose Complexe Post Traumatische Stress Stoornis (C-PTSS) en Dissociatieve Identiteit Stoornis (DIS) bevestigd door twee psychiaters. De verhalen op LinkedIn laat ik deze keer (deels) staan.

In het tweede deel komt Internal Family Systems (IFS) op mijn pad en wordt dit de belangrijkste bron voor mijn heling waarnaar ik zo lang heb gezocht. Voor mij verklaart IFS alles wat ik daarvoor al gevoeld had én het geeft concrete handvaten voor heling. En vanaf dat punt schrijf ik om IFS op de kaart te zetten in Nederland en het onder de aandacht te krijgen van de reguliere ggz, zodat het onderdeel wordt van het reguliere behandelaanbod. Want dat gun ik iedereen.

Dit boek leest als een dagboek, maar elk hoofdstuk kan ook als een apart hoofdstuk gelezen worden. Je kunt het dus in één keer lezen, af en toe gewoon het boek openslaan of iets teruglezen op het moment dat je wel wat hulp of steun kunt gebruiken of nog even wilt weten hoe het ook alweer zat. Voor de hulpverleners die dit boek lezen, geeft het boek hopelijk meer inzicht in de complexiteit van ons ‘zijn’ en de werking van ons innerlijke systeem van delen, zoals wij dat allemaal hebben. In de hoop dat het hierdoor eerder (h)erkend wordt en de delen in ons niet steeds verder hoeven te escaleren totdat ze tenslotte als ‘te complex’ worden bestempeld. En wat dat aangaat, valt er met de kennis van IFS nog zoveel te winnen in de reguliere en niet-reguliere ggz!

De kennis over IFS die in dit boek staat, heb ik van de vele IFS seminars en trainingen die ik online gevolgd heb. Hiervoor heb ik dus geen bronvermelding. Het boek is ook niet bedoeld als trainingsmateriaal. Voor de officiële IFS trainingen en meer kennis over IFS verwijs ik dan ook graag naar het IFS Instituut (www.ifsinstitute.com). Tot slot: dat wat in dit boek staat is niet dé waarheid, het is vooral mijn waarheid op basis van mijn eigen kennis en ervaring. Het is dus elke keer weer belangrijk om te voelen wat hiervoor klopt voor jou en hierin je eigen wijsheid te volgen!

Deel 1: Trauma

Ik huil van binnen

Zodat niemand het ziet

Achter mijn glimlach

Schuilt het grote verdriet

1 Maskers

Mijn masker is sterk. Te sterk. Een willekeurig persoon ziet mij als een hartelijk persoon, vriendelijk en met brede lach. Potentiële werkgevers zien mij als de ideale kandidaat. Tot nu toe ben ik op 98% van de functies waar ik ooit op gesolliciteerd heb, aangenomen. Een aaneenschakeling van successen. Voor de buitenwereld dan, hè?

Maar ik hou het niet meer vol. Al een tijd niet. Mijn angst is dat ik niet goed genoeg ben, dat ik door de mand ga vallen en ze eindelijk gaan zien wie ik echt ben en dat ik niets kan. De angst om een paniekaanval te krijgen op mijn werk maakt dat ik steeds korter in een baan kan blijven. Voor mijn gevoel heb ik het dieptepunt bereikt. Mijn laatste nieuwe baan heb ik al opgegeven voordat ik zelfs nog ga starten, met als excuus de reisafstand. Met als vervolgactie: meteen weer solliciteren. Zo heb ik de week na mijn besluit niet door te gaan met de vorige functie alweer vijf nieuwe gesprekken staan; allemaal geschikte functies die ineens als paddenstoelen uit de grond schieten. Dichterbij huis. En natuurlijk allemaal positief. Voor de buitenwereld dan, hè?

In één van de laatste gesprekken stelt de recruiter mij voor het eerst een goede vraag: ‘Ben jij eigenlijk wel een risicomanager?’. Ik ben even stil. Hij spreekt uit wat ik al jaren denk. Dat ik mij een mislukkeling voel en waardeloos. Alsof ik niets toe te voegen heb en anderen alleen maar teleurstel of pijn doe. Dat iets in mij zo bang is om te falen. Dat als zichtbaar wordt wie ik echt ben, mijn hoofd heel goed is geworden is in het vinden van excuses om te vertrekken. Meestal door de ander de schuld te geven. Maar voordat ik dat terug kan geven, geeft hij het antwoord al: ‘Nee je bent zoveel meer dan dat’. Mijn hoofd moet even schakelen na deze reactie. Hoe kan het toch zo zijn dat iedereen zoveel meer ziet dan ik?

Maar misschien dat de boodschap na al deze jaren en zeker na deze gesprekkenreeks eindelijk echt begint door te dringen: ‘Ik ben oké. Ik ben een goed mens. Met al mijn loyaliteit, werklust, intelligentie, humor, drive, empathisch vermogen en hart voor mijn collega’s. Ik ben naast mijn angsten óók iemand met heel veel kwaliteiten, ook al heb ik dat nog tot nu toe niet gezien en geloofd.

Misschien is dat ook wat mijn lijf mij al jaren probeert duidelijk te maken met de paniek. Dat ik niet op mijn plek zit en de plek mag gaan zoeken waar ik mezelf durf te zijn. Dat ik mijn succes niet hoef te bewijzen als risicomanager, maar ik iets mag gaan doen met dat waar ik echt intrinsieke kennis van heb en waar ik oprecht in geloof. Iets waar ik inmiddels naast mijn werk als risicomanager de laatste jaren zoveel over geleerd heb in alle opleidingen die ik gevolgd heb: ontwikkelings- en intergenerationeel trauma, traumatherapie, chronische stress en het effect op je zenuwstelsel.

Dus voorlopig doe ik even niets meer als risicomanager. Neem ik even de tijd en ga ik niet ‘doen’ maar ‘zijn’. Met uitzondering dan van de dingen die ik echt leuk vind om te doen. En ondertussen laat ik alles zijn plek vinden. Ook dat wat de buitenwereld mij al zo lang heeft willen vertellen, maar ik zelf nog niet zag. Dus dank je wel buitenwereld!

2 Labels

Ik geloof niet in labels. Niet in de DSM-labels die de ggz gebruikt en niet in de labels die soms in de complementaire zorg worden gebruikt. Ook niet in kledinglabels trouwens. Door te labelen wat zichtbaar is, lopen we het risico te veranderen in eenrichtingsverkeer. Dan gaan we het symptoom behandelen en verliezen we zicht op de onderliggende oorzaak. Als we ons alleen blijven richten op symptoombehandeling komt er na dat ene symptoom gewoon weer een ander symptoom. Zo slim is ons lichaam wel. Tot we het oplossen bij de bron of verdoven met medicatie.

In mijn reis van de afgelopen jaren heb ik label voor label doorlopen om te kijken wat het was waardoor ik steeds verder vastliep: hooggevoeligheid, hoogbegaafdheid, vitamine B12-tekort, alleengeboren tweeling, imposter syndroom, autisme en nog veel meer. Elke keer ging er een deurtje open en kwam ik een laagje dieper. Elke keer dacht ik het gevonden te hebben, tot er een tijdje overheen ging, ik er nog meer over ging lezen en ik innerlijk wist dat het niet klopte.

Sinds mijn burn-out heb ik veel psychologen, psychotherapeuten en niet-reguliere hulpverleners verslonden. Zowel in de reguliere als niet reguliere sector heb ik hulp gezocht. Vaak. Maar net zo vaak stond ik na een paar sessies weer buiten. Ook daar was mijn masker te sterk. Omdat dat te gevaarlijk was voor mij, zonder dat ik dit wist. Ik was (onbewust) te slim in ontwijken en sturen. En voor de buitenwereld was ik een succesvolle intelligente vrouw, met mooie opdrachten als risicomanager, een gelukkig gezin en mooi huis.

Ik geloof, met alles wat ik de afgelopen jaren geleerd heb in mijn eigen proces, niet in slachtoffer en dader. Want hoe vaak is de dader niet eerder al een nog veel groter slachtoffer geweest? Mensen worden wie ze zijn om te kunnen overleven. En als je heel lang hebt moeten overleven, heb je ook heel veel spiegels nodig om je bewust te worden van dat wat er veranderd of gezien wil worden. En soms lukt dat niet meer in dit leven of is het te groot en te zwaar om dat wat je zo lang vermeden hebt aan te kijken. Dan is het aan de ander om grenzen te stellen en voor zichzelf te kiezen waar nodig.

Maar dan zonder te blijven hangen in boosheid. Want als je blijft hangen in je boosheid, heb je het eigenlijk nog niet echt verwerkt. En geloof me, ik ben heel vaak heel boos geweest op mijn werk, een collega of mijn baas. Alleen wist ik toen nog niet dat dit niet om mijn werk ging. Dat er iets anders zat wat gezien wilde worden. Iets wat aandacht vroeg. Het werkprobleem was de coverstory van mijn brein.

Het veranderde pas toen er iemand kwam die echt door mijn pantser heen kon kijken, die alle tijd voor mij nam en die mij heel langzaam in alle vrijheid en op mijn tempo het vertrouwen gaf dat het oké was, dat ik oké was, met alles wat er was. Dat is één van de belangrijkste lessen die ik geleerd heb. Werken met trauma vraagt zoveel meer dan het labelen en werken met een protocol op basis van het label.

Juist daarom is meer én betere kennis en hulpverlening nodig voor alle vormen van trauma. Zeker ook op het herkennen van jeugdtrauma, want daarin wordt nog veel te vaak iets gemist. Juist omdat trauma niet altijd zichtbaar is en nog veel te vaak labelloos verscholen blijft achter een sterk masker.

3 Coverstory

Misschien heb je je net als ik weleens afgevraagd of je ‘gek’ bent. Begrijp je er helemaal niets van dat je aan de ene kant op hoog niveau kan presteren, terwijl je aan de andere kant compleet in de kreukels kan liggen, terwijl niemand dat ziet.

Mijn brein had genoeg coverstory’s om dat wat er zat te bedekken met de mantel der liefde. Geboren in Afrika, veel in het buitenland gewoond en met nog geen vier jaar oud aangerand. Met alle verhuizingen, twee lagere en drie middelbare scholen begon ik in Groningen aan mijn studie bedrijfskunde. Eenmaal daar merkte ik wel dat ik moeite had met contacten leggen en grote groepen, maar door dit te vermijden en symbiotische vriendschappen aan te gaan, kon ik vrij ongeschonden door mijn studietijd komen.

De problemen begonnen pas toen ik begon met werken en pas helemaal na de geboorte van mijn dochters, waardoor ik getriggerd werd in oude stukken en ik mijn zorgvuldig opgebouwde controle over alles niet langer kon volhouden. Toen was het niet alleen meer op mijn werk, maar kon ik ook thuis in een enorme boosheid schieten, waarbij ik de deur achter mij dicht sloeg en dreigde voor altijd te vertrekken. Of ik werd gevangen in angst. Dagen kon ik gevangen zitten in een stemming. Vaak heb ik mij afgevraagd hoe het toch kon dat ik het ene moment nog volledig overgenomen was door de angst, woede of verdriet, terwijl ik binnen een seconde kon overschakelen naar mijn blije sociale ik als er onverwachts iemand voor de deur stond of belde. En waar ik het ook aangaf, niemand zag of begreep het.

Ondertussen begon ik steeds meer last te krijgen van mijn lijf. Elke morgen werd ik verkrampt wakker, mijn spierspanning was continu hoog en de nachtmerries, paniekaanvallen en herbelevingen werden steeds heftiger. Hoe meer ik bij mijn gevoel kwam, hoe meer klachten ik kreeg. Maar ik kon niet meer terug. En hoe heftig het ook was, ik wilde ook niet meer terug.

Juist omdat er met het donker ook het licht kwam en met de onrust ook de momenten van rust. Even echt kunnen voelen en zijn.

Toen ik meer leerde over de impact van (intergenerationeel) trauma en emotionele verwaarlozing werd alles voor mij duidelijk en verklaarde dat alles wat ik tot op dat moment gevoeld had, maar nog niet kon begrijpen. Elk boek dat ik gelezen heb, elke film die ik gezien heb en alle opleidingen die ik gedaan heb, hebben mij geholpen mijn puzzelstukjes bij elkaar te leggen. Dat ik nu weet hoe het zit, maakt het voor mij helder hoe ik geworden ben wie ik ben en mijn ouders geworden zijn wie zij zijn. Daardoor kan ik nu de strijd opgeven en voorbij de boosheid gaan. Het licht zien, mijn grenzen voelen en vooral kijken naar dat wat ik nu nog voel en wat mij dat mogelijk nog zegt over iets in mij dat nog gezien of gehoord wil worden.

Gelukkig herken ik steeds beter en sneller het verschil tussen het gevoel in mijn lichaam van een beweging die gevolgd wil worden vanuit mijzelf en een strijd die gevoerd wil worden als een erfstuk uit mijn verleden. En dat is belangrijk, want een strijd met het verleden levert je weinig op, heb ik geleerd. Het zorgt er alleen maar voor dat je de mooie dingen die er in het nu zijn minder (goed) ziet.

4 Angst

Angst is geen slechte raadgever. Angst zegt dat je nog iets te doen hebt met jezelf. Heel lang heb ik geleefd zonder te leven. Ik zat in een vastgezette vecht-vlucht reactie van voortdurende chronische stress. Tot mijn lichaam het opgaf met een burn-out op mijn 33e.

Het heeft nog jaren geduurd voordat het me lukte om vanuit mijn burn-out te gaan naar het echt luisteren en voelen van mijn lichaam. Toen dat gebeurde, kwam ook de angst en paniek langs die er nog zat. Voor mij voelde dat als terug bij af en de enige gedachte die steeds door mijn hoofd ging was: ik wil dit niet meer. Wat ik toen nog niet wist, maar wat ik iedereen gun om te weten, is dat angst- en paniekaanvallen niets anders zijn dan ‘opgeslagen overlevingsstress’. Deze zit nog vast in het lichaam en zoekt alsnog zijn weg naar buiten. In die zin zijn de angst en paniek dus iets goeds.

Moet je dan alles zomaar ineens toelaten en voelen? Zeker niet. Dat moet je leren. Op een gedoseerde manier en vaak lukt dit niet alleen. Het best leer je dat van je ouders, als je nog heel klein bent, maar ook later in je leven kun je dit nog leren. Al zal het net als het leren van een tweede taal wat meer moeite kosten dan wanneer je het als baby met de paplepel ingegoten krijgt.

Ik heb het geluk gehad om na heel lang zoeken en jaren worstelen nog iemand te treffen die mij begeleidde op de weg terug naar mezelf. Langzaamaan leerde ik steeds meer en beter om de sensaties in mijn lichaam waar te nemen, en deze hun weg naar buiten te laten vinden, wetende dat dit oké was en dat hiermee ruimte gemaakt werd voor een vrijer leven. Wat ik in al die tijd heel lastig heb gevonden, was het mijzelf gunnen van de tijd om echt te ontspannen en niet te werken. Daar heb ik lang tegen gevochten. Ik wilde door, net als iedereen. En dat maakt het soms lastig. Wat ik nu weet en zo duidelijk zie, is dat je niet kunt helen zonder te voelen, en dat je niet kunt voelen als je nog in een situatie zit waarin je continu stress en/of onveiligheid ervaart.

Dus de eerste stap is rust en ruimte creëren voor jezelf, echt luisteren naar je lichaam en kijken of je lijf uitzucht en ontspant bij de gedachte dat je nog even niets hoeft. En daarnaar luisteren, ook al vindt je hoofd daar van alles van.

Pas van daaruit kun je kijken naar dat wat er nog te helen is en kun je stapje voor stapje en millimeter voor millimeter afpellen en voelen wat er nog zit dat nog gezien en gevoeld wil worden. En ja, voor je hoofd gaat dat per definitie altijd en continu veel en veel te langzaam.

5 Zijn

Zijn is nog best een uitdaging. In rust is dat prima vol te houden. Maar als je op de volgende golf van angst en paniek zit, is het een stuk ingewikkelder.

Ik word geraakt door alle reacties van mensen die mijn verhaal herkennen. Mensen die proberen te leven (lees: overleven) met hun angst en paniek met hun partner en/of gezin, maar die voor de wereld het masker ophouden. Driedubbel hard werken noem ik dat. Voor jezelf, voor je naasten en voor de buitenwereld.

En laat mij duidelijk zijn. Ik ben er zeker ook nog niet, al heb ik de laatste jaren heel veel stappen gezet. Ook ik verschuil mij nu nog achter het masker van ‘coach’ om voor de buitenwereld toch een titel te hebben, terwijl ik voor een deel nog bezig ben met mezelf staande houden. Als er echt iemand dichtbij komt die vraagt naar het meisje achter het masker, herken je mij niet meer terug. Zelfs ik heb daar nog steeds moeite mee, ook al zie ik haar steeds vaker en weet ik dat ze er is. Zo klein, zo bang, zo alleen en zo kwetsbaar.

Voor het eerst begrijp ik nu echt waar het over gaat als mensen mij ‘dapper’ en ‘sterk’ noemen. Dat gaat voor mij niet over het delen van mijn verhaal. Want zelfs dat is een masker. Echte dapperheid is als ik dat hele kleine meisje ooit nog eens echt helemaal durf toe te laten en welkom te heten met alles wat er is. Zover ben ik nog niet. Dat mag in kleine stapjes. Met voldoende rust daartussen, zodat het kan ‘verteren’. En ondertussen probeer ik steeds meer te delen wat ik echt voel en hulp te vragen als ik er even niet alleen uit kom. En ook al voelt het daardoor niet altijd minder alleen en zijn de angst en paniek daarmee niet altijd meteen weg, ik voel mij wel meer gedragen en het scheelt een hoop energie. En die energie kan ik goed gebruiken voor het terugvinden van mijzelf.

6 Gevangen

Alles wat wij (niet) voelen en niet verwerkt hebben, geven wij door aan onze kinderen. Zonder dat wij dit weten en op manieren die wij nog niet altijd kunnen (over)zien. Hoe veel je ook van je kinderen houdt en hoe hard je ook werkt om dit te voorkomen, dat lukt niet altijd.

Ik weet dit ‘rationeel’ met mijn hoofd en heb mij erop voorbereid dat mijn dochters later hun eigen issues zullen moeten oplossen. Ik weet inmiddels dat dit oké is en dat dit deel uitmaakt van hun eigen pad. En toch maakt het mij verdrietig. Ik had gewild dat ik de kennis die ik nu heb eerder had gehad, zodat ik mij beter had kunnen afstemmen op wat zij nodig hadden en ze vanuit mijn veilige basis de wereld ingekomen waren. Maar dat was niet zo. Van mijn eigen onrust en innerlijke gevoel van onveiligheid werd ik mij pas bewust toen zij geboren werden.

Soms gaan we gevangen in ons eigen systeem en het systeem van onze ouders door het leven. Met wat mazzel treffen we een tante, opa, leerkracht of mentor die ons al vroeger of later in het leven een veilige haven biedt, waar we even kunnen ontspannen. Maar dit is niet altijd genoeg. De impact van onze vroege jeugd op ons autonoom zenuwstelsel is groot en uit zich in allerlei symptomen die we nu vaak met DSM-labels of chronische ziekten proberen te labelen. Misschien tegen de wetenschap in geloof ik dat veel minder van wat wij nu labelen als ‘het zit nou eenmaal in de familie’ of ‘je hebt er aanleg voor’ genetisch bepaald is.

Genetisch bepaald en/of chronische klachten betekent voor mij vaak dat er iets niet gezien of gehoord is. Dat er nog iets is wat aandacht nodig heeft. Gelukkig weten we dankzij mensen als Bessel van der Kolk, Peter Levine, Stephen Porges, ook steeds beter hoe we dit echt kunnen helen. Al is hierover nog veel te weinig bekend en wordt het nog veel te weinig toegepast in de reguliere sector en als basis meegegeven op scholen. Maar hopelijk komt dat nog.

De wetenschap van de psyche is immers nog relatief jong. Je kan je nu ook niet meer voorstellen dat er in 1949 nog een Nobelprijs gegeven werd voor de totale lobotomie als oplossing voor psychische problemen. Of dat baby’s tot in de jaren tachtig van de vorige eeuw nog geopereerd werden zonder verdoving omdat ze niets zouden voelen en/of alles zouden vergeten.

7 Veiligheid

Net zoals ik niet geloof in labels, geloof ik ook niet dat er maar één therapie of behandelwijze is om op te lossen wat er nog vast zit in het lichaam.

Wel geloof ik dat trauma sporen achterlaat in ons lichaam en brein. En trauma klinkt misschien groot en wordt door de meeste mensen gelinkt aan een ongeluk of een eenmalige gebeurtenis, maar trauma kan ook sluipend zijn. Een aaneenschakeling van kleinere gebeurtenissen die te veel en te heftig waren voor dat moment en die soms van generatie op generatie doorgegeven worden. Het lichaam past zich enkel aan de omgeving aan. Om te kunnen overleven. En dat ‘anders reageren op de omgeving’ wordt dan vaak bestempeld als ‘niet normaal’ of ‘afwijkend’ gedrag. Dit terwijl het vooral een richtingaanwijzer is naar wat er nog zit en gezien wil worden. De reactie van ons lichaam is dus niets meer dan een ‘gewone’ reactie op ‘andere en ongewone’ omstandigheden.

Ik geloof dat de basis van herstel ligt in ons autonoom zenuwstelsel en dat het van belang is om de vecht/vluchtreactie die we ooit vastgezet hebben in ons lijf alsnog los te laten. Lichaamsgerichte therapieën als somatic experiencing, rebalancing en haptotherapie kunnen een goede start zijn, net als mindfulness en yoga. Maar ook EMDR, brainspotting en neurofeedback kunnen een ingang zijn, net als systemisch werk en alle andere vormen die ik hier niet genoemd heb. En natuurlijk is ook de basis van goede slaap, voeding en beweging van wezenlijk belang.

Uiteindelijk geloof ik dat niet de methode, maar de het gevoel van veiligheid met de coach of therapeut, het grootste verschil maakt. Er is veiligheid in verbinding nodig om te kunnen helen van vroegkinderlijk trauma. Want dat wat in verbinding beschadigd is, kan alleen vanuit veiligheid in verbinding geheeld worden. En vaak is daar meer voor nodig dan één uurtje therapie in de zoveel weken of week. Juist op de momenten dat je het moeilijk hebt of dat je het even niet meer ziet zitten heb je de ander nodig. Ook al is dit niet tussen negen en vijf of is er pas over een paar weken ruimte is in de agenda van de ander. Omdat je op dat moment een ander mens nodig hebt om je veilig te voelen. En soms is zelfs een mens daarvoor een stapje te ver en lukt het verbinding maken en je echt veilig voelen eerst alleen nog met de natuur of met een dier. En ook dat is helemaal oké.

Bij al deze verschillende vormen is het geen kwestie van goed of fout, maar wat is passend en helpend voor jou op dat moment. En de volgorde en intensiteit kan daarbij voor iedereen verschillen. Er is niet één juiste manier om het pad naar heling te doorlopen. Het belangrijkste in mijn ogen is de vakkundigheid en integriteit van de ander. Voelt deze veilig voor jou en geeft hij/zij je alle ruimte voor je eigen proces? En ja, afhankelijk van waar je staat kunnen dit in de tijd verschillende mensen of methoden zijn.

Wat ik nu weet, is dat het pad ontstaat door te lopen. Door vooral te volgen waar je lichaam ontspannen van wordt. Hoe spannend het ook kan zijn, iets in jou weet en voelt dat het goed is of niet. Dus luister naar je lichaam, volg wat je voelt, en als je wel wat hulp kunt gebruiken zet dan een eerste stap. Probeer het. Helpt het jou? Doorgaan. Zo niet, zoek verder. Elk stapje brengt je verder, ook al is het alleen maar om te ervaren dat het gekozen pad niet de juiste weg is voor jou.

8 Controle

De meeste mensen zien alleen mijn buitenkant als ik binnenkom op een nieuwe werkplek: lachend, sociaal, met oprechte interesse voor de ander en een snelle denker.

Totdat er iets getriggerd wordt. De oplettende collega ziet dan dat ik mij wat meer terugtrek in mijn schulp. Vaker zit ik weggekropen achter mijn bureau, nog steeds een brede lach als iemand kijkt, maar deze is allang niet meer echt. Als je mij iets vraagt en als je heel goed kijkt, kan je misschien de schrik zien in mijn lijf. Mijn ogen die iets strakker staan, mijn adem die even stopt en mijn lijf dat licht verstrakt. Daarna zal ik vluchten. Tenzij je te dichtbij komt en ik niet kan vluchten. Dan haal ik uit met al mijn kracht en blaas ik je omver. En dan ga ik weg, op zoek naar een volgende plek die veilig voelt voor mij. En zo blijf ik zoeken. Totdat ik oplos wat er nog onder verborgen zit.

Dat was ik voor een groot deel van mijn werkende leven. Ik had het niet door. Niet hoezeer ik in een controlemodus leefde of hoe vaak ik leefde zonder echt in mijn lijf te zijn. Thuis leefden we volgens lijstjes, moest alles precies zo en niet anders en plande ik weken vooruit. En als het moment dan daar was, voelde ik mij ongemakkelijk en ging ik in mijn hoofd alvast door naar het volgende moment in tijd waarvoor ik van alles ‘moest’ regelen. Nooit was er even rust, er moest altijd wel wat gedaan worden. En nooit was ik echt aanwezig in het moment.

Ik heb het geluk gehad dat ik met mijn werk goed kon verdienen. Een groot deel van wat ik verdiende heb ik de afgelopen jaren besteed aan opleidingen en persoonlijke ontwikkelingstrajecten, waardoor ik nu zoveel verder ben dan toen ik begon. Ik kan mijn patronen nu zien en begrijp waar ze vandaan komen. Ik begrijp nu dat ik de controle nodig had. Want op het moment dat er iets gebeurde, waardoor ik het gevoel had geen controle meer te hebben, hoe klein dan ook, kwam de angst. En die wilde ik nooit meer voelen.

Alleen had ik dat nog niet door en voelde ik de angst nog niet in mijn lijf. Door met mijn werk te stoppen, nam ik de controle weer terug. En dat patroon zat overal, ook thuis en bij vrienden. Het werd alleen het meest zichtbaar in mijn werk. De enige manier om de controle langzaamaan los te laten, is door de angst die eronder zit langzaam aan te kijken en te laten oplossen. Elke keer een klein stapje.

Nu weet en besef ik ook ten diepste dat de mate van controledwang (over een ander of jezelf) niets zegt over de ander of jezelf, maar alleen aangeeft hoe groot de angst is die eronder zit en niet gezien is. Misschien dat ik daarom altijd zo enorm geraakt word door verhalen van mensen met anorexia, waarbij het gaat over de ultieme controle over jezelf en de angst het soms zelfs wint van het leven.

9 Slapen

Soms heb je van die nachten dat je de minuten op je wekker voorbij ziet gaan en je frustratie met elke minuut stijgt. Vannacht was er zo een.

Gelukkig heb ik ze niet zo vaak meer, dit soort nachten en zeker niet meer de angstnachten. Die vind ik het ergste. Dat zijn de nachten dat je doodmoe in slaap valt, maar tussen drie en vijf uur in de morgen met een kloppend hart, zwetend en met opgejaagd gevoel wakker wordt uit een nare droom of met een rotgevoel. Jarenlang ben ik wakker geworden met verstijfde handen, omdat ik ze in de nacht als vuisten gebald hield in mijn nek, schouders omhoog, totaal verkrampt. Jarenlang heb ik vreselijke nachtmerries gehad over de meest vreselijke dingen. Zonder dat ik wist waar die vandaan kwamen.

Mij is verteld dat dit de tijd is waarop het zenuwstelsel van dieren extra op scherp staat, omdat er vooral bij het ochtendgloren gejaagd wordt. Als je dan niet waakzaam bent is de kans groot dat je als lekker hapje eindigt voor het hogere dier in de voedselketen. Geen idee of het waar is. Anderen geloven in de Chinese orgaanklok. Dat zou ook zeker een uitleg kunnen zijn. Wat de uitleg ook is, als ik tussen drie en vijf uur wakker word, is dit voor mij een signaal van mijn zenuwstelsel dat ik te lang te veel van mezelf gevraagd heb zonder hersteltijd. Oftewel te weinig rustmomenten in de dag, waardoor er geen ruimte is om dat wat langskomt te verwerken. En wat er overdag niet verwerkt kan worden, komt terug in de nacht.

De kennis over het autonoom zenuwstelsel was voor mij cruciaal om beter te begrijpen wat er gaande was in mij. Hierdoor kon ik ook beter begrijpen en luisteren naar wat mijn nachten mij te vertellen hadden. Net als het kijken en serieus nemen van mijn dromen en nachtmerries trouwens, waardoor ik steeds verder ging zoeken naar wat er ooit was en waardoor mijn innerlijke wereld steeds meer betekenis kreeg.

Het bewust zijn van mijn slaap, of beter gezegd: niet slapen, helpt mij nu als een krachtig signaal. Het vertelt mij wanneer ik te hard ga, zonder dat ik het door heb en ik meer rust in moet bouwen om de drukte te laten zakken en te verwerken wat aangeraakt is. En natuurlijk word ik nog weleens wakker, maar dan denk ik ‘dompie, zelf gedaan’ waarna ik nog even lekker wegdoezel onder mijn verzwaringsdeken.

10 Spanning