Waheeda Shadood

Leven in termijnen

..

..

..

..

..

..

..

..

..

..

..

..

..

..

Uitgeverij Jurgen Maas, 2023

Copyright © Waheeda Shadood, 2023

Omslagontwerp © Irwan Droog

Foto’s auteur © Marleen Sahetapy

Verzorging ePub Michiel Niesen | ZetProducties

Drukwerkbegeleiding PrintSupport4u

..

isbn 978 90 8338 122 0

..

Uitgeverij Jurgen Maas | www.uitgeverijjurgenmaas.nl

‘It is truth that liberates, not your effort to be free.’

Krishnamurti

Dit boek draag ik op aan mijn grootouders, mijn ouders, mijn broertjes en zusjes, mijn neven en nichten (ook van de Bulten-kant), mijn man Rik, mijn zoon Jaden, mijn bonuszoon, -kleindochter, -schoondochter en mijn nazaten.

En als laatste aan mijn dierbare lotgenoten Latifa en Marit, die als heldinnen doorgereisd zijn.

Wat ik doe, doe ik ook voor jullie. Until we meet again.

Voorwoord

‘Iedere dag in een mensenleven is een heldenreis met wendingen, tegenslagen en overwinningen’, schrijft Waheeda ergens in het boek dat u in handen heeft. Dit reisverslag is door de jaren heen geschreven. Op een berg in Andalusië, op een Caribisch strand, in de wachtkamer van de oncoloog, in bed. Vooral ook in bed. Was het weer eens tijd voor mijn nachtelijke toiletbezoek, dan hoorde ik haar ranke vingers alweer op het toetsenbord trommelen. Was ze wéér aan het schrijven, of nog steeds?

Dit boek liet zich niet eenvoudig schrijven. Waheeda’s ogen lieten mij de worsteling zien. Nu eens vermoeid en kwetsbaar omdat ze diep in de zoveelste weinig feestelijke jeugdherinnering gedoken was, dan weer vol vuur omdat ze weer een draak overwonnen had. ‘Ik móét opnieuw toen en daar zijn, anders kan ik het niet opschrijven,’ zei ze dan bijna verontschuldigend. En dan liet ze me een passage lezen, met opwellende tranen en een brok in mijn keel als gevolg.

Termijnen. Afspraken. Het leven van een kankerpatiënt lijkt ervan aan elkaar te hangen. ct-scan, pet-scan, hysterectomie, infuus, longpunctie, chemo, bloedprikken, geneeskrachtige sauna, bestraling, nieuwe picc-lijn… Waar ze de moed, kracht en energie vandaan haalde bleef voor mij lang een raadsel. Totdat ik zojuist het hele manuscript in één ruk uitlas: ingebakken veerkracht, de kunst om te dissociëren van waar je was en terugkeren naar waar je bent en vooral: een intense levenslust. Van kinds af aan.

‘Dat je teweegbrengt is van meer belang dan wat je teweegbrengt,’ aldus wijlen Jules Deelder. Als u klaar bent met dit boek, pinkt u wellicht een traantje weg of slaakt u een zucht. Maar misschien zult u ook geïnspireerd zijn geraakt. Tot grootse daden. Zoals het vergeven van hen die u pijn deden. Het opruimen van de rommel die u door de jaren heen al dan niet bewust verzameld heeft. Of het omarmen van wat het leven u nog meer te bieden heeft, behalve pijn, lijden en trauma.

Rik Bulten

1. Oorsprong

Augustus 2021

‘Mevrouw Sjadooood,’ klinkt het door de wachtkamer van een moderne huisartsenpraktijk in de Utrechtse wijk Leidsche Rijn. Al achtendertig jaar – zo lang woon ik in Nederland – telkens ‘dood’ in je naam horen is geen pretje. Vandaag zeg ik er niks over, en ik volg de huisarts de behandelkamer in.

‘Ik voel al een tijdje rechtsonder in mijn buik een bal. Misschien is het obstipatie?’

‘Hoe is het met uw ontlasting? En heeft u ergens pijn?’

‘Mijn ontlasting is goed hoor, en ik heb die bekende, zeurende artrosepijn in mijn nek,’ antwoord ik.

‘Gaat u maar even op de tafel liggen.’

De huisarts drukt met twee koude handen op mijn buik. Daar, rechtsonder, doet het pijn.

‘Het kan obstipatie zijn,’ concludeert hij. ‘Zal ik u wat vezels voorschrijven?’

‘Dat hoeft niet,’ zeg ik. ‘Ik moet gewoon meer drinken.’

Twee minuten later sta ik weer buiten. Dat schiet lekker op. ‘Sjadooood’ echoot nog na. Je spreekt het op z’n Engels uit: Sjadoed. Mensen vragen me vaak waar mijn naam vandaan komt. Diezelfde vraag stelde ik ooit als twaalfjarige aan Khairoel, mijn grootmoeder die ik Ma noemde.

Het was een hete dag in december 1935, zo vertelde ze. ‘Good morning, madam. How are you,’ klonk een donkere stem met een zwaar Arabische tongval. Een prachtige, lichtgekleurde man van ongeveer dezelfde leeftijd als zij, met lichtbruine krullen en gehuld in een luchtig linnen pak, stond bij het hek voor haar huis. Hij stak zijn hand naar haar op. Met zijn andere hand hield hij een fiets vast, beladen met balen kleurrijke stoffen.

Zij lag, hoogzwanger, uit te rusten in haar hangmat in de schaduw onder haar houten huis op palen in La Jalousie (uitgesproken als la djelesie, een overblijfsel van de Franse kolonisatie), in de Britse kolonie Brits-Guyana. Als ze naar boven keek, zag ze de kieren in de vloer van haar huis. Onder haar voeten lag de koele vloer van haar erf, gebeeldhouwd van koeienmest en modder die ze geregeld gladstreek met een doek en een emmer vol met hetzelfde mengsel. Zwanger of niet.

‘Would you like to see some of my materials?’

Vanuit de hangmat, gemaakt van ruwe juten rijstzakken, zochten de ogen van Ma de onbekende stem die haar rust verstoorde. Ze stond moeizaam op en liep naar het hek. De man, een reizende kleermaker, was samen met zijn gezin geëmigreerd uit Syrië.

‘Why here?’ vroeg Ma.

Om dezelfde reden als haar ouders, legde hij uit, Indiase contractarbeiders: op zoek naar een beter leven, gelokt door mooie verhalen. Hij verkocht stoffen, huis aan huis. Vóór de reizende kleermaker stond een tengere vrouw, negenentwintig jaar oud met een lichte, sproetige huid en weelderige lange zwarte haren tot op haar billen. Ze was gekleed in een geel setje van gestijfd katoen: een rok tot aan haar enkels, een blouse met een witte kraag en op haar hoofd een romal, een gevouwen hoofddeksel, eveneens van gestijfd katoen. Aan ieder oor hingen zes gouden baris, Indiase oorringen van verdraaid goud die vergroeid leken met haar oren. Ze rook naar zon en de kokosolie waar ze haar huid en haar mee zalfde.

Achter de zeewering, de iconische Sea Wall, een in 1880 door Nederlanders gebouwde betonnen muur die de kust beschermt tegen de alles opslokkende Atlantische Oceaan, stond haar huis. De binnenmuren behangen met krantenpapier; vol woorden met afbladderende verhalen en zwart-witbeelden van Britse koloniale tijden. De oceaanbries perste zich een weg naar binnen door de kieren tussen de planken van de buitenmuren en verkoelde de verhitte lijven van de inwoners.

Ma werkte op een rijstplantage. Van zonsopkomst tot zonsondergang in de verzengende hitte. Zwanger of niet. Met blote handen plantte ze rijststengel voor rijststengel, tot haar knieën in het water tussen de vissen. Als het lunchtijd was ving ze een paar van diezelfde vissen en bakte ze ze in een pan boven een houtvuur.

Ze wisselden namen uit. Haar familienaam? Akbar. De naam van haar man, mijn grootvader. Zijn familienaam? Shadood. Religie? Beiden moslim. Mijn grootmoeder, op slag verliefd op de naam Shadood, wilde het kind dat op ieder moment in de hangmat geboren kon worden die naam als voornaam geven. Als het een jongetje zou worden natuurlijk. Want na drie zonen hoopte ze stiekem op een meisje. Ma beviel in januari 1936 van: Abdul Shadood Akbar. Haar vierde zoon, mijn vader.

De kleine Shadood groeide op als een nieuwsgierig kind dat niet alleen graag naar school ging, maar ook zwom en viste in de rivieren en cricket speelde. Zijn droom om historicus te worden stierf met de dood van zijn vijftigjarige vader. Hij was zeventien jaar oud en de oudste thuiswonende zoon, daarom was het zijn taak om zijn moeder te helpen de drie jongere kinderen op te voeden. De jongste, eindelijk een meisje, was vier jaar oud. Ma had niet alleen de naam van de Syriër Shadood mooi gevonden, maar ook zijn beroep: ze deed haar zoon in de leer bij de lokale kleermaker. Shadood bleek talent te hebben en droomde van een eigen zaak. Dat werd een kleermakersatelier, een tailor shop, in de grote stad Georgetown. Daar troffen zijn klanten een slanke en charismatische jonge ondernemer met gitzwart, dik naar achteren gekamd haar, donkere priemende ogen en gehuld in keurige, scherpe bandplooibroeken en smetteloze overhemden. Zijn schoenen glommen in de tropische zon. Iedere stap weerkaatste het licht. Hij maakte zijn klanten aan het lachen en wekte hun nieuwsgierigheid door zijn brede interesses, humor en welbespraaktheid. Hij hield van Bollywoodliedjes. ‘Tujhe Suraj Kahoon Y Chanda’ (‘Moet ik je de maan of de zon noemen?’), zong hij onder het knippen van patronen, op feestjes en later ook voor ons.

Pal naast zijn atelier runde een neef van mijn moeder, ik zal hem hier uit privacyoverwegingen Fareed noemen, zijn eigen apotheek. De twee mannen werden dikke vrienden en deelden een onverzadigbare interesse in de islam. Mijn vaders werk in de stad opende de weg naar zijn liefde voor politiek en mensenrechten. Hij voegde de daad bij het woord en bood spirituele steun aan gevangenen die de doodstraf hadden gekregen.

Dat ik mijn vaders voornaam als atypische achternaam kreeg is te danken aan mijn tante, ambtenaar bij de burgerlijke stand in Paramaribo, waar ik geboren ben. Zij deed aangifte van mijn geboorte en verwisselde mijn vaders achternaam met zijn voornaam. Mijn vader gaf me de voornaam ‘Waheeda’, de vrouwelijke vorm van wahid, het Arabische woord voor het getal één en het woord uniek. Had mijn tante opgelet, dan was ik als Waheeda Akbar door het leven gegaan. Waheeda de Grote. Sterker nog, de Enige Grote. En dat terwijl ik van al mijn broertjes en zusjes met afstand de kleinste ben.

2. Onthechting

Oma noemde mijn moeder Blacky, doelend op haar huidskleur. Want oma had een uitgesproken voorkeur voor een lichte tint. Dat was een van generatie op generatie met de paplepel ingegoten Brits-koloniaal schoonheidsideaal, een systemisch minderwaardigheidscomplex. Dat was zo belangrijk dat ze overal naartoe reisde om voor haar jongste zoon een melkwitte, hindoestaanse moslimvrouw te vinden. Die vond ze uiteindelijk in Guyana, zoals het land na de onafhankelijkheid in 1966 ging heten.

Mijn oma en haar broer verloren hun moeder op jonge leeftijd. Haar vader, hindoe en een sluiswachter in hun woonplaats Meteen-meer-zorg, maakte lange dagen. Opa was lid van de gegoede familie Khan, Indiase contractarbeiders. Ze trouwden tegen de wens in van beide families. Hij zesentwintig, zij dertien. In de jaren veertig emigreerden ze naar Suriname en hadden ze al drie kinderen. Mijn moeder is het eerste kind dat in Suriname is geboren, Bibi. Ze was het vierde kind in een gezin van uiteindelijk zeven kinderen; dezelfde positie als mijn vader in zijn gezin. Ze is, naar eigen zeggen, door anderen opgevoed, en nauwelijks door haar moeder. Haar ouders waren vooral heel druk met het opbouwen van een zaak, een nieuw bestaan. Er was weinig tijd voor het opvoeden van kinderen, laat staan voor baby’s, want na mijn moeder volgden er nog twee.

Oma had losse handjes. Spare the rod and spoil the child. ‘The rod’ was vaak een bezem die op het lijfje van mijn moeder neerviel. De kleine Bibi verlangde naar tijd samen met haar moeder, naar moeder-dochteruitstapjes. Op de lagere school organiseerde ze haar eigen uitjes. Op negenjarige leeftijd spijbelde ze twee keer met vriendinnetjes. Oma vond haar altijd al onhandelbaar, maar dit was de druppel.

‘Z, I can’t take it anymore,’ zei ze tegen opa.

‘Then we’ll have to put her in a boarding school,’ was zijn reactie.

Een katholiek internaat zou de komende zes jaar haar thuis worden. Ze kreeg er de naam Rachel. Mijn moeder vertelde later dat ze er alleen voor stond, buiten de mislukte poging van haar oudste broer om de uithuisplaatsing tegen te houden. Ze voelde zich ongeliefd en ongewild. Op haar vijftiende mocht ze weer naar huis. Twee jaar later ontmoette ze mijn vader. Hij was met zijn vriend Fareed op vakantie in Suriname en werd meegetroond naar Uncle Z (opa). Niet geheel toevallig was Fareeds nichtje Bibi, een zeventienjarige schoonheid die op de klassieke Bollywoodactrice Waheeda Rehman leek, ook thuis. Lange zwarte golvende haren in een vlecht die langs haar smalle rug hing, grote, warme donkerbruine ogen die direct opvielen in een smal scherp gezicht met perfect omlijnde lippen. In de woonkamer van Uncle Z sloeg de vonk over. Bibi was ook verliefd op mijn vader en de vrijheid die lonkte als ze met deze charmante dertigjarige kleermaker uit Georgetown zou trouwen. Mijn vader vroeg om haar hand. Haar ouders gaven hun toestemming, maar trokken die een paar dagen later weer in. Oma had zich zogenaamd bedacht.

Mijn moeder was van slag. Mijn vader wist nog van niets. Op advies van haar oudste zus – zelf niet de braafste, want getrouwd met een Arawak in plaats van een Hindoestaan – ging Bibi achter op de brommer van haar zus, met een logeertas, naar het vakantieadres van mijn vader. Dit in de wetenschap dat, als maar genoeg mensen het zouden zien, er geen weg meer terug was. Je was dan als vrouw al bezoedeld. Dat was een schande voor jezelf, maar vooral voor je ouders. Geen andere man zou je nog willen. Zij klopte aan bij zijn bed and breakfast. Hij deed open, verbaasd om haar te zien.

‘Mammy called off the wedding,’ vertelde ze huilend. Mijn vader troostte haar.

‘But you know, you can’t stay here. This will cause more trouble. I’ll take you back and we’ll talk to daddy and mammy.’

Oma was razend, maar het plan was geslaagd. Het onschuldige bezoek leverde voldoende schande op om iedereen aan boord te krijgen. Nog steeds boos om zoveel ongehoorzaamheid en gekonkel deelde oma, zowel op de dag van de verloving als op de trouwdag, nog wel wat klappen uit en duwde ze mijn moeder van de trap. Shadood kwam voor zijn bruid op. ‘Dit is de laatste keer dat je haar slaat!’ deelde hij oma mee terwijl hij ertussen sprong. De jonge Bibi verruilde haar ouderlijke huis voor dat van haar schoonmoeder, Ma.

Zowel mijn moeder als oma reisde heen en weer tussen het inmiddels onafhankelijke Guyana en Suriname, waar haar ouders woonden. Het was dan ook onvermijdelijk dat ik in Suriname geboren zou worden. Mijn moeder beviel een paar uur eerder van mij dan prinses Beatrix van Willem-Alexander, de zoon van een Duitse jonkheer met zes voornamen. Ik werd op de wereld geholpen door vroedvrouw Waggelman, bijgestaan door tante Aisa, aan wie ik mijn geboorte en achternaam te danken heb, de dochter van een Guyanese vader met twee voornamen.

3. Toneel

Opa maakte van elk van mijn bezoeken aan Suriname een feest. Hij verwende me met mijn eerste speelgoed: een vliegtuig en een trein. ’s Avonds nam hij me in zijn armen en danste en zong voor me op de donkerbruine, glimmende houten vloer, totdat ik in slaap viel. Wat vond ik zijn naaiatelier spannend! Die geurde naar geoliede machines, zweet en stof. Zes heavy duty Singer-naaimachines op een rij werden bestierd door Hindoestaanse naaisters met strakke knotten en gebogen ruggen, die de pedalen beroerden met hun voeten. Fijngevoelige handen die bloesjes, jurken, rokken en broeken toverden uit opa’s soepele, kleurrijke stoffen. Deze belandden achter de grote glazen schuifdeuren van opa’s boetiek. Als een glazen sneeuwbol. Daar trippelde ik doorheen. ‘Opa nice dandan.’ Waarop ik die dandan – opa’s verzonnen naam voor kleinemeisjesjurken – meteen mocht passen en aanhouden.

Niet lang na de geboorte van mijn broertje Sheraaz, eveneens in Suriname, stopte het reizen. Mijn moeder was alweer zwanger: van mijn zusje Sayeeda dit keer. Zij is als enige in Guyana, in het huis van Ma, geboren.

‘Oh mi mammy! Oh mi mammy!’ De stem van mijn moeder galmde door het huis heen boven het geluid van alle mensen die zich bij ons hadden verzameld. Het leek heter te zijn dan andere dagen. Na de bevalling riep mijn moeder: ‘Where is Waheeda?’ Ik rende de kamer in en trof haar in bed met mijn zusje gewikkeld in een witte doek.

‘Mommy, I am here.’

Ze vroeg me haar voeten te masseren. Nadat ik mijn zusje had bewonderd deed ik dat zo goed als ik kon met de al geoefende vingers van een vierjarige.

Het huis van Ma was daarna te klein voor een gezin met drie kinderen. Onveilig ook. In de keuken stond een mud stove op een houten onderstel, zoals in de meeste huizen op het platteland. Een fornuis in een vorm die nog het meest deed denken aan twee aan elkaar gelijmde emmers. Laag op laag met modder gebeeldhouwd en opgebouwd door de dunne handen van Ma. Aan de zijkant was een opening voor het hout. Ik was twee jaar, wilde mijn eigen pap maken en had gezien dat het water altijd uit die pan kwam. Balancerend op mijn teentjes pakte ik de pan op het fornuis bij de steel, en verloor mijn evenwicht. Een lavastroom gleed over mijn linkerborst. Ik gilde het uit van de pijn. Puwa (de aanspreektitel voor de enige zus van mijn vader) zag het gebeuren, maar was te laat om in te grijpen. Ik heb nog steeds een litteken in de plooi van mijn linkeroksel. Na dit incident riep mijn moeder zodra ze me even uit het oog verloor: ‘Where is Waheeda?’

We verhuisden naar Georgetown om meer ruimte te hebben en dichter bij het werk van mijn vader te zijn. Mijn moeder stond er nu alleen voor. Geen vangnet in de buurt. De hele dag brachten we samen door in ons kleine, vrijstaande houten huisje met twee slaapkamers, een toilet en een douche. De voordeur bereikte je met drie treden. Tegenover de voordeur, op nog geen twee meter afstand, stond een hut, de keuken, uitgerust met een tweepits gasstel. We hadden geen woonkamer. In de tropische hitte zat je toch altijd buiten op de trap.

Ik hielp mijn moeder in het huishouden, stond op een krukje om borden en rijst te wassen. Als haar voeten pijn deden, masseerde ik ze en hielp haar mijn broertje en zusje aankleden. Het was leuk om mommy’s kleine helper te zijn. Ze had me nodig en had er blijkbaar ook vertrouwen in dat ik daartoe in staat was, anders zou ze me niet vragen om te helpen. Alsof we moedertje speelden in een poppenhuis met echte, levende poppen. De klappen met een kledinghanger die ik af en toe kreeg als er iets niet helemaal goed gegaan was, zoals zij die van haar moeder kreeg, nam ik voor lief.

Zes maanden daarna, op een dag net als alle andere dagen, speelden mijn broertje Sheraaz en ik samen buiten. Hij was een nieuwsgierige peuter met grote zwarte kijkers en dikke zwarte haren. Hij was zoals gewoonlijk luchtig gekleed: wit hemdje, korte broek en blote voeten. Mijn zusje, inmiddels een jaar oud, lag in de kamer van mijn ouders te slapen. Ik, een magere vijfjarige, droeg mijn lange zwarte haren die dag in twee vlechten die langs mijn rug naar beneden hingen over een jurkje. We zaten om de beurt op een driewieler, en waren de enige kinderen die buiten in de hete zon speelden. Ik zag mijn moeder praten met een van onze buurvrouwen. Even later liep ze naar de straat met een koffer in haar hand. We speelden door tot de schemering.

‘Didi’ – dat is Hindi voor oudere zus – ‘where is mommy?’ vroeg mijn broertje huilend.

‘I don’t know,’ antwoordde ik. We zaten op de buitentreden. Ik omhelsde hem troostend. Mijn zusje werd wakker en begon ook te huilen. Ik was bang, het was inmiddels donker en ik wist niet wat ik moest doen. De huisbazin zag ons en vroeg waar onze moeder was.

‘I don’t know,’ herhaalde ik. Ze nam ons mee naar haar huis en belde onze vader. Hij vroeg haar ons die nacht bij zich te houden omdat hij Ma ging ophalen om voor ons te zorgen.

Mijn moeder vertrok die dag zonder ons naar Suriname. Terug naar haar ouders. Onderweg drong het tot haar door dat ze haar kinderen had achtergelaten. Ze huilde de hele weg naar Suriname, vertelde ze me later. Toch koos ze ervoor niet terug te keren. Te voet, met de boot en de bus dreef ze steeds verder weg van ons.

4. Spinnenweb

Juni 1972

We reisden mijn moeder achterna naar Suriname. Mijn moeder wilde niet met ons mee naar Guyana. Mijn vader wilde niet blijven, zijn zaak opgeven en afhankelijk zijn van schoonouders. Bang om zijn kinderen kwijt te raken beraamde hij een plan om met ons terug te keren naar Guyana.

‘Let her sleep,’ zei mijn moeder. Mijn zusje sliep in een box in de hoek van de kamer. Mijn vader zei dat hij met ons drieën op bezoek wilde bij een tante. Ik voelde de koele, gladde, plakkerige houten vloer onder mijn blote voetjes. Mijn vader hield onze handen vast. Mijn linkerhand in zijn rechterhand, mijn broertjes hand in zijn linkerhand. Om geen argwaan te wekken besloot hij daar in die kamer mijn zusje achter te laten. De houten vloer, traptreden, betonnen vloer, stoep, vloer van de auto, ik betrad ze op blote voeten. De taxi bracht ons naar Zanderij en niet naar mijn tante. Ik stapte het vliegtuig in op blote voeten en stapte dik vierhonderd kilometer verder blootvoets op Timehri, Guyana, weer uit.

Wat zich in die kamer afspeelde, waar wij als broer en zussen uit elkaar zijn gehaald en onze levens voorgoed veranderden, is de oerscène van mijn leven. Het cruciale moment dat we voor het laatst als gezin in één ruimte stonden. In het achterhuis van opa en oma.

Zittend naast een huilende vader in het vliegtuig naar Guyana voelde ik me alleen maar met een duidelijke opdracht op zak: niet huilen, sterk zijn en voor mijn vader en broertje zorgen.

Wij trokken in bij Ma. De oceaanwind leek al mijn vragen en verwarring mee te nemen. Over die betonnen muur heen, over land en water naar mijn moeder en mijn zusje. Ik verlangde naar hun stemmen, naar ons gezin, zelfs naar de klappen, naar iets. De wind bracht nooit antwoorden, alleen verkoeling en leegte.

Ma zorgde met haar magische verhalen voor welkome afleiding. In de avondschemer, wanneer vuurvliegen als sterren glinsterden, maakte ik kennis met Ol’Higue, een oude, stille vrouw. Tenminste, voor zonsondergang. Na zonsondergang pelde ze haar huid af en deed die in een kalebas. Ze veranderde in een vuurbal die door de lucht vloog op zoek naar jonge kinderen en baby’s, om zich tegoed te doen aan hun bloed. Ik hoopte dat ze nooit achter mijn zusje aan zou gaan. Ol’Higue maakte zich klein en wurmde zich door het sleutelgat naar binnen. Rijstkorrels voor de deur gooien was een manier om haar tegen te houden. Ze kon dan de verleiding niet weerstaan om de rijstkorrels te gaan tellen. ’s Ochtends, terwijl ze nog bezig was, sloegen de bewoners van het huis haar dan dood. Een andere manier om haar dwars te zitten was de kalebas zoeken en haar huid met peper insmeren. Als ze dan haar huid weer aantrok, zou ze verbranden. Ook een beproefd recept was de sleutel in het sleutelgat steken. Als Ol’Higue probeerde binnen te komen, draaide je de sleutel om en vermorzelde je haar.

‘One more story, Ma. Please!’

En dat deed ze. Over onze overgrootvader die op een avond bij volle maan oog in oog stond met een zeemeermin. In het maanlicht zag hij op een rots bij de vijver dicht bij zijn huis een heel mooie vrouw zitten. Met lange gouden lokken en een vissenstaart die glinsterde in het maanlicht. Ze kamde haar haar en zong met een betoverende stem. Hij kon zijn ogen niet van haar afhouden. Ze stopte met zingen.

‘Go home and be quick. Your daughter is almost there,’ zei ze. Die avond werd Ma geboren.

En dan verhalen over Dutchman Jumbie (djumbi, spoken) van Nederlandse plantage-eigenaren die alleen maar kwade bedoelingen hadden. Dwalende, spokende kolonisten. Angstaanjagend, niet omdat ze wit of Nederlands waren maar omdat ze dood waren. Ze leefden meestal onder oude bomen in plaatsen met namen als Stabroek, Uitvlugt, Beterverwachting, Kijkoveral, Amsterdam, Den Amstel… Maar ook op oude, vervallen en overwoekerde Dutchman-begraafplaatsen. Op slechts tweehonderd meter van mijn vaders kleermakerszaak, op Regent Street, was zo’n begraafplaats. Niemand durfde er te komen. Wij liepen er onderweg naar de markt vaak langs. Ik wees er nooit naar met mijn wijsvinger, bang dat die er spontaan af zou vallen.