Die verdomde meisjesliefde

Deel 2: Schaamte

ISBN 9789083389196

NUR 301

1e druk, 2023

© 2023 Izzy Israël

dieverdomdemeisjesliefde@gmail.com

Cover: Ontwerp-Hulp

Binnenwerk: Ontwerp-Hulp

Dit boek is een uitgave van Uitgeverij Gopher

Koningsweg 72

5211 BN 's-Hertogenbosch

Telefoon 0341 74 61 00

Exemplaren zijn rechtstreeks te bestellen via internet: www.gopher.nl en bij iedere boekhandel.

Niets uit deze uitgave mag worden verveelvoudigd, opgeslagen in een geautomatiseerd gegevensbestand en/of openbaar gemaakt door middel van druk, fotokopie, microfilm of op welke manier dan ook, zonder voorafgaande schriftelijke toestemming van de auteur en de uitgever. Alle in dit boek voorkomende namen, personen en gebeurtenissen zijn louter aan de fantasie van de schrijver ontsproten en hebben geen enkele betrekking op de waarheid.

No part of this book may be reproduced in any form, by print, photoprint, microfilm or any other means, without written permission from the publisher.

All characters in the publcation are fictitious and resemblance to real persons, living or dead, is purely coincidental.

Die verdomde meisjesliefde

Schaamte

Izzy Israël

Proloog

22 augustus 2022

Lieve Marka, 

Waarom of waardoor weet ik niet, maar het volgende kwam vanavond plotseling in mij op (ik durf je er niet over te bellen of te appen of zoiets; daarom kies ik maar voor een ouderwetse brief):

Ooit - begin jaren ’80, vorige eeuw; Bo en jij zaten nog op de lagere school, klas vijf resp. zes, (tegenwoordig de basisschool, groep zeven resp. acht) - bracht ik jullie met een stel vriendinnen naar het strand.

Daar was onder andere Clair bij; Clair en jij waren toen nog vriendinnen.

Ik ging ook mee het strand op en zette daar een windscherm op waar jullie je spullen omheen legden.

Op een bepaald moment waren jullie allemaal in het water (of ergens anders op het strand) en kon ik achter het scherm mijn zwembroek aantrekken. Juist op dat moment kwam Clair teruglopen en in een opwelling trok ik, juist toen ze om de hoek van dat windscherm verscheen, mijn zwembroek weer naar beneden. Daardoor confronteerde ik haar met mijn geslachtsdelen. Clair schrok, draaide zich meteen om en liep weer weg.

Daarna wilde ze geen vriendin meer met je zijn (waarna jij bevriend raakte met Petra). Ik meen te weten, dat je toen niet begreep waaróm Clair met jou geen vriendin meer wilde zijn. Eigenlijk wilde je wel van haar af, dus het kwam je wel goed uit, maar niet op deze manier.

Tenminste, dat is wat ik mij herinner. Klopt dat?

Of heeft Clair je wél verteld van die zwembroekscène en wilde je mij dat niet laten weten om mij te sparen, of omdat je je schaamde voor mij?

Als dat zo is, dan kan ik me voorstellen dat je met mij hebt gebroken en nooit meer geconfronteerd wil worden met mijn ‘foute’ seksuele gevoelens.

Deze brief is niet bedoeld als poging om het contact te herstellen; ik schrijf hem alleen maar omdat het in mij opkwam, ik het kwijt moest en op de een of andere manier ‘sorry’ wil zeggen (slap en laf op deze manier, ik weet het, maar het is in ieder geval iets, en ik ben die ik ben…)

Ik verwacht helemaal niets van je terug, dus ook geen antwoord of reactie! Het ga jou en je gezin goed. Pa Tony.

(Of vind je dit, deze brief - ook - narcistisch?)

1

‘Kom je wel klaar?’

Met gebogen hoofd boven het afwasteiltje stelde Tony deze intieme vraag aan Marka, zijn oudste dochter, die naast hem stond af te drogen.

Na zijn scheiding had hij een vrijesectorflat gevonden en op een gegeven moment was Marka, toen een jaar of zestien, bij hem ingetrokken. Zijn jongste dochter, Bo, bleef in het ouderlijk huis bij haar moeder wonen; ieder weekend waren de zussen dan bij elkaar, de ene keer bij hun moeder en de volgende keer bij hem; in zijn flat had Tony ook voor zijn jongste dochter een eigen kamer kunnen inrichten.

Maar het viel Tony zwaar om Marka alleen op te voeden. Ze was in de vierde van de havo blijven zitten en had omgang met hangjongeren, eigenlijk ‘Tuig van de Richel’ vond Tony, gajes. Een keer, toen hij zijn twee terriërs ging uitlaten, stond er op het plein pal voor de ingangsdeur van het grote flatgebouw, tegen alle regels in, een oude auto geparkeerd. Pas toen Tony er noodgedwongen omheen liep, zag hij dat de rechterzijkant helemaal ingedeukt was. Tijdens het blokje om, kwam de auto hem in de straat tegemoet, een gozer achter het stuur, zijn dochter ernaast. Ze zag hem niet of liet niet merken dat ze hem zag. Ze had inderdaad verteld, dat ze door haar nieuwste vriendje afgehaald zou worden.

Iets daarvoor had ze op zijn vragen uitdagend geantwoord, dat ze inderdaad seks had met jongens en dat die seks ook nog onveilig was. Even viel Tony woedend uit, maar snel zag hij in dat ze zich daar niets van aan zou trekken. Als het ware om die uitval een beetje te compenseren had hij even later dan maar gevraagd of ze er tenminste plezier aan beleefde. Nog terwijl hij die vraag stelde, aarzelde hij erover of een vader zoiets wel mocht vragen aan zijn dochter, maar toen was het al gebeurd.

‘Nee.’

Daarna werd de afwas zwijgend afgewerkt.

’s Avonds vroeg hij zich wanhopig af, waar Marka op dat moment was en wat ze deed. Ook kon hij niet langer ontkennen dat haar uitdagende en opstandige gedrag niet alleen te wijten was aan de puberteit, maar ook voortkwam uit zijn scheiding. Onoplosbaar dus, want die scheiding was en bleef een feit. Intussen moest hij geduld hebben en zijn vingers achter de rug gekruist houden. De pijn in zijn buik werd iets verlicht door een telefoontje naar de Eerste Hulp van het ziekenhuis, waar men hem bevestigde dat een morning-afterpil zonder probleem verkrijgbaar was. Daarna was er evenwel nog veel vieux voor nodig om die buikkramp enigszins draaglijk te maken.

Dat Marka bij hem kwam wonen, was het gevolg van een rechterlijk besluit, gebaseerd op Marka’s eigen verzoek ten tijde van de scheiding toen ze nog vijftien was, neergelegd in een brief aan de rechtbank. Tony had die van haar meegekregen om aan zijn advocaat te geven, onder de uitdrukkelijke voorwaarde dat hij die niet zou lezen. Dat had hij dan ook, uiteraard, niet gedaan. Vermoedelijk had Bo net zo’n brief geschreven - zij was toen veertien en dan hebben kinderen recht van spreken bij wie ze willen wonen - met dit verschil dat zij bij haar moeder ging wonen. Deze ‘verdeling der dochteren’ was, overeenkomstig Tony’s suggestie, gedaan tijdens zijn aankondiging in het gezin dat hij wilde scheiden. Hij had dat gesuggereerd, met name ook om Bo te bevrijden van de overheersing door Marka: zij kon eenvoudigweg niet tegen haar oudere zus op en leed daaronder. Tony sprong regelmatig voor haar in de bres, wat hem weer, hoe omzichtig hij daarbij ook te werk ging, het - terechte! - verwijt van Marka opleverde dat hij Bo voortrok.

Vervelende bijkomstigheid daarbij was, dat Bo qua uiterlijk niet alleen knap maar vooral ook knapper was dan Marka. Het kon niet anders of zij was daar jaloers op. Zo gebeurde het een keer dat Tony met zijn twee dochters op een strandterras zat in Katwijk aan Zee. Op een bepaald moment kwam er een overigens keurig geklede heer aan hun tafeltje zitten met een clipboard. Of Bo in aanmerking wilde komen voor kleding showen en ander modellenwerk. In eerste instantie schrok Tony daarvan: was die man wel te vertrouwen? Bo was toen nog maar zestien. Lingerie misschien? En in tweede instantie voorzag Tony problemen met Marka, dat dit haar jaloezie op haar jongere, maar vooral knappere zus zou versterken. Of Marka mee mocht komen naar een eventuele afspraak? Ja, dat kon wel, maar Tony proefde in de aarzeling waarmee dit werd uitgesproken, dat Marka geen kans zou maken als model.

Om die reden, dacht Tony toen, weigerde hij het aanbod, wat hem bijna nog een ruzie opleverde met de man in kwestie, want die wilde niet alleen zijn ‘ontdekking’ niet zomaar opgeven, maar was een weigering waarschijnlijk ook niet gewend. Jaren later verweet Tony zichzelf dat hij zich toch ook hierin weer had laten leiden door angst voor het onbekende, door lafheid eigenlijk, en Bo een prachtkans had onthouden, zijn zoveelste falen als vader…

Over falen als vader gesproken: talrijk waren de ruzies, vaak uitlopend op felle woordenwisselingen tussen Marka en hem. Op een kwaad moment vond Tony een briefje in zijn brievenbus in de hal van het flatgebouw van vijftien verdiepingen. Het was afkomstig van een onderwijzeres die hij kende van vroeger, toen hij zelf nog voor de klas stond. Zij woonde met haar al lange tijd werkloze man twee of drie verdiepingen lager dan de flat van Tony en schreef dat zij en haar man veel last ondervonden van de luide stemmen in Tony’s woning. Of hij daar rekening mee wilde houden. En dat ze anders een procedure zou starten bij de woningbouwvereniging om Tony uit zijn flat gezet te krijgen.

Weer die hand van ijs om Tony’s hart. Dreiging. Machteloosheid. Angst. Tony kon daar niet mee omgaan, had daar geen verweer tegen, hoe onzinnig en vooral oncollegiaal dat briefje eigenlijk ook was. Ja, Tony herkende het werkeloos thuiszitten: hijzelf zat op dat moment op ‘herplaatsingswachtgeld’, afgekeurd als schoolhoofd: daar kon je behoorlijk gek van worden en dan ging je je al gauw storen aan overlast. Maar in plaats van een verdedigingsplan opstellen, boog Tony daar voor zijn brievenbusvakje, te midden van 179 andere vakjes, in die grote flathal, zijn hoofd. Godverdomme, ook dat nog. Het voelde alsof hij aan alle kanten belaagd werd.

De ruzies met zijn dochter gingen veelal over futiliteiten. Juist omdat hij, vond Tony zelf, niet tegen zijn dochter op kon – voor zijn gevoel was ze net een slag gemener, eigenlijk sterker, dan hij – had hij een draagbare kleuren-tv (die hij in zijn caravan had gebruikt waarnaar hij, ten tijde van de scheiding, was uitgeweken) op haar kamer aangelegd. Pubers kregen in die tijd nog niet zo snel een eigen tv op hun kamer – er moest huiswerk gemaakt worden – maar Tony was een toegeeflijk type plus dat hij zich tegenover zijn dochter schuldig voelde vanwege die klote-scheiding.

Idem dito wat betreft een telefoon (in 1988 was een mobieltje nog totaal onbekend). Maar Tony wilde gewoon ook haar ellenlange gesprekken niet hoeven aanhoren in zijn zitkamer, dus legde hij met verlengsnoeren een toestel aan op haar kamer. Maar dat leverde weer het probleem op, dat er nu helemaal geen rem kwam te staan op met name de lengte van die gesprekken. Tony wilde niet zonder haar toestemming haar kamer binnengaan en ook was het tegen zijn principe om domweg de stekker van het verlengsnoer eruit te trekken. Dus moest hij eindeloos door haar gesloten kamerdeur soebatten, dreigen, smeken, of wat dan ook om haar te bewegen te stoppen met de eindeloze gesprekken. Op zeker moment stelde hij, in overleg met haar, een bepaald, best wel royaal, bedrag vast dat ze maandelijks mocht verbellen. Als de telefoonrekening aangaf dat ze daaroverheen was gegaan, trok hij dat te hoge bedrag, tot haar woede, af van haar zakgeld.

Overigens was haar kamer smaakvol ingericht: alles in ‘Coca-Cola-sfeer’, waarbij de rode kleur, net als in de film Raise the red lantern overal in terugkwam: luxaflex, kussens in het Ikea-zitje, dekbed, bureaustoel, vloerbedekking, enzovoort. Al van jongs af aan hield ze altijd, geheel uit zichzelf, haar kamer keurig netjes opgeruimd, best wel uniek en zeker prijzenswaardig.

Maar die ruzies, God, wat kon Tony daar wanhopig van worden: pijn in zijn buik, in zijn nieren, die zich slechts liet blussen door bier en vieux, best wel veel, al zorgde hij er wel voor nooit echt dronken te worden.

Een keer kwam hij terug van zijn honden-ochtenduitlaat-ronde en zag dat Marka de ontbijttafel mooi had gedekt, eitjes had gekookt, sinaasappels uitgeperst, thee ingeschonken, gewoon voor de aardigheid. Maar juist die ochtend woog het leven Tony zwaar: zijn scheiding, het afgekeurd thuiszitten, zijn foute geaardheid…

Weliswaar had hij sinds kort, dankzij een speciale subsidie van het ministerie, een baantje voor twee dagen om overleg tussen basis- en voortgezet onderwijs op touw te zetten, maar daartoe was hij wel in dienst van een superchristelijke onderwijsorganisatie. Terwijl hij de kerk allang de rug had toegekeerd, zich doodergerde aan de slaafse, dociele sfeer daar. Ja, hij moest nu zelfs, in het kader van de jaarlijkse Vredesweek, in opdracht van die organisatie, ten behoeve van een lessencyclus, samenwerking zoeken met programmamakers van de Evangelische Omroep, die veel aandacht besteedden aan die Vredesweek. Terwijl hij allang zijn toevlucht had gezocht tot de VPRO!

En dan die slapeloosheid, die eeu-wi-ge slapeloosheid… (Om nog maar te zwijgen van zijn vloek - fluisterend - zijn verdomde meisjesliefde…). Oké, hij was dan in psychoanalyse bij een heuse psychiater, een professor nog wel, maar soms leek het of alles daardoor alleen maar erger werd.

Al somberend kwam hij die ochtend terug van de hondenronde en zag die liefdevol gedekte tafel: hij kon het niet verdragen, zei dat hij niet lekker was en sloot zich meteen, met de honden, op in zijn slaapkamer. Even later hoorde hij zijn dochter huilen op haar kamer. Daar schrok hij toch nog weer van, ging naar haar toe: ze lag op bed te snikken, het gezicht in haar kussen.

‘Sorry, sorry, sorry.’

Probeerde haar schouder aan te raken, maar ze schudde hem af en riep:

‘Ga weg!’

Het kwam niet meer goed, die ochtend, Tony heeft de ongebruikte ontbijttafel tenslotte maar afgeruimd.

Een andere keer liep de woordenwisseling zo hoog op dat ze naar haar kamer vluchtte. Maar Tony achtervolgde haar en sloeg haar met een vuist op haar schouder. Verwilderd, angstig keek Marka hem aan. Tony schrok daar zo van - zag in een flits zichzelf, ook zestien, in een hoek van zijn slaapkamer zitten, gehurkt op de grond, zijn handen afwerend boven zijn hoofd, terwijl zijn vader hem, woedend, schuimbekkend, volledig in elkaar sloeg: blauwe plekken, bril stuk, horloge stuk - schrok zo van zichzelf dat hij zich toen voornam aangaande Marka nooit meer ook maar enig fysiek geweld te gebruiken.

Staande in de deuropening naar de gaanderij, want ze rookte, natuurlijk - Tony was al jaren eerder gestopt - beet Marka hem op een avond toe:

‘Van je vrouw kun je scheiden, maar van je dochter niet!’

Een andere keer werd er op zijn slaapkamerraam getikt. Op zijn slaapkamerraam getikt? Die kamer lag aan de balkonzijde op dertienhoog, van buitenaf totaal onbereikbaar. Maar Tony begreep meteen dat het Marka moest zijn: het was een uur of vier in de nacht. De laatste tijd kwam ze in het weekend vaker zo laat thuis, maar meestal hoorde Tony dat niet, want ze had haar eigen sleutels natuurlijk, en hij gebruikte oordoppen. Maar nu was ze kennelijk haar sleutels vergeten. Tony haastte zich uit bed, naar de kamer van Bo, waar de deur naar het balkon was.

‘Wat? Hoe?’

‘Ja, sleutels vergeten; ik heb een hele tijd op de bel gehangen maar door die oordoppen hoorde je dat natuurlijk niet.’

‘Ben je over al die balkons geklommen? Mijn god!’

Via de galerij en een brandtrap had ze de balkonkant weten te bereiken en door telkens over de balustrade langs de afscheidingen tussen de aaneengesloten balkons te klimmen van vijf flats, hangend boven een afgrond van dertienhoog, had ze hun eigen balkon bereikt.

‘Heb je gedronken?’

Wanhopig trok Tony zich, met zijn twee honden, terug op zijn kamer na een zoveelste ruzie. Natuurlijk was hij de vieux niet vergeten. Zijn maag was verkrampt, zijn nieren voelden versteend. Schrijvend in zijn dagboek probeerde Tony de wanhoop voor te blijven; het lukte niet, de kramp in zijn maag werd, ondanks de vieux, erger.

Tot hem ineens iets inviel. Dat wil zeggen: zoals wel vaker schreef zijn hand een gedachte op, haast nog voordat hij er in zijn bewustzijn vorm aan had gegeven. En zo kon het gebeuren dat hij opschreef: Ik geloof, dat ik, hoe verschrikkelijk ook, niet van mijn dochter hou. Maar…niemand kan mij verplichten van haar te houden; wel kan én mag men van mij verwachten dat ik voor haar zorg, haar onderdak, voedsel, veiligheid, enzovoort geef. En dát kan ik aan, díe opdracht kan ik overzien en volbrengen…

Tot zijn verbazing voelde Tony toen de kramp in zijn maag wegsmelten als sneeuw voor de zon, zijn nieren ontspannen. Dat simpelweg een dagboektekst, een rationele constatering eigenlijk, zoiets kon bewerkstelligen, een reële uitweg kon bieden…

Tony kwam terug van de hondenochtendronde. In zijn woonkeuken stond Marka bij de eettafel te snikken. Hij voelde triomf in zich opwellen, opwolken, bijna ontploffen. Zie je wel, hij had gelijk gekregen! Dat telefoontje van school was natuurlijk, net tijdens de hondenuitlaatbeurt, gekomen. Hij had er eerst met haar een tijdje op zitten wachten, maar toen toch besloten eerst de honden uit te laten. En nu was ze dus net in zijn afwezigheid gebeld: dat ze inderdaad was blijven zitten in havo-4. Zoals hij wel voorspeld had, haar had gewaarschuwd, iedere keer weer, er ruzie over had gemaakt. En nu kon hij dus zijn gelijk halen. Ha!

Maar toen zag hij haar gebogen hoofd, hoe ze hem met betraande blik vervolgens aankeek. Hij zag haar verdriet, haar ontreddering en zijn triomf maakte op slag plaats voor medelijden, medeleven (toch houden van?). Hij ging naar haar toe, sloeg zijn armen om haar heen en trok haar, zonder een woord te zeggen, tegen zich aan. Ze gaf mee, snikte op zijn schouder…

2

‘Ik, pappa!’

Tony wees op zijn borst. Hij stond door zijn knieën gezakt naast een plexiglazen, dus doorzichtige ziekenhuis-babybak. Daarin lag zijn pasgeboren dochter Marka, nog geen uur oud, provisorisch gereinigd, gewikkeld in doeken. Ze had amper gehuild na de geboorte. Gelukkig wel even, om de ademhaling op gang te brengen, maar niks geen wanhopig gekrijs of zoiets. Ze werd zelfs al snel weer stil, eerst op de buik van haar moeder, daarna bij het schoonmaken. En nu lag ze stil te kijken, op haar rug, warmpjes omwikkeld.

Stil te kijken naar…Tony. Want ze had haar hoofd opzij gedraaid, zodat ze hem kon zien.

Kunnen baby’s van een uur oud kijken? De ogen waren duidelijk open. Veel te grote kijkers in een nog gerimpeld babygezichtje. Kijken ja, maar zien ze ook iets? Babylogen beweren over het algemeen van niet. Misschien zien baby’s verschillen tussen licht en donker, maar iets onderscheiden, iets waaraan hun blik zich kan hechten, waarop ze kunnen focussen: lariekoek. Daartoe zijn hun hersentjes nog lang niet in staat.

Had Tony ergens gelezen, hij wist niet meer waar. Hij had veel gelezen over baby’s, over de geboorte, de zwangerschap, wat er allemaal mis kon gaan.

Want er was al wat misgegaan. Het was niet de eerste keer dat Bep in verwachting raakte. Twee jaar eerder ook al eens. Dat was onverwacht; voorbehoedsmiddelen wilden ze niet gebruiken; dat vonden ze, zo christelijk - of eigenlijk ‘blo’- als ze toen nog waren, vulgair. De pas uitgevonden ‘pil’ was nog niet in zwang en had ook een mogelijk negatieve invloed op het liefdesspel. Ze verlieten zich op berekeningen aangaande de vruchtbare periode van Bep. En daarbij was dus iets misgegaan.

‘Een onderwijzer, die niet kan rekenen!’ had Tony half stoer, half lacherig rondverteld binnen familie, vrienden en werkkringen; Bep en hij werkten allebei in het lager onderwijs. ‘Stoer’ omdat hij daarmee openlijk aangaf dat ze ‘het’ dus deden. Op zich is dat niet vreemd voor een pasgetrouwd paar, maar over zoiets praatte je niet. Tenzij je modern, als ‘meegaand met je tijd’ wilde overkomen. En zo rond 1970 was het mode om je niet (langer) voor seks te schamen.

Maar het kwam wel verdomd slecht uit, ook financieel gezien. Destijds was het in Tony en Beps kringen usance om, als vrouw, met werken te stoppen als er kinderen kwamen. En geen werk is natuurlijk geen inkomen. Vervelend als je je huwelijk, een leven samen, op poten wilt zetten. En dat niet alleen: ze woonden nog maar op kamers, huurden een bovenetage van een bejaard echtpaar. Ja, er was toevallig wel een klein zijkamertje, dat nu als opslagruimte werd gebruikt, maar bij oude mensen ‘op kamers’ met een baby, dat wil je niet.

Echter, op een zondagmiddag voelde Bep zich niet goed, ging een poosje naar bed. Toen ze weer in de zitkamer verscheen vertelde ze Tony, dat ze bloedde. Niet zo heel veel, maar toch onmiskenbaar. Evenwel, ze had gehoord dat zoiets wel vaker gebeurde bij een eerste keer in verwachting, een soort valse ongesteldheid. Op zich hoefde dat niet alarmerend te zijn. Dat deden ze dan ook niet, alarm slaan.

Maar toen het bloeden na een week nog niet gestopt was, ging Bep toch maar eens naar de huisarts. Die constateerde dat de zwangerschap spontaan beëindigd was. Ook dat kwam vaker voor. Niet iets om je ongerust over te maken. Bep kon gewoon doorgaan met haar leven, haar werk, en ook konden er gewoon nieuwe pogingen ondernomen worden.

Zowel opgelucht als geschrokken wachtten ze voorlopig nog met die nieuwe pogingen, maar toen Tony toch weer te veel zin kreeg in seks, besloten ze zich aan de pil te wagen. Pas na het betrekken van een eigen woning en het financieel opbouwen van een huishouden, waagden ze zich aan het maken van een kind. Met snel succes.

Maar omdat de eerste keer in een miskraam was geëindigd, werd Bep nu wel medisch zorgvuldig in de gaten gehouden. En toen ze toch weer een beetje bloedde, moest ze onmiddellijk plat en twee weken voor de geboorte voor de zekerheid worden opgenomen in het ziekenhuis.

In die tijd kregen de negatieve effecten van roken steeds meer aandacht. Tony, hoewel een gretige roker - pakje van vijfentwintig Caballero’s per een à twee dagen; of een baaltje shag, Winner, per drie dagen - was daar gevoelig voor en had al diverse keren tevergeefs geprobeerd te stoppen. Maar met een baby in aantocht leek het hem toch eindelijk te lukken: toen Bep naar het ziekenhuis moest, was hij al vier weken rookvrij.

Maar! Op de afdeling waar Bep kwam te liggen was ook een zitje: een bankstel met een langwerpige salontafel in een nis. Op die tafel was een plakkaat aangebracht, waarop met grote letters stond aangegeven VERBODEN TE ROKEN. Dat was dus duidelijk; jammer maar helaas. Echter, er stond nog een tekst onder: BEHALVE VOOR AANSTAANDE VADERS. Dit vond Tony zo uitnodigend, dat hij weer was begonnen. Deels tot zijn spijt, want hij merkte onmiddellijk dat hij nu liever de lift nam, te midden van allemaal medebezoekers waartussen hij zich ongemakkelijk voelde. Maar dus ook deels tot zijn genot, want dat inhaleren, vooral de eerste paar teugen van de dag nog voor het ontbijt: verrukkelijk. Of je keel klaarkwam, had hij weleens bij zichzelf bedacht (maar natuurlijk nooit tegen iemand durven zeggen).

De bevalling was niet vlot verlopen. Zittend in dat zitje en lurkend aan zo’n kankerstaafje had hij een vrouw uit een van de andere kraamkamers weleens horen gillen. Ongegeneerd vond hij dat, als zijn Bep dat nou maar niet ging doen. En dat deed ze dan ook niet, ze hield keurig haar fatsoen. De bevalling was dan ook niet zozeer pijnlijk als wel langdurig; zette in op vrijdagavond maar viel tegen elf uur zo stil, dat Tony naar huis werd gestuurd om te gaan slapen. Mocht het toch weer op gang komen, dan konden ze hem altijd bellen; hun huis was niet ver weg.

Maar ook de hele zaterdag daarop gebeurde er vrij weinig. Tot de artsen aan het eind van de middag besloten de bevalling kunstmatig op te wekken. En toen was het dan ook snel gepiept. Weliswaar was Bep een beetje ingescheurd, maar ze had toch een pracht van een baby ter wereld gebracht, een dochter, Maria Karen, roepnaam Marka, die, nog onder de geboortesmurrie, op Beps buik werd gelegd.

En dus even later, min of meer schoongemaakt, lag ze in zo’n doorzichtige babybak. Tony kon, op zijn hurken, naar zijn dochter kijken, via de zijkant van de bak. En ze keek terug! In weerwil van alle babylogenwijsheid zag Tony, dat Marka hem aankeek, met haar dus veel te grote, in haar geval blauwe ogen, recht in de zijne, tot in zijn ziel! En die grote blauwe ogen stonden kwaad. Zijn pasgeboren dochter Marka, van nog geen uur oud, keek hem woedend aan! Tony wist dat dat niet kon, dat zo’n emotie niet bepaald ‘des pasgeboren baby’s was, maar toch ervoer hij dat zo, op en top. En toen hij zei, wijzend op zijn borst: ‘Ik, pappa,’ vertrok het gezichtje en zette Marka het op een brullen.

Om een uur of twaalf in de nacht ging Tony zijn lege en donkere huis in. Gelukkig had hij de centrale verwarming aan laten staan, anders was het ook nog koud geweest. ‘Leeg’ en ‘donker’, maar Tony vond dat juist wel fijn, vond het wel fijn om op een moment als dit alleen te zijn, zodat hij zijn emoties de vrije loop kon laten.

En even later was zijn woonkamer dan ook aangenaam verlicht, draaide de pick-up zijn favoriete elpee: de Matthäus en had hij een cognacglas, gevuld met een flinke bodem vieux in de hand. Juist toen hij zijn derde glas had ingeschonken, was die Matthäus gevorderd tot en met het verraad van Petrus. Gedrag, waarin Tony zich maar al te goed herkende en zodoende Petrus heel goed begreep: eerst vol bravoure zijn geliefde Heer en leermeester bij hoog en bij laag verzekeren dat die altijd op zijn onvoorwaardelijke steun kon rekenen en dan, als puntje bij paaltje kwam, diezelfde Heer en leermeester verraden en vloekend ontkennen dat hij ook maar iets met ‘die vent’ te maken had.

Angst. Verlammende angst. Tony weet er alles van, nog steeds ja, zichzelf verwijt hij dan gauw lafheid, maar bij een ander heeft hij al snel de neiging er begrip voor te hebben en dergelijk gedrag te vergeven. Zo ook bij die arme Petrus: na drie keer heftig te hebben ontkend dat hij een kennis, laat staan een vriend van die Nazareeër was - de laatste keer zelfs vloekend - werd hij ‘wakker geschud’ door het kraaien van een haan; hij vluchtte de stadspoort uit ‘…und weiheiheinte bitter.’ En Tony, daar diep in de nacht, met zijn derde bel vieux, snikte met hem mee, tranen rolden over zijn wangen. Is dat normaal, als je net vader bent geworden?

En daarna volgde het weergaloos mooie Erbarme Dich. Tony stond op, liep naar de radio en zette het volume, ondanks het late uur, vol op tien. Terwijl hij bleef staan – bij die schitterende muziek kun je niet gaan zitten – dirigeerde hij met het glas vieux in zijn ene hand min of meer mee, terwijl de tranen hem over de wangen bleven stromen.

3

‘En jij kan helemaal oplazeren!’

Heeft hij dat echt gezegd? ‘Oplazeren’? Of was het ‘opsodemieteren’? Tony piekert zich suf. Hij ligt op de ic-afdeling bij te komen van zijn openhartoperatie. Het is stil op de afdeling, behalve, nota bene, het geluid van een radio. Mag dat? Hier op de ic, mag je een radio hoorbaar voor anderen aan hebben staan? Het geluid klinkt vanachter een schot, rechts van zijn bed. Kennelijk ligt daar een medepatiënt, met dus een radio aan. Weliswaar zachtjes, maar toch hoorbaar dus. En dat irriteert Tony. De muziek, of wat is het, islamitische klanken, het zingen van gebeden, of ‘zingen’... Krachtens zijn levensinstelling wil hij respectvol openstaan voor iedere cultuur en religie, hoe buitenissig ook, maar die islamitische klanken hebben in zijn beleving veel weg van ‘janken’.

Het zal wel komen doordat Tony een geweldig broertje dood heeft aan iedere vorm van religie die opdringerig is, die dreigt met hel en verdoemenis als men er niet eerbiedig de knie voor buigt. Als cultuuruiting heeft hij daar geen enkel bezwaar tegen, integendeel, is hij vol belangstelling, bezoekt gaarne godsgebouwen, tempels, kerken, moskeeën, synagogen, noem maar op, neemt graag deel aan rituelen, is ook overtuigd van de voor een samenleving verbindende en regulerende functie van religies, maar de dreiging van ‘je ziel of de hel’ wijst Tony categorisch van de hand. Oprotten met die bekeerdrift; alleen maar bedoeld om macht uit te oefenen, om de eigen lafhartigheid te camoufleren.

En niet alleen omdat hijzelf zich ontworsteld heeft aan streng gereformeerde bekrompenheden, maar ook omdat die neerbuigende, chanterende, machtswellustige mentaliteit binnen zo’n ‘geloof’ volkomen haaks staat op zijn al eerdergenoemde levensinstelling, waarin respect en ruimte voor eenieder bovenaan staan.

Dat hij, hier op de ic, terwijl hij ligt bij te komen van een zware openhartoperatie, meteen alweer geconfronteerd wordt met opdringerig religiegedoe, is hem net even te veel. En of het komt door zijn kwetsbare situatie, of dat hij nog zo ontremd is door de coma, waaruit hij net is ontwaakt, hij besluit meteen er iets aan te doen.

‘Zuster of mevrouw, ik weet eigenlijk niet hoe ik u moet noemen,’ zegt hij tegen een passerende verpleegkundige, ‘die radio…’

De aangesprokene, klein van stuk, jong, met zwart, lang, samengebonden haar, knikt en loopt meteen door naar de patiënt naast Tony. Zachtjes laat ze weten dat de radio helaas toch uit moet omdat de andere patiënt er last van heeft. Een onverstaanbaar gegrom, een klik, en het is stil.

Tony haalt opgelucht adem, hetgeen pijn doet aan zijn borst. Oh ja, voorzichtig.

Dan gaan zijn gedachten weer terug naar het vraagstuk van het ‘oplazeren’. Hij zou het tegen zijn broer hebben gezegd, tegen Jelle, die onverwacht naast zijn bed aanwezig was, toen Tony zijn ogen opsloeg. Hij herkende hem meteen, bedacht onmiddellijk dat Jelle kennelijk ook de operatiefolder had gelezen, waarin de aanwezigheid van een familielid of goede vriend bij het ontwaken uit de coma werd aanbevolen. Maar had Tony dan inderdaad gereageerd met een bijna nijdig ‘En jij kan helemaal oplazeren’?

Terwijl zijn broer zich juist zo voor hem had uitgesloofd in de dagen voorafgaand aan de operatie. Hij was voortdurend op bezoek gekomen, had vuile was meegenomen (Tony verbleef al tien dagen in het ziekenhuis, omdat zijn operatie wegens noodsituaties al twee keer was uitgesteld), had zijn telefoonoplader, scheerapparaat en oortjes thuis opgehaald en had een schriftje gekocht als ‘ziekenboegdagboekje’. En dan was Tony’s eerste reactie geweest dat hij kon ‘oplazeren’ (of ‘opsodemieteren’) en dat ook nog ‘helemaal’? Als hij het inderdaad gezegd had, wat zei dat dan over Tony, over hoe hij eigenlijk over zijn broer dacht? Want als je net uit coma komt, ben je nog zo ontremd als maar kan, en laat je dus je diepste gevoel spreken… En juist daar maakt Tony zich zorgen over: want dat zou toch echt lelijk van hem zijn, dat verdient Jelle niet…

Tony probeert zich nog meer te herinneren van dat ontwaakmoment. Iemand had hem gevraagd wat voor beroep hij had gehad, toen hij nog werkte. ‘Docent Levensbeschouwing’ had hij geantwoord en er zelfs bij gezegd dat hij dat vak met zoveel liefde had gegeven aan pubers. Daarop had een ander iemand, een pubermeisje van een jaar of vijftien, dochter van zijn medepatiënt (?) gereageerd met ‘Leuk’ en dat had Tony weer aangenaam verrast. Dit kwam allemaal uit de mist van het wakker worden tevoorschijn. Maar zijn eerste woorden waren, als hij het zich goed herinnerde, dan toch echt geweest dat zijn zorgzame jongste broer kon ‘oplazeren’, ook nog zo grof geformuleerd! Nou, hij moest er straks maar naar vragen, als Jelle op bezoek kwam, en hem meteen zijn excuses maken. Vooreerst is hij doodmoe, nu.

’s Avonds, kennelijk na het wisselen van de wacht, komt een nieuwe zaalarts zich voorstellen, een jonge vrouw. Tony grijpt het moment meteen aan om de kwestie van zijn slapeloosheid aan te kaarten. Hij heeft van huis (door zijn broer opgehaald) het angstremmende middel Alprazolam meegenomen, dat hij al jaren gebruikt als slaapmiddel. Gelukkig had hij net een nieuwe voorraad. Hier op de ic, echter, kan hij niet bij zijn spullen; die zijn ergens achtergebleven in een opslag, plus dat hij zich nu nauwelijks kan bewegen, laat staan zich oprichten om medicijnen te pakken en die in te nemen. Dus is hij de komende nacht totaal afhankelijk van de ziekenhuismedicatie.

‘Eerst maar even zo proberen,’ antwoordt de jonge zaalarts bits, ‘en als het niet gaat, kunt u altijd nog om een slaapmiddel vragen.’

Tony kampt al een kleine zestig jaar met slaapproblemen, heeft duizenden pillen geslikt, met wisselend succes, slaapcursussen gevolgd, hij is jaren en jaren in psychotherapie geweest, maar zijn kwetsbaarheid op slaapgebied is altijd gebleven. In ‘eerst maar even zo proberen’ heeft hij geen enkel vertrouwen. Hij vertelt iets van zijn problematiek, beklemtoont dat hij echt Alprazolam nodig heeft, maar dat wordt door de jonge vrouw resoluut afgekapt met: ‘Ik zal u een middeltje geven, maar Alprazolam hebben we niet in huis.’

Tony zwijgt perplex. Niet in huis? Wat een onzin! Dit is godverdomme toch een ziekenhuis, hier is toch alles, tenminste zo goed als alles ‘in huis’? Maar de zaalarts is al verdwenen, Tony desolaat achterlatend. Want dit wordt dus weer een nacht zonder een seconde slaap, terwijl hij voor zijn herstel slaap zo hard nodig heeft. Tony zucht. Au. Haalt zijn schouders op. Voorzichtig! Dan maar niet, dan slaapt hij maar niet, hij is dat wel gewend, en hij is sowieso mistroostig.

‘Heel goed gelukt!’ De hartoperatie was heel goed gelukt, had Jelle hem ’s middags bij het ontwaken enthousiast laten weten. Hij had de informatie van de cardioloog zelf gekregen, dus uit de eerste hand. Tony herinnert zich vaag, dat hij die dokter ook nog een hand heeft gegeven, dat die hem had gelukgewenst.

Terwijl Tony juist zo ambivalent staat tegenover die operatie.

Het was allemaal ook zo plotseling gegaan. Ja, hij had al veel langer een beetje last bij inspanningen, bij fietsen naar de tandarts, waarvoor hij, zoals altijd, te laat dreigde te komen; bij het voetballen met zijn hondje, dat wil zeggen met het telkens wegschoppen van de bal, met een eind snel lopen omdat er een bui dreigde. Maar niet veel meer dan ‘een beetje’, nauwelijks pijn of benauwdheid. Al een keer eerder had hij het tijdens een consult bij de huisarts ter sprake willen brengen, maar dat kon toen niet, want ‘maar één klacht per consult; moet u een nieuwe afspraak maken,’ waar het vervolgens niet van kwam.

Tenminste niet meteen. Drie maanden daarna had hij er toch maar eens wel apart een afspraak voor gemaakt. De huisarts had geluisterd, maar niets verontrustends gehoord en Tony stond al weer klaar om ‘in te pakken’ toen de dokter hem, deze keer wel, vanwege zijn leeftijd gekoppeld aan de klachten, toch maar doorverwees naar een Cardiologisch Centrum.

Daar kon Tony al binnen tien dagen terecht en na een intake werd er een afspraak gemaakt voor een fietsproef. Die was een week later en Tony meende vooraf van de verpleegkundige te begrijpen dat de uitslag van die proef naar de huisarts gestuurd zou worden. Omdat de fietsproef zelf op vrijdag plaatsvond, zou hij dus pas de maandag erop kunnen horen of er iets mis was. Eerst werd er nog een echo van zijn hartslag gemaakt, een hartfilmpje, er werd bloed afgenomen en nog een paar dingen, en toen die fietsproef. Met ontbloot bovenlijf, volgeplakt met sensoren, beklom Tony het zadel. Hij fietste en fietste, terwijl de trappers steeds zwaarder rondgingen (dit stelde de verpleegkundige in). Op een bepaald moment zei ze: ‘U bent er bijna,’ maar dat was juist het moment waarop Tony ermee stopte, omdat hij echt niet meer kon.

Daarna kon hij zich bij een wastafel wat opfrissen en zich weer aankleden. De verpleegkundige vroeg hem weer in de wachtkamer plaats te nemen en zich, indien gewenst, van koffie te voorzien via de automaat. Dat deed Tony. Maar toen hij daar een tijdje zat, het was vrijdagmiddag, vroeg hij zich af waarop hij eigenlijk moest wachten. Er was hem toch verteld dat de uitslag naar de huisarts zou gaan? Dus wat deed hij daar nog? Resoluut stond hij op en pakte zijn jas uit de garderobe. Buiten liep hij naar zijn auto, die hij tamelijk dichtbij had kunnen parkeren. Voor de zekerheid had hij deze keer toch maar niet, zoals anders altijd in Amsterdam, de fiets gepakt.

De maandagochtend daarop werd hij gebeld door een assistente van de huisarts. De uitslag van het hartonderzoek was binnen en of hij ’s middags langs kon komen voor het bespreken daarvan. Tony keek daarvan op. Zou hij nu eindelijk echt iets mankeren aan zijn hart? Op 74-jarige leeftijd. Bijna zijn hele leven was hij bang geweest voor hartfalen; had al toen hij begin twintig was en nog niet eens afgestudeerd aan de kweekschool op de onderzoekstafel van een huisarts gelegen, maar nooit was er een afwijking geconstateerd. Nu dan wel? Ja, kon, eens moest de eerste keer zijn.

Toch maakte hij zich nauwelijks ongerust, toen hij ’s middags tegenover de huisarts zat, en keek dan ook zeer verrast op toen hij te horen kreeg dat er bij hem een ‘angina pectoris’ was geconstateerd, een stabiele (je had dus ook een onstabiele en dat was erger) en dat hij doorverwezen werd naar een ziekenhuis voor een hartkatheterisatie. Het beste was als hij zelf uitzocht waar hij het snelst kon worden geholpen.

Zo was Tony terechtgekomen bij een ziekenhuis in de regio. Daar konden ze hem al binnen tien dagen helpen. Afspraak gemaakt, Tony’s dochter Bo zou hem brengen, ze kwam er voor haar werk die dag toch langs. Op de dag zelf bracht Tony zijn hondje ’s ochtends vroeg naar een jong stel met net zo’n hondje, dicht in de buurt, met de afspraak dat hij hem ’s avonds, uiterlijk voor zes uur weer op zou halen.

Zijn dochter kwam, geen files onderweg, en ruim voor de afspraaktijd, om tien uur, meldden ze zich op de hartafdeling. Tony werd ingeschreven en ook verdere voorbereidingen werden getroffen. De katheterisatie zelf was gepland om kwart over elf, maar daar hoefde Bo niet bij te blijven. Was ook niet de bedoeling; bovendien had ze haar eigen afspraken. ’s Middags om drie uur zou ze hem weer komen ophalen.

Om elf uur kwam een broeder Tony vanuit de wachtkamer halen met een rolstoel; daar moest hij verplicht in, dat was standaard. Hij werd naar een grote kamer gereden, met een tafel om op te liggen te midden van allerlei apparatuur en onder kolossale verlichtingsarmaturen. Naast de brancard stond een groot scherm. Tony kreeg van diverse mensen handen, namen werden genoemd die hij meteen weer vergat en iemand legde hem uit wat de bedoeling was. Met een camera zouden ze via een ader in zijn rechterpols naar zijn hart gaan en aldaar een kijkje nemen. Op het grote scherm zou Tony het zelf allemaal kunnen volgen.

Hij ging liggen en ze begonnen, afgeschermd, aan zijn pols te prutsen; Tony voelde er dankzij de verdoving weinig van. Het scherm flikkerde aan en Tony zag allerlei kunstzinnig aandoende non-figuratieve constellaties, waarvan hij geen seconde begreep wat de betekenis ervan was. Tot een bepaald moment: een dokter wees het hem aan: ja, dat herkende Tony wel als een hart, in ieder geval het ritmisch kloppen van allerlei lijnen en vloeistoffen, alles in grijstinten overigens.

‘Ja, ik zie het,’ zei de dokter toen ineens. Hij wees aan: ‘Daar zit een stuk plaque en het is al aan een kant losgelaten. Een gevaarlijke plek.’

Tony zag bovenin een soort T-splitsing, een witachtig ‘banaantje’ (nog maar!) aan een kant vastgeplakt aan de aderwand, telkens mee wuivend op de golven van de hartslag.

‘Oei,’ zei de dokter, ‘als dat losschiet…; nee, die plek laat zich niet behandelen met een stent, dat wordt helaas opereren, een flinke operatie. En u zult meteen aan de hartbewaking moeten, dus hier in het ziekenhuis moeten worden opgenomen.’

Tony schrok, schrok zich eigenlijk een ongeluk. Dit was menens, hij mankeerde echt iets. Hij moest zelfs zijn best doen om zijn tranen binnenboord te houden, helemaal toen een broeder hem vroeg of Tony op zijn mobiel foto’s wilde hebben van de beelden op het scherm. Tony kon alleen maar knikken, intussen grabbelend naar zijn telefoon.

Een toen een verpleegkundige later vroeg of Tony zelf zijn dochter wilde bellen, of dat zij dat zou doen, liet Tony dat graag aan haar over. Zelf zou hij, wegens gesnik, weinig kunnen uitbrengen. Dat werd dus niet hondje Sjors uiterlijk zes uur ophalen…

Uren later heeft Tony nog geen oog dicht gedaan. Weliswaar heeft hij, toen hij zijn slaapproblemen met een zuster deelde, een oogmasker en zelfs oordoppen gekregen, maar hij heeft geen seconde geslapen. In de late avond was er eerst nog veel herrie geweest vanaf de gang, of vanaf wat voor ruimte ook (in een ziekenhuis staan alle deuren wijd open, als er al sprake is van een aparte ruimte).

Herrie, afkomstig van verplegend personeel. Tony meende te begrijpen dat het over vakanties ging, in ieder geval werd er veel en hard gelachen. Vlak naast de ic, dus de intensive care! Nou, intensief was het in ieder geval wel, maar toch iets heel anders dan ‘zorg’… En ja, behalve dat herrie iemand uit de slaap kan houden, kwam daar voor Tony ook nog eens ergernis bij, machteloze ergernis, dus dubbel min. En dat was hier geen ‘plus’…

Vervolgens, als dat lawaai eindelijk verstomd is en de nacht begonnen, hoort Tony voortdurend links van hem het geratel van een toetsenbord. Kennelijk maakt degene die hem in de gaten moet houden, van de gelegenheid gebruik om gegevens in te voeren, verslagen te maken en andere administratie bij te werken. Af en toen hoort Tony rechts het geluid van een printer…

Maar dan besluit hij toch hulp te vragen. Hij trekt het oogmasker af, hetgeen wordt opgemerkt door een broeder.

‘Ik kan helemaal niet slapen!’

‘Ik roep even de zaalarts.’

Niet ‘even’ maar veel later verschijnt de jonge vrouwelijke dokter aan zijn bed.

‘Ik kan helemaal niet slapen.’

‘U lag er anders heel rustig bij de hele tijd.’

Tony voelt wrevel. Denkt ze nu echt dat hij het ligt te verzinnen, godverdomme?

‘Dat kan ik heel goed, stilliggen tijdens niet slapen. Ik ben ervaringsdeskundige.’

‘Zou u niet zo hard willen praten, er zijn nog andere patiënten.’

Jezus! Hij sprak juist zo zachtjes mogelijk, maar omdat ze bij zijn bed wegliep om iets uit een kast te pakken, was hij wat harder gaan praten. Hij besluit nu maar zwaar geschut in de strijd te gooien.

‘Ik ben suïcidaal!’

Nu is ze kennelijk gealarmeerd: ze komt naar hem toe, kijkt bezorgd.

‘Wat zegt u nu? Daar schrik ik van.’

‘Ik ben suïcidaal. Ik wilde die hartoperatie eigenlijk helemaal niet. En daar tob ik nu over.’

‘Ik zal kijken wat ik kan doen.’

En weg is ze weer. Tony prutst het oogmasker maar weer op zijn plek, duwt de oorproppen nog eens extra aan en gaat weer liggen wachten. In ieder geval heeft hij er nu aan gedaan, wat hij kon, misschien dat dat al rustgevend werkt.

Later in de nacht, Tony moet toch wat weggedoezeld zijn, wordt hij wakker van gerommel rond zijn bed. Hij trekt zijn masker weer af. Mannen in witte pakken rond zijn bed, apparaten. De zaalarts staat ertussen. Een van de mannen buigt zich naar hem toe: ‘We gaan even een foto van uw longen maken.’

Tony, van nature of gewoon uit lafhartigheid, is altijd meegaand, maar nu is hij toch stomverbaasd.

‘Van mijn lóngen?!’

‘Nou ja, van uw hart natuurlijk, excuus, maar daar zitten ook uw longen.’