De Lindenhoeve

Colofon

ISBN 9789083392882

NUR 344

1e druk, 2021

© 2021 André Bomers

Omslag ontwerp: Sandra Beekman

Dit boek is een uitgave van Uitgeverij Gopher.

Koningsweg 72

5211 BN 's-Hertogenbosch

Telefoon 0341 74 61 00

Exemplaren zijn rechtstreeks te bestellen via internet: www.gopher.nl en bij iedere boekhandel.

Niets uit deze uitgave mag worden verveelvoudigd, opgeslagen in een geautomatiseerd gegevensbestand en/of openbaar gemaakt door middel van druk, fotokopie, microfilm of op welke manier dan ook, zonder voorafgaande schriftelijke toestemming van de auteur en de uitgever.

Alle in dit boek voorkomende namen, personen en gebeurtenissen zijn louter aan de fantasie van de schrijver ontsproten en hebben geen enkele betrekking op de waarheid.

No part of this book may be reproduced in any form, by print, photoprint, microfilm or any other means, without written permission from the publisher.

All characters in this publication are fictitious and any resemblance to real persons, living or dead, is purely coincidental.

DE LINDENHOEVE

Een familie-epos over ambitie

André Bomers

‘Das steht nun alles totgeboren da,

denn was nicht eine wahre inner Existenz hat,

hat kein Leben und kann nicht gross sein

und nicht gross werden’

J.W. Goethe

‘Wat van waarde is, is weerloos’

Lucebert

‘Je kan niet hopen op een beter verleden,

maar wel bouwen aan een hoopvolle toekomst’

(herdenking 70 jaar 2021, Molukkers naar Nederland)

‘Always trust your inner voice’

Campaign of Swinckels’

‘Think before you speak, read before you think’

Fran Lebowitz

Voor:

Alice, Aline, Maarten, Loes, Joris

Cato, Jolie, Hugo, Benjamin, Felix

DEEL 1
(1938 -1958)

HOOFDSTUK 1

Mannen op motoren geheel in het zwart gekleed kwamen het boerenerf oprijden. De hond sloeg aan en liet zijn tanden zien. Kleine Geert rook onraad en schreeuwde uit alle macht,

‘Mammaaa, mammaa…’

De ’zwarthemden’ namen hun karabijnen in de aanslag.

‘Ga eens aan de kant kleine man, waar is je moeder of je vader?’

De mannen wachtten het antwoord niet af en waren al voorbij de grote indeure. Ze liepen recht op Gertruud af en richtten gelijk hun geweer op haar:

‘Waar is Berend Voskamp? Jij weet donders goed wat hij uitspookt. Hij is hier, waar zit hij?’

Gertruud liet zich niet intimideren. Ze deed alsof zij hen niet gehoord had en ging verder met haar werk.

‘Jullie verstoppen hem hier,’ riepen ze geïrriteerd. Ze porden haar met de loop van het geweer in de rug en dwongen haar namen te noemen.

‘Geert rende naar moeder Gertruud en ging pal voor haar staan om haar te beschermen. Ze tilde hem op terwijl ze zich resoluut omdraaide en de mannen met een indringende blik aankeek.

‘Opgesodemieterd, durven jullie wel lafaards, met geweren een vrouw en kind onder druk zetten? Hier zijn geen onderduikers, hebben jullie niets beters te doen dan je eigen landgenoten te verraden, schamen jullie je niet?’ Ze wist de mannen met zo’n agressieve houding te overbluffen, dat ze ervan schrokken. Daar hadden de NSB-ers geen rekening mee gehouden en ze dropen af.

Dit voorval aan het einde van de Tweede Wereldoorlog liet een diepe indruk achter op Gertruud en ook op de kleine Geert. Het had zo maar anders af kunnen lopen. Gertruud en Willem verborgen onderduikers op De Lindenhoeve en op hetzelfde moment waren ook Duitse officieren ingekwartierd. De kleine Geert kon de Duitsers niet verstaan, maar babbelde wel volop met ze. De officieren genoten ervan. Geert vond die grote heren met hoge petten en glimmende zwarte laarzen spannend. Moeder Gertruud wordt ’s nachts nog weleens wakker en denkt dan aan het ene moment dat Geert met een officierspet op door het huis liep en ging zitten op een plek waar de doorgang was naar de schuilplek van de onderduikers. Gelukkig greep ze op tijd in en werd hij afgeleid door Marietje, de dienstmeid. Kleine Geert was onbevangen, hij was amper vier jaar en maakte gemakkelijk contact. Hij was een echte wijsneus.

Alles gebeurde in het geniep, met gevaar voor eigen leven, terwijl de vele monden van onderduikers en evacués gevuld moesten worden. Er was gebrek aan alles, ook jaren na de oorlog. Willem en Gertruud Beukers waren dankbaar dat de oorlog op de Lindenhoeve geen mensenlevens had gekost. Maar met de bevrijding en de lente maakte het leven ook een nieuwe start.

De Lindenhoeve was een historische boerderij. Een eeuwenoude boerderij met twee knoestige lindes aan de voorkant die de wacht hielden, met rond het erf zware dikke eiken die net als de boerderij roerige tijden hadden doorstaan. Een gemengd bedrijf met akkerbouw en veeteelt. Het was een mooi bedrijf met hoge essen, goed verkaveld, met ruime percelen. Laaggelegen langs de Kronkel, een flinke beek, geflankeerd door vruchtbare groene beekweiden. De beek deed haar naam alle eer aan. Maar zo onschuldig zoals zij leek, was zij niet. Jaarlijks trad de beek buiten haar oevers en kon dan veranderen in een ontembare kolkende waterstroom. De Kronkel bepaalde daarmee ook de geschiedenis van De Lindenhoeve, vlakbij Buurlo. Een oud vestingstadje, dat na de Reformatie met een aantal dorpen en buurtschappen in de omgeving katholiek was gebleven. De katholieken en protestanten leefden naast elkaar. Het waren gescheiden werelden. De verzuiling was tot in alle hoeken van Buurlo doorgedrongen. Was je katholiek en wilde je bij een sportclub dan werd je daar lid van, zo ook met de muziek, koor en toneel. Want je moest je vrije tijd met mensen van je eigen geloofsrichting delen. Aan de kerkelijke wetten en regels hielden de bewoners van de Lindenhoeve zich gewillig. De zondagse kerkgang was vanzelfsprekend. Door priesters werden huwelijksboekjes uitgereikt aan aanstaande echtparen, waarin korte onderrichtingen en nuttige wenken stonden geschreven zoals, ‘Waartoe dient het huwelijk? Het huwelijk dient om kinderen te krijgen. Wie neemt daarbij het initiatief? De man, immers de vrouw is de man onderdanig in alles wat eerbaar is. Zijn daarop ook uitzonderingen? Nee, ook met het in kennelijke tegenzin toestaan van het huwelijksgebruik, is een verstoring van de orde niet gewenst.’ Met andere woorden doe ‘het’ zo vaak en zo veel het maar kan en dat leidde tot grote gezinnen, meestal in arme situaties. ‘Que sera, sera, what ever will be, will be’ luidde in die tijd het bekende liedje van Doris Day. Voorbehoedsmiddelen waren verboden, zelfs niet verkrijgbaar. Geboortebeperking of onthouding was vloeken in de kerk. In de omgeving van Buurlo en de Welle kwamen grote gezinnen voor.

Geert was de stamhouder, de opvolger voor het boerenbedrijf. Hij mocht al jong meelopen naast de ploeg. Bles, het werkpaard was sterk maar sjokte in zijn ogen wel erg langzaam, onder de teugels van vader. Hij zou Bles meer aansporen. De glimmende ploegschaar legde de vruchtbare esgrond om. Hij vond dat machtig om te zien. Een schare meeuwen volgde de ploeg, telkens pieren en wormen pikkend uit de open voor. Ook bij het aardappelen poten volgde hij aandachtig hoe de ketting telkens een aardappel uit de voorraadbak lepelde en in de grond liet vallen en twee grondschijven de grond in aardappelruggen aandrukte. Willem zag met trots hoe de jonge boer in spe opgroeide. Alles wat met maaien en oogsten te maken had, had Geert zijn interesse, zeker als er machines bij aan te pas kwamen. Er waren al boeren die trekkers hadden in plaats van een werkpaard. Oom Anton op het bedrijf van opa Beukers, deed al het werk met een trekker, een Mc Cormick/Farmall. Die was bij de tijd en Geert kon er met vergulde ogen naar kijken, hij raakte er helemaal door gefascineerd. Oom Anton was zijn grote voorbeeld.

‘Als ik later groot ben wil ik een trekker, dat gaat sneller, mooier en gemakkelijker,’ zei hij tegen vader. In tegenstelling tot oom Anton, moest vader daar niets van hebben. Vader kende zijn fascinatie. Zijn vader was een paardenman, hij had in het leger niet voor niets bij de cavalerie gezeten.

De zomer van 1946 zou niet snel vergeten worden. Het was dagen achtereen stralend weer. Willem en Johan, de knecht op de Lindenhoeve, hadden hiervan geprofiteerd door al het hooi droog binnen te halen. Gelukkig op tijd, er was een weersomslag voorspeld. Na een drukkend warme dag betrok het in de namiddag. Donkere wolkenkoppen stapelden zich op. Het was windstil, alsof de hemel iets onheilspellends aan het beramen was. Zelfs de vogels lieten zich niet horen. Willem en Johan hadden haast, nog voor de bui wilden ze de koeien gemolken hebben. Vijftien op een rij, vastgebonden aan de afrasteringsdraad. Af en toe keek Willem onder het melken naar de onheilspellende lucht en riep naar Johan.

‘Pas maar op, het kan zo nog raar gaan spoken.’ Johan antwoordde ongerust:

‘Jao, jao,’ en molk gehaast de ene na de andere koe.

Vader had Geert gezegd naar binnen te gaan, maar Geert vond het veel te spannend en bleef kijken hoe gehaast vader en Johan de koeien aan het melken waren. Het zag er dreigend uit. De lucht kleurde groenzwart. Opeens begon het te waaien. Bomen bogen diep mee met de windvlagen. De wind blies een grote stofwolk voor zich uit over de zandweg op de es. Takken werden van de bomen gerukt. Striemende regenvlagen geselden de ruggen van Willem en Johan. Het donderde, het bliksemde, en plots een bliksemschicht, direct gevolgd door een harde knal. Een vuurbal liep over de draad waaraan de melkkoeien vastgebonden stonden. Twee koeien vielen dood neer. Vader en Johan rukten de andere koeien zo snel ze konden los en liepen als bezetenen naar de schuur om beschutting te zoeken en onderweg namen ze Geert onder de arm mee. De grote schuurdeur stond nog open en met man en macht slaagden Willem en Johan erin de deur tegen de wind in, dicht te trekken.

Beduusd stonden ze na te hijgen en bij te komen van deze plotselinge overval. Geert klemde zich vast aan vader zijn benen. Donderslagen volgden elkaar op. Het leek alsof het elk moment kon inslaan. Johan bukte bij elke knal alsof hij geraakt werd. Geert volgde de bewegingen van Johan en hield zijn handen tegen de oren. De wind loeide onheilspellend om de schuur. Loszittende planken klapperden als blaadjes papier alsof ze elk moment door de wind konden worden meegezogen. Met wilde vlagen kletterde de regen op de dakpannen. Hoe zou het met de koeien gaan en staat de Lindenhoeve nog?

Na een half uur zakte het noodweer. Voorzichtig keek Willem naar buiten waar het water van de dakgoot op de veldkeien kletterde. Hij keek naar het grote huis. Gelukkig stond de Lindenhoeve fier overeind, zoals het al eeuwen dit soort aanslagen had moeten doorstaan.

Gertruud stond doodsangsten uit, ze was toch al zo bang voor onweer. Ze maakte zich zorgen om kleine Geert, hij zou toch wel bij Willem en Johan zijn? Dit weer was heel uitzonderlijk. Gelukkig werd het buiten wat lichter, het hoogtepunt leek voorbij te zijn en in de verte sputterde de onweersbui nog tegen en was het gerommel nog lang te horen. Willem liep in een draf naar de wei en zag de koppel koeien dicht tegen elkaar staan schuilen onder de eikenbomen. De melkbussen en het melkzeef lagen omgewaaid op de grond. De melk was weggelopen. Iets verderop lagen de twee dode koeien. Johan had Gertruud gewaarschuwd, ook om te zeggen dat Geert bij hen was. Ze kwam in de haast en verschrikt met de hand voor de mond, aanlopen. Ze had een broodmes in de hand om de hals van de dode koeien door te steken. Met een krachtige haal stak Willem het mes in de hals van de dode koeien, en liet het bloed weglopen, in de hoop, dat de twee koeien nog voor de slacht behouden konden worden.

HOOFDSTUK 2

Willem kreeg goed bericht, het vlees van de koeien werd door het slachthuis goedgekeurd. Dat was in ieder geval nog een pleister op de wonde na zoveel pech.

Geert was dik bevriend met Tonnie, de zoon van een van de evacués die in het huisje woonden, dat voor de Lindenhoeve stond. Het huisje droeg de naam ’t Spieker. De evacués - de familie Schepers - konden niet terugkeren omdat hun huis tijdens de oorlog in puin was geschoten. Geert en Tonnie haalden kattenkwaad uit. Ze hadden het vaak gemunt op het lompenkereltje, een zwerver die met een kruiwagen lompen ophaalde bij boeren en burgers in de buurt. Hij had geen huis, bivakkeerde meestal in de steenfabriek of onder de open schuren waar stenen uit de oven opgestapeld stonden om af te koelen en te harden. Hij werd ook wel het kistjeskereltje genoemd. Hij stonk, zag er ongeschoren en ongewassen uit, liep krom en was in elkaar gegroeid. Zijn hond en de jeneverfles waren zijn vrienden. De jeneverfles stond boven op een tas stenen, een mooier mikpunt konden Geert en Tonnie niet bedenken. De eerste steentjes misten hun doel, maar nog voor de kistjeskerel zijn fles kon wegpakken werd de fles vol geraakt en viel op de grond in stukken uit elkaar. Met zijn stok in de lucht zwaaiend strompelde het kistjeskereltje de jongens achterna. Natuurlijk had hij geen schijn van kans tegen de jongens. Maar zijn hond, een herder, had dat wel en greep Tonnie in de broekspijp. Geert trapte de hond tussen de benen en de hond liet de broekspijp kermend los. Inmiddels waren ze al weer uit het zicht van het kistjeskereltje. Ze hadden dikke lol en maakten zich niet druk over het lot van de man.

Geert ging naar school omdat dat zo hoorde, maar echt leuk vond hij het niet. Hij mocht graag tekenen en schrijven. Zijn creativiteit was groot, hij kon uitbeelden wat hij zag, ook in het natekenen blonk hij uit. Daarop kon hij kon zich goed concentreren. Geschiedenis en aardrijkskunde vond hij ook interessant, omdat de meester zo’n beeldend verteller was. Hij kon zich er een goede voorstelling van maken.

Hij trok veel op met Freddie en Theo, twee jongens uit zijn klas, ook na schooltijd. Hij wist dat hij op hen kon rekenen als hij ruzie had met jongens van de andere kant van Buurlo, maar omgekeerd ook. Geert ging dat niet uit de weg.

Maar bovenal genoot Geert van de gezelligheid thuis, van verjaardagen en familiefeestjes. Er kwam dan veel familie. Het werd pas echt gezellig als oom Frits de accordeon of harmonica pakte en begon te spelen. Hij zong erbij en niet veel later zong de hele familie mee. De glimmende en lachende gezichten en de mooie verhalen maakten Geert heel erg blij. Binnen de kortste keren hing er een dikke walm sigarenrook in de grote keuken.

Geert wilde graag aandacht trekken en hing dan de acrobaat uit. Met de handen op de grond en de voeten tegen de muur oplopen deed hij graag. Maar accordeon spelen zoals oom Frits dat kon, dat leek hem geweldig,

‘Mag ik accordeon leren spelen?’ vroeg hij vader en trok aan moeders schort om aandacht te trekken. Willem en Gertruud aarzelden.

‘Geert, jij bent nog maar acht jaar, dat is veel te vroeg,’ zeiden ze.

‘Straks is het nieuwe eraf, zoals met zoveel dingen, dan zitten wij met een dure accordeon’ zei Gertruud. Maar Geert was een echte doordrammer en kreeg zijn zin.

Niet veel later werd een accordeon gekocht in Meerwijk. Willem vroeg Jan Wolmink, de muziekleraar, of hij Geert les wilde geven. Die ging ermee akkoord. Vader timmerde een houten bak voor op de bagagedrager van zijn fiets, waarin de accordeonkoffer precies paste.

Het eerste jaar fietste Geert elke week trouw naar de accordeonles. Hij deed erg zijn best om de noten te leren lezen, te tellen en veel te oefenen. Maar op een of andere manier ging dat niet goed. Hij begreep het niet en durfde daar niet voor uit te komen, bang dat Jan Wolmink boos op hem zou worden. Het liefst speelde hij een bekend nummer dat hij op de radio had gehoord. Hij oefende op zijn gehoor en speelde net zo lang totdat hij het liedje onder de knie had. Dan moesten anderen ook horen wat hij had ingestudeerd. Die verbaasden zich echt dat hij dat allemaal uit zijn hoofd deed.

Op een mooie herfstdag, Geert had al ruim een jaar les, kwam Jan Wolmink op de fiets naar de Lindenhoeve.

‘Hoe is het met Geert? Ik heb hem al weken niet meer gezien. Is hij ziek?’

Willem en Gertruud keken verrast op.

‘Hij oefent veel’, zei Gertruud. Volgens Jan ging Geert niet vooruit en hij vroeg zich af of hij wel graag naar de les ging.

Na verloop van tijd kwam Jan Wolmink weer bij vader en moeder en zei, ‘Het lijkt mij beter om hiermee te stoppen, hij komt zo weinig en maakt geen vooruitgang. Hij houdt de boel voor de gek en hem er met de haren bij slepen, lijkt mij zinloos.’

Vader en moeder waren boos en zeiden ten slotte;

‘Dat lijkt ons het beste, misschien is hij ook nog te jong?’

‘Nou dat betwijfel ik,’ reageerde Jan. ‘Hij moet meer oefenen en van papier leren spelen. Hij kan toch noten lezen?’

‘Nou, dat kun jij beter beoordelen dan ik,’ reageerde Willem. Geert stopte met de lessen, maar niet met spelen. Hij was met het accordeonvirus besmet.

Willem en Gertruud waren teleurgesteld, niet zozeer dat hij geen les meer kreeg, maar dat hij gestopt was zonder iets af te maken. En meer nog omdat Geert hen voor de gek had gehouden. Ze stonden voor een raadsel, hij speelde graag accordeon, echter alleen maar uit zijn hoofd. Willem en Gertruud vroegen zich af hoe ze hiermee om moesten gaan. Hierop hadden ze geen antwoord.

De lagere schoolperiode vloog voorbij en Geert worstelde met de vraag wat hij hierna moest doen. Het was een kille donderdagmiddag in februari toen Geert terugkwam uit school. Het gesprek op school over het voortgezet onderwijs was hem koud op het dak gevallen.

‘Meester vroeg of ik al een keus had gemaakt tussen de mulo of de landbouwschool,’ zei Geert tegen zijn moeder. ‘Hij dacht dat ik de landbouwschool op de sloffen kon, maar moet ik dat wel doen?’ Geert vroeg zich af of hij zijn hele leven wel boer wilde zijn en onder de koeien wilde zitten. Maar veel zin in leren had hij ook niet.

‘En wat heb je tegen hem gezegd?’ vroeg Gertruud.

‘Ik weet het echt niet’, zei hij met een diepe zucht.

Moeder twijfelde of de keuze voor de mulo voor hem wel de beste was. Ze wist, dat hij niet zo veel zitvlees had. Hij kon lang en ingespannen bezig zijn met dingen waarvoor hij belangstelling had. Maar aan echte leervakken, feiten die hij in zijn hoofd moest stampen, had hij een hekel. Hij vond het lastig. Moeder vond dat hij met een mulodiploma meer mogelijkheden had, hij zou altijd nog een landbouwopleiding kunnen volgen. Bovendien, zo uitgesproken was het advies van het schoolhoofd voor de mulo ook weer niet.

‘Je kunt het altijd proberen, wie weet bevalt het je en gaat het goed?’

Vader dacht er anders over, hij vond de lagere landbouwschool geschikter voor hem.

‘Jij bent meer praktisch ingesteld, meer een doener,’ zei vader.

Het besluit was gevallen, hij ging naar de mulo. Hij had geen idee wat hij precies kon verwachten.

Die duidelijkheid kwam snel. Alle leraren hamerden op huiswerk maken. En spoedig volgden de eerste overhoringen. Toen de cijfers tegenvielen en hij er echt voor moest gaan werken, bekroop hem de angst dat hij een echte boekenwurm zou worden. Als er één ding was wat hij niet wilde, was dat het wel. Hij droomde over muziek en wilde later in een bandje spelen. Als hobby, dat wel, maar het leek hem geweldig. Moeder zat hem achter zijn vodden, ze sleepte hem er met de haren bij. Telkens bedacht hij uitvluchten. Hij zette zich af tegen de lerares Engels. Hij vond haar streng, een pietlut. Elke keer kreeg hij een beurt bij overhoringen. Het leek wel of ze hem altijd moest hebben. Niet alleen bij Engels, ook met andere vakken ging het matig. Het eerste tussenrapport in november was bedroevend slecht. Willem en Gertruud werden speciaal uitgenodigd voor de ouderavond. De klassenleraar vroeg, ‘Leert hij wel voldoende? Wij weten niet of hij het niet kan of niet wil. Hij moet er sowieso veel voor doen en bij controles van het huiswerk door de leraren valt hij regelmatig door de mand.’

Willem en Gertruud keken elkaar bezorgd aan, ze waren er al bang voor.

‘Wat kunnen wij doen?’

‘Controleren of hij wel echt huiswerk maakt en hem erop wijzen dat hij uit een ander vaatje moet tappen. Anders redt hij het niet. Hij laat zich trouwens snel afleiden en meeslepen met onruststokers als er in de klas wat aan de hand is. Hij is niet een van de aanstichters, maar hij is er meestal bij als er geintjes gemaakt worden of kattenkwaad wordt uitgehaald. Dat kan hij zich nu juist niet permitteren, weet u.’

‘Thuis is hij ook snel afgeleid, hij kan hij zich moeilijk concentreren. Net of hij met zijn gedachten ergens anders is. Hij reageert direct geïrriteerd als je er iets van zegt.’

‘Wij houden het goed in de gaten, maar als het niet beter wordt, vragen wij ons af of hij hier wel op de juiste plaats zit,’ zei de klassenleraar nadrukkelijk.

Daarmee stonden Willem en Gertruud weer buiten en ze waren vastbesloten hem thuis daarover flink aan de tand te voelen.

‘Nou wat denk je?’ vroegen Willem en Gertruud, ‘De resultaten zijn niet alleen slecht, maar de leraren denken ook dat je niet hard genoeg werkt.’

Geert zat er als een geslagen hond bij.

‘Ik weet niet of ik me op deze school wel thuis voel. De leraren moeten mij altijd hebben en ik krijg extra veel beurten bij overhoringen.’

‘Wij spreken met je af dat je vreselijk goed je best gaat doen,’ klonk het vermanend uit de mond van moeder. Geert wist niet wat hij daarmee aan moest en liet het over zich heen komen.

Geert had veel meer interesse in het idee dat zijn vader hem toevertrouwde. Vader was van plan een ijsbaan te beginnen in de wei die dicht tegen het vestingstadje Buurlo aan lag.

‘De Buurlose grachten vormen wel concurrentie, maar voordat die open zijn, hebben wij met onze ijsbaan al dagenlang onze slag kunnen slaan en heel veel schaatsers weten te trekken. De wei is met 3,2 hectare ideaal qua afmeting. Het ligt laag en een ijsbaan is relatief eenvoudig te realiseren,’ probeerde hij Geert te overtuigen, terwijl hij zijn enthousiasme al eerder getoond had. Geert voelde zich al groot, nu vader hem in vertrouwen had genomen.

Willem had er nog niet met Gertruud over gesproken, omdat ze meer was van ‘schoenmaker blijf bij je leest’. Hij was bang voor haar reactie, hij hoorde haar al zeggen: ‘Wij zijn boeren, daar moeten we niets van hebben.’ Hij besloot, voordat hij haar deelgenoot maakte, het plan nog voor zich te houden, beter te overdenken, zodat ze het niet direct kon afschieten.

‘Probleem is of er wel voldoende water is om de ijsbaan onder water te kunnen zetten. Dat moet van de Kronkel, de beek komen.’ Die lag 250 meter verderop. Dat was gemakkelijker gezegd dan gedaan.

‘Hoe krijg je dan het water op de ijsbaan?’ vroeg Geert.

Tussen de Kronkel en de ijsbaan lagen essen.

‘Het zou overbrugd kunnen worden met een buizen leiding, een soort pijplijn, tussen de Kronkel en de ijsbaan,’ stelde Willem. Zo zat hij met nog meer vragen.

‘Wat als de Kronkel lager ligt of dat het waterpeil in de Kronkel te laag staat? Dan moet er gepompt worden. Wat moet dat allemaal gaan kosten? ‘Die kunnen over meerdere jaren uitgesmeerd worden’ had Willem voor zichzelf als antwoord.

De ijsbaan was een wei die laag lag en al afgerasterd was, met nog een extra prikkeldraad konden illegale schaatsers beter tegengehouden worden. Er moest een entree met een kassa worden geplaatst; een koek-en-zopie tent worden ingericht. Daar moest hij langer over nadenken, hoe dat te regelen. Zo sprak vader met Geert, terwijl hij van hem geen antwoord verwachtte.

De nachten lang, de dagen kort. Het werd een strenge winter. De maanden december en maart waren kouder dan normaal, er werden in de winter van 1950/1951 tweeënveertig vorstdagen geteld, waarvan drie vorstdagen kouder waren dan min tien graden. Willem was gesterkt in zijn voornemen om een ijsbaan te beginnen. Nu nog Gertruud zien te overtuigen. Willem wachtte een geschikt moment af. Het was eind februari en nog steeds winter. Het was helder vriesweer. Er werd overal volop geschaatst. Het ijs was goed te berijden, maar midden op de dag begon de zon steeds meer aan kracht te winnen en werd het ijs zacht. Het verlangen naar het voorjaar werd sterker. Gertruud was in een goed humeur.

‘Gertruud,’ en Willem wachtte even voordat hij verder ging, ‘Ik heb afgelopen tijd veel na zitten denken, en heb een plan bedacht. Ik hoop dat jij het ook ziet zitten. In de winter hebben we niet veel te doen. We kunnen in de winter een ijsbaan beginnen. De extra inkomsten kunnen we goed gebruiken.’

‘Een ijsbaan, hoe kom je daar nu bij? Weet je wel waaraan je begint? Dan komen er zoveel onbekende mensen op de Lindenhoeve?’

‘Je hebt er hier geen last van, het gebeurt straks allemaal op de ijsbaan. Ik zal je precies uitleggen, hoe ik dat voor me zie.’

‘Niet nu, ik wil het even op mij in laten werken.’

Willem was niet ontevreden met haar eerste reactie. Het was in ieder geval geen directe afwijzing. Het moedigde zijn enthousiasme aan.

Geert werd door vader bijgepraat over het gesprek met moeder. Het feit dat vader hem in vertrouwen had genomen, betekende dat Geert hem zou steunen voor het geval dat nodig zou zijn. Hij was het er mee eens, een ijsbaan betekende ‘leven in de brouwerij’, daar hield hij van. Als hij uit school kwam, was het eerste wat hij deed ‘oude’ kleren aantrekken. Daarin voelde hij zich prettig. Moeder spoorde hem aan eerst huiswerk te maken. Dat probeerde hij, maar als hij dat deed, dwaalden zijn gedachten snel af naar andere dingen. Hij hoorde de radio op de achtergrond. Hij neuriede de liedjes mee van Conny Froboess, Doris Day, Louis Armstrong, Elvis Presley en Buddy Holly. Het in het hoofd stampen van rijtjes woordjes voor Engels en Duits stond hem tegen. Na het gesprek met de klassenleraar was er enige verbetering van de proefwerkcijfers, maar nadat hij voor wiskunde een paar slechte cijfers had gehaald, zonk de moed hem in de schoenen. Hij moest er niet aan denken vier jaar lang zo te moeten zwoegen. Hij wilde plezier beleven aan dingen in plaats van zich zo erg voor school te moeten uitsloven.

HOOFDSTUK 3

Het tweede rapport in februari vertoonde nauwelijks verbetering. Geert was er voor zichzelf uit, hij wilde niet alleen maar leren en huiswerk maken. Hij vond dat saai en kon er niet de energie voor opbrengen.

Willem had gelijk gekregen. Gertruud daarentegen vond dat je alle kansen moest aangrijpen om je te ontwikkelen. Zij had vroeger de kans niet gekregen en dat wilde ze Geert niet ontnemen. Ze maakte zich zorgen, want dit was al de tweede keer dat meneer het liet afweten. Een jaar geleden was dat ook al geval met de accordeonles. Ze had nog zo tegen Geert gezegd: ‘Als je later iets wilt bereiken, moet je er veel voor doen. Het zal je niet komen aanwaaien als je dat mocht denken. Je zult jezelf iets moeten ontzeggen.’

‘Hou op met die preek, ik wil van deze school af.’

Niet veel later, kregen vader en moeder op de ouderavond te horen dat het beter was dat hij zou stoppen met de mulo. Het was half april.

‘Hij moet wel naar school, thuis blijven is er niet bij. Jullie hebben de tijd om een andere school voor hem te zoeken,’ luidde de zakelijke conclusie van de klassenleraar.

Thuis gekomen begon de discussie. Geert wilde die voor zijn:

‘Ik wil naar de landbouwschool.’

‘Waarom dan?’ vroeg vader. Intuïtief hield hij de boot af om hem te testen of het niet weer om een bevlieging ging.

‘Als ik straks boer wil worden moet ik daar toch een opleiding voor volgen?’

Willem en Gertruud waren blij dat hij die ambitie uitsprak, maar ze wilden dat niet laten blijken. Hij was ten slotte de oudste zoon en het lag voor de hand dat hij te zijner tijd bedrijfsopvolger zou worden. Natuurlijk voelde hij dat. Het was raar, ze wilden dat maar al te graag want dat hoorde in de traditie, het was een ongeschreven regel. Het gaf Geert een extra troef in handen. Hij gebruikte dat regelmatig in situaties die hem goed van pas kwamen.

‘Geert, je maakt dit jaar gewoon af en probeer er het beste van te maken,’ zei moeder hem.

‘Ik zing mijn tijd wel uit,’ zei hij met tegenzin.

Geert vond het allang best. Als hij volgend jaar maar niet meer naar deze school hoefde. Hij pakte zijn accordeon en speelde om zich af te reageren. Dat spelen ging nog niet erg soepel. Jannie, zijn zus, was meer bedreven en leerde sneller. Ze speelde piano, accordeon en speelde van papier. Ze had meer muzikale ondergrond en speelde al bij de accordeonvereniging in Buurlo. Nu moest hij het bezuren dat hij nooit goed noten had leren lezen. Hij oefende net zo lang totdat hij het nummer uit zijn hoofd kon spelen. Vaak was hij niet precies genoeg. Jannie verbeterde hem en leerde hem alsnog de goede akkoorden en de melodielijn. Dan stal hij de show en leek het net of hij beregoed was. Hij wist precies hoe hij dat moest aanpakken.

Een paar weken na het gesprek over de ijsbaan kwam Gertruud erop terug. Er speelde een aantal vragen door haar hoofd. Ze wilde meer weten over dat ijsbaanplan van haar man, want ze merkte dat hij er continu mee bezig was. Ze vermoedde dat het veel meer impact had dan Willem deed voorkomen. Hij informeerde haar zodat het voor haar langzamerhand begon te leven. Gertruud keek verbaasd toen ze hoorde dat Geert al op de hoogte was, maar reageerde daar niet op.

Geert had dat vertrouwen niet beschaamd. Hij voelde zich serieus genomen en vereerd met die voorkeursbehandeling en beloofde zijn ouders nogmaals dat hij hen niet zou teleurstellen. Hij was net dertien jaar geworden en razend enthousiast over dat plan. Het gaf hem een steuntje in de rug en hij voelde dat hij de juiste keuze had gemaakt om in september naar de landbouwschool te gaan.

Het prille enthousiasme voor de ijsbaan werd snel getemperd door de hoge kosten van de aanleg van een leiding van de Kronkel naar de ijsbaan. Ook de prijs voor de aanschaf van een zware pomp schrok vader af. Wat voor capaciteit moest die pomp hebben? Hij had geen idee. Waren er nog andere mogelijkheden? Bovendien moest er een verhoging, een soort dijk, aan de westkant van de ijsbaan worden aangebracht. Anders liep het water direct weg.

Het voorjaarswerk op de boerderij eiste alle aandacht en verdrong de voorbereiding van de ijsbaan naar de achtergrond. De koeien stonden te loeien op stal en wilden naar buiten. Het land moest worden bemest, geploegd en gezaaid. Het lentegroen verscheen aan de takken. De kieviten baltsten in de lucht. De grutto’s en wulpen riepen tegen het avondgloren. Een buizerd scheerde over de rastering het bos in. De kraaien nestelden hoog in de populieren langs de Esweg. Het paard dampte na op stal van de zware arbeid en vrat naarstig het krachtvoer op om morgenvroeg weer de zware ploeg voort te trekken op de es naast de boomgaard. Het voorjaar was nat en groen, er viel meer regen dan andere jaren.

Voor Geert was het een opluchting, hij ging ontspannen naar school want het maakte niet uit of hij goede of slechte cijfers haalde. Dat prentte hij zich tenminste in zijn hoofd. Het was alsof de leraren er al rekening mee hielden. Ze gaven hem minder beurten dan voorheen. Hij probeerde een beetje te genieten van de dingen die hij leuk vond. Dat zei hij wel, maar echt lukken wilde dat niet. Hij werd door de leraren niet echt serieus genomen, ze hadden al een beetje afscheid van hem genomen. Dat stak hem, het voelde voor hem als een nederlaag. Hij wilde winnen, hij wilde goed zijn, dat ze tegen hem opkeken. Als afleiding speelde hij accordeon. Probeerde liedjes die hij hoorde op de radio, na te spelen. Een beetje flirten en sjansen op school vond hij spannend. Straks op de landbouwschool zou hij dat missen, het waren alleen maar jongens en vaak nog boerenpummels ook. Trouwens met Freddie en Theo vermaakte hij zich prima, ze luisterden naar muziek, maakten een beetje lol en hadden het over de meisjes.

Ondanks dat Willem het druk had met al het werk in het voorjaar, kwam de ijsbaan als terugkerend thema vaak terug aan tafel. Gertruud stelde telkens vragen.

‘Hoe krijg je al dat water op de ijsbaan? En waar moet dat water vandaan komen?’ Ze speelde bewust advocaat van de duivel. Maar al die vragen irriteerden Willem.

‘Wat heb je lastige vragen, het lijkt net of jij er geen vertrouwen in hebt.’

‘Natuurlijk kun je niet op alle vragen antwoorden hebben, maar ik wil voorkomen dat je straks voor verrassingen komt te staan.’

Maar Willem vond dat hinderlijk en het voelde voor hem alsof Gertruud geen vertrouwen in hem stelde en uit onmacht begon hij harder te praten, het was bijna schreeuwen. Het was alsof hij dan alle redelijkheid aan het verliezen was, Geert haatte dat.

‘Ook al komen er problemen, die lossen we op,’ verzekerde hij haar.

Op dat lumineuze idee een ijsbaan te beginnen was niemand in de omgeving gekomen. Hoewel moeder bedenkingen hield, wilde ze hem niet belemmeren in zijn plannen. Ze kon het niet allemaal overzien. Voor wat betreft de investeringen, kon Lindenhoeve nog wel voor verrassingen komen te staan, vermoedde ze. Er moest heel wat gebeuren voor het zover zou zijn. Het aanleggen van een leiding van 240 meter van de Kronkel naar de ijsbaan. Een enorm karwei, waarbij familie en de buurt werd ingeschakeld. Het was zomer 1951. Ook werd met man en macht gewerkt aan een wal aan de westkant van de ijsbaan. Buren hielpen met paarden en platte wagens om grond aan te voeren voor een aardenwal. Geert genoot van zoveel drukte op de Lindenhoeve. Hij was benieuwd hoe het straks zou zijn als alles klaar was en de schaatsers op hun ijsbaan baantjes zouden trekken.

Naast al het boerenwerk moesten nog meer voorbereidingen getroffen worden om de aankomende winter met de ijsbaan te kunnen starten. De timmerman kreeg opdracht twee kassa’s in elkaar te zetten en ook nog een koek en zopie tent van ongeveer drie bij vier meter, voor de verkoop van koffie, chocolademelk, koek en snoep en het slijpen en stellen van schaatsen. Er moest een houtkachel in geplaatst kunnen worden. De kassa’s en het grote hok werden demontabel gemaakt om aan het eind van het schaatsseizoen opgeslagen te kunnen worden. Na het schaatsseizoen moest de ijsbaan weer als weide voor de koeien gebruikt worden.

Aan de lichtmasten werden luidsprekers gemonteerd. Voor zover ze konden overzien, was nu alles klaar. Met vertrouwen werd de komst van de winter afgewacht. De ijsbaan moest onder water worden gezet. Eind november werd de eerste nachtvorst genoteerd, half december begon het echt te vriezen, zelfs overdag kwam de temperatuur amper boven nul. Er werd een zware pomp gehuurd om het water van de Kronkel via de leiding naar de ijsbaan te pompen. De pomp werd aangedreven door een dieselmotor, die dag en nacht stond de draaien. Het resultaat was bedroevend, de capaciteit van de pomp was te laag, Willem zag het met lede ogen aan. Geert probeerde hem te troosten en had met hem te doen. Zou moeder met haar kritische vragen dan toch gelijk hebben?

De sfeer werd er niet beter op en de huurkosten van de pomp en dieselmotor rezen de pan uit. Wat een tegenvaller. Het gezicht van Willem stond op onweer, hoe moest hij dit oplossen?

De winter was al een eind op weg en half januari was er nog steeds geen oplossing. Gertruud drong aan te stoppen met pompen en tijd te nemen om een andere oplossing te bedenken. Willem zag het als een tekortkoming van hemzelf, het zat hem dwars. Hij was teleurgesteld over al dat weggegooide geld, het vele zware werk en de energie die het had gekost. Zijn prachtige plan leek niet te werken. Er zat niets anders op dan het over een andere boeg te gooien. De buren en familie die het allemaal van nabij hadden gevolgd, hadden stilletjes leedvermaak. Geert hoorde ze denken.

HOOFDSTUK 4

Een broer van Gertruud emigreerde naar Canada, omdat haar oudste broer thuis boer werd. Daar bleef het niet bij. Een jongere broer, een glas-in-lood ontwerper, vertrok ook naar Canada. Hij zag als vakman en kunstenaar meer emplooi in het beloofde land dan in Nederland. Tot overmaat van ramp overwoog een van haar jongste zussen met haar man eenzelfde stap te zetten. Tijdens het eten spraken Gertruud en Willem hier veel over. Geert luisterde met grote aandacht en wist dat ook uit de omgeving van Buurlo en de Welle boerenjongens waren geëmigreerd. Hij vroeg zich af waarom ze dat deden. Vader vertelde hem dat er maar een boer kon worden, maar dat zij ook een boerenhart hadden. Bovendien was de werkloosheid hoog en hadden de andere jongens moeite om werk te vinden. Geert was weliswaar nog jong, hij was bijna vijftien jaar, maar emigratie was voor hem geen optie. Voor hem lag de toekomst op de Lindenhoeve.

Het zinde Willem niet dat hij niet voldoende water op de ijsbaan kon krijgen. Hij was benieuwd hoe andere ijsbanen dat hadden opgelost? Gertruud had hem al eerder geadviseerd om elders navraag te doen.

‘Ach mense, ik weet toch wel waar ik mee bezig ben, het komt wel goed.’

Gertruud dacht daar anders over.

‘Het zal en moet slagen, als het niet linksom kan dan wel rechtsom.’

Willem zocht naarstig naar een andere oplossing en vond die. Hij had bij andere ijsbanen ontdekt, dat het water werd opgestuwd en met een grote vijzelpomp vanuit een naastgelegen sloot of beek op de ijsbaan werd gepompt. Hij bouwde een houten stuw met een schuif in de sloot naast de ijsbaan. Via een bekende wist hij een tweedehands vijzelpomp te kopen, maar die moest aangedreven worden met een trekker. En wat Willem zo lang en krampachtig had weten tegen te houden, moest nu toch gebeuren. Er moest een trekker komen, tweedehands, die de vijzelpomp moest aandrijven. Het werd een Lanz Buldog.

Hiermee kwam de droom van Geert uit, de trekker. Willem liet het werken met de trekker aan hem over.

‘Nood breekt wet,’ zei hij tegen Gertruud, nadat zij over de leeftijd van Geert begon. Bijna een jaar later, half november 1952, kondigde de winter zich vroeg aan. De temperatuur kwam overdag niet boven nul. Hopelijk zou de nieuwe aanpak werken. Geert hielp zijn vader met het sluiten van de stuw en hierdoor steeg het waterpeil in de sloot snel. Willem wilde proefdraaien om te zien of het werkte. En tot zijn opluchting werkte het goed. Enkele uren pompen leverde al meer resultaat op dan al die dagen van vorig jaar. Het achterste deel van de ijsbaan stond al binnen een dag onder water. Willem was trots dat het hem was gelukt dit voor elkaar te krijgen. Na een paar dagen dooi keerde eind november de kou terug en na drie dagen vorst was het ijs dik genoeg om de ijsbaan te openen. Ze waren er klaar voor.

Op vrijdagmiddag was het zover. Het liep niet storm. Het punt was, hoe je bekendheid moest geven aan de opening van een ijsbaan. Het plaatselijke Sufferdje van Buurlo was al uit, De Gelderlander was misschien een optie. Tot vader op het idee kwam om de stadsomroeper opdracht te geven. Er werd een tekst bedacht en nog voordat op zaterdag de fabrieken om twaalf uur uit gingen, reed de stadsomroeper luid bellend op zijn fiets door de straten van Buurlo om aan te kondigen dat de ijsbaan van de Lindenhoeve geopend was. En warempel, het nieuws sloeg aan en het ging als een lopend vuurtje door Buurlo:

‘Hei’jt al ‘e heurd, de iesbane is los bi’j de Lindenhoeve, daor mow hen!’

Ruim drie honderd mensen kwamen de eerste middag schaatsen, iedereen reageerde enthousiast en vader nog het meest. Ook Geert was dolenthousiast. Ze waren er samen in geslaagd om hun droom waar te maken. Allerlei kinderziektes moesten overwonnen worden zoals de kassa, in- en verkoop van drank- en snoepwaren, schaatsen zelf slijpen of uitbesteden, de muziek en de verlichting van de ijsbaan, de publiciteit, orde – en toezicht op de ijsbaan. Allemaal dingen waarmee zij geen enkele ervaring hadden. Geert zorgde dat hij er bij was als vader overleg had met diverse mensen die hem hielpen, zoals mensen uit de buurt en Johan, hun knecht.

Het bleef een paar dagen vriezen, er viel ook sneeuw en dat moest worden geruimd. Willem had vijf sneeuwschuivers laten maken, die je met de hand moest voortduwen. Ze waren zwaar, maar werkten goed. Lang duurde het plezier niet want op dinsdag laat in de avond begon het te dooien. De volgende dag regende het. Grote plassen water stonden op de ijsbaan en de pret was voorbij, de ijsbaan gaf een troosteloze aanblik. De winter kwakkelde, net niet koud genoeg om in december de ijsbaan open te doen. Pas eind december sloeg het weer om en begon het opnieuw te vriezen. Er kwam matige tot strenge vorst. Het voelde kouder aan dan het was.

Vader had geleerd van de eerste keer, hij mocht niet te veel risico nemen, toen was het ijs niet dik genoeg. Nu durfde hij het aan, op zondagmiddag precies om een uur deed hij de ijsbaan open. Het was een goede keuze, de mensen wilden eruit na al die feestdagen. Het nieuwtje ging als een lopend vuurtje rond. De kinderen riepen, ‘Ies kan lien’n, ies kan lien’n, morgen gaon wi’j schaats’n ried’n! De iesbane van Lindenhoeve is los.’ De muziek van Connie Francis schalde over de ijsbaan. Jongens en meisjes maakten lange slierten achter elkaar, vielen en gleden over elkaar. Verliefde stelletjes hielden elkaar bij de hand en schaatsen hun rondjes. Ook waren er schoonrijders, die parallelle rondjes draaiden op het ritme van de muziek en beurtelings het linker en dan het rechterbeen hieven. Een groepje schoolkinderen speelde ijshockey en deed met elkaar een partijtje. Maar het mooist vond Geert de hardrijders, echte schaatsers met hoge noren die aan het trainen waren voor wedstrijden, die her en der in de regio gehouden werden. Het was een lust voor het oog hoe die hardrijders met een prachtige, krachtige slag reden en door de bochten sneden. De toppers uit de regio vonden snel de weg naar de ijsbaan van de Lindenhoeve.

‘Het was de mooiste ijsbaan, had voldoende lengte en mooie bochten, je kon er terecht tot laat in de avond dankzij de lichtmasten,’ wilden ze vader en Geert doen geloven. Daarvan glunderden ze tot achter hun oren.

Vader zei tegen Geert dat hij goede zaken deed, naast de entreekaartjes werd koffie, chocolademelk, koeken, spritsen, noga en snoepgoed verkocht. Geert zorgde dat de bandrecorder goed werd bediend, want muziek op de ijsbaan was zijn pakkie-an, dat droeg bij aan het schaatsplezier en de sfeer op de ijsbaan. Laat in de middag werd de baan verlicht. In overleg met moeder zorgde Geert dat de kassa’s een goede bezetting hadden, er voldoende hout voor de kachel in het ‘koek en zopie’ tentje was en natuurlijk moest er ’s avonds gepompt worden om te voorkomen dat het water onder het ijs te ver ging zakken. Al die zaakjes regelde Geert, zonder dat er overleg voor nodig was. Vader liet het ook graag aan hem over, hoewel hij nog maar 15 jaar was.

Na al die investeringen, waarvan de aanleg van de leiding van de Kronkel naar de ijsbaan een grote mislukking was, werd er nu goed verdiend. Geert zag dat vader en moeder er weer geloof in kregen. Die opkikker hadden ze hard nodig en het stemde Geert meer dan tevreden. Moeder kwam af en toe een kijkje nemen op de ijsbaan en bracht meteen een grote pan chocolademelk mee. Op drukke dagen moest ze wel vier tot vijf liter warme chocolademelk per dag maken. Nu het inmiddels een beetje routine begon te worden en de inkomsten de verwachtingen overtroffen, was het vertrouwen in haar man gegroeid.

Geert had bij vader aangedrongen om een alternatief te bedenken voor het koek en zopie tentje dat veel te krap was. Vader hoorde dat er een zomerhuisje te koop was bij een dorp in de buurt. Hij had dat opgevangen tijdens de jacht in het najaar. Het stond in de bossen, het had een keukentje, wc en een ‘ruime’ woonkamer. Het was een mooi schattig huisje met een veranda. Hij had er eerder geen acht op geslagen, maar nu Geert dit had aangekaart, zag hij dat als een geschikte oplossing voor het te kleine koek en zopie tentje. Willem en Gertruud besloten het nu even te laten rusten. Deze winter moesten ze zich met de huidige situatie zien te redden.

Half januari draaide de wind naar zuidzuidwest en werd er warme lucht aangevoerd. Het weer was helemaal van slag, het begon te waaien en de wind sloeg met regenvlagen tegen de ramen. Het was hondenweer en de radio had zware Noordwesterstorm aangekondigd. Het was zaterdagavond eind januari 1953, en pas de volgende dag werd duidelijk welke ramp zich in Zeeland en zuidwest Nederland had voltrokken. Een natuurramp die zijn weerga niet kende en Willem en Gertruud nooit in zo’n omvang in hun leven hadden meegemaakt. Ze zaten aan de radio gekluisterd. Ook Geert en zijn zussen waren gegrepen door gebeurtenissen. Het leger werd ingezet bij de reddingsoperaties. Ze waren diep geraakt door alle ellende van de slachtoffers en de vele honderden doden die geteld werden en de dode dieren die in het water dreven. Na twee dagen werden al meer dan duizend doden geteld. Het was beangstigend, in de kerken werd gebeden, ook op de Lindehoeve. Bidden met blote knieën op de kokosmatten. Gertruud ging voor in gebed, zij was diep geroerd door de gebeurtenissen. Willem vond het ook erg, maar stond daar toch nuchterder in. De rozenkrans, tien weesgegroetjes en tien onze vaders, het hele gezin, ook de kleintjes, zoals Arjan en Herma moesten op de knieën. Bij het opstaan, stonden de afdrukken van de kokosmatten in hun knieën. En het hield niet op. Pastoors’ wil was wet, de gemeenschap van Buurlo tastte diep in de buidel en gaf gul aan de collectes. Er werd een grote inzamelingsactie gehouden, aan kleding en dekens was veel behoefte. Er was een grote verbondenheid met de slachtoffers. Het deed Willem en Gertruud denken aan de situatie tijdens de oorlog. Langzaam sijpelde de omvang van de ramp binnen. Ze konden er zich op de Lindenhoeve geen voorstelling van maken, maar de informatie en de foto’s in de kranten spraken voor zich. Uiteindelijk waren ruim achttienhonderd mensen verdronken en duizenden stuks vee in het water omgekomen. Het was wereldnieuws, van alle kanten van de wereld werd hulp aangeboden.

Ongemerkt was de winter teruggekeerd en vroor het dat het kraakte. Letterlijk dan, op de ondergelopen weiden en uiterwaarden was het water onder het ijs weggezakt en het kraakte als de schaatsers erover heen reden. En natuurlijk was de ijsbaan op de Lindenhoeve weer open. Het werd inmiddels routine, de dagelijkse handelingen om de schaatsers te kunnen ontvangen. Er was geen hulp van iemand om de kassa te doen. Geert was er als de kippen bij en zei, ‘Dat zal ik wel doen,’ maar vader en moeder vonden hem te jong. ‘Je bent amper vijftien jaar, dan past zoiets nog niet.’

‘Wie moet het anders doen? Jannie doet de verkoop van koffie, chocolademelk en koek.’

Normaal deed Johan de kassa, maar nu het minder druk was, zou dat toch geen probleem moeten zijn. Hoewel vader en moeder er niet gelukkig mee waren, stemden ze ermee in. Vader hield een oogje in het zeil.

Geert voelde zich een echte baas en verkocht kaartjes alsof hij het al jaren deed. Na die ene keer, volgde er nog een keer en toen werd het al bijna normaal. Hij genoot nog meer als hij aan het flirten was met de meisjes, die bij hem voor de kassa stonden. Zij keken hem verleidelijk aan, want Geert was een aantrekkelijke jongen om te zien. Dat vond Diny ook. Hij kende haar al een tijdje. Jannie, zijn zus, en Diny waren vriendinnen. Hij nodigde haar uit in het kassahokje te komen zitten, want daar was het lekker warm met een straalkacheltje aan. Ze deed alsof ze het koud had en kroop dicht tegen hem aan. Geert vond het fijn en een warme tinteling ging door zijn lijf. Zij streelde hem door zijn haren en lachte hem lief toe. Hij genoot hiervan en hield haar nog steviger vast en voelde haar borsten tegen zich aan. Ze keken elkaar verleidelijk aan en haar lippen raakten zijn mond. Hij werd hier opgewonden van en kuste haar. Ze opende haar mond en hun tongen vonden elkaar. Plotseling tikte iemand tegen het raampje van de kassa; verschrikt ging hij rechtop zitten. Hij kreeg een kleur toen hij zag dat het zijn vader was!

‘Wat krijgen we nou? Is dat werken? Zou je niet eens …’

Voor vader nog iets uit kon brengen had Diny haar spullen gepakt en was de kassa uit gevlucht. Geert bleef achter met een hoogrode kleur van opwinding en was even beduusd.

Hij zat nog even van de schrik bij te komen toen nieuwe schaatsers zich voor een kaartje meldden. Niet alleen de schrik, hij had er een warm gevoel van verlangen aan over gehouden. Na acht uur ’s avonds werd het rustig en kwamen er geen schaatsers meer voor kaartjes. Dat was voor hem het moment zelf te gaan schaatsen. Hopelijk zag hij dan Diny en de vriendinnen. Hij wilde met haar zoenen.

HOOFDSTUK 5

‘Om je als ijsbaan te onderscheiden in de regio moet je schaatswedstrijden organiseren,’ adviseerden kenners vader. Hij zag het belang er wel van in. Gelukkig was er een groep inwoners van Buurlo, die de organisatie ervan op zich wilde nemen. Vier goede schaatsers ook met kennis van zaken, daar durfde vader het wel aan over te laten. Zij hadden in korte tijd de organisatie rond en op zondag moest het gebeuren. Ze hadden korte- en lange baanwedstrijden uitgezet. Veel regionale toppers hadden zich opgegeven. De wedstrijdcommissie overlegde in huize de Lindenhoeve en Geert probeerde zoveel mogelijk mee te krijgen waar ze het over hadden. Kennelijk vonden ze hem te nieuwsgierig. Ze vroegen zijn moeder of ze als commissie alleen konden overleggen en op een charmante manier werd Geert de kamer uit gezet. Hij moest even slikken, want zoiets was hem nog niet eerder overkomen.

De schaatswedstrijden trokken niet alleen veel schaatsers, maar ook een hoop bezoekers. Zo druk was het op de ijsbaan nog nooit geweest. Willem hield een oogje in het zeil op het verloop van de wedstrijden, dat was een verstandige zet van hem, vond ook moeder. Geert vroeg vader waarom hij de organisatie van de schaatswedstrijden uit handen had gegeven, hij was toch eigenaar van de ijsbaan?

‘Heb jij dat niet door jongen, je mag je daar niet mee bemoeien. Voor ons maakt het niet uit wie er wint. Voor ons is het belangrijkste dat wij goede zakendoen.’

Hij vond vader hierin te gemakkelijk, hij liet het gebeuren, hij zou het echt anders doen, dacht hij in zijn jeugdige overmoed.

Geerts moeder had er nog steeds moeite mee dat er zoveel mensen waren. Desondanks groeide de Lindenhoeve van zoveel positieve aandacht die de ijsbaan teweeg bracht.

Na een aantal weken nam de belangstelling voor het schaatsen wat af, er kwamen geleidelijk aan minder bezoekers, behalve de sportieve- en wedstrijdschaatsers.

‘De grachten van Buurlo zijn open, dat is gratis,’ zei vader aan tafel. ‘Daar kunnen we niet tegenop.’

Door de lange vorstperiode kon je nu overal schaatsen, ook op de leemputten tegen de Duitse grens bij Zwillbrock. Dat nam niet weg dat veel schaatsers voor de ijsbaan van de Lindenhoeve en de gezelligheid kwamen. Willem vond het interessant genoeg de ijsbaan open te houden. Geert zag zijn kans schoon zijn charmes in te zetten bij het onderbinden van schaatsen bij de meisjes uit Buurlo. Zij reageerden verrassend uitnodigend op zijn toenaderingen. Ineens wilden ze dat hij hen zou ondersteunen bij het schaatsen, voor hem een goede reden ze bij de hand en middel te houden. Maar dat was nog niets bij het gevoel met Diny, die Geert als zijn vriendin beschouwde. Diny vond hij mooier en leuker dan alle andere meisjes. Ze wist hem gemakkelijk te vinden. Vooral als hij in de kassa zat, daar was het fijn, warm en knus. Diny en hij genoten van elkaars aanwezigheid, ze zoenden en maakten grappen met elkaar. Hij hield zich in, want hij wilde niet weer betrapt worden. Stiekem spraken ze af na negenen als het rustig was op de schaatsbaan en ze op een donker plekje konden vrijen.

Begin maart was het winterseizoen voorbij en kreeg de zon steeds meer kracht. Het was droog en zonnig, maar er stond wel een schrale wind uit het oosten. Vader liet het water van de ijsbaan weg lopen. Het gras kwam tevoorschijn en kreeg ondanks het schrale zonnetje een groen kleurtje. De ijsbaan was een succes en vader vierde zijn gelijk. Het boerenritme van alle dag keerde terug op de Lindenhoeve. Het dagelijks melken van de koeien, het voeren van de varkens en kippen en het plannen van de werkzaamheden op het land. Geerts taak was het melken van de koeien, zeventien in getal. Hij deed het werk niet met tegenzin, maar ook niet met plezier. Het hoorde er nu eenmaal bij. Vader had de zorg voor de varkens en kippen, en hielp bij het voeren van de koeien.

Wat al eerder aan de orde was, kwam nu weer wat duidelijker naar de oppervlakte.

‘Als je boer wilt worden, moet je het werk met plezier doen, ook al heb je aan sommige dingen een hekel,’ zei vader.

‘Dan moet je de zaken niet zo klungelig voor elkaar hebben zoals wij dat hebben.’ was Geerts reactie.

‘Wat mankeert er dan aan?’

‘Wij moeten het net zo goed voor elkaar hebben als bij oom Anton.’

‘Word eens concreter!’

‘Wij hebben nog een ouderwetse grupstal, zij hebben drijfmestkelders en meer koeien. Wij zouden kunnen uitbreiden naar eenentwintig koeien. Op school wordt gezegd dat de toekomst ligt bij het houden van meer koeien. Ik ben het daarmee eens.’

‘Wat je op school leert is boekenwijsheid, dat moet je niet allemaal serieus nemen. Bovendien, waar moet dan het jongvee naar toe?’

‘De paardenstal komt leeg te staan, daar kunnen we een jongveestal maken.’

‘Wie bepaalt of het paard weggaat? Daar komt niets van in.’

Hij had een gevoelige snaar geraakt en hij voelde dat ze op verschillende golflengtes zaten. Zijn gezicht sprak boekdelen.

Geert hoefde niet hard te werken op school. Wat hij daar leerde was vooral herkenning, wat ze thuis al deden en zo mogelijk nog beter konden doen. Interessant vond hij mechanisatie en techniek. Werken met machines, trekkers en moderne werktuigen. Hij was jaloers hoe oom Anton alles voor elkaar had. Daar zou hij wel hele dagen willen werken. Koeien en veel trekkerwerk willen doen.

Gelukkig had Geert veel lol en afleiding in de muziek. Samen met vier andere jongens was hij een bandje begonnen, The Music Stars en ze speelden voornamelijk Duitse schlagers, Nederlandse liedjes van o.a. The Blue Diamonds, Rob de Nijs, Anneke Grönloh, Ria Valk en ook nummers van Elvis Presley en Cliff Richard. In het begin klonk het niet geweldig maar door veel te oefenen en een goede afstemming werd het steeds beter. De repetities werden op zondagmorgen gehouden na de mis op de Lindenhoeve bij Geert thuis. De jongens van de band werden door moeder Gertruud gastvrij onthaald met koffie en meestal iets lekkers erbij.

‘Het zijn geen ruige jongens met lange haren, maar keurige jongens,’ vond moeder Gertruud. De band begon steeds beter te klinken en ze speelden nummers die in de top 40 stonden. De belangstelling werd groter. Zo kwamen niet alleen de vriendinnen van zijn zussen luisteren, ook de jongens uit de buurt vonden het interessant. Het was de zondagmorgen op de Lindenhoeve een zoete inval en gezelligheid troef.

Geert was geen echt goede accordeonist, maar hij trok de kar, organiseerde van alles en was de drijvende kracht achter de band. Ze konden niet om hem heen. Om twaalf uur echter was het afgelopen, want het gezin moest klokslag halfeen aan tafel zitten. Vader luisterde naar mr. G.B.J. Hiltermann, die ‘De toestand in de wereld’ besprak op de radio. Hiltermann gaf zijn wekelijkse commentaar op de internationale politiek en ontwikkelingen, met politiek-economische beschouwingen. Dit was een vertrouwd element van de zondagmiddag. Vader luisterde met volle aandacht naar zijn commentaren en knikte veelal instemmend tijdens het soep eten. Er heerste veel politieke spanning in de wereld tussen Oost en West. Vooral na de dood van Stalin die begin maart van dat jaar overleed. Hiltermann kon met zijn bezwerende en gedragen stem en zijn prowesterse, rechts-liberale en conservatieve standpunten, op instemming rekenen van vader.

Voordat Geert op maandagmorgen naar school ging, moest hij melken, zoals elke morgen. Vooral de vaarzen die voor de eerste keer gekalfd hadden, stonden onrustig. Als hij probeerde de uiers schoon te maken, sloegen ze direct met de poten van zich af of kreeg hij de staart in zijn gezicht. Hij kon zich hierover bijzonder opwinden. Hij probeerde het dier met tact en de nodige voorzichtigheid te benaderen, de koe op haar gemak te stellen zodat ze de melk snel zou laten schieten. Helaas, daar kwam niet veel van terecht. Gertruud die op een afstandje stond te kijken, had dat snel door en schoot hem te hulp. Het was net of het dier dat voelde, ze werd rustig en liet zich daarna prima melken. Geert vond het onbegrijpelijk waarom dat haar wel lukte.

‘Heb je niet in de gaten, dat het dier op jou reageert? Je bent te gehaast, je moet zoiets aanvoelen!’ legde zijn moeder hem vragend uit vanonder de koe. ‘Een totaal verkeerde reactie van jou Geert, ga maar naar school, ik doe het wel’ zei moeder toen.

Hij baalde ervan dat zijn moeder het beter kon. Van de andere kant vond hij het niet raar dat dit gebeurde, eigenlijk had hij niets met melken. Maar dat laatste hield hij voor zich. Het was maar goed dat zijn vader niet in de buurt was, want die werkte bij hem als een rode lap op een stier. Enkele dagen later trof hij het weer. Een van de melkkoeien had mastitis en moest apart gemolken en behandeld worden. Bij het aanleggen van het melkapparaat sloeg de koe flink van zich af. Geert kon zich niet beheersen hij gaf de koe een aframmeling. Voordat Geert het dier goed had benaderd, kreeg hij een klap keihard tegen zijn borstkast aan. Hij rolde onder in de mestgoot en zei niets meer. Hij voelde stevige pijnscheuten in zijn borst en hij kon moeilijk ademhalen. Moeder kwam af op het lawaai en zag Geert met pijn en moeite uit de mestgoot opkrabbelen. Het melkapparaat lag op de grond en zoog vacuüm. Moeder schakelde het apparaat vlug uit. Onder de koeienmest zittend en leunend op de schouder van moeder, strompelden ze naar de deel waar hij op een van de zakken meel neerplofte die daar opgestapeld lagen. Over zijn wangen bungelden tranen. Moeder maakte zijn gezicht schoon met warm water. Geert verkrampte van de pijn. In allerijl werd de dokter gebeld die binnen een half uur kwam. Hij onderzocht Geert en luisterde naar zijn longen. De arts vroeg of Geert pijn had bij het ademen. Alleen als hij diep ademde, voelde hij pijnscheuten. De dokter constateerde gekneusde ribben en kon zich voorstellen dat het pijnlijk was. Hij moest voorkomen dat hij een longontsteking zou oplopen. Hij schreef hem enkele dagen rust voor.

Terwijl hij in bed lag overdacht Geert wat hem was overkomen. In korte tijd was dit al de tweede keer. Al eerder had hij zich opgewonden over de koeien. Ze stribbelden tegen bij het melken en het schoonmaken van de stal. Hij had moeite zich te beheersen. Hij vroeg zich af hoe het mogelijk was dat veel boerenjongens het omgaan met koeien, als een feest beschouwden. Dat kon hij zich niet voorstellen. Hij was jaloers op Jannie, zijn zus. Die hoefde niet meer naar school, zij was van de huishoudschool af. Moeder Gertruud had geen meid meer voor in de huishouding. Nu moest Jannie dat overnemen, maar daar had zij geen zin in.

HOOFDSTUK 6

Geert kwam op de fiets terug van school. Hij zag in de verte vader met Johan samen aan het werk. Ze maakten de afrastering voor de weide in orde. Johan, de knecht, werkte nog een dag per week op de Lindenhoeve, de overige dagen van de week werkte hij nu bij Van Gelder textiel in Veldbergen. Johan kon het goed vinden met vader Willem en moeder Gertruud. Het viel Geert op dat moeder Johan vaak steunde als hij met vader in discussie was. Dat vond hij vreemd, van de andere kant begreep hij dat wel. Johan relativeerde, had zelfspot en bleef altijd rustig. Als vader zijn punt wilde maken, deed hij dat met stemverheffing en dat was iets waar moeder, maar ook hij, erg veel moeite mee had. Johan zorgde ervoor dat het ontspannen en plezierig was op de Lindenhoeve. Geert vond het prettig dat hij er was. Het leek of het werk allemaal gemakkelijker ging.

In de winter hadden ze gesproken over een oplossing voor het te krappe koek en zopie huisje. Geert vroeg vader of het zomerhuisje nog te koop was. Willem was er al mee bezig en wist toch nog vrij onverwacht het huisje in handen te krijgen omdat de eigenaar ervan af wilde. Op platte wagens werd het huisje in onderdelen naar de Lindenhoeve vervoerd. Een klusje dat Geert moest klaren. Met trots en precisie reed Geert de trekker met de zwaarbeladen wagens naar de Lindenhoeve. Het moest vakkundig opgebouwd worden, daarvoor had Willem de timmerman uit de buurt ingehuurd. De funderingen werden hoog opgetrokken zodat het huisje als het ware op een terp kwam te staan. Iedereen was er verliefd op, het was een vriendelijk huisje met een veranda. Het kreeg de liefkozende naam ‘Sunny Home’.

‘Meneer Beukers, zo gaat dat niet, we hebben hier te maken met de omgekeerde wereld. U had eerst een vergunning moeten aanvragen, voor u ging bouwen,’ zei de ambtenaar van de gemeente.

Vader deed alsof hij zich niet bewust was dat hij in overtreding was. Toch was hij wijs en trok snel het boetekleed aan.

‘U heeft helemaal gelijk, het is fout, ik heb mij dat niet gerealiseerd. De consequentie is dat ik het weer moet afbreken, het is niet anders.’ Er viel een stilte. Vader bracht zelfs de ambtenaar in verwarring. De ambtenaar leek medelijden te hebben en beloofde Willem dat hij zijn best zou doen om te kijken of er wat te regelen viel. Tijden lang hoorde hij niets van de gemeente. Gertruud drong aan om te informeren bij de gemeente. Vader zei: ‘Je moet een broedende kip niet storen.’ Er kraaide geen haan naar. ‘Sunny Home’ was een aanwinst voor de ijsbaan. Willem wilde het huisje ook in de zomer gaan verhuren aan vakantiegangers. Gertruud omarmde dat idee, want dan bracht het ook nog wat op in de zomer. Boven werden vier tweepersoonsbedden geplaatst. Op een kleine advertentie in de Telegraaf reageerden drie gezinnen uit het westen die Sunny Home wilden huren. Twee uit Rotterdam en een uit Den Haag.

De zomer van 1953 gaf Lindenhoeve een ander aanzicht. De eerste gasten die veertien dagen ‘Sunny Home’ hadden gehuurd, brachten leven in de brouwerij. Geert vond het fantastisch en hij dacht; stel dat de Lindenhoeve nog meer van die huisjes zou hebben, wat een mooie toekomst zou dat zijn. Voor de aankomst van de gasten had Gertruud ’s morgens verse bloemen uit de tuin op vazen gezet en alles aan een laatste inspectie onderworpen. Willem liep met de zeis rond om het hoogste pollengras weg te maaien. Er werden twee ligstoelen op de waranda geplaatst. Alles om de gasten een uitnodigend gevoel te geven. Ze werden op zaterdagmiddag door moeder Gertruud en vader Willem welkom geheten. De mensen reageerden enthousiast en genoten van de rust en het leven op de boerderij.

‘Dit is toch een heel andere situatie dan tien jaar geleden toen Lindenhoeve bevolkt werd door onderduikers en evacués’, verzuchtten vader en moeder. Voor Geert en de zussen was het ook iets nieuws en opwindends om vakantiegangers uit het westen op de Lindenhoeve te krijgen. Meestal waren het gezinnen met jonge kinderen. Geerts jongere zussen maakten snel contact. De gasten hadden plezier om het accent van Willem, Gertruud, Geert en zijn zussen. In de ogen van de gasten spraken ze op de Lindenhoeve wel Nederlands maar kennelijk met een accent en slikten ze delen van woorden in.

De ‘vergeten’ vergunning van de gemeente voor de bouw van Sunny Home werd een jaar later door de postbode aan vader overhandigd. Sunny Home was al een zomer als vakantiehuisje in gebruik geweest en fungeerde tijdens de winter als koek en zopie huisje voor de ijsbaan. Nooit had vader zo’n goed renderende investering gedaan. Vader liep met een dikke grijns de keuken binnen en liet de brief aan moeder zien en zei, ‘Ik heb het je toch gezegd, je moet een broedende kip nooit ...’

‘… storen,’ vulde moeder aan. Het gaf haar een gevoel van trots, dat had haar man toch maar goed ingeschat.

Het werken op de boerderij was niet altijd een uitdaging voor Geert. Hij liet het niet merken, maar eigenlijk wilde hij geen boer worden. Hij zag zichzelf niet zijn hele leven koeien melken. Het was hem allemaal te saai, te klein en niet opwindend genoeg. Maar wat dan wel? Voor leren kon hij de energie niet opbrengen. Hij wilde iets maken, iets creatiefs doen, iets ontwikkelen, samenwerken met andere mensen. Of zoals oom Anton, de oudere broer van vader, die zat in veel besturen zoals de bank, kerk en gemeente. Hij was wel boer maar deed er veel naast, heel anders dan vader. Oom Anton ging met de tijd mee, hij had moderne trekkers en machines. Hij vond vader een te behoudende boer, daar had hij moeite mee.

Geert werd door de ideeën op de Landbouwwinterschool aan het denken gezet. De moderne agrarische bedrijfsvoering waar Geert enthousiast van werd, predikte specialisatie op een of twee takken, bijvoorbeeld melkveehouderij of varkenshouderij en melkveehouderij samen. Geert had niet zoveel op met de varkenshouderij. Dus melkveehouderij, daarop zou de Lindenhoeve zich vooral moeten richten, vond Geert. Geen graan meer verbouwen maar maïs bijvoorbeeld. Dat was ruwvoer met een hoog eiwitgehalte en dat zou de melkproductie ten goede komen. Het was niet dat vader Willem daar tegen was, maar het was bij Geert altijd alles of niets. Vader zag een tegenstrijdigheid bij Geert. Eigenlijk was hij geen boer, maar hij wilde koste wat kost zijn zin doordrijven met allerlei vernieuwingen, waarvan vader niet overtuigd was dat die een verbetering betekenden.

Die tegenstrijdigheid had Geert ook bij vader opgemerkt. Was hij in het boeren behoudend en liep zijn vader in zijn ogen achter op de ontwikkelingen, aan de andere kant was hij ondernemend, zoals hij was begonnen met de ijsbaan en het bouwen van een zomerhuisje. Had hij dan niet meer weg van zijn vader dan hij zelf in de gaten had? Nee, vond hij, hij had meer ambitie en meer power, of het kwam omdat hij nog jong was. Eigenlijk zat Geert vol vragen, waar hij zelf nog geen antwoord op had.

Het najaar maakte Geert mistroostig. Het weer hielp natuurlijk ook niet mee, een flinke herfststorm met stevige buien was over het land getrokken. De overvloedige regenval had het land bijna onbegaanbaar gemaakt. Rond vijf uur ’s middags begon het al te schemeren. De koeien moesten op stal, ze waren door en door nat en Geert had de koeien een dik pak stoppelknollen gegeven. Ze deden zich tegoed aan het verse groenvoer. Hij kon ervan genieten om te zien hoe gulzig de koeien de knollen opvraten. Ze zwaaiden er met hun staarten lustig op los.