DE PASSIEZANGERS

Colofon

ISBN: 9789083393308

1e druk, 2006

© Mieke Poelman 2006

Dit boek is een uitgave van Uitgeverij Gopher.

Koningsweg 72

5211 BN 's-Hertogenbosch

Telefoon 0341 74 61 00

Exemplaren zijn rechtstreeks te bestellen via internet: www.gopher.nl en bij iedere boekhandel.

Niets uit deze uitgave mag worden verveelvoudigd, opgeslagen in een geautomatiseerd gegevensbestand en/of openbaar gemaakt door middel van druk, fotokopie, microfilm of op welke manier dan ook, zonder voorafgaande schriftelijke toestemming van de auteur en de uitgever.

No part of this book may be reproduced in any form, by print, photoprint, microfilm or any other means, without written permission from the publisher.

DE PASSIEZANGERS

Mieke Poelman

www.gopher.nl

Dirigent:

Frits Fokkens

Sopranen:

Jannie Fokkens

Suzan de Vries

Maja Boeymans

Anneke Wachters

Nan Vos

Truus Havermans

Brenda van der Hoeven

Corry Verrips

Alten:

Juanita Lopez

Ruth Cornelisse

Eefje Brandenburg

Lies Vermeyden

Thea Hovius

Marie-Louise van Kelsbergen

Christa Strating

Tenoren:

Wim Laanstra

Peter Warmenhuizen

Jan van Someren

Bassen:

Kees Vermeyden

Wonno Stel

Maarten Heffels

Keimpe Joustra

Ruud Reewijk

1

Eefje hield van de Wester.

Ze had nog net kunnen parkeren op de Elandsgracht en liep nu door de lichte zomeravond, waar al een klein scheutje herfst in zat, over de hobbelige stoep naar de kerk, die hoog oprees achter de huizen van de Prinsengracht.

Op de liturgie, die haar bij de deur door een vriendelijke mevrouw werd aangereikt, zag ze dat haar lievelingscantate werd uitgevoerd, nummer 150, en meteen moest ze denken aan de tijd toen “Con Amore” deze cantate had ingestudeerd, en zij na de repetities Koos naar het Amstelstation had gebracht. Als ze vroeg waren zaten ze samen op het stille perron, en dan zongen ze “Cedern müssen von den Winden,” en dat klonk zo schitterend onder die hoge overkapping! Koos had een heel mooie tenor, en haar doodgewone alt leek dan ineens ook wat meer op Jard van Nes. Maar ja, Koos was al een hele poos van ’t koor af, ze had geen idee hoe het met hem ging.

De kerk raakte langzamerhand vol, de meeste orkestleden zaten al, sommigen stemden geconcentreerd hun instrumenten nog even bij. Van achter uit het Prinsenhuis kwam het koor, gevolgd door de soliste en de dirigent, en daarachter de dominee.

Eefje luisterde met een half oor en een half hart, want van Koos gingen haar gedachten naar de cantatediensten die ze hier had meegemaakt. Hoeveel jaar kwam ze al? De eerste keer wist ze nog goed, ze was pas elf en haar vader had haar meegenomen naar de Johannes Passion. Simon C.Jansen was nog dirigent, en alle vrouwen van het koor droegen lange donkergroene toga’s. Ze wist nog dat er twee in verwachting waren, en dat ze zich had zitten afvragen of die kindertjes later ook van Bach zouden houden.

De preek was afgelopen. Het orkest stemde kort en na een strakgespannen moment klonken de eerste tonen van de Sinfonia, die het “Nach dir, Herr, verlanget mich” al direct tot leven bracht. Het koor zong de woorden van Psalm 25, en daarna kwam de korte sopraan-aria.

“Leite mich in deiner Wahrheit” -dat zag je voor je! De melodielijn begon heel diep en donker bij de bassen, en liep langs de tenoren en alten naar het licht van de waarheid bij de sopraanpartij. En toen de Cedern, haast net zo mooi als Koos en zij op het perron. De laatste twee delen kon Eefje nog in gedachten meezingen, ook de kleine solo voor de alten, en in de stilte na de slotmaten zag ze ineens weer hoe Simon C. zijn nog opgeheven handen langzaam naar elkaar bracht, waarna van de preekstoel dominee Vissers wat hese stem klonk: “Ónze Vader ….” en de kerkklokken begonnen te luiden.

Op het zelfde moment hoorde ze een andere stem dezelfde woorden uitspreken, en weer werd over de hele Jordaan bekend dat het Onze Vader werd gebeden.

“Dag Eefje!” hoorde ze achter zich, toen ze door het torenportaal naar buiten liep. Ze draaide zich om en zag Nan Vos, een van de sopranen van “Con Amore”, elegant en een beetje verlegen, en ze groette terug: “Hoi, Nan, leuk dat je er ook was! Hoe vond je ‘t?”

“Ik heb genoten,” zei Nan, “wat een prachtige cantate!”

“Hoe ben je?” vroeg Eefje, terwijl ze stonden te wachten bij het stoplicht op de hoek van de Rozengracht, “met de tram? Of rijd je met mij mee?”

“Graag,” zei Nan dankbaar. “Wat makkelijk dat jij ook in Amstelveen woont. Ga je even mee koffiedrinken?“

Nans flat aan het Buitenplein was een stuk ruimer dan die van Eefje, maar misschien leek dat ook wel zo doordat er minder in stond. De muren waren voornamelijk wit en leeg, en op de grond lag witte vloerbedekking met alleen voor de bank een kleurig kleed. Eefje vond het niet zo erg gezellig, maar toen Nan een paar lampen had aangedaan en de beige met bruine gordijnen had dichtgeschoven, kwam er toch sfeer in de kamer. Nan zei: “Ga zitten of kijk even rond, dan maak ik koffie.”

Eefje koos een hoekje van de bank uit, vlak naast de lage boekenkast die ze met een soort schichtige belangstelling bekeek. Er stond van alles, sommige boeken had Eefje zelf ook, maar van de detectives, waar Nan rijen van had, hield ze niet zo.

“Koffie.” Nan zette een blad op tafel. “Suiker? Melk?”

Nan liet zich neer in de andere hoek van de bank en keek Eefje over haar koffie aan. “Weet jij wat we met het koor gaan doen?” vroeg ze. Ja, Eefje wist het, want ze zat als algemeen adjunct in het bestuur, en ze hadden pas vergaderd over het nieuwe seizoen. “Zo tegen Kerstmis geven we een concert met carols en na de pauze het Magnificat,” zei ze, “dus we hebben heel wat te studeren.”

“Het Magnificat van Bach? O, heerlijk!” Nan ging enthousiast rechtop zitten. “En carols! Ik heb zo’n schitterende opname van het King’s College Choir uit Cambridge, ken je die?” Ze zocht tussen een lange rij CD’s. “Deze”. Nu even niet, dacht Eefje, want ze had de Cedern nog in haar hoofd, maar Nan was al bezig en een doorzichtige jongensstem klom omhoog.

“Weet je dat ik het daar altijd koud van krijg?” zei Nan. “Zo’n jochie!”

Eefje werd er ook door gegrepen. “Zo kunnen wij het niet,” zei ze. “Nee.” Nan glimlachte. “Maar Frits kan ons wel heel ver krijgen.” Dat dacht Eefje ook wel, want sinds Frits Fokkens drie jaar geleden bij “Con Amore” was gekomen, was het koor wakker geworden en met sprongen vooruit gegaan.

“Frits is geweldig,” zei Nan.

2

“Heb ik alles?” zei Wonno Stel tegen zichzelf.

Hij overzag de keurige stapeltjes bladmuziek die hij in een hoek van de kamer op de grond had uitgespreid: per koorlid een Magnificat en twaalf carols dat was het wel.

Zorgvuldig raapte hij alles op en liet de bundel in zijn tas glijden: het bruine diplomatenkoffertje dat hij op zijn verjaardag van Willemien speciaal voor het koor had gekregen. Zo, alles zat er in. Je moest er toch niet aan denken dat hij als secretaris zijn spullen niet op orde had! “Ik ga, hoor.” Willemien, die aan tafel de krant zat te lezen, keek op. “Is het al weer zo laat? Veel plezier, zing maar lekker en tot straks.” Zing maar lekker! Lief hoor, Willemien, maar van zingen had ze niet zoveel verstand. En bovendien, een koorbestuurder had meer verantwoordelijkheden dan het zingen alleen. Wim was een prima voorzitter, maar het meeste werk kwam toch op hèm neer. Vooral nu ze aan een nieuw seizoen begonnen, en er weer van alles geregeld moest worden, kostte het hem zeker een extra avond per week om alles rond te krijgen. Als Frits nu maar een beetje minder chaotisch was.

In de lift naar beneden repeteerde hij in gedachten de mededelingen. De carols waren gekopieerd, maar eigenlijk was dat niet toegestaan en zouden ze boeken aan moeten schaffen. Probleem, want 15 euro per boek was toch wel veel voor sommige koorleden. Verder moest hij vragen of iemand nog een goede tenor wist, want met de drie die ze hadden was de tenorengroep veel te kwetsbaar, en dan niet vergeten: Juanita was jarig, en behalve feliciteren moest hij haar natuurlijk ook zoenen.

Met afgemeten passen liep Wonno naar zijn auto, legde het koffertje in de achterbak en sloeg het achterpand van zijn jasje omhoog voor hij ging zitten en de gordel vastmaakte. Hij fronste even om de afgevallen berkenblaadjes op de motorkap, maar het was eigenlijk een beetje te laat om er nu nog met een spons over heen te gaan. Misschien woeien ze er wel af.

Via de Lelylaan en het Surinameplein draaide hij de Haarlemmermeer– straat in. Halverwege parkeerde hij zorgvuldig in, en liet een bescheiden toetertje horen, op hetzelfde moment dat Kees en Lies hun voordeur uitkwamen. Ze hadden hem kennelijk zien aankomen.

“Dag Lies, dag Kees,” zei Wonno, terwijl Kees naast hem schoof en Lies achterin ging zitten. “En? Hard gestudeerd deze week? Gordel, Lies.”

“Nou, de muren dreunden er van,” zei Lies. “Wat moesten we dan studeren? We beginnen toch aan iets nieuws? Hoe is het met Willemien?”

Wonno reageerde niet, omdat Kees iets zei over de contributies, die nog niet allemaal binnen waren, dat had je er van als niet iedereen per automatisch incasso betaalde, en Lies keek naar buiten en liet haar gedachten afdwalen. Leuk, een nieuw seizoen. Zou iedereen er zijn vanavond? Pas op, jochie op de fiets, niet zo wild bij die tramrails! Als Frits hun na die stemtest van vlak voor de vakantie nu maar niet op een andere plek zette, ze stond juist zo gezellig naast Ruth, en Christa gaf aan de andere kant zo veel steun.

“Zo, we zijn er,” zei Wonno. “Mooi op tijd.”

Het zaaltje naast de kerk, waar de wekelijkse koorrepetitie werd gehouden, was nog bijna leeg, maar in de hoek stonden een paar mensen vrolijk te praten. Het middelpunt van het groepje was een grote stevige Surinaamse met zachte ogen en prachtige tanden. Toen ze Wonno zag binnenkomen wierp ze hem tot zijn ergernis een kushand toe. “Wonno! Wat geweldig leuk! Ga me kussen, jongen, want ik ben jarig!” Wonno kon niet anders, toen er plaats voor hem werd gemaakt. “Van harte gefeliciteerd, Juanita.” Hij gaf een hand, kus rechts, kus links, zo, dat had hij gehad. Ze rook heerlijk trouwens. Juanita wees naar de tafel die achter haar stond. “Kijk eens mensen, ik heb voor de pauze wat lekkers gemaakt. Lusten jullie orgeade? En deze hapjes? Dit zijn bananenchips, en dat cassavechips. Geweldig lekker, hoor!”

Het zaaltje was intussen voller geworden. Alle vrouwen kwamen op Juanita af, de mannen zetten eerst hun tassen bij hun stoelen en wachtten op hun beurt. Wonno, die intussen de muziek rondgedeeld had, zag Frits binnenkomen en meteen klapte hij nadrukkelijk in zijn handen.

“Wil iedereen gaan zitten? Het is acht uur geweest!”

Het duurde nog even voor Juanita alle felicitaties in ontvangst had genomen, maar eindelijk kwam er toch wat orde. Wonno keek de rijen langs. Bij de sopranen ontbrak Corry Verrips, maar die had afgebeld, ze had avonddienst. De alten waren er allemaal, de tenoren ook, maar van de vijf bassen zaten er maar drie, waar waren Keimpe en Ruud? Nou, misschien kwamen ze nog. Ruud was wel vaker te laat. Als Frits nu maar begon, dan kon híj tenminste ook zijn zegje doen over de carolboeken en de tenor.

“Goedenavond, mensen.” Frits Fokkens keek de kring rond met een vage glimlach en een knipoog voor zijn vrouw Jannie, die helemaal links bij de sopranen zat. “Fijn dat u er bijna allemaal weer bent na de vakantie. Ik ben gebeld door Keimpe Joustra, hij heeft een vergadering in Rotterdam vanavond. Ik hoop dat we een goed seizoen tegemoet gaan. Er is een heleboel te doen, maar voor we met de repetitie beginnen, wil ik eerst het woord geven aan de voorzitter.”

Wonno keek naar Wim Laanstra, die naast de piano ging staan, een hand door zijn haar haalde en over z’n halve brilletje de zaal toeknikte. “Welkom allemaal. We moeten er maar weer tegenaan, niet?” zei hij. “Juanita, van harte! Verder heb ik niet zo veel te zeggen jij misschien, Wonno?”

Er klonk een zwak begin van “Lang zal ze leven,” maar Wonno stond al, en terwijl hij correct mijnheer de voorzitter bedankte, bedacht hij dat je het in het Bestuur toch beter stijlvol kon houden in plaats van al dat gejij en gejou.

Tijdens zijn toespraakje keek Eefje de nieuwe muziek door. Heerlijk, die carols. Hé, deze kende ze niet: “In the bleak midwinter”, de andere waren zo te zien wel vertrouwd. En hoe lang geleden was het intussen dat ze het Magnificat hadden gezongen? Zes jaar? Vast wel. Welke soliste zouden ze krijgen voor het “Esurientes”? Ze lachte even opzij naar Nan bij de sopranen, die ook net opkeek uit het bundeltje carols, en ze hoorde weer de heldere jongenssopraan in “Once in Royal David’s city”.

De repetitie begon met een paar ademhalingsoefeningen en het losmaken van de stemmen, wel nodig na een lange zomerstop, maar al snel waren ze er allemaal weer in en was het of ze vorige week nog bij elkaar waren geweest.

“U mag blijven zitten als we het eerste deel van het Magnificat even doornemen,” zei Frits, “maar dan wel actief zitten, geen benen over elkaar, niet onderuit hangen. Ja, sopranen, we beginnen bij maat 31!” Tot de pauze waren ze geconcentreerd bezig, slechts even onderbroken door het binnenkomen van Ruud Reewijk, die snel bij de bassen schoof en iets mompelde van “polikliniek uitgelopen”, maar zo tegen negenen begon een verleidelijke koffiegeur door te dringen vanachter het grote luik in de achterwand en werd een vaag kopjesgekletter hoorbaar, en na een laatste “Dominum!” van de bassen vond Frits het ook wel tijd worden voor de pauze.

Dat ruim twintig mensen zo’n herrie konden maken, bedacht Lies. Voor in het zaaltje stond een aantal tafels langs de muur en daar zat ze met Suzan de Vries haar koffie te drinken, een beetje uit de buurt van het rumoerige troepje om Juanita, die steeds weer haar chips liet rondgaan. Ruud kwam bij hen staan. “Dag lieve dames, hoe is het er mee? Fijne vakantie gehad?”

“Heerlijk,” zei Lies, en Suzan maakte instemmende geluiden, waarna ze een paar slokken koffie nam en vroeg: “En ben jij ook nog weg geweest?”

Ruud vertelde enthousiast van een zeilvakantie langs de Turkse zuidkust met een paar vrienden, maar veel verder kwam hij niet, want Wonno kwam er tussen met de vraag of Ruud niet nog een collega had met een goede tenor, want wat moesten ze als er één ziek werd? Ruud zei dat hij hier en daar eens zou vragen, en ondertussen was de conversatie van de ruim twintig mensen zo oorverdovend geworden, dat Frits een paar stevige accoorden op de piano nodig had om de orde weer enigszins te herstellen.

“We gaan weer verder, mensen!”

Hier en daar klonk nog het gekraak van een bananenchip, maar ook de laatste drie kwartier werd er hard gewerkt. Voldaan pakten ze na afloop hun tassen in. “Het spijt me dat we niet aan de carols zijn toegekomen vanavond,” zei Frits, terwijl hij de pianoklep sloot, “maar we zijn lekker opgeschoten met Bach. Wilt u het thuis allemaal nog eens nakijken, vooral deel 4, want dat is niet eenvoudig. En deel 10 wilde ik niet met solisten doen, maar met de dames van het koor. Kijkt u daar ook vast even naar? Zijn er nog mensen die een bandje van hun partij nodig hebben?”

Nan bedacht dat het wel handig zou zijn om met een door Frits ingezongen cassettebandje te studeren. Ze stak haar hand op, net als Maarten Heffels aan de overkant. “Goed, jullie krijgen het volgende week van me. Dan wens ik iedereen wel thuis.”

Toen Wonno de zitkamer binnenkwam, zat Willemien naar een ziekenhuisserie te kijken, maar ze informeerde belangstellend naar de eerste koorrepetitie. “Veel gedaan?”

Wonno keek even mee, nadat hij zijn tas had weggezet. Wat een hectische toestanden in dat ziekenhuis! Niets voor hem; bovendien geloofde je toch niet dat het echt zo ging? En dan al die intriges tussen artsen en verpleegsters! Nee, geef hem maar zijn werk in het Stadhuis, dat was overzichtelijk en een stuk rustiger!

Ze moesten maar eens naar bed, het werd tijd.

3

“Juffrouw Brandenburg? Met Stel spreekt u. Mag ik even storen?” Eefje kon eerst niet zo gauw bedenken wie ze aan de telefoon had, tot de toch wel bekende stem verder ging: “Hebt U morgenavond tijd voor een extra bestuursvergadering?”

“O, Wonno! Ja, dat lukt wel. Acht uur? Bij jullie? Prima, dag!” Juffrouw Brandenburg! Stel! Iedereen noemde elkaar bij de voornaam op “Con Amore”, maar Wonno moest weer zo officieel doen. Nou ja, zo was Wonno.

Wat zou er te vergaderen zijn, zo kort na de vorige keer? Het programma was toch helemaal doorgesproken en zo goed als vastgelegd. Zou Wim aftreden of zo? Of ging Wonno emigreren? Eefje dacht dat ze nog eerder Lee Towers zouden krijgen om de tenorpartij van het Magnificat te zingen. Moest hij wel die elleboog stilhouden.

Toen ze de volgende middag na haar werk in de bibliotheek onderweg naar huis de supermarkt inliep, schoot ze in de lach, want uit de luidsprekers klonk: “You’ll nèver walk alone...” Opschieten maar: zakje gemengde sla, tomaten, kwark, o, lekker, mueslibrood. De rest had ze zelf nog wel in huis. En hier, een fles witte wijn, voor als ze vanavond thuiskwam. Eigenlijk had ze een vreselijke hekel aan vergaderen, zeker als het op z’n Wonnoos ging, maar gelukkig was Wim er ook bij, die kon wel relativeren. Zou Frits er trouwens ook zijn?

Ja, Frits was er ook. Hij had het Bestuur bijeengeroepen, maar natuurlijk kwam hij zelf niet meteen aan het woord.

Wonno deelde een keurige agenda rond, terwijl Willemien de koffie binnenbracht. “Hoe is ‘t, Eef?” vroeg ze, maar voordat Eefje kon reageren was Wonno de al eerder rondgemailde notulen van de vorige keer aan het doornemen, en verdween Willemien met een knipoog uit de kamer.

Geen van de aanwezigen had opof aanmerkingen op de agenda of de notulen. Omdat er ook geen verdere mededelingen van het Bestuur waren kon Frits van wal steken.

Hij schoof zijn stoel wat aan, legde zijn bril op tafel en keek het kringetje rond.

“Ja, mensen, het volgende. Ik heb een verzoek gekregen...” hij rommelde wat in zijn tas die onder de tafel stond en haalde er een papier uit “of we komend jaar maart...” hij zette z’n bril weer op “nee, deze is het niet, wacht even...” hij dook weer in de tas “ja, hier heb ik het! Of we volgend jaar maart de Johannes Passion willen zingen in een kerk ergens in Utrecht. Het verzoek komt van iemand die zijn naam liever nog niet genoemd ziet, maar het is ter gelegenheid van zijn vijftigjarig huwelijk. Het schijnt dat ze elkaar hebben leren kennen op een koor, en toen ook met de Johannes bezig waren of zo. Wat denken jullie er van? Voorzitter?”

Wim haalde een hand door zijn haar. “De Johannes Passion! Wat mij betreft graag, maar ik heb wel een paar vragen. Halen we dat wat repetitietijd betreft? Kunnen we een orkest regelen en solisten?”

“Ja,” viel Kees Vermeyden bij, “dat kost een hoop geld, hoor! Hoeveel musici heb je wel niet nodig? En weet je wel wat een solist vraagt?” “Over de kosten hoeven we niet in te zitten,” zei Frits, “die neemt die man voor zijn rekening. We krijgen er als koor zelfs nog een aardig bedrag voor.”

Wonno vroeg zich af of drie tenoren niet wat weinig was voor de Johannes. “Eigenlijk wel,” zei Frits, maar we zijn al op zoek, en anders kunnen we misschien wel één of twee lenen van “Camera Musica” uit Utrecht. Wat vind jij er van, Eefje?”

“Heerlijk!” zei Eefje. “Dat moet toch te doen zijn? Het is nu pas september, maar misschien moeten we wat extra repetities hebben. En thuis studeren, eventueel in groepjes. Hè ja, Frits, laten we het doen. Ik heb altijd al zo graag de Johannes eens willen zingen!”

“Prima.” Frits keek het kringetje rond. “Wonno, mag ik het regelen van een en ander verder aan jou overlaten? Komende repetitie zal ik het aan het koor meedelen, en als we het goed voorbereiden zal iedereen wel mee willen doen. Waarschijnlijk wordt het de laatste week van maart, vlak voor Pasen. Nou, dat was alles wat ik op mijn hart had.” Wonno haastte zich om de vergadering op ordentelijke wijze te beëindigen met de rondvraag waar niemand iets voor had en toen Willemien voor de tweede keer met koffie binnenkwam, waren ze net klaar.

“Nu al?” zei ze, “dat ben ik niet van jullie gewend! Maar ik heb nog koffie, hoor.”

Die dronken ze toen maar in het zitgedeelte van haar grote kamer, en Wonno greep in zijn keurige CD-kast naar de Johannes. Stil luisterden ze naar de stralende aria “Ich folge dir gleichfalls” waarin de fluit ook de sopraan volgde, en als besluit van de avond klonk het slotkoraal “Ach Herr, lass dein lieb’ Engelein.”

“Wat schitterend toch,” zuchtte Eefje. “Hoe verzint iemand het!”

In haar auto naar Amstelveen klonk de muziek nog steeds in haar hoofd. O, ze kon er zich nu al op verheugen dat ze het over een half jaar mee zou zingen. Niet alleen een Johannes in de Westerkerk, maar dit keer zelf meedoen! Wacht, had ze niet een klavieruittreksel thuis? Jammer dat het al bijna tien uur was, ze kon nu toch echt niet meer gaan pianospelen. Morgen dan maar.

Nu een glas wijn en nog heerlijk een uurtje lezen in Belva Plain’s “Eden burning”. Fascinerend!

4

Niet iedereen was even enthousiast toen Frits het plan de volgende avond ter sprake bracht.

Anneke Wachters, die naast Nan bij de sopranen zat, zei dat ze bang was dat het veel te veel tijd zou kosten. Met haar vier kinderen kon ze niet zomaar elke zaterdag weg voor extra repetities, daar had haar man het veel te druk voor, en ze wilde de kinderen ook niet te pas en te onpas bij oma uitbesteden.

Peter Warmenhuizen voelde op zijn klompen aan dat hij als één van de drie tenoren bij geen enkele repetitie gemist kon worden, maar juist in de eerste maanden van het jaar was het op school ontzettend druk met toetsen en tentamens. Hij was juist zo blij, dat het zwaartepunt van hun programmering rond de Kerst had gelegen.

Ook Truus Havermans, het oudste koorlid, had er ambivalente gevoelens over. Van vroeger wist ze nog dat de Johannes vol zat met snelle loopjes, zoals in het openingskoor en in het “Lasset uns den nicht zerteilen,” en of zij dat nog aankon? Maar aan de andere kant: ze had al besloten om er na dit seizoen mee te stoppen, en wat was er mooier dan met dit prachtige stuk je koorcarrière te beëindigen!

Frits tikte op de piano. “Ik kan uw bezwaren heel goed begrijpen,” zei hij. “Het is ook een heel ding. Maar wat vindt u ervan als we Bach zelf eens laten spreken? Ik heb alvast een aantal kopietjes gemaakt van een paar koralen en van het “Ruht wohl”, en dat zou ik heel graag even met u doornemen om de sfeer te proeven.”

Hij zocht tussen de stapel muziek op de piano, bukte zich naar zijn tas op de grond, en vond de papieren tenslotte op de kruk achter zich, waar hij ze had klaargelegd om ze bij de hand te hebben.

Wonno sprong overeind om te helpen uitdelen, maar Jannie had alles al aangepakt en zo werd het in de rijen doorgegeven. Eefje, die haar klavieruittreksel had meegenomen, nam toch ook een kopietje, wel handig dat ze nu niets hoefde op te zoeken.

“Zullen we het meteen samen proberen?” zei Frits. “We beginnen met koraal 15: ‘Wer hat dich so geschlagen’. Denk er om dat u in de eerste regel duidelijk zingt ‘hat dich’ en niet ‘hattich’ en even verderop hetzelfde bij ‘und dich’. En alten, kijk even naar de laatste regel: er staat een kruis bij die zestiende noten, maar dat moet u doorstrepen.” Hij speelde de maat even voor. “Ja, hebt u dat? We gaan er bij staan.” Dank God voor Bach, dacht Eefje al zingend. Het klonk meteen al mooi. Goed, hier en daar werd wat geaarzeld, en niet iedereen pakte meteen alle sprongen goed, maar zelfs daarmee was het koraal niet stuk te krijgen. En toen ze vóór de pauze nog heelhuids door het “Ruht wohl” waren gekomen, was het hele koor enthousiast. Anneke bedacht dat er wel extra repetities van de sopranen bij haar thuis gehouden konden worden als de oudste kinderen op zaterdag toch met Joost naar sport waren, en Peter zag in dat de Johannes stukken belangrijker was dan welk tentamen ook.

“Geweldig jammer,” zei Juanita in de pauze. “Wij zouden juist in maart naar Suriname gaan, en nu ga ik dit missen! Maar ik probeer Edmon zo ver te krijgen dat we het uitstellen, hoor, wat denk je, ik wil meedoen!”

Ruth Cornelisse vroeg zich af of de dames ook nieuwe koorkleding moesten hebben voor de uitvoering, de donkerrode jurken werden een beetje gedateerd. Dat maakte heel wat los. “Alweer nieuwe jurken?” vroeg Lies. “Hoe lang hebben we deze helemaal?”

Volgens Truus kon je Bach alleen maar in het zwart zingen, wat hevig protest ontlokte aan Eefje en Nan. “Die vrolijke Bach!” zei Eefje, “hoe haal je het in je hoofd!”

Truus keek er beteuterd van. “Nou ja,“ zei ze, “het is toch passiemuziek, dan kun je toch niet al te uitbundig op het podium staan!” Daar waren ze het allemaal wel over eens, maar tot een besluit kwamen ze nog niet omdat het ook in het bestuur besproken moest worden.. Misschien moest er maar weer een kledingcommissie worden ingesteld.

Voor ze verder gingen, deelde Frits mee dat één van de tenoren van “Camera Musica” vanaf oktober zo veel mogelijk mee zou repeteren, maar dat hield niet in dat ze niet meer zelf op zoek waren naar uitbreiding van de tenorensectie. “Zullen we ons dan nu gaan bezighouden met een paar carols? Ook de sopranen op de achterste rij?”

Nan kreeg een kleur en ging rechtop zitten. Dat gedoe ook over die jurken! En tegelijk had ze een hekel aan zichzelf omdat ze bloosde bij zo’n onverwachte opmerking van Frits. Ze was toch geen zestien meer!

Toen Truus ’s avonds een beetje uitgevloerd in bed stapte, zei ze tegen Evert, die Elsevier lag te lezen: “Die Eefje Brandenburg kan toch wel overdreven uit de hoek komen, hoor.” Evert keek op. “Wie is Eefje ook weer? Die van de bibliotheek? Wat zei ze dan?”

Truus vertelde van Bach, en hoe Eefje haar een beetje belachelijk had gemaakt, maar het kon Evert niet echt boeien, de politiek was veel interessanter. “Hm,” zei hij, met zijn ogen al weer bij het kabinet, en Truus draaide zich om. Haar gedachten gingen van Bach naar de koorkleding, en van daar naar haar nieuwe pakje dat ze wilde dragen naar de verjaardag van Everts zus overmorgen. Via Jeanne kwam ze op de gezamenlijke vakantie vorig jaar in Lugano waar ze die mensen uit Apeldoorn hadden ontmoet, die vlak bij Het Loo woonden... Hoe kwam ze nu in vredesnaam bij Prinses Margriet? Maar voordat ze het spoor terug had kunnen volgen, sliep ze.

Nan kon niet slapen. Ze had thuis eerst de gordijnen gesloten en licht gemaakt met een paar schemerlampen en een rijtje waxinelichtjes op tafel, en toen, voordat ze een sherry inschonk, haar housecoat en slippers aan gedaan. Geen muziek nu, even helemaal stil.

Ze trok haar benen op de bank en keek met het glas tussen haar vingers in de vlammetjes.

Fijne repetitie vanavond! Het was altijd al mooi om met iets nieuws te beginnen, en dan zeker op de manier waarop Frits het deed: gewoon gaan zingen en kijken of je allemaal gelijk uitkwam. En nu was het helemaal geweldig geweest...

Vervelend dat hij haar tot de orde had moeten roepen. Nou ja, vervelend...een beetje extra aandacht van hem maakte haar gewoon gelukkig.

Nan zuchtte diep. Ze verloor zich in herinneringen aan zijn ogen, zijn stem, en riep zichzelf toen terug. Ho, Nan, vergeet even niet dat hij met Jannie getrouwd is, en dat je Jannie eigenlijk heel graag mag! Mevrouw Fokkens... Dat had zíj ook wel willen zijn, en het kon haar niets schelen dat Frits vijftien jaar ouder was, dat merkte je niet eens. Ze schonk zich nog een sherry in. Frits was toch verreweg de leukste man van het koor. Neem nou de bassen: Kees, de penningmeester. Best aardig, maar wat streberig, en bovendien getrouwd met Lies. Dan Wonno. Dan Maarten...hoe heette hij ook al weer? O ja, Heffels, en hij was schoolmeester of zo. Typische schoolmeester wel, beetje betwetertje, wel leuk om te zien maar een beetje te jong. En achteraan zaten Keimpe en Ruud. Keimpe was een leuke man, een jaar of vijftig, maar Nan dacht niet dat hij interesse had voor vrouwen, en dan had je nog Ruud Reewijk, die oogarts, die vaak te laat kwam en tegen iedereen even vriendelijk was. Ze wist eigenlijk niet eens of hij getrouwd was. En de tenoren? Eerst Wim, de voorzitter. Die wist niet of hij met zijn broek z’n buik ophield of met zijn buik z’n broek, dan Peter, vreselijk serieus, jammer van zo’n knappe vent, maar helemaal in beslag genomen door zijn school, zijn drie kinderen en zijn vrouw, in die volgorde. En als laatste Jan, Jan van Someren, die er nog niet zo lang bij was en elke woensdag werd afgehaald door een blonde schoonheid in een Saab.

Nou, Nan, niet zo cynisch over al die beste mensen, dacht ze kribbig. Wie weet hoe ze over jou denken! Hoe zou Frits eigenlijk over haar denken?

Nan blies de vlammetjes uit, ruimde de kamer en de keuken nog een beetje op en ging naar de badkamer. Kritisch bekeek ze zichzelf in de spiegel. Bruine ogen, rechte neus, mond was wel goed, kin ook. Zorgvuldig verwijderde ze haar make-up en deed wat nachtcrème op, borstelde haar halflange haar en hing de housecoat aan een haakje.

De slaap wilde niet komen. “Ruht wohl”, klonk het in haar hoofd, en die tegenstrijdigheid vond ze wel grappig, maar het was pas half twee voor ze zelf in diepe rust was.

5

Het was gewoon warm, vond Suzan de Vries, toen ze bij de Van Baerlestraat uit lijn 16 stapte. Lekker, hoor, eind september dit weer. De kleuters hadden vanmorgen ook al zo genoten op de speelplaats, alle jasjes waren aan de kapstok gebleven. Kijk, er zaten heel wat mensen op de helling bij het Van Goghmuseum. ’t Was best een goed idee, maar ze had er nu geen tijd voor als ze nog de stad in wilde.

Ze stapte binnen bij Broekmans en Van Poppel, waar het aardig druk was. Terwijl ze op haar beurt wachtte bedacht ze dat ze meteen ook wel dat carolboek kon aanschaffen, ze was er nu toch.

“Hebt u ook het klavieruittreksel van de Johannes Passion?” Het meisje achter de toonbank had het boek met een vlugge greep te pakken, en informeerde toen geroutineerd of Suzan lid van een koor was en of ze nog meer bestellingen konden verwachten, dan kon ze er meteen achterheen.

“Maar u hebt er nu toch nog wel een?” zei iemand achter Suzan, en toen ze zich omdraaide zag ze Ruud Reewijk staan. “Hoi, Ruud, wou je vanavond ook uit het boek zingen?”

“Ja, ik heb een vreselijke hekel aan kopietjes, ik wil de boel goed kunnen volgen, jij ook?”

Even later stonden ze buiten in de zon met hun muziekboeken.

“Wat een heerlijk weer, hè,“ zei Suzan. “Heb je vakantie?” Ze wist dat Ruud het meestal ontzettend druk had, en nu kon hij zomaar op een woensdagmiddag door de Van Baerlestraat lopen. Aan zijn sweater en de spijkerbroek boven zijn sportschoenen kon ze zien dat hij vrij was want als hij soms op woensdagavond direct van het ziekenhuis naar “Con Amore” kwam zag hij er meestal wat gedistingeerder uit.

“Nee, onze polikliniek wordt een beetje verbouwd, en nu kunnen we er niet allemaal tegelijk werken. Dus hebben we geregeld dat we om de beurt vrij zijn, en vanmiddag was het mijn beurt.”

“Bof jij even, met dit weer!”

“Geweldig toch? Zeg, Suzan...” Ruud legde een hand op haar arm en vroeg: “weet je wat, zullen we even naar Bloemendaal rijden? Ik denk dat het heerlijk is aan zee. Ja, als je tijd hebt, hoor!”

Dag stad, dacht Suzan, de nieuwe schoenen komen volgende week wel! “Leuk, Ruud! Ja hoor, een juf heeft op woensdagmiddag wel tijd.” Langs de Zeeweg reden ze naar het strand, waar het drukker was dan ze verwacht hadden, slechts met enige moeite kon Ruud een parkeerplaats vinden. “Zullen we richting IJmuiden lopen?” zei hij, “die kant lijkt wat rustiger. Bij Zandvoort is het helemaal een mierenhoop.” Suzan had al gauw haar schoenen uit. Dat liep lekker, zo over het harde zand langs het water. Soms spoelde er wat schuim over haar tenen, hier en daar moesten ze even om een afbrokkelend zandkasteel heenlopen, en een grote hond stond zich als een wilde uit te schudden. “Pas op, Suzan, douche!” zei Ruud, en hij trok haar opzij. Ze keek even achterom en zag hun voetsporen: de afdrukken van haar blote voeten en die van Ruuds schoenzolen..

“Gek hè,” zei ze, “maar als ik voetstappen in het zand zie moet ik altijd denken aan een tegel die mijn oma had hangen, een gedicht.”

”O, dat ken ik,” zei Ruud. “Gaat dat niet over iemand die alleen langs de zee loopt, of eigenlijk door het leven, en die twee sporen achter zich ziet? En juist in perioden waarin hij het moeilijk had ziet hij maar één spoor, en voelt zich in de steek gelaten of zo.”

“Precies! En dan zegt God: “Ik ga altijd met je mee, en toen het moeilijk was, heb ik je gedragen.” Wat grappig dat jij dat ook kent!” “Mijn moeder is dol op dat vers. Mijn vader overleed toen ik acht was, en die steun had ze wel nodig. Ze voelde zich ook altijd gedragen. Kijk, daar gaat een cruiseschip tussen de pieren door.”

“Wat een grote! Wat lijkt me dat leuk om eens te doen! Ik ben dol op varen. Jij hebt toch gezeild van de zomer?”

Ruud kon nu zijn verhaal over de Turkse zeiltocht wel helemaal vertellen, geen Wonno die er tussen kwam, en toen waren ze bij de pieren, waar ze een poosje uitrustten, met het zicht op de zeesluizen en de twee vuurtorens. Het was onderhand vier uur geworden, dus echt wel tijd om terug te gaan, vanavond hadden ze repetitie.

Ze praatten over van alles. De Johannes Passion en het Magnificat, Ruuds werk als oogarts, Susans werk als juf van groep 2. “Soms maak je echt grappige dingen mee,” zei Suzan. “Vanmorgen kwam er een jochie naar me toe, die zei: “Juf, als me broer me pest, pest ik em gewoon terug!” Dus ik zei: “Maar Tim, hoe oud is je broer dan?” “Eén!” zei Tim triomfantelijk. Vind je ’t niet kostelijk?”

Ruud lachte, en ze praatten verder over vakanties en boeken, en Suzan ontdekte verwonderd hoe gemakkelijk het was om met Ruud te praten. Ze had hem op “Con Amore” altijd al wel een leuke vent gevonden, maar dat ze zo als vrienden elkaar begrepen was toch wel heel bijzonder.

Eerder dan ze dachten waren ze weer bij hun strandopgang. Boven veegde Suzan het zand tussen haar tenen weg terwijl ze een steuntje zocht op Ruuds arm, en schoof weer in haar schoenen. Vijf minuten later zaten ze in zijn auto. “Weet je dat ik mijn wangen voel?” zei Suzan, “ik ben beslist een beetje verbrand!”

Ruud keek even opzij. “Staat je goed! Ja, ik gloei ook, zeg.” Vergenoegd en een beetje rozig zat ze naast hem, zonder veel te zeggen. En gek, dat was ook helemaal vertrouwd, je kon met Ruud dus ook goed zwijgen.

“Waar mag ik je naar toe brengen, Suzan?” “Weet je de Lomanstraat?”

“Ik zal de Lomanstraat niet weten! Meisje, ik ben er om de hoek geboren, in de Hendrik Jacobszstraat. Dat zijn zes medeklinkers achter elkaar.”

“Het zal vast niet de enige zijn,” vond Suzan, en ze konden er zo uit de losse pols al een paar verzinnen, de Obrechtstraat, de Helmholtzstraat, de Barentszstraat had er zelfs zeven.

Heel galant stapte Ruud uit om het portier voor haar open te doen. “Bedankt voor de fijne middag, Suzan! Heb je nu nog wel tijd om te eten? Het is dat mijn moeder mij verwacht, anders aten we samen ergens een hapje. Of ga je mee?”

“Nee, zei ze, “laat ik dat maar niet doen. Ik heb gauw genoeg iets klaar. Jij ook bedankt, ik vond het enig! Tot vanavond!”

Kwart over zes was het, zag ze, en meteen ging de bel. Twee handen hielden een pakje voor het deurraampje. Ruud grijnsde: “Je vergat je Johannes! Alsjeblieft en tot straks!”

Suzan keek hem even na. Aardig joch was het, en handig om het boek nu nog even te geven, het koor hoefde niet te weten dat ze samen weg waren geweest. Snel bakte ze wat stukjes kipfilet, gooide een half zakje soepgroente in de wok en pakte een restje gekookte rijst uit de koelkast. Zo, even laten pruttelen, dan kon ze nog gauw douchen, je voelde toch overal zand. Ze zou Ruud ook eens te eten vragen.

Suzan was een fervente douchezangeres en het varieerde dit keer van The Sound of Silence tot het Ave Verum. Een kwartiertje later zat ze, haar korte haar nog vochtig, en in een schone bloes en spijkerbroek, met haar bord voor de TV waar ze juist op tijd was voor het Jeugdjournaal, dat ze iedere avond volgde. Zo vaak kwamen de kinderen ’s morgens met verhalen over iets wat ze daarin gezien hadden dat Suzan het kijken er naar als werkvoorbereiding beschouwde.

Toen ze op het punt stond om naar de koorrepetitie te gaan en haar nieuwe klavieruittreksel pakte, realiseerde ze zich dat ze vergeten was om dat carolboek te kopen. Dat kwam er van als je werd uitgenodigd voor een wandeling langs het strand!

Ze reed haar fiets naar buiten en deed de deur van haar souterrainappartement zorgvuldig op slot. Het was nog volop licht. De bomen in de straat begonnen al aardig bruin te worden, maar de stralenkrans van het Van Heutzmonument gloeide in de avondzon.

6

“Johan, ik ben weg, hoor!”

Thea Hovius keek om de deur van de kamer van haar man. “Als Lisette belt, zeg je dan dat ik morgenmiddag wel kan oppassen? Vraag even hoe laat ik er moet zijn. Dag!”

Johan kon maar nauwelijks zijn blik losmaken van zijn dikke rapporten. “Eh... ja hoor, goed. Tot later.” Hij was meteen weer verdiept in zijn werk, en Thea hoopte zuchtend dat hij gehoord had wat ze zei.

Onderweg in haar grijze Toyota ging ze de dag van morgen vast door. Johan moest vroeg weg, al vond hij het steeds moeilijker om op tijd uit bed te komen, maar dan had zij na het ontbijt nog rustig de tijd om de krant te lezen. Dan om tien uur naar Mam, die om half elf bij de internist moest zijn, en ’s middags dus oppassen bij Lisette. Zou Steffie al weer helemaal beter zijn? Binnen blijven maar, al was het wel fijn geweest om met dit mooie weer naar het Beatrixpark te gaan. En morgenavond was er Gemeentevergadering in de kerk. Nou, misschien moest Johan maar alleen gaan, zonder haar ging het ook wel door.

Ze vond een parkeerplaats dicht bij het zaaltje, en hing haar jasje in de gang.

“Hallo,” zei ze tegen haar zangbuurvrouw, “hoe is ‘t, Ruth?”

“Goed. En met jou dan? Hoe is het met je kleindochter? Hoe oud is ze onderhand?”

Thea greep in haar tas en gaf een mapje aan Ruth, die bij elke foto de juiste kreetjes slaakte. “Och kijk toch! Wat een schatje! En hier, met Opa! Is je man er ook zo dol op?”

Thea leefde helemaal op als ze over Steffie kon vertellen. Vier maanden oud, en je kon je niet meer voorstellen dat ze er ooit niet was geweest. Truus Havermans kwam over haar schouder meekijken. “Wat lief hè? Ja, ik kan er van meepraten, wij hebben er vijf!”

Frits Fokkens riep het koor tot de orde, en terwijl Thea de foto’s weer wegstopte, mopperde ze tegen zichzelf: “Ja hoor, zij heeft er vijf.” ”Wat zit je te prutten?” vroeg Ruth.

“Ach, Truus heeft de gave om de leukste dingen te bederven,” fluisterde Thea, maar toen eiste Frits de aandacht op met de gebruikelijke ademhalingsoefeningen.

Ze waren midden in het “Sicut locutus est” van het Magnificat, toen Thea ineens een vuurrode kleur voelde opkomen, haar haarwortels prikten en het zweet brak haar uit. Ze ging zitten en grabbelde een zakdoek uit haar tas. Net doen of ze haar neus moest snuiten en onderhand vlug haar bovenlip afdrogen. En heel hard denken aan de Nieuwjaarsduik in Scheveningen, blote lijven die in een sneeuwstorm het water in doken. Het hielp een beetje.

Ruth keek even opzij maar zei niets. Laat haar maar even.

Na een paar minuten was het over en stond Thea weer mee te zingen. Na de pauze zouden ze ook een paar carols doen, misschien kreeg ze dan een winters gevoel.

“Heb je er veel last van?” vroeg Ruth toen ze hun koffie dronken. Thea schudde haar hoofd. “Meestal valt het wel mee, maar het komt altijd zo onverwacht! Nou ja, ‘k heb het al vier jaar, dus ik hoop dat het niet zo lang meer duurt. Johan heeft altijd een zogenaamd leuke opmerking: ‘Is het hier zo warm of ligt het aan mij??’ Je zou de mannen eens moeten horen als ze het zelf hadden!” voegde ze er bitter aan toe.

“O,” zei Ruth, “als het kinderen krijgen aan de mannen lag, was de mensheid al lang uitgestorven.”

“Thea,” zei Frits, “kan ik je na de repetitie even spreken?” “Ja goed, Frits, ik wacht wel.”

Wat zou er zijn? Thea werd er een beetje nerveus van. Moest ze op een andere plek gaan zitten? Dat zou hij wel gewoon tijdens de repetitie zeggen, dat gebeurde wel vaker als hij de koorklank wilde verbeteren. Misschien over nieuwe koorkleding? De vorige keer had zij in de kledingcommissie gezeten. Maar dat was toch eigenlijk meer iets voor het Bestuur dan voor de dirigent? Ze had haar aandacht niet meer volledig bij de muziek en miste een paar inzetten.

“Bedankt, mensen,” zei Frits om vijf over tien. “We hebben fijn kunnen werken. Ik hoop dat u er thuis ook wat aan doet en dat u er volgende week allemaal weer bent. Het kan zijn dat we in november nog een paar extra repetities nodig hebben, maar dat hoort u zo spoedig mogelijk. Wel thuis allemaal. Jannie, de koster heeft naar je gevraagd.” Wonno had nog even wat met Frits te bespreken, zodat Kees en Lies samen met Thea wachtten achter in het zaaltje. “Hoe is het met Johan, Thea?” vroeg Lies. “Heeft hij het nog steeds zo druk met de zaak?” “Verschrikkelijk,” zei Thea. “Zeker drie avonden per week weg, en nooit voor halfzeven thuis. Hij zal blij zijn als hij het over drie jaar kan overdoen aan onze schoonzoon. Ja, Frits, ik kom.” Kees, Lies en Wonno verdwenen, en Frits kwam naast Thea zitten op de voorste rij van de sopranenstoelen.

“Thea,” zei hij. “Ik vind het een beetje moeilijk om over te praten. Je weet dat we voor de vakantie die stemtest hebben gedaan.”

Thea knikte en voelde een kramp in haar borst.

“Nu kan ik wel gaan vragen: ‘wat vond je er zelf van?’” zei Frits, “maar dan ontloop ik de verantwoordelijkheid. Je hebt natuurlijk zelf best gemerkt dat het de laatste tijd wat minder ging, hoe jammer dat ook is. En nu we zo’n druk programma krijgen, met niet al te gemakkelijke muziek, dacht ik...” Hij zocht even naar woorden, met de situatie verlegen. Thea zei niets, het moest maar van hem komen.

“.....dat je toch misschien...eh...beter op je plaats zou zijn bij een ander koor... Ja, ik weet ook niet hoe ik het moet zeggen, Thea, want ik vind het ontzettend jammer. Maar je begrijpt ook wel dat zo’n stemtest niet voor niets is.”

Thea haalde diep adem.

“Ik begrijp het best, Frits. Mijn stem wil de laatste tijd niet meer zo, en ik ben ook te onrustig om thuis te studeren. Wanneer...eh...”

“Dat moet je zelf maar beslissen,” zei Frits. “Als je het Kerstconcert nog mee wil zingen? De meeste stukken ken je wel. Fijn dat je het zo kalm opvat, Thea, ik zag er echt tegenop om het je te vertellen.”

Thea stond op en klikte haar tas dicht. “Het geeft niet, Frits. Ik heb hier altijd heerlijk gezongen, en ik snap best dat dat niet eeuwig door kan gaan. Je hoort nog wel wanneer ik voor het laatst ben. Dag!” Toen ze de deur achter zich sloot, zuchtte Frits diep. Wat een afschuwelijke klus! Hij wist dat Thea al jaren lid was, en zo oud was ze nog niet, begin vijftig. Maar de stemtest had toch echt uitgewezen dat ze niet meer voldeed aan de standaard die hij zich gezet had voor “Con Amore”. Hij pakte z’n muziek bij elkaar, sloot de piano en riep om de hoek van het keukentje tegen de koster dat iedereen weg was. “Ga je mee, Jannie?”

“Okiedokie, meneer Fokkens,” zei de koster, “dan sluiten we de tent.“ Thea zag Frits en Jannie in hun auto stappen en wegrijden. Het was nu heel stil in de straat. Nog wel vijf minuten bleef ze als verdoofd zitten voor ze de Toyota startte. Uit het koor! Geen woensdagavonden meer, geen samen muziek maken, geen babbels met Ruth, en iedereen zou gewoon verder gaan, “Con Amore” bleef gewoon voortbestaan en er zouden concerten zijn, en repetities, en zij hoorde er niet meer bij! Met de mouw van haar jasje veegde ze over haar gezicht, niet huilen, dan werden al die lichten zo wazig.

Johan zat nog steeds op zijn kamer.

“Ik ben er weer, hoor,” zei ze, “en ik ga meteen naar boven. Maak je ’t niet te laat?”

Johan keek op. “Nou, nog een halfuurtje, en dan drink ik nog even wat. O, Lisette vroeg of je morgen om drie uur komt, ik heb ja gezegd, dat is toch goed?”

Thea knikte. “Ja, prima, Nou, welterusten.”

“Ja, eh... welterusten.” Het klonk al niet meer geïnteresseerd.

Thea kleedde zich uit, maakte haar gezicht schoon, en kroop in bed. Het lampje van Johan liet ze branden. Ze ging op haar zij liggen met opgetrokken benen en haar armen gekruist over haar borst, en staarde voor zich uit. Ze kon het nu nog niet met Johan bespreken, ze moest het eerst even voor zichzelf houden. Ze probeerde aan iets anders te denken, maar het enige wat ze zag was een leven van zorgen en huishouden en oppassen en polikliniekbezoeken met Mam, net zoals al die andere middelbare dochters die met hun moeders kwamen, en o, je mocht heel blij zijn dat je je moeder nog had, en dat wàs ze ook, maar ze wilde niet alleen vrouw en dochter en moeder en oma zijn, maar ook gewoon Thea, die genoot van samen repeteren en zingen op een concert, en die kon lachen om opmerkingen van mensen die níét bij haar hoorden.

Ondankbaar mens, dacht ze plichtsgetrouw, het is toch juist heerlijk als er mensen bij je horen? En die kleine Steffie dan?

Er drupten toch een paar tranen op haar kussen, en ineens was het veel te warm onder het dekbed. Ze sloeg alles van zich af, maar toen ze Johan op de trap hoorde trok ze het bed weer recht, en met haar hoofd weggestopt, deed ze of ze sliep.

7

Jannie keek in de spiegel en las “”HAARZORG” op het kappersschort dat om haar heen was gedrapeerd. Als ze naar beneden keek stond het er ook, op z’n kop. Waar bleef dat kapstertje? Hè ba, het drupte in haar nek.

“Hallooo!” Een meisje met blonde staartjes en een felroze lok dook achter haar op en lachte haar toe in de spiegel. “Wat doen we vandaag?” Ze voelde met haar hand in Jannie’s haar. “Knippen? Of wou u er ook een kleurtje in?”

”Nou, een kleurtje...” aarzelde Jannie. Ze was snel even voor een knipbeurtje naar binnen gegaan tussen de boodschappen door, maar nu ze er toch zat... ’t Zou de eerste keer wezen, maar waarom ook niet? Binnenkort werd ze vijftig, en ze had zich al een poos geërgerd aan de witte haren die er af en toe tussen zaten.

“Wat voor kleurtje zou het moeten worden, denkt u?” vroeg ze.

Het meisje liep weg en kwam terug met een stalenboek vol gekleurde stukjes haar, die Jannie deden denken aan een brei-catalogus die haar moeder vroeger thuis kreeg. “Dit misschien, met een beetje kastanje der in? Of dit, met een mahonieglans? Ken u best hebben, u was vroeger vast ook heel donker.”

Vroeger! dacht Jannie een beetje verontwaardigd, ik ben nòg donker, hoor! Maar de witte haren zaten haar dwars, en samen met de kapster besloot ze tot een warme tint mahonie.

Het meisje deed achter in de kapsalon iets met flesjes en tubes, reed een wagentje en een hoge kruk bij Jannie’s stoel, trok een paar handschoenen aan en begon.

“Verstandig, hoor, dat u gaat zitten,” zei Jannie.

“O, dat moet wel,” zei de kapster, “anders heb ik vanavond geen rug meer over. Me vriend zegt ook altijd dat ik zoveel mogelijk moet gaan zitten bij me werk. Zeker nu ik net in verwachting ben!”

“Wat leuk!” Jannie was niet zo goed verstaanbaar, omdat haar hoofd net met een stevige hand voorover was gedrukt. “Hoe ver bent u?” “Tweeënhalve maand pas, je ken er nog niks van zien. Maar ’s morgens spugen! Je krijgt er wat van!”

“Ja, een baby,” zei Jannie, en daar moest het meisje vreselijk om lachen. “Dat is een goeie, die vertel ik aan me vriend vanavond. We zijn al bezig met een babykamer, helemaal lichtgeel, met overal Teletubbies!” Jannie vond het rijkelijk vroeg, maar dat zei ze niet. Haar gedachten gingen vierentwintig jaar terug, toen Frits en zij net getrouwd waren. Twee miskramen had ze gehad, voordat eindelijk vier jaar later Frederik was geboren. En beide keren was het in de derde maand geweest, toen ze ook al hadden gedacht aan babykamertjes en namen en positiejurken. Had je die eigenlijk nog wel? Op foto’s in tijdschriften zag je nu trotse dikke buiken met sjaals er om, of van die onsmakelijke tuinbroeken die ongegeneerd puilden.

“Kelly, telefoon voor je,” kwam een andere kapster. “Even hoor, mevrouw,” zei Kelly en wipte van haar kruk.

Via de spiegel keek Jannie het stuk van de kapsalon rond dat ze kon zien. Schuin achter haar werd een oude dame gepermanent. Zorgvuldig werd het dunne haar om de rolletjes gelegd, hele stukken roze hoofdhuid zag je er tussen. Gelukkig is mijn haar nog dik, dacht Jannie, en straks niet wit meer ook. Over haar andere schouder ving ze ineens een blik op, verdraaid, daar zat Marie-Louise! Deed je eens een kleurtje in je haar, werd dat meteen opgemerkt! Ze wilde zich net omdraaien toen Kelly weer terug kwam, en haar hoofd met twee handen recht zette. “Dat was me vriend,” zei Kelly, “Harm. Hij had gesolliciteerd naar een nieuwe baan, en die heb-ie gekregen. Gaaf, hoor!”

“Wat doet je vriend?” Kelly en Harm, Jannie vond het niet echt bij elkaar passen. Kevin misschien, of Ronald of Dennis, maar Harm! “O, hij is schilder, en nu gaat-ie naar een nieuwe baas. Meer verdienen ook. Zo.” Ze schoof het wagentje weg. “Nou moet het twintig minuten intrekken, en dan kom ik terug. Wilt u koffie? En een paar boekjes?”

Jannie accepteerde het dubbele aanbod, en wist dat ze nu een stapeltje tijdschriften kreeg, die in een kapsalon altijd werden aangeduid als “iets te lezen” of “boekjes.” Vooruit maar, dan bleef ze een beetje bij. Het leukste waren de commentaren op de feestkleding van de sterren. Als je ook zag hoe sommigen erbij liepen! Hier, dat zangeresje! Doorkijkbloes van prachtige kant, gerafelde verschoten spijkerbroek en enorme plateaulaarzen. En een modeontwerper met een kokerrokje! Ze zag Frits er al mee. Wel leuk voor alle koorvrouwen, kwamen ze beslist elke repetitie; Frits’ benen konden er best mee door.

Marie-Louise tikte op haar schort. “Gesnapt!” zei ze. “Je hebt groot gelijk, zal je goed staan. Dag hoor, tot woensdag!” Weg was ze, voordat Jannie iets terug kon zeggen. Ineens waren de acteurs en zangeressen niet zo interessant meer. Dat het nou ook net Marie-Louise moest zijn! Altijd even chic, een beetje gemaakt en altijd druk-druk-druk met haar baan op een advocatenkantoor. En ook een beetje te chummy met Frits, dacht Jannie kribbig; ze wist er zou gauw geen goed Hollands woord voor. Meteen lachen om z’n grapjes, met een blik van verstandhouding, en in de pauze of na afloop éven met hem praten met een hand op zijn schouder. Van ieder ander kon ze het verdragen, maar van Marie-Louise niet. Het was te onecht, te uitdagend tegenover háár.

Ze schrok zich wild van het kookwekkertje bij de spiegel, en meteen was Kelly er weer.

“U heb uw koffie helemaal koud laten worden! Was ’t zo spannend? Zo, gaat u mee? Dan spoelen we het even uit.”

Jannie onderging in gedachten het spoelen en het knippen, en tijdens het föhnen (“Beetje versteviging er in?”) kon ze toch niet praten, veel te veel hete herrie.

“En, hoe lijkt ’t zo?” vroeg Kelly over de handspiegel achter haar. “Kort genoeg? Kleurtje naar uw zin?”

“Ja, leuk,” zei Jannie, “dank u wel,” en ze nam zich voor thuis haar hoofd onmiddellijk onder de kraan te stoppen, ze voelde zich net de kop in de etalage.

Kelly hield de deur voor haar open. “Nou, veel succes ermee!” zei ze. “Doei!”.

Hoezo succes, dacht Jannie. Zou Marie-Louise nu als een blok omvallen als ik gekleurd op de repetitie verschijn? Eerst maar eens kijken wat Frits er van vindt. Frederik zou natuurlijk commentaar hebben, maar ja, daar was hij achttien voor. Waar was haar lijstje gebleven...ja, hier. Eerst maar naar de super, en verder vitaminepillen bij de drogist, een bos chrysanten voor op tafel en even kijken bij de handwerkzaak of ze nog leuke quiltlapjes hadden.

Bepakt en bezakt kwam ze thuis. Wat een gedoe eigenlijk. Al die boodschappen gingen wel vier keer door je handen. Eerst in je karretje, dan op de band, dan in je tas en tenslotte kon je thuis nog eens alles gaan opruimen. Zo, de bloemen in het water en op de lange keukentafel. Mooi was dat, zo in de zon! Even de boel in de koelkast en dan de krant van vanmorgen. Nee, eerst de kraan.

Frits zag alleen dat ze geknipt was. “Leuk, Jan, staat je pittig. Frederik al thuis?” “Hoi!” klonk het uit de hal, een tas werd met een plof onder de kapstok gegooid en Frederik, lang, donker en mager, kwam de keuken binnen.

“Ha, Pap! Mámma!!!” Hij cirkelde om Jannie heen en floot als een bouwvakker, waarop Frits vroeg waarom die jongen zo gek deed. “Pap! Kijk dan! IJdelheid der ijdelheden, de Prediker zei het al! Mijn moeder, die zich verft!”

”Ja,” zei Jannie, “zo kan-ie wel weer, hoor. Stel je niet zo aan, Freedje. En het is geen verf, het is een spoeling.”

Frits keek nog eens goed. “Ja, nu je het zegt... maar deze kleur heb je toch altijd gehad?”

“Natuurlijk,” stelde Jannie hem gerust, “maar dit bedekt gewoon die paar vervelende witte haren. Hoe was ’t op pianoles, Frederik?”

“Ja hoor, afleidingsmanoeuvre. Nou, het ging wel goed. Ik moet nu het andante uit sonate 15 van Ome Ludwig studeren, zei Van der Brink. Hij heeft ’t even voorgespeeld. Mooi stuk, het loopt zo lekker door.” Frits zat al achter de piano. “Deze toch?” vroeg hij, en speelde uit zijn hoofd de eerste maten. “Wanneer gaan we eten, Jan? Ik heb om zeven uur een leerling in de kerk.”

’s Avonds, toen Frits weg was en Frederik, die in 6 VWO zat, bezig was aan z’n huiswerk, begeleid door een stampende bas, dacht Jannie weer aan Marie-Louise. Waarom werd ze daar zo onrustig van? Frits was de betrouwbaarste man die ze zich kon voorstellen, en Marie-Louise was bovendien absoluut zijn type niet. Maar ja, welke man is niet gevleid als iemand doet of hij God’s gift to women is? Er waren trouwens wel meer vrouwen op het koor die hem met koeienogen konden aanstaren, Nan Vos bijvoorbeeld. Maar voor Nan had Jannie altijd een vaag soort sympathie, Nan was bescheiden en verlegen, terwijl ze toch heel zelfstandig was, en er ook goed uitzag. Nan zou ze graag aan de man willen helpen. Zou die Ruud niets voor haar zijn? Ze pasten best bij elkaar. Maar Marie-Louise! Ze had haar laatst in de stad gezien met een veel oudere man, haar baas of zo, op een terras aan het Damrak. En charmant doen!

Geïrriteerd stond Jannie op om de kopjes naar de keuken te brengen. Wat hàd ze, het was niets voor haar om zo boosaardig over mensen te denken. En die rot-bas dreunde maar door.

“Frederik!” riep ze naar boven, “kan het een beetje zachter!”

Na nog een keer roepen en twee duwen op het door Frederik aangelegde belletje-voor-noodgevallen dat behalve gepiep ook lichtsignalen gaf, ging er een deur open en een golf geluid sloeg naar buiten. “Wat is er, Mam?”

“Ik zit te schudden in m’n stoel, zet die muziek een beetje zachter!” “Nòg zachter?” riep Frederik verontwaardigd terug. “Nou, goed dan.” Knal, deur weer dicht en zowaar werd er aan een knopje gedraaid of aan een schuifje geschoven, want de herrie werd dragelijk.

Jannie zocht haar muziek, morgen moest ze de stukken toch een beetje kennen. Eerst de Johannes? De koralen kon ze wel zo van het blad zingen, maar de koren waren hier en daar best pittig. Nee, toch maar beginnen met het Magnificat. Ze bladerde even en begon, zichzelf zo goed mogelijk begeleidend, zacht te zingen: “Suscepit Israël...”

Zo vond Frits haar toen hij thuiskwam van zijn orgellessen. Hij ging achter haar staan en legde z’n handen op haar schouders en z’n kin op haar haar. “Hmm, lekker ruik je, Jansje! Lukt het? Is Frederik nog aan ’t werk?”

Jannie klapte haar klavieruittreksel dicht en gaf Frits een kus. “Kom,” zei ze, “dan drinken we wat, dat heb je wel nodig na drie uur orgel. We hebben nog een witte wijn staan. Frederik zit nog boven o, ik hoor hem. Freedje, wil je ook iets drinken?”

Heerlijk, dacht ze even later, om zo met z’n drieën bij elkaar te zitten en wat te praten, en wat kan je merken dat Frederik volwassen wordt. ’t Laatste jaar dat hij thuis is, als hij slaagt tenminste, want als hij gaat studeren wil hij op kamers, ergens in de stad. “Proost,” zei ze tegen Frits. “Waarop dit keer?” vroeg hij. “Op jou, en op mij,” zei Jannie, terwijl ze zich op de bank nog wat dichter tegen Frits aankrulde, “enne... op Frederiks examen en op “Con Amore”, en op al je leerlingen, en op Bach, is dat genoeg, denk je?”

“Och,” zei Frits, “we doen het er maar mee, nietwaar Frederik?”

“En op alle geverfde moeders! Nee, Mam, nìet dat kussen gooien. Pap, hou je vrouw bij je!”

De arm om haar heen knelde nog een beetje steviger. “Altijd, jongen, altijd”’ zei Frits plechtig, en Jannie zag Marie-Louise als een ballonnetje uit elkaar spatten poef, weg!

8

“Dames en heren!”

Wonno Stel probeerde de aandacht van de vrolijk pratende koorleden te vangen, maar Brenda zei nog snel opzij: “Leuk, Jannie, je haar!”. “Dames en heren, voor we beginnen even een mededeling. Ik ben vanmiddag gebeld door mevrouw Hovius. Ze heeft besloten haar lidmaatschap van ons koor te beëindigen, en ze komt helaas niet meer terug. Voorlopig kunnen we ons wel redden met zes alten, maar het zou toch prettig zijn als we aan het begin van het nieuwe jaar weer op volle sterkte zijn. Dank u wel.”

Wonno hoorde het gegons meteen losbarsten. “Thea er af?” zei Lies tegen Ruth. “Wist jij dat?”

“Ik snap er niks van! Vorige week heeft ze nog zo genoten!” Meteen schoot haar iets te binnen. “Ze moest vorige week toch even met Frits praten? Heeft ze toen iets tegen jou gezegd?”

“Nee,” zei Lies, “we hebben het alleen even over Johan gehad. Zou ze het daarna tegen Frits hebben verteld?”

Juanita draaide zich om. “Het zal toch niet door die stemtest komen? Ze was geweldig zenuwachtig toen, ik moest na haar naar binnen, en ze keek niet vrolijk, hoor, toen ze er uit kwam.”

Frits sloeg een fors akkoord aan. “Mensen, mag ik jullie aandacht? We gaan beginnen. Als u allemaal wilt gaan staan?”

Hij wist eigenlijk niet of hij nog iets over Thea moest zeggen. Het was natuurlijk ontzettend sneu, en hij had ook niet verwacht dat ze zo op staande voet zou wegblijven, ze had nog best met de kerstuitvoering mee kunnen doen, maar aan de andere kant: waarom zou je zo iets uitstellen? Of had ze toch al het plan om weg te gaan? Ze had ook zo kalm gereageerd...

In de pauze vormden zich meteen heftig pratende groepjes.

Marie-Louise vond het heel terecht dat Thea weg moest als ze de stemtest niet goed gedaan zou hebben. Anneke vond het geen stijl, Thea had al zo’n tijd op het koor gezeten, dan moest ze niet zomaar afgedankt worden. Nan vroeg zich af of Thea niet een afscheidscadeautje moest hebben, ze had al die jaren veel voor “Con Amore” gedaan in allerlei commissies. Ruth informeerde bij Eefje of het in het Bestuur besproken was. Dat moest Eefje ontkennen. En Truus zei niet veel, als oudste lid zag ze de bui al een beetje hangen. De mannen stonden wat apart. Typisch iets voor de vrouwen om er zo’n toestand van te maken. Hoor dat verontwaardigde gekwetter toch eens!

“Wat vind jij er nou van?” vroeg Suzan aan Ruud. Ze stonden samen bij het koffieluik en keken het zaaltje door. “Ik weet eigenlijk niet hoe ze zingt, ze zit een heel eind bij me vandaan. Zàt een heel eind bij me vandaan.”

Ruud liet nog een suikerklontje in zijn koffie vallen en roerde bedachtzaam. “’t Hangt er een beetje van af wat je met het koor wil”, zei hij. “Als je echt streeft naar kwaliteit moet je gewoon een beetje hard zijn. Maar als je het ook beschouwt als een sociaal gebeuren... Mijn moeder zat vroeger bij Piet van Egmond op het koor, en die was ontzettend streng. Ze hadden geeneens pauze, en je kreeg de wind van voren als je kauwgum of een dropje in je mond had. En toch vonden ze het allemaal geweldig! Mijn moeder keek er elke week naar uit, het was echt háár avond.”

“Ja, Thea kwam ook heel trouw, ik geloof dat ze nauwelijks een repetitie gemist heeft. Toch vind ik het sneu, hoor. Wanneer is je moeder gestopt?”

“Piet hield er mee op,” zei Ruud. “Tot groot verdriet van alle zwijmelende dames. Die zaten ook allemaal op zondagavond in de Spuikerk, waar hij speelde bij de diensten met belangstellenden. En dan zaten ze op de eerste galerij, om Piet te zien zitten met zijn registrante, en dan knikte hij ze wel eens toe.”

Suzan lachte. “Ja, ik zie het voor me. Luisterden ze ook wel naar de dominee?”

“Och, als Piet even niet zijn ruwe stormen liet woeden pikten ze nog wel een graantje mee. O, we gaan weer beginnen.”

Ze zetten hun lege kopjes achter het luik. “Suzan,” zei Ruud, “heb je zin om vrijdag mee te gaan naar het Concertgebouw? Het Gewandhausorkest uit Leipzig speelt er, Mozart en Beethoven en nog iets. Kan je?”

Het is ongelooflijk zo snel als een mens kan denken. In drie seconden vloog Suzan langs de verjaardag van een collega, een favoriet TV-programma en een keer vroeg naar bed, voor ze enthousiast zei: “Ja, leuk Ruud, lijkt me prachtig!”

“Dan kom ik je om half acht halen. Kom op, Frits begint dreigend te kijken.” Frits kon merken dat de concentratie er een beetje uit was. Toen hij met de bassen hun partij van “Ach, grosser König” doornam, hoorde hij de sopranen links van hem praten, en zag van uit zijn ooghoeken Truus zich omdraaien naar Maja; toen hij daarop de sopranen onder handen nam met “Nicht diesen, diesen nicht” irriteerde het luidruchtige gefluister van de alten hem zo dat hij als een schoolmeester zijn hand hard op de piano liet neerkomen, waardoor iedereen rechtop schokte en hem verbaasd aankeek.

“Het spijt me mensen, maar zo kan ik echt niet werken. Misschien wilt u het praten bewaren voor na de repetitie, en ook het laatste half uur uw onverdeelde aandacht aan de muziek geven. We hebben werkelijk al onze tijd hard nodig, ja? Sopranen, nog eens nummer 29.”

Het hielp, maar gedachten laten zich niet sturen, er werden toch meer inzetten gemist dan normaal. En het “Wel thuis” van Frits had nog nauwelijks geklonken of het gesprek over Thea barstte weer los.

Anneke Wachters maakte zich kwaad. Ze vond het nog steeds geen manier van Frits om Thea zo weg te sturen. “Hoe weet je dat?” vroeg Maja, “heb je haar gesproken?”

Nee, dat had Anneke niet, maar ze was eigenlijk nog steeds boos dat Frits de Johannes Passion er door gedrukt had, zoals ze het voor zichzelf noemde. Nu had Joost gezegd dat die extra repetities op zaterdagmorgen de limit waren hij wilde best met Marco en Wouter naar voetbal, maar om dan Brammetje en kleine Marleen ook nog iedere keer mee te slepen ging hem te ver. Maar dat alles vertelde Anneke niet, ze gaf alleen Frits de schuld van Thea’s verdwijnen, en Truus en Brenda stemden er grif mee in.

Nan probeerde wat tegengas te geven; Thea kon toch ook zelf besloten hebben om op te stappen?

“Thea??” zei Anneke, “dat geloof je toch zelf niet? Zoveel gezelligs heeft ze niet hoor, het koor zou ze nooit opgeven.” Maja viel haar bij; “Ik vind het een rótstreek!”

Eefje hield zich afzijdig. Ze pakte haar muziek bij elkaar en liet de boeken in haar tas glijden. Ze hield niet van dat stemmingmaken; ze wilde liever eerst weten hoe het in elkaar zat, voor ze zich een oordeel vormde.

“Kom, dames,” zei Wonno, “de koster wil sluiten.”

Buiten, in de zachte avondlucht, bleef de halve vrouwengroep nog napraten, en terwijl Eefje in haar auto stapte hoorde ze Maja’s hoge stem er boven uit. Ze zuchtte eens. Morgenavond maar even naar Thea toe, bedacht ze. Het zou toch te gek zijn als het Bestuur niets van zich liet horen, ik zal het er wel even met Wim over hebben.

Die donderdag belde ze eerst met Wim, de voorzitter, en vervolgens met Thea. Was het goed dat ze vanavond even langskwam?

Om kwart over acht stond ze op de stoep in de Cliostraat. “Kom binnen,” zei Thea. “Wil je koffie? Thee?”

“Koffie graag.” Thea verdween naar de keuken, en Eefje, toch een beetje gespannen, zat wat onwennig te wachten. Hoe zou Thea reageren? Wat moest ze eigenlijk precies zeggen? Ze zag dat Thea twee felle blosjes op haar wangen had, en haar blik ontweek. Ze deed druk met de koffie, en de suiker, en de melk –“Nee? Geen melk?” –, presenteerde een plak cake, ging zitten, kwam weer overeind om een paar lampen aan te doen, vertelde dat Johan naar een vergadering was, nam een slokje van haar koffie en viel stil.

Eefje was daar zo gauw niet op voorbereid, maar met de moed der wanhoop sprong ze in het gat.

“We waren gisteren allemaal verslagen, toen Wonno vertelde dat je van ’t koor ging,” zei ze. “En nog wel zo ineens! Was je het al lang van plan?”

Thea zette haar kopje neer en vouwde haar handen in haar schoot. Ze bekeek ze alsof ze ze nog nooit had gezien en zei zacht en een beetje onverschillig: “Och, op een gegeven moment raak je er wat op uitgekeken.”

“Maar we gaan juist zulke fijne dingen doen!” Eefje snapte het niet helemaal, maar toen ze Thea’s strakke gezicht zag en de spierwitte knokkels in haar schoot, geloofde ze er geen woord van. Hoe kwamen ze hieruit?

“Wat zei Frits toen je het vertelde?” vroeg ze. “Frits? O… eh...”.

Uit de diepte van de stoel grabbelde Thea een zakdoek te voorschijn en snoot haar neus. “Frits...eh...”

Eefjes hart liep over toen ze de tranen zag die Thea wegveegde. “Je mòest toch niet weg?”

Thea snufte. “Frits vertelde dat hij me na de stemtest niet goed genoeg meer vond, en dat wist ik eigenlijk ook wel, maar ik mocht nog tot de Kerst blijven. Maar dat wil ik niet, zeker de Johannes nog een hele poos mee repeteren! Dan hou ik de eer wel aan mezelf!”

Och, dacht Eefje, wat klinkt het flink, maar wat heb ik met haar te doen! Ik zou het ook afschuwelijk vinden als ik zoiets te horen kreeg. “Ja, en dan zei hij ook nog, dat ik misschien wel beter bij een ander koor zou passen...” Thea depte haar ogen weer. “Net of dat leuk zou zijn na “Con Amore”!” Ze liep de kamer uit en Eefje hoorde een kraan lopen, voordat Thea met de koffiepot en droge gepoederde wangen terugkwam. “Nog koffie, Eef? Ik vind het ontzettend lief dat je bent gekomen.”

Eefje zei: “Dat is toch wel het minste wat ik doen kon. We kunnen je toch zo maar niet laten gaan? Heb je nog iets van een van de anderen gehoord?”

”Ja, Maja belde. Die was woest, ze vond het een gemene streek van Frits. Maar daar ben ik ook niet mee geholpen, Frits kan natuurlijk ook niet anders, dat snap ik best.”

“Dat is wel zo,” vond Eefje ook, “anders heeft zo’n stemtest eigenlijk geen zin. Maar zien we je echt niet meer? We zullen je missen, Thea!” Thea zuchtte een beetje trillerig. “In het begin misschien nog wel, maar als alles gewoon doorgaat en er komt een andere alt, dan ben ik echt zó vergeten, hoor. Heb jij nog contact met mensen die een paar jaar geleden weggegaan zijn?”

Hier moest Eefje haar wel gelijk in geven. Ze moest zelfs heel goed nadenken om zich hun namen te herinneren. Wie had er ook weer naast Truus gezeten voordat Corry er was? Geen idee! En in hoeverre “miste” je iemand die je maar eenmaal per week twee uur zag en dan soms de hele avond niet eens sprak? Zelfs Koos, met wie ze zo goed bevriend was geweest, was zachtjes uit haar wereld gegleden. Maar om dat nu allemaal tegen Thea te zeggen...

Thea ging rechtop zitten. “Toch vind ik het lief dat je gekomen bent, Eefje. Ik kom er wel overheen, hoor. Zal ik je vast mijn muziekstukken meegeven?” Ze stond op en overhandigde het stapeltje dat ze al klaar had liggen, en toen kon Eefje niet anders dan ook opstaan en met Thea naar de hal lopen.

“Veel sterkte, hoor,” zei ze, op het moment dat van buiten af een sleutel in het slot klikte en de deur openging. “Dag, meneer Hovius.” “Goedenavond.” Johan gaf haar een hand. “U gaat net weg?”

“We hebben even over het koor gepraat,” zei Thea. “Dag hoor, Eef, nogmaals bedankt.” “Wat kwam ze doen?” vroeg Johan, toen Thea de deur achter Eefje gesloten had. “Vragen of je terugkwam?”

“Nee, zomaar,” zei Thea vaag. Ze had Johan niet eens verteld waarom ze wegging bij “Con Amore”. Ze had geen zin in zijn haastige en oppervlakkige verontwaardiging, en ook niet in een nuchtere constatering dat ze misschien inderdaad te oud werd. Oud! Ze was pas 51! Kijk eens naar Truus met haar 62 jaar, hoe was die door de stemtest gerold?

Johan liep met een pilsje uit de keuken meteen door naar zijn kamer, en Thea stond voor het raam en keek de straat in. Zo saai, zo stil, zo donker. Was dat haar leven? Kijk, dat studentje van drie huizen verder werd door haar vriend afgehaald en klom bij hem op z’n scooter. Geërgerd stapte ze bij het raam weg. Jakkes, Thea, ga je nu de buren begluren? En hou eens een keertje op met dat zelfmedelijden, daar schiet je nou helemaal geen fluit mee op.

Ze ruimde de kopjes op en zocht in de krantenbak naar een tijdschrift, maar echt boeien kon het haar toch niet. Hier, een artikel over het “najaarshuis”. Was het de bedoeling dat je al je meubels er uit gooide en overal oranjegeruite plaids neerlegde onder gigantische boeketten? Volgende artikel: “Herfstdepressies bij ouderen.” Hè ja, dat kon ze net gebruiken. “Blij in winterjeans,” met foto’s van minstens tachtigjarigen in spijkerbroeken en bodywarmers. Ze haatte jeans.

Het blad zakte op haar schoot. Er speelde een melodie door haar hoofd, een koraal, en ineens wist ze de woorden erbij: “Dein Will’ gescheh’, Herr Gott, zugleich auf Erden wie im Himmelreich...” Hoe was ’t verder? “Gib uns geduld in Leidenszeit, gehorsamsein in Lieb und Leid...” De laatste regels wist ze niet meer, maar het voelde ineens of er een zwarte wolk wegdreef. Natuurlijk was haar Leid niet zo groot, maar ze had er wel verdriet van. En toch...De muziek en de woorden waren zo groots, zo troostend, ze had het gevoel dat ze wat afstand kon nemen, dat er weer wat licht begon te schijnen. Ze kon het aan, alleen, als het moest.

Thea zuchtte nog eens heel diep. In de hal keek ze even in de spiegel. Nee, haar ogen waren niet meer rood, ze zag er weer normaal uit. Om de hoek van Johans kamer zei ze: “Kom je straks nog even binnen, Johan? Heb je nog ergens zin in?”

Johan keek op en rekte zich uit. “Ja, ik stop er mee, die rapporten neem ik morgen wel weer mee. Ik kom.” Met een fles port en stukjes haastig door Thea gesneden oude kaas zaten ze bij elkaar, en Johan vertelde over de vergadering en over problemen in zijn aannemersbedrijf. Thea luisterde en haalde nog wat kaas, tot het kwart over elf was en ze naar bed gingen.

Thea kon niet meteen slapen. Ze dacht aan Eefje, die naar haar toe gekomen was, en nu waarschijnlijk alleen in bed lag in haar flat in Amstelveen. Ze kon doen en laten wat ze wilde, maar was ze te benijden? Ze had een leuke baan, een huis, een auto en een goede stem. Maar geen nachtzoen, geen Lisette, en geen kleine Steffie die je vinger pakte en zo allerzaligst rook. Thea draaide zich om en gaf Johan een duwtje, het begon daar al weer op snurken te lijken. Ze hoorde een knor en zei zachtjes: “Geeft niet, hoor, slaap maar lekker.”

En dat deed ze zelf toen ook maar.

9

Ruud trommelde met zijn vingers op het stuur. Waarom schoot dat verkeer niet op! Als nou iedereen bij groen tegelijk optrok had je tenminste kans om dat licht te halen, maar nee hoor. Oude man met pet en waarschijnlijk ook een beetje cataract zat verwoed met z’n versnellingspook te roeren en bonkte eindelijk verder. Oranje!!

Hij keek op z’n horloge: kwart voor zeven al. Eerst nog naar huis, wat eten, als het kan even douchen, verkleden, en dan om half acht bij Suzan voor de deur staan; ’t was krap, maar ’t kon nog net.

Hij haalde het, alleen het eten was er bij ingeschoten door een uitgebreid telefoontje van zijn moeder, die hem al de hele week niet gezien had. Nee, Ma, hij had een paar dagen dienst gehad, en een refereeravond in de kliniek, en koorrepetitie, maar zondag kwam hij beslist. Ja echt, Ma, maar nu móest hij weg, nee, geen dienst, nee, ook geen studie, nee, ja, ja, ja, dag Ma!

Suzan deed open. “Dag Ruud, ik kom, even m’n tas pakken!”

Ze zag er lief uit, vond Ruud, met dat rode leren jasje op het witte rokje. Hij hield het portier van z’n auto voor haar open en schoof aan de andere kant naast haar, maar zijn hand aarzelde bij het contactsleuteltje. “Zouden we eigenlijk niet beter met de tram kunnen gaan?” vroeg hij. “Parkeren lukt toch niet bij het Concertgebouw, en het is maar een paar haltes.”

En zo stonden ze even later bij het Valeriusplein op lijn 16 te wachten. Ruud keek het rijtje winkels langs aan het begin van de Krusemanstraat. “Daar zat vroeger geloof ik een kapper,” zei hij. “En daar in het midden was een boekwinkel, met een automatiek voor pocketboeken. Dat vond ik zo fascinerend toen ik een jaar of zes was! Ik kon net lezen, en het was voor mij precies op de goeie hoogte. Ha, de tram !” Tegenover elkaar gezeten bedachten ze wat je allemaal nog meer in een automatiek zou moeten kunnen kopen, afgezien van saaie dingen als kroketten en toverballen. ”Stropdassen,” zei Ruud, “voor als je naar het Concertgebouw moet, van die mooie zijden met strepen.” “Koffie”, bedacht Suzan. “Die is bij mij altijd op als ik bezoek krijg.”

“Wat dacht je van gloeilampen?” “Ja, handig! En fietsen, voor als-ie net gestolen is.” “Heb je wel een enorme automaat nodig! Volgende halte moeten we er uit.”

Ze hadden niets voor de vestiaire en dus tijd genoeg om nog even rond te lopen in de feestelijke sfeer van licht en verwachting.

“Dag Suzan!” hoorde ze, “ga je me zeggen dat je ook zo gek bent op Beethoven? Kijk, Edmon, dit is Suzan van het koor en je bent hier met Ruud!” Juanita straalde, en er werden over en weer handen geschud. Juanita’s man was slank en donker, met vriendelijke zwarte ogen achter zijn bril, en een soort bescheiden trots op zijn knappe uitbundige Juanita, die haar arm door die van Suzan geschoven had terwijl ze samen het programma bekeken. “O, de gong! We moeten naar binnen, maar we gaan je in de pauze toch nog wel zien? Geniet maar, hoor!” en weg was ze, met Edmon achter zich aan.

“Nou,” zei Suzan, “dat weet dus woensdag het hele koor.”

“Kan het je wat schelen?”, vroeg Ruud, “van mij mogen ze best weten dat wij hier samen waren. ‘s Kijken, waar zitten we? O, hier mogen we even passeren?”

Heerlijk, het Concertgebouw, dacht Suzan. Ze keek om zich heen, naar de mensen, naar de componistennamen hoog tegen de wanden, naar het mooie bloemstuk op het podium en de rode koorden die in sierlijke bogen tussen de koperen paaltjes hingen. Die hele sfeer werd nog versterkt door het verwarde stemmen van de orkestleden die om de grote zwarte vleugel gegroepeerd zaten. Ruud zat haar ongemerkt op te nemen. Leuk dat ze zo openlijk zat te genieten!

Het licht in de zaal werd zwakker en het geroezemoes stierf weg. Rechtsboven op het podium zwaaiden de deuren open. Even was er niets, toen kwamen de dirigent en de solist de lange trap af en klaterde er applaus op waarvoor ze beiden met een kleine buiging dankten. De solist was nog jong, zag Suzan. Hij sloeg met een geoefend gebaar de panden van z’n rok weg voor hij ging zitten. Ze zag hoe hij even zijn handen tegen elkaar legde en tegen zijn kin hield, toen keek hij op naar de dirigent – nog één tel absolute stilte – en na het eerste geweldige akkoord stortte hij zich in het Kaiserconcert, en sleepte Suzan, Ruud en alle andere toehoorders mee in een vloed van muziek en emotie.

Halverwege het tweede deel voelde Ruud dat hij even opzij moest kijken. Suzan zat met samengeknepen handen en vochtige ogen te luisteren, en glimlachte een beetje beverig naar hem. Hij lachte geruststellend en gaf haar z’n zakdoek, en toen ze die terug wilde geven pakte hij de hand met de zakdoek erin vast en gaf er een kneepje in. Suzan zat heel stil. Was het mogelijk om je met tranen in je ogen zo heerlijk te voelen? Zo thuisgekomen? In de pauze dronken ze hun met moeite veroverde koffie in een rustig hoekje. “Mooi?” vroeg Ruud. “Schitterend!” Suzan moest er nog van zuchten. “Dat andante vind ik zó aangrijpend! Het doet me ergens aan denken ook.”

“Ja.” Ruud knikte. “Ken je de West Side Story? Volgens mij heeft Bernstein het motief gebruikt, in dat duet van Tony en Maria.” Zacht zong hij: “There’s a place for us, somewhere a place for us...” “Ja, dàt is het!” zei Suzan blij. “Ik heb het me nooit gerealiseerd, maar misschien heb ik dat er onbewust wel mee verbonden! Mijn moeder heeft die film op video, en een paar jaar geleden heb ik ‘m wel zes keer achter elkaar gezien, ik was er weg van!”

“Prachtig!” zei Ruud. “En helemaal niet gedateerd of zo, al zie je natuurlijk wel dat het begin jaren zestig speelt. Maar zó goed, zo meeslepend! En die muziek van Bernstein! Was Nathalie Wood niet Maria?”

“Ja, en ik heb eens een oude Anne Frank-film gezien waarin ‘Tony’ de rol van Peter speelde. Dag, Juanita!”

Ze wuifde over de hoofden heen en zette haar kopje neer. “Doe Juanita de groeten als ze langskomt. Ik moet even weg hoor, als de gong gaat kom ik wel naast je zitten.”

Zich langs mensen wringend zocht ze de weg naar de toiletten. Eigenlijk hoefde ze niet, maar het was toch fijn om even weg te zijn, en even haar handen onder de koude kraan te houden. In de spiegel ontmoette ze haar ogen. “There’s a place for us...”

O, Suzan, doe niet zo groen! Ze had toch wel eens vaker een vriendje gehad, en ze was toch geen puber meer met haar 27 jaar! Oma zou gezegd hebben dat ze niet meteen hoteldebotel van hem moest zijn. Suzan glimlachte. Mooi woord. En een mooi voornemen ook. Maar hij was wel vreselijk aardig, en een verademing na dat kleffe gedoe van Rolf vorig jaar.

Ze haalde snel een kam door haar korte haar voor ze in haar tas naar de lippenbalsem zocht. De gong!

Ruud stond bij hun rij te wachten en baande de weg langs de opzij gehouden knieën. “Het orkest staakt geloof ik, wat komt er nu?” vroeg hij.

“Mozart,” fluisterde Suzan, omdat het licht al gedimd werd en de solist helemaal alleen het podium opkwam. Ze genoten van de variaties over “Ah, je vous dirai, Maman”, fijnzinnig en sprankelend gespeeld, en daarna kwam het orkest terug om het concert te besluiten met de Symphonie met de Paukenslag van Haydn. Na de laatste noot barstte het applaus los, en iedereen ging onmiddellijk staan. De concertmeester werd bedankt, er kwamen bossen bloemen, dirigent en solist liepen wel vier maal de trap op en af, en iedereen bleef maar klappen, Ruud en Suzan ook, totdat de pianist als toegift nog één van de Mozart-variaties speelde.

Buiten was het heerlijk.

“Wat denk je, zullen we lopen?” vroeg Ruud. “Of gaan we eerst nog even ergens iets drinken?”

“Eigenlijk heb ik wel zin in lopen, goed? Dan drinken we bij mij thuis wel wat.”

Het voelde heel natuurlijk toen hij haar hand pakte, of ze altijd al met hem onder de bomen van de Johannes Verhulststraat had gelopen. “Kijk, ook zes medeklinkers achter elkaar,” wees hij naar het straatnaambordje. “Wat een goed concert, hè?”

“Ik heb genoten,” zei Suzan. “Misschien is het een beetje ouderwets, maar ik ben blij dat er geen supermodern stuk tussen zat.”

“Ik ook. En dat doen ze dan meestal net voor de pauze, zodat je niet weg kunt omdat er daarna nog iets komt wat niemand wil missen, een Brandenburgs Concert of zo.”

“Ach, er ís best mooie moderne muziek. Weet je, als we met “Con Amore” aan zo’n stuk beginnen vinden de meesten het vreselijk, maar als je dan gaat studeren en de muziek leert kennen, dan is het vaak schitterend!”

Ja, Ruud wist nog dat ze een paar jaar geleden een lied van Julius Röntgen hadden gedaan dat eerst ook niet zo erg in de smaak viel, maar wat was het uiteindelijk mooi geweest!

“Wat me wel een beetje irriteert,” zei hij, “is dat de mensen meteen in de benen vliegen als ze gaan applaudisseren, maakt niet uit of het een matige uitvoering was of echt top: hup, omhoog.”

“Ja,” zei Suzan, “en dan af en toe ook nog “Bravo!” roepen. Heb jij daar wel eens neiging toe?”

“Nooit!” verklaarde Ruud plechtig. “Behalve als ik iets heel lekkers te eten en te drinken krijg.”

“Heb je honger dan?” vroeg Suzan, en Ruud moest bekennen dat hij nog helemaal niet gegeten had en zo ongeveer ter plekke omviel, wat Suzan zo zielig vond dat ze hem gebakken eieren beloofde. “Je boft, we zijn er. Ga vast zitten, dan maak ik even wat voor je klaar. Een paar minuten!”

Ruud ging bewust niet op de bank zitten, maar koos een lage stoel. Suzan was lief, en hij wilde haar niet haasten. Gewoon bevriend worden, praten, lachen, haar smaak leren kennen, en vertrouwd met elkaar worden.

Ze kwam terug met een blad met wijn, glazen en een groot bord met een uitsmijter die zo heerlijk rook dat Ruud er letterlijk het water van in de mond kreeg. Hij viel er op aan, en Suzan genoot er van om hem zo te zien eten. Arme jongen, hij rammelde! De wijn was goed, de franse kaasjes ook, en zo was het twaalf uur voor hij wegging, en bij de deur met een vriendschappelijke kus afscheid nam. “Bedankt, Suzan, voor de leuke avond en het weer op peil brengen van mijn voedingstoestand. Mag ik nog eens bellen voor een concert?”

“Graag Ruud! Slaap lekker en tot woensdag, en dank je wel voor vanavond!”

Ruud stak nog even zijn hand op in de auto en reed weg. Wat een lief kind was Suzan, dacht hij. Zou zíj misschien... Hij was 36, best eens tijd om aan wat vastigheid te denken, zoals zijn moeder al zo vaak gezegd had. Nou ja, zo oud was het nog niet. En je moest er toch een hele hoop voor opgeven. Het was toch heerlijk om zo maar weg te kunnen, naar Turkije, of naar India, of een weekendje skiën? Of zou het samen toch leuker zijn? Samen met Suzan bijvoorbeeld?

10

Frits had voor de repetitie een strak schema gemaakt. Het eerste halfuur wilde hij een aantal carols doornemen, dan tot de pauze aan het Magnificat werken, en vanaf kwart over negen aan een paar kleine koortjes uit de Johannes. Het was onderhand oktober, en hij was toch ook van plan om voor het concert een paar extra avonden af te spreken, er moest echt flink gestudeerd worden anders haalden ze het niet.

Hij zag wel dat er hier en daar bedenkelijk werd gekeken toen hij de extra repetities ter sprake bracht, maar ze hadden het kunnen weten, er was al eerder over gesproken.

Toch bleven de sopranen onrustig. Maja Boeymans leunde naar voren en oreerde heftig tegen Truus en Brenda Af en toe bemoeide Anneke zich er ook mee. Waarschuwende blikken hielpen weinig. Het stoorde hem geweldig, dus hij kon niet anders dan stoppen, midden in “It came upon a midnight clear”.

“Sopranen, wat hebben jullie?” vroeg hij in een poging om vriendelijk te blijven.

“O, niks,” zei Maja, maar ze voegde er half hoorbaar aan toe: “straks krijgen we voor de Johannes ook nog een stemtest.”

Frits deed of hij het niet gehoord had. “Zou u er alstublieft bij willen blijven? Ook voor de sopranen zijn de carols niet zo simpel, en ik kan niet werken als er zo veel gepraat wordt. Laten we eerst de tekst van de coupletten even doornemen. Peter, zou jij als leraar Engels de uitspraak willen voordoen?”

Wat had Maja? dacht hij, terwijl Peter zijn Oxford liet horen. Zat ze stemming te maken omdat Thea niet meer kwam? Na de vorige repetitie had Jannie hem op de hoogte gebracht van wat er allemaal gezegd werd, en dat klonk niet zo leuk. Alsof hij Thea op staande voet ontslagen had, en dat zoiets hun allemaal boven het hoofd kon hangen. Moest hij er iets over zeggen? Over Thea?

Frits wilde maar één ding: een fijne repetitie met een goed koor. Geen gezeur en geen problemen, maar zingen en muziek maken. Daar was hij trouwens ook voor aangenomen. Maar als er moeilijkheden kwamen kon hij niet optimaal werken, dat leidde af, dat verstoorde de concentratie. Frits besloot voorlopig zijn mond te houden. Het zou wel overgaan. Hoopte hij.

Maja had zich de afgelopen week opgewerkt tot een soort heilige verontwaardiging. Thea zomaar weg! Wie zou de volgende zijn? Kon Frits dat zo uit de losse pols doen? Ze wist dat Anneke het met haar eens was, en Truus ook. Als ze Brenda meekreeg, konden ze met z’n vieren naar het Bestuur om eens een hartig woordje met hun te spreken. Wim had niet veel in te brengen, Wonno was wat stugger, maar gesteld op zijn invloed. En Eefje? Maja besloot om Eefje in de pauze even aan te schieten, die voelde vast wel met haar mee. Kees, de penningmeester, zou ze wel via Lies bereiken.

Als vanzelf verzamelde zich een aantal vrouwen om haar heen in de pauze, en er klonken woorden als “eigenmachtig,” en “dictator”, en Anneke gooide het “doordrukken” van de Johannes er ook nog tegenaan, zodat de stemming in het groepje aardig verhit raakte.

Nan en Eefje zaten naast elkaar koffie te drinken. “Wat hebben ze toch?” vroeg Eefje, “dat opgewonden stel!”

Nan haalde haar schouders op. “Maja vindt het onrechtvaardig dat Thea weg moest, geloof ik, en daarnet hoorde ik dat ze naar het Bestuur toe wil. Maak je borst maar nat, Eef!”

“Wat stelt ze zich daar dan van voor? Frits op het matje en Thea in triomf terug? Ze heeft geloof ik niet eens met Thea gepraat!”

“Frits heeft toch gezegd dat die kans er in zat, toen we de stemtest gingen doen,” zei Nan. “En hij is per slot van rekening verantwoordelijk voor de koorklank. Misschien moeten er nog wel meer mensen weg.” “Ja, daar is Maja nou net zo bang voor. Maar dan zou hij het toch al wel gezegd hebben?”

Nan knikte. “Vast wel.” Ze vertelde niet, ook niet aan Eefje, hoe nerveus ze zelf was geweest bij het voorzingen, en hoe ze de dagen erna de telefoon bijna niet had durven aannemen, bang dat het Frits zou zijn met de gevreesde boodschap “Nan, sorry…”

Achter hen ging de deur open. “Goedenavond!” Ze draaiden zich allebei om, en Eefje zei: “Koos!”

Maar Wonno was haar voor. “Meneer Jager! Hartelijk welkom hier, en fijn dat u met ons mee wilt repeteren. Mag ik u even aan onze dirigent voorstellen?”

“Zo ken ik je weer, Wonno,” zei Koos, en met een knipoog naar Eefje liep hij achter hem aan naar Frits, die met Marie-Louise stond te praten en door Wonno voor de gelegenheid werd aangesproken met “Meneer Fokkens”. Maar Koos en hij bleken elkaar al lang en goed te kennen zodat van het voorstellen niet veel terecht kwam. Toen even later de pauze voorbij was, nam Wonno zijn kans toch waar en introduceerde Koos officieel bij de koorleden: meneer Jager van “Camera Musica”, oud-lid van “Con Amore”, misschien zijn er nog enkelen die hem kennen...dankbaar dat hij mee wil zingen met de zo kleine tenorensectie....we hopen op een goede tijd samen... misschien wilt u daar gaan zitten, naast meneer Van Someren, want we moeten de pauze nu beëindigen...

Eefje was verrast, wat enig om Koos weer te zien! Ze herinnerde zich dat ze een paar weken geleden nog aan hem gedacht had, maar ze had nooit vermoed dat híj de hulp-tenor van “Camera Musica” zou zijn. En het was nog helemaal dezelfde Koos met z’n één meter negentig, een beetje ouder geworden, maar zo onmiskenbaar Koos, met z’n dikke blonde haar, dat nu hier en daar een vermoeden van grijs had, en nog steeds diezelfde geamuseerde blik achter z’n bril.

Na de repetitie kwam hij naar haar toe: “Eefje, waar bleef je?” zei hij, en Eefje gaf meteen het rituele antwoord van jaren geleden: “Wat is er loos, Koos?”

Hij knelde haar in z’n armen. “Briljant, je weet het nog! Hoe is het met je, Eef? Wat leuk dat je nog steeds bij het koor zingt! Er zijn wel een hoop nieuwen bijgekomen hoor, in die zeven jaar!”

Tien minuten later zaten ze tegenover elkaar in een rustig café, en probeerden zeven jaar in één uur in te halen. Koos had “Con Amore” moeten verlaten omdat hij door zijn bedrijf werd uitgezonden naar Indonesië, en van daar was hij in Australië terechtgekomen. Hij had vijf jaar in de buurt van Sydney gewoond, wat ze daar tenminste “in de buurt“ noemden: zo’n honderd kilometer naar het zuiden. “Net zoals je hier in de buurt van Amsterdam zou zitten als je in Zwolle woont.”

Eefje herinnerde zich een geëmigreerde neef in Wollongong, en dat bleek ècht in de buurt te zijn, vlak bij Port Kembla waar Koos had gezeten. “Is het er mooi?” vroeg Eefje, “zou je er hebben willen blijven?”

“De kust is prachtig, en Sydney is een fijne stad. En het land is schitterend, zo ruig en eenzaam als je buiten de bewoonde centra komt.” “Ja,” zei Eefje, “ik kan het me wel een beetje voorstellen. Een paar jaar geleden heb ik “De Doornvogels” weer eens op televisie gezien, en dat speelde voor een gedeelte ook in het binnenland, op zo’n onmetelijke farm, waar dan een bosbrand uitbreekt.” ”Bosbranden heb je daar ontzettend veel. Van waar ik zat zag je regelmatig rook boven de heuvels uitkomen. Als het heel heet is, kan een brand spontaan ontstaan door het vervluchtigen van de eucalyptusolie. Maar of ik er zou willen wonen, voorgoed...” Koos roerde bedachtzaam in z’n koffie. “Nee, ik geloof het toch niet. Ik geloof dat ik de cultuur zou missen, de geschiedenis. Daar is het allemaal zo nieuw, en je hebt het gevoel dat je zo ver weg zit ook.”

Eefje dronk haar glas bronwater leeg. “Heb je daar weinig cultuur? Ze hebben toch dat geweldige Opera House?”

“O, ze doen erg veel, er zijn uitstekende orkesten, en culturele festivals genoeg, maar misschien ben ik toch te diep in Europa geworteld. Cantates heb je er wel, maar geen Westerkerken! Maar vertel eens, Eef, wat heb jij allemaal gedaan?”

Eefje haalde met een glimlach haar schouders op. “Niet zoveel bijzonders,” zei ze. “Ik werk nog steeds bij de bibliotheek, ik zit nog steeds bij “Con Amore”, maar ik ben wel verhuisd. Weet je nog dat ik op een kamer zat bij mevrouw Blauw?”

“Ja, op de Weteringschans. Ik vond het geen leuk mens.”

“Nee, zeker niet! Ik ben er weggegaan toen ik merkte dat ze in m’n kamer had zitten neuzen en de thermostaat van m’n koelkast lager had gezet. Ja, dat kostte te veel stroom! Al m’n melk zuur en de boter sijpelde uit het pakje. En als ik iemand op bezoek had gehad stond ze altijd toevallig op de gang, ik werd er dol van. Nu heb ik een flat in Amstelveen. Heerlijk hoor, helemaal vrij. Waar woon jij?”

“Wat dacht je? Nog steeds in Utrecht. Maar je hoeft me niet naar het Amstelstation te brengen, Eef, ik ben m’n eigen machinist.”

“Jammer, geen Cedern,” zei Eefje, en daar moesten ze allebei om lachen. “Zullen we hier dan even?” vroeg Koos, maar dat vond Eefje toch iets te luidruchtig.

Koos bracht haar onder zijn paraplu naar haar auto. “Dag Eefje, tot volgende week, ik verheug me er nu al op!”

Toen hij haar een afscheidszoen gaf herkende ze zelfs zijn geur nog en helemaal blij reed ze naar huis. Het leven was weer een stukje gezelliger geworden met Koos in de buurt. Zeven jaren vielen zomaar weg. Nou ja, weg... Hij was wat ouder, zij was wat ouder, er waren heel wat verschillende ervaringen tussen gekomen, maar toch: de vriendschap was niet weg, die was er gewoon altijd geweest, ook al hadden ze dat zelf misschien niet eens in de gaten gehad in Amstelveen en Port Zembla. O nee, Kembla.

Ze was net binnen toen de telefoon ging. “Met mevrouw Brandenburg?” Op aanraden van een collega die drie maanden last had gehad van een hijger zei ze haar voornaam niet meer.

“Eefje? Met Maja. Sorry dat ik zo laat bel, maar ik had je in de pauze even willen spreken over Frits. Hoe vind jij het nou?”

Eefje probeerde pijlsnel om te schakelen. Wat moest ze vinden? “Frits?” zei ze aarzelend, “o, Frits!” Maja was wel vasthoudend, hoor, hoe laat was het? Half twaalf! Ze had wel kunnen liggen slapen!

“Ja,” schetterde Maja, “hij kan toch zomaar niet iemand van het koor sturen! Ik vind het een gemene streek, Thea is zó lang lid geweest! Jullie als Bestuur moeten er wat aan doen!”

Voorzichtig zei Eefje: “Maar hij heeft toch wel gezegd dat het een consequentie kon zijn van de stemtest?”

“Nou, die vond ik ook helemaal niet nodig! We zijn toch geen beroepskoor, we willen gewoon lekker zingen. Hij moet niet zo hoog van de toren blazen, hoor!”

“Ja, maar Maja,” zei Eefje, “we zingen toch vrij pittige muziek, dan mag hij aan het koor wel eisen stellen, denk ik”

Maar Maja was niet te kalmeren. Ze voelde wel dat ze bij Eefje niet veel steun kreeg, en gooide Anneke’s grief over het doordrukken van de Johannes Passion zonder dat het koor daarover iets had kunnen zeggen er tegenaan, en op Eefjes tegenargument dat het wel met het Bestuur was besproken, ging ze niet in. Nee, Frits bedisselde maar, en zij moesten alles maar goed vinden, Anneke dacht er net zo over, en Truus ook...

Eefje onderdrukte een gaap en schoof half luisterend haar schoenen vast uit. Af en toe zei ze “Hmm” of “Nou...” en tenslotte zei ze: “Weet je, Maja, zowel de stemtest als de Johannes zijn door het Bestuur goedgekeurd, dus daar zit Frits niet fout mee. En vind je het erg als ik je nu welterusten zeg? Het is bijna twaalf uur en ik wil graag naar bed. Dag!”

Ze legde de telefoon neer, en was een beetje verbaasd over zichzelf. Niets voor haar, om zo gedecideerd een eind aan het gesprek te maken! Maja zou wel woedend zijn; nou ja, dat was ze toch al. Jammer dat ze Anneke zo meesleepte, dat was eigenlijk best een leuke meid.

Eefje ging naar haar slaapkamer, en zei tegen haar oude teddybeer, die in de vensterbank zat: “Wat dacht je? Eefje, waar bleef je?”

11

De derde leerling van die middag, een gepensioneerde leraar die nu eindelijk tijd had voor orgellessen, had afgebeld, en Frits twijfelde wat hij zou doen: het programma voor zijn komende concert nog eens doornemen of even de benen strekken in de stad? Een straal zonlicht viel door een van de ramen van de Keizersgrachtkerk. Vastberaden zette hij de motor uit, schoof van de orgelbank en liep naar beneden, naar de uitgang in de Kerkstraat. Wat een schitterend weer na die regen van gisteren!

De Leidsestraat was natuurlijk druk, lijn 2 gierde van de Prinsengrachtbrug af, maar boven de koepel van Metz zwierde een vlucht duiven in het blauw en de bomen weerspiegelden goudbruin in het stille water.

Waarheen? Langs de bloemenmarkt? Nee, eerst naar het Begijnhof, die oase in de stad. Hij slenterde om het grasveld met het Christusbeeld, onderging voor een paar minuten de donkere stilte van de katholieke kerk. Vanuit de Engelse kerk klonk orgelspel en gezang. Even later zwaaiden de deuren open voor blije mensen die een erehaag vormden voor een bruidspaar dat naar buiten schreed, voorafgegaan door een achteruit lopende fotograaf die bijna verdrongen werd door iemand met een videocamera, zo te zien één van de vaders.

Frits zag het geamuseerd aan. Eigenlijk vond hij het jammer voor die vader met z’n camera. Die had trots en waardig achter het stel moeten lopen in plaats van het hele gebeuren te volgen via z’n zoeker. Best leuk voor later, hoor, maar hij miste wel wat. Zo had je ook jonge vaders die de geboorte van hun kind pas later op de video terugzagen. Onsmakelijk trouwens, die filmpjes, je moest er toch niet aan denken dat je je eigen geboorte zo zag! Frederik zou een rolberoerte krijgen, en waarschijnlijk de band discreet wissen.

Ach, die geboorte van Frederik! Wat waren ze ontzettend blij geweest, en wat was hij dankbaar dat hij Jannie toen zo had kunnen steunen, met natte washandjes en een hand om in te knijpen, in plaats van haar alleen te laten zwoegen en aan het voeteneind alle details te filmen waar ze later vast niet naar had willen kijken. Ze moesten een bord bij de verloskamers hangen met “Verboden te filmen”. Maar je zou zien dat deze bruidegom over een jaar ook z’n videocamera in de aanslag had als dat leuke bruidje lag te bevallen. Frits grinnikte toen zijn fantasie zo op hol sloeg. Ze moesten eens weten wat hij in gedachten voor zich zag!

Hij liep naar de poort achter de kerk en sloeg linksaf naar de Schuttersgalerij. Altijd weer mooi, die grote schilderstukken, en ook deze middag stond een kluitje Japanners om hun gids geschaard vol ontzag omhoog te staren naar die wereld van grote, bleke en diep van hun eigen waardigheid doordrongen mannen. Via de weeshuisbinnenplaats kwam hij bij het restaurant, en botste bijna tegen iemand die net naar binnen wilde gaan. “Frits! Dit moet zo zijn!”

“Dag, Marie-Louise! Ja, dat is zeker toevallig,” zei Frits, die niet in de gaten had dat ze hem al vanaf het Begijnhof gevolgd had. Leuk hoor, een middagje vrij voor het huwelijk van haar nichtje, maar de receptie duurde nog lang genoeg, Frits liet ze zich niet ontgaan. “Heb je ook zo’n zin in koffie?”

Frits keek op z’n horloge. “Ik heb nog twintig minuten voor m’n volgende leerling komt in de Keizersgrachtkerk, dus dat haal ik niet, sorry.”

Ze legde een hand op z’n arm. “O, dat geeft niet, Frits. Weet je wat, ik loop zo ver met je mee, ik moet toch die kant op.”

En zo liep Frits door de Kalverstraat met Marie-Louise, die er prachtig uitzag, vond hij, in een chic grijs pakje, en die heel geanimeerd praatte en lachte en intelligente vragen stelde over z’n komende concert in de Westerkerk, en z’n arm greep toen hij op het Koningsplein bijna tegen een fietser aanliep die zich omdraaide en “Halve gare, kè je niet uitkijke?” riep. Die arm hield ze toen voor de gezelligheid maar vast.

In de Kerkstraat stond een jongen te wachten met een tas tussen z’n voeten. “Dag Rob”, zei Frits, “je bent mooi op tijd. Marie-Louise, bedankt voor je gezelschap en tot woensdag.”

De deur viel in het slot en met een glimlach om haar mond liep MarieLouise terug naar de Leidsestraat. Eigenlijk had ze na Frits helemaal geen zin meer in die receptie, maar dat kon ze niet maken tegenover Yvette. Waar was het ook weer? In een hotel tegenover het Centraal Station, maar om dat nou te gaan lopen... Lijn 1 bracht uitkomst, en een kwartier later stond ze voor het bruidspaar en kuste links en rechts in de lucht.

“Is dat niet jullie dirigent?” vroeg Jacqua van Dijk-Havermans aan haar moeder. Truus keek. “Waar?”

“Daar, aan de overkant. Leuke vrouw heeft hij, Mam.”

Truus kon haar ogen niet geloven. Daar liep Frits, op klaarlichte dag, midden in de Leidsestraat, innig gearmd met Marie-Louise! Wat een lef, zeg!

“Nou ja!” zei ze verontwaardigd. “Dat is helemaal zijn vrouw niet, Jacq, dat is één van de alten van ’t koor, Marie-Louise!”

Jacqua keek nog eens. “Hij heeft wel een goeie smaak. Klasse, hoor.” Truus was helemaal aangeslagen. “Zie je wel, ik heb haar nooit vertrouwd. Altijd zit ze te flikflooien en met hem te praten, en hij loopt er zó in. Ik vind het zielig voor Jannie!”

“Is dat zijn vrouw? Kom mee, mam, zullen we even bij Américain gaan zitten?”

Met koffie en een appelpunt voor zich (“Nee dank, u, geen slagroom”) was Truus nog steeds bezig met wat ze gezien had. Jacqua hoorde alles over de stemtest en over Thea, over Maja, die er met Anneke iets aan wou doen, over Frits, die in de drie jaar dat hij nu dirigent was het koor wel vooruit had gebracht, maar helaas een beetje ten koste van de gezelligheid van vroeger onder de oude meneer Raatjes.

Jacqua kende bijna alle koorleden van naam, Mam zat niet voor niets al meer dan vijfentwintig jaar bij “Con Amore”, en bovendien zat Anneke’s dochtertje met haar Daphne in groep 1. “Nou,” zei ze, “als Anneke Wachters zich ergens in vastbijt, kan hij er nog plezier van beleven. Weet je nog hoe kwaad ze was toen ze op school zeiden dat haar Brammetje nog maar een jaar extra in groep 2 moest blijven? Ze hebben bakzeil moeten halen, want ze dreigde met van alles.”

“En, hoe doet hij het nu?” vroeg Truus.

“Weet ik eigenlijk niet. Hoewel...we kregen gisteren de schoolkrant, en daar mogen de kinderen ook altijd in schrijven. Groep 3 was schattig, je kon zien dat ze trots waren op hun pas geleerde letters, maar die van Bram leken echt nergens op, hij kon zijn eigen naam nog niet eens goed schrijven. Ik geloof dat de juf hem een beetje bijles geeft. O, en Daphne had zo’n leuk poppetje getekend, met een soort beest ernaast, dat was Mikkie, zei ze. Mikkie krijgt trouwens kleintjes, Mam, wil jij geen poesje?”