Harthonger

Colofon

Auteursfoto: Daphne Dumoulin

ISBN 9789083393360

1e druk, 2009

© 2009 Anne Keijzer

Dit boek is een uitgave van Gopher

Koningsweg 72

5211BN ‘s-Hertogenbosch

Exemplaren zijn rechtstreeks te bestellen via internet: www.gopher.nl en bij iedere boekhandel.

Niets uit deze uitgave mag worden verveelvoudigd, opgeslagen in een geautomatiseerd gegevensbestand en/of openbaar gemaakt door middel van druk, fotokopie, microfilm of op welke manier dan ook, zonder voorafgaande schriftelijke toestemming van de auteur en de uitgever.

Personages en gebeurtenissen zijn aan de fantasie van de schrijver ontsproten. Elke gelijkenis met bestaande personen berust op toeval.

This book may not be reproduced by print, photocopy, microfilm or any other means, without written permission from the author and the publisher.

Harthonger

leven en dood van een liefde

Anne Keijzer

Waar vind je de kracht om te doen wat je voelt terwijl niemand je snapt?

Brace

1.

Stella van de Sterre loopt door haar huis en kijkt om zich heen. In haar woonkamer slingert overal rommel: speelgoed, tekenpapier, stiften, potloden, brieven en felicitatiekaarten, voorwerpen die achteloos zijn achtergelaten door drukke ouders en speelse jonge kinderen. Stella heeft al weken geen tijd gehad om op te ruimen, ze heeft zelfs geen rustig moment gevonden om de post open te maken, laat staan in te kijken. Wat een bende, denkt ze. Daar moet nodig de bezem doorheen.

Ze is net bevallen van haar derde kind en bevindt zich in een vermoeiende en hectische, maar ook feestelijke en vreugdevolle periode. Tijd is kostbaar en moet gekoesterd worden. Elke avond ligt ze uitgeput op de bank, laadt zich op met koffie en komt pas tot rust met de krant. Het lezen van alles wat niet met haarzelf te maken heeft, brengt haar los van de zorgen om haar heen. Los van borstvoedingen, luiers, schooltijden, koken, boodschappen doen en andere huishoudelijke beslommeringen. Lezen maakt haar los van de klok.

Ze begint de her en der slingerende stapeltjes post tot één stapel te formeren en scheurt haastig de enveloppen open. Er zijn veel kaarten met gelukswensen. Ze maakt de kraampost met paperclips vast aan een touwtje dat door de kamer is gespannen door de kraamhulp. Het staat vrolijk en feestelijk, zo’n slinger van felicitaties. Haar handen ordenen in rap tempo, snel snel voordat de baby wakker wordt, tijd om iets zorgvuldig te doen heeft ze niet meer.

Plotseling valt haar blik op een witte envelop die al weken op de rand van de tafel ligt. Hé, wat is dat eigenlijk voor een brief, vraagt ze zich af. Is voor Tars, besluit ze, terwijl ze de brief oppakt en de zakelijke adressering ‘Dhr. T. Gotjé’ aan haar man leest. Meestal komt ze niet aan zijn post, maar in haar opruimwoede doet ze de envelop open en haalt er een witte brief met een grijs randje uit.

Ze schrikt, het is een rouwbrief. Ze herinnert zich niet dat Tars iets verteld heeft over een sterfgeval. De envelop ligt al lang op de tafel, aan de buitenkant is niet te zien dat het om een overlijdensannonce gaat. Waarom laat hij zijn rommel altijd in de woonkamer liggen, denkt ze geïrriteerd. Hij heeft toch zijn eigen werkkamer! Vluchtig glijden haar ogen over de letters heen. Hmmm, het gaat om een oudere collega van Tars, hij is aan kanker overleden. Nou weet ze het weer, Tars heeft er wél over verteld en hij heeft Hans, de overleden man, zelfs regelmatig bezocht op zijn ziekbed.

Ze zucht en zet met een plof haar vermoeide lichaam dat nog vol hormonen zit, als was het een zak aardappelen en niet haar eigen lijf, aan de eettafel waarop ze de brief gevonden heeft en leest de annonce aandachtig. In de krant slaat ze de rubriek familieberichten nooit over. Het gaat hier over de grote levensgebeurtenissen: geboren worden, trouwen en sterven, het leven in een notendop. Er valt veel uit op te maken, ze weerspiegelen de sleutelmomenten in een leven. Het zijn misschien wel de enige overgebleven levensrituelen in het moderne bestaan. Alleen bij geboorte, liefde en dood ervaren we nog oergevoelens.

Stella staat met haar jonge gezin en de pasgeboren Bas aan het begin van het leven en ontvangt meer geboortekaartjes dan overlijdensbrieven. Hans van Dijk is hun eerste dode dit jaar, hij is drie weken geleden begraven.

De annonce van Hans’ overlijden is traditioneel en sober, alleen de schoondochter is blijkbaar een moderne vrouw die haar eigen naam behouden heeft, analyseert ze in een oogopslag. Haar ogen vliegen over de letters heen en blijven haken bij de afwijkende vrouwennaam. Dit is een schok, ze kent de naam, ze leest hem nogmaals. Dit kan niet, denkt ze, die naam… Heleen Kooimans! Het is niet te geloven… Heleen Kooimans en dan de plaats, haar studentenstad, het moet dezelfde zijn. Ze pakt de kaart steviger vast en blijft de tekst steeds opnieuw lezen. Ja, besluit ze, zo te zien gaat het om de schoondochter van Hans van Dijk, de overleden man, want ze hoort bij Peter van Dijk, blijkbaar diens zoon.

Daar staat de naam van Heleen, zomaar in de post van Tars.

Ze zit verbijsterd met de rouwkaart in haar handen, als ze een harde tik tegen het raam hoort. Ze kijkt op en ziet vaag iets naar beneden fladderen. Ze staat op uit haar stoel, de brief nog steeds in haar handen, om polshoogte te nemen. Ze kijkt uit het raam en ziet op de staptegel voor haar raam een vogeltje liggen. Dan krabbelt het beestje op en vliegt weer weg. Ze kan in de snelheid van het ogenblik nog net de kleuren geel en groen en iets wits in de kuif definiëren. Zo’n vogel heeft ze nog nooit in haar tuin gezien. Gelukkig is hij niet dood.

Ze kijkt de vogel na en keert terug naar de brief en de naam in haar hand. Heleen Kooimans… Ze moet diep teruggraven in haar herinnering, wanneer heeft ze voor het laatst aan haar gedacht? Tien jaar? Twintig jaar? Ze had niet verwacht ooit nog iets van haar te horen. Heleen hoort bij de verleden tijd, een tijd die voorgoed voorbij is. Over Heleen en alles wat bij haar hoort, is genoeg zand gegaan, zand voor een heel leven.

2.

‘Moet je proeven’, zegt Stella tegen de jongen die naast haar zit. Zonder zijn reactie af te wachten stopt ze een stuk rauwe bloemkool met rode dipsaus in zijn mond.

‘Mpmp’, is zijn binnensmondse antwoord. ‘Gaat wel. Met satésaus is het lekkerder.’

‘Ik vind die cocktailsaus erop heerlijk. Ik heb nog nooit zoiets geproefd.’

‘Ja, goed idee voor op een feestje.’

‘Laat mij de satésaus eens proberen dan’, zegt Stella.

Haar buurman haalt een nieuw stuk bloemkool door de bruine saus en stopt het in haar mond. ‘Ja, best goed’, smakt ze terwijl de saus via haar kin in haar hals druipt.

Ze heeft beet, ze is in gesprek met die leuke jongen van school op het feest van Isabel, een meisje uit haar klas. Meestal heeft ze geen moeite met contact leggen, maar deze jongen zit in een hogere klas en is veel ouder. Hij leek onbereikbaar, maar nu zit ze naast hem en hij praat tegen haar. Hij heet Sel en hij is het grootste stuk van de school.

Sel hoort bij ‘de groten’, de leerlingen uit de hoogste klassen. De stoere jongens staan in de pauze altijd bij elkaar op de hoek van het schoolplein. Ze roken en lachen, komen te laat in de les en spijbelen. Ze plegen openlijk revolte. Sel steekt door zijn lengte boven zijn groepje uit. Zijn wilde bos blond haar is een blikvanger, zoals een vuurtoren op zee.

Stella is net overgegaan naar 4 atheneum. Ze is serieus bezig met haar studie en let nooit op de jongens van haar school, gewoon geen tijd en geen interesse. Ze heeft wel eens gekust en gevingerd met een buurjongen die haar bijles wiskunde gaf en zich uit nieuwsgierigheid laten ontmaagden door Koos, een tien jaar oudere man die ze in de disco had leren kennen. Koos werd door zijn vrienden Koos Condoom genoemd omdat hij altijd condooms op zak had. Koos beschouwde zijn bijnaam als een geuzennaam. Maar verder? Ze heeft geen diepgaande belangstelling voor het andere geslacht en zeker niet voor de jongens van haar school. Op school is ze het slimme vwo-meisje dat bezig is met het ontwikkelen van haar hersens. Ze is vijftien jaar; een brave, intelligente en serieuze scholiere. Seks en jongens horen niet bij school, dat is iets voor in het weekend.

Door zijn lengte is Sel een opvallende verschijning op het feest, zeker in vergelijking met de oersaaie broekies uit haar eigen klas. Jongens van vijftien zijn te klein en hebben nog babyvet op hun wangen, het zijn nog kinderen, of beter gezegd: feuten. Alles aan hen moet nog tot ontwikkeling komen.

‘Is hier ergens een servet?’, vraagt Sel. Niemand reageert want de muziek staat hard. Boney M. schalt uit de boxen, jongens en meisjes slijpen voorzichtig en aftastend met elkaar.

‘Is hier ergens een servet?’, herhaalt hij wat harder, maar het heeft geen zin, niemand hoort hem. Stella heeft niet alleen zichzelf bevuild met de satésaus maar ze heeft ook geknoeid op de vloer.

Isabels moeder heeft gezien wat er gebeurd is en gebaart hem naar de keuken. Sel komt terug in de woonkamer met een poetsdoek en servetten en begint de ravage op te soppen. Stella neemt de natte lap van hem over, waarbij hun handen elkaar per ongeluk raken. Ze kijken elkaar verlegen lachend aan. Ze veegt de bruine saus op en loopt naar de keuken om de doek uit te spoelen. Sel gaat achter haar aan, zijn handen vol vuile servetten, op zoek naar de prullenbak.

‘Tjee, wat is het warm daarbinnen’, puft Stella.

‘En die muziek is erg hard, je kunt nauwelijks met elkaar praten’, zegt hij. Ze staan een beetje onhandig bij elkaar tegen het aanrecht. ‘Ga je even mee naar buiten, even uit de drukte?’, vraagt hij nadat de vloer, haar kin, hals en trui weer schoon zijn. ‘In welke klas zit je eigenlijk?’

‘Ik zit bij Isabel in de klas, in vier atheneum. En jij?’

‘Vijf havo’, zegt hij. ‘Ik zat eerst op een andere school, maar ik bleef twee keer plakken in de vierde. Ik ben van school gestuurd en nu zit ik hier.’

Voor ze het weet wandelt ze met hem door de tuin en praten ze honderduit. Midden in een zin slaat hij zijn armen om haar heen en begint haar te zoenen, in de tuin achter de kleine boerderij van de ouders van Isabel. Het overvalt haar, maar ze stribbelt niet tegen: het is een aangenaam prettige overval. Hij ruikt lekker en hij kust heerlijk.

De jongen in haar armen draagt een zelf gebreide slobbertrui met bruin/beige gemêleerde ribbels. Er stijgt een aantrekkelijke geur uit op, een mengsel van tabak, natuur en vers zweet; het ruikt naar man. De kus mag eindeloos duren, haar knieën worden slapper, haar lichaam wordt week.

Sel voldoet voor honderd procent aan het beeld van de late hippie: lang blond ongekamd haar en slordige kleding. Stella ziet er wat geciviliseerder uit. Ze draagt een simpele zwarte sweater, ze vindt uiterlijke zaken niet belangrijk, haar kleding is eenvoudig en gericht op comfort. Jurken en rokken heeft ze niet, die zijn te onhandig in het gebruik, je moet altijd opletten of je onderbroek niet te zien is en netjes je benen bij elkaar houden. Veel te lastig. Het topstuk uit de kledingkast is haar spijkerbroek. Vale strakke spijkerbroeken zijn populair, het is een must om die te dragen. Ze zitten zo strak dat je nauwelijks adem kunt halen. Stella moet op haar rug op bed gaan liggen en haar adem inhouden om de rits dicht te krijgen. Het is helemaal hip om gaten in je spijkerbroek te hebben, of er kleine lapjes van spijkerstof, liefst van een andere kleur zodat het goed opvalt, op te naaien. Hoe meer lapjes, hoe hipper de drager, hoe populairder hij is. Tot haar veertiende liep ze in soepjurken van theedoeken rond, maar die tijd is nu gelukkig voorbij. Zielsblij was ze met haar eerste spijkerbroek, ze heeft er één lapje op zitten, dat heeft ze er zelf, gewoon met naald en draad, op gezet. Ze behoort met dat ene lapje tot de matig hippen op school, in tegenstelling tot haar vriendin Juliëtte. Die heeft twintig lapjes op haar door en door vale broek. Het hebben van een spijkerbroek zoals die Juliëtte, is voor haar het absolute einde.

Stella is niet bijzonder knap, maar wel aantrekkelijk; ze is zich niet bewust van haar charmante lach. Ze heeft een gebrek aan ijdelheid en tot haar veertiende speelde ze met jongens alsof ze er zelf een was.

Dan gaat het zoenen verder en zijn armen lijken met lijm vastgeplakt aan haar lichaam. Voorzichtig beweegt ze haar handen om zijn trui heen, haar vingers glijden over het grove breisel, ze voelt de ribbels stuk voor stuk, als een bootje op zee golft ze van ribbel naar ribbel. Ze volgt de breisteken bijna een voor een. Haar vingers blijven aarzelend haken aan het dikker gebreide boord, één recht, één averecht constateert ze, onder aan de rug, daar waar de trui in de broek overgaat. Ze laat haar handen vallen op zijn strakkebillenspijkerbroek. Het zijn er veel, voelt ze, veel lapjes.

Zijn omhelzing is tien keer beter dan de buurjongen met zijn kauwgomfrisse kussen en zijn bijlessen wiskunde. Sel rookt, zijn zoenen prikkelen en doen haar benen trillen. De aanraking is intenser en warmer dan de platte seks met Koos. Het is alsof heel diep in haar binnenste een vlammetje aangestoken wordt. Alsof er iets in haar, dat tot nu toe onbekend was, tot leven komt. Heeft ze ooit eerder geleefd? Ze wordt niet alleen van buiten, maar ook van binnen aangeraakt. Deze ontmoeting is als een soort tweede ontmaagding, een penetratie van haar ziel.

‘Stella’, hoort ze uit de open keukendeur roepen. ‘We moeten naar huis, de auto is er’, schreeuwen haar vriendinnen.

‘Ik moet gaan’, fluistert ze tegen Sel. Met tegenzin maakt ze zich van hem los. Ze staan midden in de modder van de moestuin, tussen de rode kool en de spruitjes.

‘Kom je vrijdag op mijn fuif?’, vraagt hij tussen een lange afscheidszoen door. ‘Ik geef een feest want ik word negentien.’

‘Ja’, stamelt ze, ‘als het van mijn vader mag.’ Negentien, denkt ze, dat zal ik er thuis maar niet bij vertellen.

‘Hoe heet je eigenlijk?’

‘Stella’, zegt ze zacht terwijl ze naar hem opkijkt.

‘O, nee’, zegt hij. ‘Mijn zus heet ook zo en met haar heb ik altijd ruzie.’

3.

Stella breekt haar hoofd over de naam Heleen op de rouwkaart en probeert wanhopig de puzzelstukjes in elkaar te passen. Shit, shit, shit, vloekt ze inwendig. Hoe komt Heleen Kooimans op die kaart? Haar hersenen schieten als pingpongballen alle kanten op, driftig proberend de zaak te reconstrueren. De schok die de naam haar geeft brengt haar terug in de tijd. Opwinding, boosheid en verdriet vechten om voorrang en slalommen als dronken skiërs door elkaar heen in haar hoofd, als er babygehuil van boven komt. Het is Bas, haar kleine baby. Hij heeft honger.

De melk in haar borsten schiet toe, het lijkt alsof er pistolen afgeschoten worden. De zoogkompressen in de voedingsbeha vangen de moedermelk op. De pijn in haar borsten zoekt net als de melk een weg naar buiten. Het is alsof een lading dynamiet tot ontploffing komt. Het proces in haar borsten heet in vaktermen toeschieten, ze voelt als het ware het kruit uit het schietgat komen. Zou een ejaculatie ook zo aanvoelen? Zijn jongens en mannen daarom zo gek op schiettuig? Het genot van de opluchting na de ontlading is weldadig.

Haar borsten zijn groot en vol, ze is trots op haar boezem, die in gewone staat behoorlijk plat is. Net Brigitte Bardot, denkt ze als ze stilstaat bij de spiegel in de hal, terwijl ze haar zware borsten met de handen ondersteunt. Dan rent ze de trap op om de kleine Bas uit zijn bedje te halen.

Ze geeft de baby een schone luier en neemt hem mee naar beneden om aan te leggen. Aanleggen, ook een term uit het kraamvrouwenjargon, klinkt als een boot die aanmeert. Het zogen van haar baby is een rustmoment, twintig minuten gedwongen stilzitten, oog in oog met een tevreden drinkend en een in volle overgave intens kijkend kind. De ogen van een aan de borst drinkende baby… hoe die de moeder aankijken… iets mooiers bestaat er niet. Ze had nooit gedacht dat geluk zo eenvoudig kon zijn. Het zog is als een bakkie troost, de door de geboorte verbroken symbiose tussen moeder en kind krijgt een klein herstel in de zoogtijd, ze zijn nog eventjes helemaal samen.

Vandaag is ze niet rustig tijdens het voeden: allerlei gevoelens razen door haar lijf. Het eerste beeld dat bij de herinnering aan Heleen in haar opkomt is een groene vlek, de kleur van een trui. Direct daarna komt de kei. Ze ziet de steen nog levendig voor zich. Het was een blauw dooraderde grijs-witte steen met een grove textuur, twee vuisten dik. De blauwe aders die als een delta over de kei heenliepen, leken op de handrug van haar opa op zijn sterfbed. Als ze haar ogen dichtdoet ziet ze het aderlandschap weer voor zich.

Het is vooral de heldere zeegroene kleur die op haar netvlies lijkt te zijn achtergebleven. Ze herinnert zich tot in detail de kleur en het gladde garen van de lamswollen trui, zelfgebreid zoals alle truien in die tijd. Je zag overal in het openbaar breiende vrouwen en meisjes. Zelfs in de collegezaal was het getik van de pennen te horen. Ze heeft de trui in het bankje naast haar zien ontstaan.

Die trui, dat zeegroen, het is als de dag van gisteren. De ontdekking van de groene trui had dezelfde uitwerking als een rode lap op een stier. Ze zag het kledingstuk liggen en verloor alle redelijkheid, er kwam een waas voor haar ogen. Ze was niet zomaar boos, maar woedend. Ze kon zich vanaf dat moment voorstellen dat een mens in staat was een moord te plegen. Wat ze gezegd heeft weet ze niet meer, ze weet alleen nog dat ze kwaad naar buiten is gevlucht en daarna haar fiets wilde pakken. Naast het voorwiel lag de steen, het was alsof de kei daar op haar lag te wachten. In een reflex pakte ze hem op, zocht het raam en keilde de kei er doorheen. Haar actie had een oorverdovend lawaai tot gevolg. Alle gif die ze op dat moment in zich voelde balde zich samen in de steen. Voor haar ogen werd het gifgroen.

Ze gaat met Bas op de bank zitten. Op de leuning ligt een groot kussen om haar arm tijdens het voeden te ondersteunen. Ze bevrijdt haar rechterborst uit de voedingsbeha door het haakje los te maken. Handig bedacht zo’n beha, denkt ze, dan hoef je je tenminste niet helemaal uit te kleden. Net een poppenkast, kastje open, poppetje gezien, kastje dicht.

Ze legt het natte zoogkompres naast zich neer en terwijl Bas steeds harder begint te huilen, hij ruikt de melk al, reageren haar borsten. Haar zojuist ontblote rechterborst verandert in een melkfontein. Uit de tepel spuit de melk alle kanten op. Ze zoekt snel een handdoek om de gemorste melk te deppen. De doek moet straks in de was, denkt ze, hij stinkt. De blouse moet er ook bij, constateert ze. De geur die ze opsnuffelt doet haar denken aan bedorven geitenkaas.

Terwijl Bas toehapt en tevreden smakgeluidjes maakt begint de film te lopen. Ze lacht een beetje om de scène met de steen. Maar tegelijkertijd met dat raam stortte ook haar wereld in, het raam stond symbool voor haar leven. Bas zuigt te driftig en na een paar flinke teugen laat hij de tepel los. Ze ziet haar zog ziedend uit haar boezem schieten, de melk spuit, net als bij een dolfijnenbaby, in het open babymondje. Het teveel sijpelt langs zijn mondhoeken in zijn hals. De melk in haar borsten blijft doorlopen en spuit in zijn gezicht, haar borsten lijken te ejaculeren. De melk loopt als een tiet, denkt ze. Ik ben de oermoeder. Ze veegt de oogjes en het halsje van haar zoon schoon en bedenkt dat de kleur van moedermelk is als het erotisch uitwerpsel van mannen.

Stella is blij met haar derde kind. ‘De hemel op aarde is compleet’, staat er op het geboortekaartje van Bas. De tijd met Heleen is lang geleden. Ze is verhuisd, is een nieuw leven begonnen met Tars, ze hebben samen kinderen gekregen. Afstand en tijd hebben de wonden genezen, de pijn is verwerkt. Maar wanneer is iets echt ‘verwerkt’, als het ver weg gewerkt is?

Stella is 35 jaar, gelukkig getrouwd en trotse moeder van drie gezonde kinderen. Haar lichaam is de recente bevalling nog niet te boven. Het lijf is uit vorm en de hormonen gieren er doorheen. De bobbelige buik, waar Bas pas kort geleden uitgekomen is, staat nog in de vier-maanden-zwanger-stand. Zou die ooit nog slinken? Haar borsten hebben het formaat van coupe dubbel dubbel D. Ze is volop bezig te ontzwangeren en van de achttien kilo die ze aangekomen is tijdens de zwangerschap, zijn er pas acht verdwenen. Haar geringe lengte en het grote lijf geven haar een ietwat vierkant voorkomen. De hernia, waar zij last van had tijdens de zwangerschap, verklaart het licht slepende rechterbeen en haar trage gang.

Door bloedarmoede en vermoeidheid is haar gezicht doorschijnend bleek als dat van een albino, ze ziet er grijs en grauw uit en zelfs haar doorgaans diepwarme fonkelende bruine ogen staan flets. Ze heeft haar haren nog juist voor de bevalling laten verven en in een kort rattenkopje laten knippen, zodat ze er in haar kraambed geen werk aan zou hebben. Even de vingers er doorheen en klaar. Rond de scheiding begint het hennarood echter al uit te groeien en ondanks de stekelachtige kortheid, hangen de haren slap en futloos naar beneden. Door pijn aan de ogen kan ze haar contactlenzen niet dragen en op haar neus prijkt een bril. ’s Morgens vroeg kan ze nog net wat kleren uit de kast grissen om daarna als een haas aan de dag te beginnen. Douchen is onmogelijk vanaf het moment dat de baby zich meldt met zijn ochtendhuil. Ze ziet er slonzig uit, maar de fierheid en de levensvreugde van de vrouw, de zij in wezen is, schemeren flauwtjes door de buitenlaag heen. Ze hoopt weer snel haar felheid, haar woeste krullenkop en haar struise voorkomen terug te krijgen.

Heleen Kooimans was ver weg, maar haar naam staat nu heel dichtbij op de overlijdenskaart van Hans van Dijk. Heleen komt tot leven als een slapende vulkaan die plotseling begint te grommen. Stella voelt woede in zich opborrelen. Eigenlijk heeft ze geen zin om uit haar roze wolk naar beneden te komen, maar het lukt niet de emoties tegen te houden. Het is de naam van Heleen die haar wereldje van melk en honing verstoort.

Met Bas nog aan de borst dwaalt haar blik door het raam naar buiten, ze ziet iemand onder de boom voor haar huis staan. De figuur draait zich om, kijkt haar een ogenblik aan en steekt zijn hand op. Ze controleert in een tel of Bas goed aanligt en blikt snel weer naar buiten. De persoon is verdwenen, op de plek waar hij net nog stond vliegt een vogeltje de lucht in.

Ze zit verstijfd op de bank en kan met moeite haar baby vasthouden, ze krijgt kippenvel op haar armen. Wie was dat die haar groette?

Stella’s onrust stapelt zich op in haar hoofd. Ze kan nauwelijks wachten tot haar man thuiskomt, zou hij meer over Heleen weten? Zou ze getrouwd zijn? Dat valt dan mee, denkt ze vals, dat ze toch nog een relatie met een man heeft weten te krijgen…

Tussen de voedingstijden, de schooltijden en de huishoudelijke beslommeringen door blijft ze met Heleen bezig. Onredelijke angstgevoelens komen op, niet alleen haar emoties worden opgestuwd, ook de melk in haar borsten raakt opgewonden en zoekt ongecoördineerd een uitweg.

Aan het eind van de middag hoort ze eindelijk de sleutel in het slot. Daar is Tars. Ook aan hem is de tijd niet voorbij gegaan. Veertig jaar, de haren integraal grijs, en de rimpeltjes in zijn gezicht lachen je tegemoet.

Als hij binnenkomt vraagt ze hem direct het hemd van het lijf. ‘Zeg Tars, van wie is deze brief?’

‘Welke? Wat bedoel je?’

‘Die overlijdensbrief die hier al zo lang ligt.’

‘O, van Hans van Dijk, je weet wel, die collega die aan kanker is overleden.’

‘En die namen die hier bijstaan?’

‘Zeg, krijg ik geen kus? Ik heb honger, heb je nog niet gekookt?’ ‘Jawel, maar vertel nou...’ Ze kust hem vluchtig in zijn nek.

‘Ach, jij kent die mensen toch niet. Hoe ging het met de jongens vandaag? En heb je nog gerust, je bent net bevallen. Kalm aan hè.’ ‘Jawel, maar hoe kun je nou rustig aan doen met een baby van drie weken en twee andere kinderen aan je rok?’

De vijfjarige Tim en de bijna tweejarige Tijn hebben hun vader horen binnenkomen. De snelle blonde oudste, altijd als een witte tornado in huis, springt enthousiast in zijn vaders armen. De kleine donkere Tijn waggelt op zijn korte beentjes achter zijn grote broer aan en probeert in zijn vaders benen te klimmen. Ze zijn de trap afgerend, ze waren boven op hun kamer aan het verven en beginnen met hun kliederhandjes aan Tars’ witte overhemd te trekken. De boefjes, bij wie de ondeugd en de levenslust van de gezichten straalt, lopen in hun blote billen rond. De ondernemende Tim zwaait met de luier van zijn kleine broertje en heeft ook zichzelf uitgekleed, ze hebben elkaars billen en buik als volleerde bodypainters volgekladderd

‘Wat hebben jullie nú weer gedaan’, zegt Stella boos.

‘Mooi hè, mam?’, lacht Tim, terwijl hij zijn hoofd omdraait om zijn achterwerk te bewonderen. Ze grinnikt, maar is ook geïrriteerd. Net op dit moment gebeurt er zoiets. Het eten is klaar, ze wil met Tars praten en Bas ligt in zijn bedje te huilen.

‘Tars, vertel nou even’, begint ze opnieuw. ‘Ken jij Heleen Kooimans?’ Ze duwt hem de rouwkaart in de handen. ‘Weet je wie dat is?’ ‘Hè?’, probeert hij boven het gegil van de kinderen uit te komen terwijl hij zijn hemd schoon probeert te poetsen.

‘Hé pap, ik heb met Kevin gespeeld vandaag’, schreeuwt Tim uitgelaten.

‘Ik haal Bas even uit zijn bedje!’, roept Tars om boven het kabaal uit te komen terwijl zij de hete pannen op tafel zet. Het gehuil van de baby gaat over in krijsen, hij moet echt gevoed worden.

‘Doe jij die twee maar’, zegt ze tegen haar man. ‘Dan pak ik Bas. Je moet ze wel even onder de douche zetten en schone kleren aandoen. En vergeet Tijn geen luier aan te doen.’ Ze rent de trap op richting babykamer.

Terwijl ze langs de kamer van de jongens komt, ziet ze vaag iets op de muur. Ze zucht. Ook dat nog. Snel haalt ze het hongerige kind uit zijn ledikantje. Met de kleine in haar armen inspecteert ze de muur in de kinderkamer. Best een mooie tekening, denkt ze, het lijkt wel een prehistorisch fresco. De jongens hebben de slaapkamermuren in alle kleuren van de regenboog geverfd.

‘Moet je kijken’, zegt ze met een glimlach tegen Tars die in de badkamer bezig is met het boenen van de billen van de boosdoeners.

Op de eettafel beneden staan de pannen geduldig te wachten totdat iedereen klaar is. Het thema Heleen moet nog maar even terug in de ijskast.

4.

‘Zijn je ouders er niet?’, vraagt Stella nadat Sel haar begroet heeft met een innige omhelzing. Ze staat verlegen op de stoep van zijn huis en feliciteert hem met zijn verjaardag.

‘Die wonen in Duitsland’, vertelt hij. ‘ Ik woon bij Sjaak, een vriend van school.’

‘O.’ Ze staat met open mond te luisteren. Bijzonder…als haar ouders dat wisten, denkt ze, dan had ze vast niet mogen gaan…

‘Kom, ga je mee naar boven?’ ‘Naar boven?’

‘Het feest is op zolder’ en hij trekt haar mee de trap op.

‘Wacht.’ Ze geeft hem een hand met daarin verstopt een kleine roze steen. Hij kijkt verbaasd, in zijn handpalm ligt een steen. Het is een roze kwarts in de vorm van een hart. ‘Cadeautje’, zegt ze.

Op het feest kent ze niemand behalve de jarige zelf. Gek genoeg stoort het niet, want wat ze ziet… is nieuw en fascineert haar mateloos. Het feest is op de grote zolder in het huis van Sjaak. In de hoek een bar vol echte drank en een draaitafel. Er zijn veel oudere leerlingen aanwezig, er hangen visnetten aan muren en plafond en er staat een biljart in het midden. Wat vooral opvalt, is dat er geen ouders aanwezig zijn. Dit is een vrijplaats voor de jeugd; alles mag en kan. De muziek staat hard en niemand komt er over klagen. Sels vriend Sjaak is diskjockey. Hij draait het Simplistisch Verbond en op de muziek van de Stones wordt wild gedanst rond het biljart. Ze verwondert zich over zoveel uitbundigheid en vrolijkheid.

‘Wil je een biertje?’, vraagt Sel terwijl hij de tap al opendraait en het glas er onder houdt, zonder haar antwoord af te wachten.

‘Dank je’, zegt ze en ze geeft hem een kus. Ze kijkt haar ogen uit. Ze heeft nog nooit zoiets opwindends als dit meegemaakt. In haar eigen woonplaats valt weinig te beleven. Ze gaat wel eens met vriendinnen

 naar de disco, waar in twee lange rijen tegenover elkaar braaf gedanst wordt. Naast dansen zijn de meiden bezig met kijken, kijken of er leuke jongens zijn. Haar ouders vinden het goed dat ze naar de discotheek gaat, maar ze moet om tien uur thuis zijn. Tíén uur is het vroegst van iedereen. Als ze vijf minuten te laat is krijgt ze huisarrest en moet de hele week binnenblijven.

In haar dorp is de discotheek de enige plek waar je op zaterdagavond uit kunt gaan. Naar een café gaan mag niet, dat is zondig. Op zondagochtend gaat ze wel eens naar de jongerensoos. De soos zit in een pand van het jongerenwerk en ligt naast de Nederlands Hervormde kerk. Tweemaal per dag komt er een stoet van gelovigen met hoedjes, kniekousen en tientallen kinderen voorbij. Hun melkachtig wit doorschijnende gezichten weerspiegelen een blauw waas van onderliggende aderen en verraden de afwezigheid van zon in hun leven. Hun blikken zijn vroom, schuw en achterdochtig en ontwijken angstvallig de brutale, zondige zondagse aanwezigheid van de jeugd aan de andere kant van de kerkmuur.

Er wordt geen woord, geen groet en geen blik gewisseld tussen de gelovigen en de zondigen. De schimpscheuten en het hoongelach van de jonge soosbezoekers waaien er overheen, daar kan de muur de christenen niet tegen beschermen. Ze maken geen blije indruk, ze gaan zwaar gebogen onder hun schuld, hun grote grote schuld en lopen onverstoorbaar in een lange stoet naar hun ‘zwarte kousenkerk’. Stella heeft nog nooit met ‘dit soort mensen’ gepraat, het zijn ‘de anderen’. Tussen de openbaren en de christelijken in haar dorp is nauwelijks contact, men gaat niet met elkaar om, de ander is de vijand. De zondagochtendkerkgangers zijn wezens waar ze niets van begrijpt. Haar vader verbiedt haar omgang met ‘gristenhonden’ zoals hij ze cynisch, met een g in plaats van ch noemt. Ze weet niets van ‘de anderen’, niet hoe ze denken en voelen. Het is haar nooit uitgelegd waarom deze mensen anders zijn, waarom ze niet met hun kinderen mag spelen en wat ze eigenlijk verkeerd doen.

Ze heeft nog nooit een kerk van binnen gezien, laat staan een kerkdienst bijgewoond. Zelfs bij de begrafenis van opa en oma weigerden haar ouders de afscheidsdienst te bezoeken. ‘God bestaat niet’, zeggen ze. Maar wat is God?

Het dorp is saai, er gebeurt nooit iets en overal hangt de dreiging en de toorn van God. Alleen haar affaire met Koos Condoom bracht wat afwisseling en lichtheid in haar leven. Ze heeft zich uit zucht naar sensatie door de tien jaar oudere Koos laten ontmaagden, ze was vijftien, al een paar jaar ongesteld en wilde wel eens weten hoe het voelde. Het gebeurde in het fietsenhok van de kleuterschool. Staande tegen de muur maakte hij van haar een vrouw. Voor ze het wist was het voorbij. Ze was nog een klein beetje ongesteld, er kon dus niets misgaan, zwanger worden op haar vijftiende was niet de bedoeling. Koos had geen condooms meer die avond, zijn pakje was leeg.

Ze voelde weinig van de penetratie. Het deed geen pijn, maar het was ook niet prettig, het voelde vooral… erg… diep. Eigenlijk vond ze er niks aan, het was net of het buiten haar om gebeurde, alsof het om een ander meisje ging. Was dit het nou waar volwassenen gniffelend en besmuikt over praten? En waar boeken en pornoblaadjes vol over worden geschreven? Haar ontmaagding was een zakelijke gebeurtenis. Koos had niet eens in de gaten dat het haar eerste keer was.

Waarom ze het deed? Was het de spanning en de kick? Ze had het aan niemand verteld, zelfs niet aan haar vriendin Juliëtte en ook niet achteraf aan Koos Condoom. Dit was van haar zelf, dit was haar eigen geheim. Het was het stiekeme dat haar aantrok, het nieuwsgierig willen weten. Seks hebben op je vijftiende was de enige losbandigheid die ze zich kon veroorloven. Of was het een hopeloze schreeuw om contact en aandacht? Een poging te shockeren, of iets heftigs willen beleven? Het zichzelf los willen maken van haar ouders? Het volwassen willen zijn? Ze weet niet waarom ze zich liet nemen in de fietsenstalling van de kleuterschool, het gebeurde gewoon.

De eerste keer ging zonder liefde, gevoel en romantiek. Ze had het niet gedaan om erbij te horen, integendeel. Ze is voorloper in plaats van meeloper, alle meisjes uit haar klas hebben ‘het’ nog niet gedaan. Het zijn stuk voor stuk brave stuudjes. Ze voelt zich mijlenver boven die kinderen verheven. Ze wil niet langer braaf zijn, ze bepaalt zelf wat ze doet, ze is haar eigen baas.

Een paar dagen na de bewuste avond is ze teruggegaan naar het fietsenhok om te kijken of er nog wat te zien was van haar avontuur, bloedvlekken of zo. Er was niets te zien van haar initiatie.

Na die eerste keer deed ze het nog een paar weken met Koos. Bij hem thuis als zijn ouders er niet waren of in het schuurtje van het jongerencentrum. Hij had altijd een pakje condooms in het binnenzakje van zijn spijkerjas. De zondagochtendkerkgangers wisten niet wat er een paar meter bij hen vandaan achter de muur gebeurde. Het leven leek voorbij te gaan aan die aseksuele wezens, vreeën ze ooit met elkaar? Ze kon het zich niet voorstellen, maar hoe kwamen ze dan aan zoveel kinderen?

Na drie maanden had ze genoeg van Koos en zijn condooms, ze vond het saai worden. Niet dat ze het uitmaakte, want was er überhaupt iets aan? Ze ging gewoon niet meer met hem mee.

Vanaf nu is alles anders. Ze zit op een barkruk in de ruige zolderkamer op het feest van Sel. Ze kijkt haar ogen uit en de avond vliegt voorbij. Ze danst met hem op muziek van Meatloaf. ‘Do you love me forever’, zijn de woorden die niet alleen uit de boxen, maar ook uit haar mond komen terwijl ze Sel vragend aankijkt. De soos, de disco en Koos met zijn condooms verbleken bij deze avond.

‘Kom, ik breng je naar beneden, je vader komt zo’, zegt Sel als het bijna tijd is.

Ze nemen afscheid van elkaar en weer zijn daar die lange armen om haar heen en de kussen die nooit op lijken te houden. Ze is verliefd, voor het eerst van haar leven is ze door en door en smoorverliefd. ‘Ik hou van je’, fluistert hij in haar oor.

Dat had nog nooit iemand tegen haar gezegd.

‘Ik ook van jou’, fluistert ze zachtjes terug, proevend van de nieuwe woorden die over haar lippen komen.

‘Wanneer zie ik je weer?’

5.

‘Heb je haar ontmoet? Hoe was ze? Vind je haar léuk?’, vraagt Stella aan Tars zonder zijn antwoord af te wachten.

‘Ja, ja, ja’, mompelt hij.

De kinderen liggen in bed en eindelijk kan er een gesprek gevoerd worden. Niet alleen het wisselen van woorden is nu mogelijk, het gesprek kan ook afgemaakt worden.

‘Hoe ziet ze eruit?’ vraagt ze opgewonden.

‘Ik weet het niet…’, denkt Tars hardop. ‘Ik heb er niet zo op gelet. Het is wel een aardige vrouw en ze ziet er leuk uit. Best sympathiek ja. Waarom wil je dat weten?’

‘Wát, ziet ze er leuk uit? Vind je haar knap?’, gaat ze verder met haar kruisverhoor. ‘En áárdig?’

Ze neemt de overlijdensbrief van Hans van Dijk in haar handen. ‘Heleen Kooimans’, leest ze hardop. ‘Weet je wie dat is?’, vraagt ze driftig met haar wijsvinger op het papier tikkend.

‘Nee, hoezo, hoe kan jij die nou kennen?’, doet Tars een beetje geïrriteerd. ‘Het is gewoon de schoondochter van Hans, mijn overleden collega.’

Ze houdt theatraal haar adem in en wacht een halve minuut.

‘Het is die meid uit mijn studententijd van vijftien jaar geleden. Je weet wel, die Heleen.’

Tars kijkt haar een beetje suffig aan. ‘Vind je haar écht leuk?’, vraagt ze nogmaals. Op een manier die doet denken aan de televisiebeelden van een aanstormende orkaan voelt ze woede in zich opkomen en een vreemde angst bezit van haar nemen. Het lezen van de naam Heleen opent al lang geleden gesloten angstregisters en brengt een chaos van emoties teweeg. Heleen Kooimans heeft, zonder het zelf te weten en alleen door haar naam, een schok veroorzaakt die haar vijftien jaar terug in de tijd doet belanden.

Tars denkt diep na om het verhaal bij de naam Heleen scherp te krijgen. ‘Oh nee zeg, is zíj dat?’, vraagt hij verbaasd. ‘Hoe kan dat nou? Is het echt waar?’

‘Ja, het is echt waar, zij is het. Degene die me behoorlijk in de stront heeft geduwd. Je vindt haar toch niet echt sympathiek, hè?’

Tars begint hard te lachen. ‘Hoe kom je dáár nu bij?’

‘Ach ja, je hebt gelijk Tars, maar…’, zegt ze zachtjes. Ze staart in de verte terwijl er een traan uit haar ooghoek over haar wang druppelt. Tars denkt terug aan de beginperiode van zijn relatie met Stella, aan de tijd dat Heleen een regelmatig terugkerend gespreksthema was. De ‘affaire Heleen’ zorgde voor stormachtige perikelen. Hun eerste jaar was heftig, er waren veel ruzies en het ging zelfs een keer uit.

Tars was een knappe, lichtgrijzende dertiger, toen ze hem leerde kennen. Ze kon goed en serieus met hem praten. Ze zaten op dezelfde golflengte, een zelfde trilfrequentie bracht hen bij elkaar. Ondanks de verliefdheid en de gezamenlijke vibratie was het eerste jaar een gevecht geweest. De strijd ging over grenzen en bepaling en acceptatie van die grenzen.

Het thema Heleen zorgde voor menige crisis in hun prille relatie. In dat eerste jaar hadden ze meer ruzies dan alle jaren daarna. Ze stopten na elke onenigheid een bruine boon in een pot, binnen een jaar was de pot helemaal vol. Na dat eerste jaar haalden ze er iedere keer een boon uit na een ruzie. De pot is nooit meer leeg gekomen. ‘Weet je nog, die ruziepot?’, vraagt Tars lachend. ‘Waar is dat ding eigenlijk gebleven?

‘Volgens mij ergens op zolder in een doos.’

De strijd is niet voor niets geweest. Ze zijn al tien jaar samen en er zijn drie kinderen uit hun relatie geboren. Ze had vroeger niet gedacht dat ze ooit kinderen zou krijgen. Ze had het te druk met haar geëmancipeerde zelf. Ze wilde onafhankelijk zijn, want ‘een slimme meid is op haar toekomst voorbereid’. Trouwen en kinderen krijgen kwamen in haar moderne vocabulaire niet voor en was bovendien burgerlijk. Waarom zou ze trouwen? Ze hadden het toch goed?

Zekerheid bestaat niet, alleen in je eigen hart.

Ze twijfelt soms aan het ouderschap, doet ze het wel goed? Ze is na gesprekken met andere ouders tot de conclusie gekomen dat het nooit goed genoeg is. Je kunt eigenlijk maar één ding voor je kinderen doen en dat is sparen.

‘Sparen…zodat ze later genoeg geld hebben voor therapie’ heeft een bevriende vader haar ooit aangeraden. Ze heeft vreselijk om die raad moeten lachen, maar ze hoopt dat ze het spaargeld van de kinderen ergens anders aan kan besteden.

Stella en Tars zijn kleinkinderen van de seksuele revolutie. Ze hebben volop genoten van de verworven vrijheden. Verliefd zijn is leuk, maar dan? Vrije liefde is vermoeiend en ingewikkeld en zelfs promiscuïteit gaat vervelen. Er was genoeg gelosbold.

Voorbij de tijd van lollig hangen in een bar. Tars kreeg een baan bij een Europese instelling en ze kochten direct een huis. Ze is zonder nadenken met hem meegegaan.

‘Dat is wel toevallig’, concludeert Tars nadat het verhaal achter de naam duidelijk wordt.

‘Inderdaad, erg toevallig. Het is zo lang geleden, ik dacht dat ze voorgoed uit mijn leven verdwenen was en nu komt ze via jouw post door de brievenbus weer binnen.’

‘Ik kreeg wat van dat mens’, zegt Tars grinnikend.

‘Als je bij Laura komt, vraag je dan naar haar? Vraag maar of het klopt, of ze echt dat meisje van vroeger is.’

‘Ja, kom nou, dat kun je toch ook zelf? Neem de telefoon, zou ik zeggen. Dan kan je haar meteen condoleren.’

6.

‘Let maar niet op de rommel’, zegt Sel als hij Stella binnenlaat. Het is vrijdagmiddag en Stella gaat na haar laatste lesuur Frans bij Sel op bezoek.

‘Er is een ongelukje gebeurd met het aquarium’, verklaart hij de wanorde in huis.

De woonkamer is nat, overal liggen dweilen en handdoeken.