Marjan van den Berg

Af!

Iskander Uitgevers

@ 2024 Marjan van den Berg

@ 2024 Iskander Uitgevers

Opmaak binnenwerk: Zicht Ontwerp / Janneke Visser

Omslagontwerp: Zicht Ontwerp / Janneke Visser

ISBN: 978-90-833951-2-8

NUR: 401

Voor Jan

Af! Nog* een dik boek! Hier vind je een keus uit de columns die ik schreef voor Margriet in de periode 2009 tot en met 2024.

Dat was dus even zoeken, aarzelen, kiezen en negeren dat dochters roepen: neem alles mee! Je hebt ook je dagboeken al verbrand, ma!

Maar ik wilde kiezen. Alles wat niet tijdloos genoeg was, moest weg. Alle onderwijscolumns staan gebundeld in ‘Van den Berg stort in!!’, dus die vind je hier niet. De meeste kerstcolumns hebben het niet gehaald, omdat Kerst al voldoende gecoverd was in ‘Kerst met tante Jo’. Ook de columns die ik gebruikte voor ‘Je neemt gewoon een aanloopje’ heb ik geen plek gegeven.

Er blijft nog zoveel over. Meer dan genoeg om mee te geven. Als boodschap. Maar hoe lees je dit boek? Ik heb een goede tip. Leg het ergens waar je het snel kunt vinden. Lees een verhaaltje. Leg het weer weg. Neem het mee naar je slaapkamer. Lees, val in slaap en word met een glimlach wakker. Af en toe een beetje Af! helpt bij het hervinden van regenbogen. Van gouden randjes langs donkere wolken. Het opent je ogen voor schoonheid. Voor rust. Voor alles wat ons lief is. Wandel maar met me mee en vind, net als ik, nooit een vastomlijnd antwoord op vragen. Dat hebben we niet nodig. Wat wel? Verwondering. Oordeelloosheid. Naar schapen staren op een dijk. Voorzichtig zoeken naar jezelf en op die zoektocht anderen ontmoeten. Daar begint geluk. Daar vertrouw ik op, geloof ik in en hoop ik op. Die hoop vind je in dit boek. Stukje bij beetje. Nou, als dat geen boodschap is!

Mijn werk is af. Ik kijk er met dankbaarheid en verwondering op terug. Af! Echt Af! En eindelijk tijd om dat eens met de hond te gaan oefenen!

Februari 2024

Marjan van den Berg

*Dat andere dikke boek is Zo!, de verzameling van alle pubercolumns tussen 1992 en 1999.

Knoflook

‘De familie Van Laar wil graag maandagochtend om twaalf uur het huis bekijken. Schikt dat?’ Ja. Natuurlijk schikt dat. Alles schikt iedereen die in deze tijd een huis te koop heeft. Dus mij ook. Ik grijp mijn grootverpakking chloor en wijd mijn weekend aan schoonmaak. Om te beginnen pak ik de streng gerookte knoflook van het aanrecht. Die ruikt zo sterk, dat iedere toekomstige koper angstig terugdeinst als ie in de buurt komt. Omdat ik zo gauw geen betere plek weet, leg ik de streng knoflook in de kofferbak van mijn auto. Opgeruimd staat netjes. In de voorraadkast zet ik de appelmoes bij de A en de zure uitjes bij de U. Aan het eind van mijn poetsen opruimwoede liggen alle messen en houten lepels in de keukenlade keurig in het gelid en is zelfs de meterkast smetteloos. Jan mag maandagochtend niet douchen. Dan moet ik de glazen wand wéér poetsen! Na toiletbezoek een scheutje bleek, aub. Om half twaalf maak ik een laatste inspectierondje. Het is bijna griezelig. Heb ik hier geleefd? Gewerkt? Gelachen? Niks meer van te zien. Gauw weg!

Ik schrik als ik de autodeur opendoe. Wat een lucht. Door de warmte is die streng gerookte knoflook zo enorm gaan walmen, dat ik er misselijk van word. Maar als de vriendin met wie ik lunch aan mijn mouw snuffelt en me verzekert dat ik niet stink, begin ik aan de lucht te wennen. Zo’n beetje knoflook. Nou ja. Knoflook is gezond, denk ik maar.

Tot ik mijn auto uitleen aan dochters. Die zijn het binnen een tel met elkaar eens: Moeder is niet goed snik. Zo’n lucht. Rijd je daar al een week mee rond? Nou ja!

Oudste dochter neemt een bolletje mee naar huis om uit te proberen, middelste dochter zoekt een bak met afsluitbaar deksel en jongste dochter krijgt een onbedaarlijke lachbui als ze ziet dat ik in de kofferbak ook nog de kussens van de bank heb gepropt, omdat dat zo’n ruimtelijke indruk maakt in huis. ‘Moet je die kussens ruiken!’ snikt ze.

Een week later breng ik mijn auto weg voor de jaarlijkse keuring. Als ik hem ophaal, zegt garageman: ‘De monteur vroeg zich af wat er in de kofferbak ligt. Het stinkt enorm. Hij vroeg of de eigenaar lid was van de maffia.’

Op de terugweg zit er een wesp in de auto. Nog voor ik het raampje open kan draaien, valt ie dood neer.

Meelevende buurman: ‘Zeker meteen aan de champagne als het huis verkocht is?’

Ik: ‘Nee. Ik haal eerst de knoflook uit mijn auto.’

Breien

‘U heeft drie dochters hè?’

‘Ja.’ Ik knik ijverig en glim. Dat gaat vanzelf. Noem de drie dochters en ik glim van trots. Verder ben ik niet zo’n glimmerig type. Dit is hormonaal glimgedrag, vrees ik. Totaal onberedeneerd.

‘En daar gaat u blijkbaar goed mee om,’ concludeert de vrouw. Ze is even naast me komen zitten in de zaal waar ik een lezing houd. Veel luisteraars doen dat. Voor een vraag, een handtekening in een boek of gewoon voor een babbeltje. Maar deze stem klinkt zo onverwacht bitter, dat ik verbaasd opzij kijk.

‘Ja. Heel goed,’ antwoord ik kalm. Ik druk mijn enthousiasme weg, blokkeer een gezellige anekdote, wis een grappige opmerking en wacht af.

‘Dan mag u van geluk spreken,’ snuift ze. ‘Ik heb ook dochters. Ook drie. Net als u. Maar ik zie ze nooit.’ Onderlip richting neuspunt, uitdagende blik. Ze lijkt te zeggen: ‘Nou jij weer!’ ‘Nooit als in ‘veel te weinig’ of ‘echt helemaal nooit’?’

‘He-le-maal-nooit.’ Het antwoord komt in monotone lettergrepen, allemaal even lang en allemaal even zwaar.

‘Wat verdrietig,’ zeg ik.

De lijnen in haar gezicht verharden.

‘Ik heb het maar naast me neergelegd. Ik ga daar niet over zitten sippen. Want daar is het leven te kort voor. Veel te kort.’ Het klinkt wrang.

‘Dat vind ik heel dapper van u.’ Dat meen ik. Dat meen ik oprecht. Maar ik zou het liefst willen vragen hoe dat zo gekomen is? En of ik haar niet kan helpen? Zal ik met ze gaan praten? Mijn hemel, drie dochters en dan geen contact. Dat kan toch helemaal niet!

‘Weet u, ze accepteerden mijn man niet. En ik ben toch alweer drie jaar heel gelukkig met hem.’

‘U heeft een hoge prijs moeten betalen voor uw geluk,’ vind ik. ‘Ach.’ Ze haalt haar schouders op en staart naar de mensen in de zaal die gezellig druk met elkaar lachen en koffie drinken. Dan zegt ze: ‘Nou ja, dat wou ik maar even kwijt.’ Ze staat met een ruk op, keert zich om en zegt: ‘En nu schijn ik nog oma te worden ook. Hoe vind je dat.’

‘Ik zou gaan breien. En een lange brief schrijven,’ zeg ik in een opwelling. Ze kijkt me verrast aan. Ze lacht. En loopt weg.

Na de lezing komt ze naar me toe en zegt: ‘Ik heb geen woord meer gehoord van je verhaal. Ik was maar bezig met die brief. Alleen dat breien. Dat kan ik niet zo goed. Wat vind je van haken?’

Vlaams

‘Goedemorgen, mevrouw Van den Berg. Heeft u een momentje voor me?’

‘Natuurlijk,’ zeg ik vriendelijk. Waar ken ik die stem van? Licht Vlaams tintje, vriendelijk, beetje slepend. Ik ken haar ergens van.

‘Weet u wel dat u te veel betaalt voor uw energie?’ vraagt ze. Met zo’n vraag kan je me totaal in verwarring brengen. Vraag me van wanneer tot wanneer de 80-jarige oorlog duurde, inclusief het 12-jarig bestand, of vraag me alle Bijbelboeken op te noemen. Geen punt. Maar mijn energierekening? Geen benul. Dus ik zeg oprecht verbaasd: ‘Is dat zo? Hoeveel betaal ik dan?’

Het is even stil aan de andere kant. Dan zegt ze: ‘Nou, dat weet ik eigenlijk niet. Maar u betaalt te veel. Want u zit bij de verkeerde energieleverancier.’

‘Dus u weet niet hoeveel ik betaal?’ vraag ik nog maar eens.

‘Nee, dat weet ik niet.’

‘Maar u presenteert het alsof u al mijn gegevens daar voor u heeft liggen,’ protesteer ik.

‘Nee, mevrouw. Dat heb ik niet. Ik bel u alleen maar omdat u zeventig procent meer betaalt dan wanneer u...’ Ik word daar kribbig van. Wat is dat voor flauwekul.

Ze beweert iets en weet eigenlijk niks. Maar ik geef haar nog één kans. Omdat ze me zo bekend voorkomt. Ik vraag haar: ‘Dat weet u zeker?’

‘Ja. Dat weet ik zeker,’ zegt ze. Nu is het genoeg. Bekend of niet, ik heb er tabak van. Ik zeg: ‘Dat weet u helemaal niet zeker. Misschien heb ik wel een windmolen in mijn achtertuin en een dak vol zonnecollectoren. Misschien gebruik ik wel helemaal geen energie en heb ik brongas uit de sloot. Waarschijnlijk gaat u uit van een gemiddeld gezin met 2,1 kind en een koelkast. Terwijl ik in een nomadentent woon met twaalf kinderen en zeven boa-constrictors. U weet helemaal niks! U weet net zo min hoeveel ik voor energie betaal als ik dat zelf weet. Wij hebben beiden geen idee, mevrouw! Geen idee! U roept maar wat. Dus waar belt u eigenlijk voor?’

‘Dat weet ik niet meer,’ zegt ze bedremmeld. Ach. Ik smelt. Maar toch beëindig ik streng: ‘Dan niet meer doen, hè? Foei toch. Zomaar een beetje mensen bellen. Dat kan toch helemaal niet. Ik wens u verder een prettige dag.’

‘Dank u wel,’ zegt ze nederig.

Zo. Klaar.

Een half uurtje later rijd ik op de A2. Terwijl ik op de tweede baan een vrachtwagen inhaal, roept mijn routeplanner: ‘Probeer om te keren! Probeer om te keren!’

Nu weet ik het. Dat is die stem. Die mevrouw met die Vlaamse tongval.

En ze doet het alweer. Ze roept maar wat.

Rakker

‘Snerthond. Hierrrrr!!!!’

Ik zie haar vanuit de verte. Ze staat op de dijk en straalt wilde wanhoop uit. Jo heeft drie Jack Russell terriërs. Twee zitten netjes aan de lijn. Maar nummer drie is er vandoor. Jo roept en kijkt met toegeknepen ogen naar het weiland voor haar. ‘Hé Jo!’ roep ik.

‘Hé wijfie! Wat heb ik jou een tijd niet gezien!’ Drie dikke zoenen en een klap voor mijn kont.

‘Je mist een hond.’

‘Ja, vertel mij wat,’ zucht Jo. Voor de zekerheid voelt ze even of er nog wel twee met hun nekkies in hun halsbandjes zitten. ‘Die zitten nog vast,’ zeg ik behulpzaam.

‘Het is Rakker. Het is altijd Rakker,’ knikt ze.

Jo begon met twee zusjes. Uit één nest. Die ene had ze gekozen en die andere wilde niemand hebben. Zó zielig. Ja toch? Maar ja, twee terriërs opvoeden is een hele toer. Twee terriërs is een drijfjacht. En Jo ziet niet goed. Ze heeft een oogziekte, waardoor haar gezichtsvermogen in noodtempo achteruit holt. Dus die twee waren al een ramp. Toen werd een broertje uit hetzelfde nest in het asiel gedumpt. En iemand meende dat aan Jo te moeten vertellen. Haar ogen mogen slecht zijn, haar familiegevoel is sterk ontwikkeld. Ze haalde broer subiet op en loopt sindsdien te schreeuwen langs de dijk. Want Rakker is een Houdini-terriër. Met een voorliefde voor kippen.

‘Zie je hem?’ vraagt Jo.

‘Ja. Hij loopt in het weiland. Helemaal achterin.’

‘Lopen er schapen?’

‘Nee. Er loopt niks.’

‘Mooi.’

‘Er lopen wel een paar kippen. Maar die heeft ie nog niet gezien.’

‘Hou jij het effe in de gaten?’

‘Het is jouw hond.’

‘Trut.’

‘En hoe is het nou met je ogen?’

‘Ik loop in de mist. Dichte mist. Hou er maar over op.’

‘Hij heeft ze gezien.’

‘Wie?’

‘Rakker. De kippen.’

We rennen samen. De kippen vliegen kakelend over de sloot, maar Rakker heeft er eentje te pakken aan zijn staartveren. Die vliegen in het rond en de kip maakt een enorm kabaal. ‘Heb je hem?’ vraagt Jo, als het weer stil is.

‘Ik heb Rakker,’ wijs ik. Ik heb de zondaar in zijn nekvel en hij voelt heel goed dat ik niet van plan ben hem los te laten. Hij piept.

‘Ach gossie, schatje, kom maar hoor,’ sust Jo meteen.

De kip ligt stil op de grond. In shock. Tot we hem aaien. Dan rent ie weg, met een wapperend slordig staartje.

‘Ik loop tot de hekjes vandaag,’ zeg ik.

‘Gezellig,’ geniet Jo.

CIZ

‘Maar dat is leuk! Kom gauw verder!’

Ze schuifelt voor me uit. Wuift met haar hand: ‘Kom, kom! Ga gauw zitten!’

De weg naar haar stoel is lang. Hijgend laat ze zich zakken.

‘Foei foei, dat valt niet mee.’ Ze schudt haar ongekamde krullenbol. Het huis geurt naar angst voor tocht en griep.

‘Maar vertel. Heb je foto’s? Laatste nieuws uit het dorp?’ Ze is weer op adem. Wil alles weten en klapt in kleine rimpelhanden van pret bij ieder nieuwtje.

‘Ik kom niet meer buiten. Alles slijt. Marijke doet boodschappen. En de schoonmaak. Ach, zo’n lieverd. Ik kan niks meer. Ik heb eten van de kok. Die komt het brengen. Is niet veel soeps, hoor. Maar dat is weer goed voor de lijn!’ Ze lacht en strijkt over haar bemorste jurk. ‘Zie je? Geen pond te veel!’

De telefoon rinkelt.

‘Nou nou, de wind is deze kant op! Ja? Ja, daar spreekt u mee. Ja hoor, ik wil wel meewerken aan uw onderzoek. Nee, ik ben nog helemaal zelfstandig. Ondanks mijn leeftijd. Inderdaad.’ Ze knikt mij triomfantelijk toe.

‘O ja, ik eet iedere dag warm. Daar zorg ik zelf voor. Boodschappen? Allemaal geregeld. Pardon? Zeker! Ik houd mijn huis goed bij.’

En dan, verontwaardigd: ‘Natuurlijk regel ik dat allemaal zelf. Wie zou dat anders moeten doen?!’ Ze kijkt me aan, trekt verbaasd haar wenkbrauwen op en schudt haar hoofd.

‘Dat was het? O, niet? Goed hoor. Met wie heb ik gesproken? Met Leonie. Van het Cé Ie Zet. Cé Ie Zet? O juist. Centrum Indicatiestelling Zorg. Ja, u ook een prettige dag. Dag mevrouw.’

Ze zet de telefoon terug in de houder.

‘Wat een vragescheet. Ik dacht, ze wil me iets verkopen. Goedkope stroom of zo.

Maar ze zei dat ik nergens voor in aanmerking kwam. Vreemd hè?’

De deur gaat open. Daar is Marijke. Dochter en mantelzorger. Haar moeder en ik krijgen zoenen. Ze hangt haar jas op en gaat koffie zetten. Dan zegt ze: ‘Mama, als straks het CIZ belt, dan weet je wat je moet zeggen, hè?’ En tegen mij, ter verduidelijking: ‘Ze indiceren telefonisch. Een beetje hulp in huis is zo langzamerhand hard nodig. Ik trek het soms niet meer. Met een volledige baan en twee pubers nog thuis. We hebben het gesprek geoefend, hè mama?’

Haar moeder kijkt op en lacht. ‘O ja? Dat weet ik niet meer zo, hoor. Dat moeten we dan straks nog maar eens doen.’

Snoek

‘Willen jullie daar een foto van?’

‘Heeft u die dan?’

‘Nog niet!’

Zo-even zaten we nog aan tafel, mijn lief en ik. Zaterdagochtend, lekker lui met de krant aan het ontbijt. Toen kwam dat vletje langs, in de vaart naast ons huis. De vissers leken bijna in de war door hun vangst. Wij keken mee. Mijn camera! Waar is mijn camera! We renden naar buiten.

Nu staan we op de vlonder in onze ochtendjassen. Ik houd mijn cameraatje omhoog. De ogen van de twee jongens glinsteren. Ze starten de motor en komen terug.

‘Eén meter zeventien!’ juicht de ene. De ander meert het bootje vlak voor onze voeten af en dan laten ze het enorme beest zien dat ze uit het water haalden. Het is een snoek.

Zijn lijf glanst zilver, goud en brons. Een rover in gelakt pantervel.

‘We zagen jullie om je heen kijken en wisten meteen dat er iets bijzonders was,’ vertel ik. Onderwijl maak ik foto’s. De ene jongen poseert met een gepaste uitdrukking van ontzag op zijn gezicht. En dan, als het licht goed is, zie ik een vertederde glimlach verschijnen, als hij naar de enorme snoekenkop kijkt die op zijn ene hand rust.

‘We hebben ooit een grote vis gevangen, terwijl er tachtig mensen omheen stonden. Dat is geen pretje,’ vertelt de ander. ‘Je wordt uitgemaakt voor alles wat mooi en lelijk is,’ vult de vertederde aan. Hij zet de snoek terug in het water. Hij beweegt als een balletdanser die zijn meest geliefde prima-ballerina na een spectaculaire lift op de grond zet. Behoedzaam. Liefdevol. Ik heb altijd gemopperd op vissers. Vooral het soort dat schubben slordig beschadigt, waardoor de teruggezette vis na een dag zinloos aan zijn eind komt, aanspoelt en uiteindelijk half wegrot. Waarna mijn hond erin gaat liggen rollen. Als je vist voor je ontspanning, doe het dan zonder weerhaak. Of zonder aas, dat kan ook. Nog beter: zonder hengel.

Maar zoiets als deze vangst heb ik nog nooit gezien. Ik begrijp ineens dat al die koukleumende mannen het hiervoor doen: dit is een magisch moment.

De snoek slaat met zijn staart. Hij kijkt ons met zijn gouden ogen nog een keer heel vuil aan en verdwijnt dan langzaam, haast majesteitelijk, in het diepe donkere water.

De jongens schrijven met bibberende vingers hun mailadres op en wij gaan snel terug naar de warme koffie.

Waar mijn lief opmerkt: ‘Eén meter zeventien. En hij weet waar we wonen.’

Ovatie

‘Heb je alles? O, je rok!’

Ze trekt de omgeslagen zoom naar beneden, knikt me bemoedigend toe en geeft me een zetje. Ik klim het trapje op naar het grote podium van de Margriet Winterfair. Daar kondigt iemand me aan. Ik mag columns voorlezen. Zo leuk! Als ik maar even tijd had gehad. Tijd om m’n haar te kammen, om kritisch naar mijn tanden te kijken of er geen pitjes van het maanzaadbolletje zijn blijven steken in de hoekjes en om de elastieken rand van mijn panty terug te rollen. Want die zit nu als een rolletje om mijn middel. Dat ziet niemand. Nee, dat weet ik ook wel. Maar ik voel het. Dan is het alsof iedereen het dus wel ziet.

Tijd om alles op zijn plek te rollen was er niet. Twee minuten geleden stond ik nog in de file en twee tellen geleden stormde ik naar binnen. Daar waren twee jonge mannen die me vaag bekend voorkwamen en er was iemand die vroeg: ‘Bent u Van den Berg?’

Waarop ze m’n rok omlaag trok, me het trapje opduwde en me nu nog eens toeknikt, haar vinger geheven.

De presentatrice noemt mijn naam en ik stap het podium op. ‘Geef haar een hartelijk applaus,’ moedigt ze aan. Dat is nuttig. Want die ene mevrouw die erg hartelijk klapt, die ken ik. Dat is mijn schoonzuster. Die heeft een vrijkaart van me gekregen. Dus je zou bijna kunnen zeggen dat ik haar voor dat applaus betaald heb.

Ze staat temidden van een enorme massa vrouwen. Hoewel, vrouwen. Meiden. Jonge meiden. Hè?

Ik kijk ze net zo verbaasd aan als zij naar mij kijken.

‘Ik ga jullie een paar columns voorlezen,’ begin ik. ‘En volgens mij zijn jullie hier helemaal niet voor mij!’ Ze knikken meteen. In mijn hoofd valt een muntje.

‘Jullie zijn hier voor Nick en Simon!’

‘Jaaaaah.’ Het geluid vanuit de zaal klinkt als een zucht. Zo’n verliefde zucht.

‘En dan krijgen jullie eerst mij! Een invaluurtje Nederlands!’ Ik word daar op dat podium erg vrolijk van. En ik vertel ze maar meteen hoe lang ik die plek bezet ga houden, voordat ze kunnen zwijmelen.

‘Tien minuten. Vanaf nu.’ Ik lees voor. Mijn schoonzus klapt en gelukkig klappen er nog wat mensen met haar mee.

‘Dan wens ik jullie nu van harte plezier met Nick en Simon!’ zwaai ik als afscheid.

Totaal van slag neem ik het applaus in ontvangst. Geweldig! Wat een ovatie! Ik zwaai nog maar eens en dan pas heb ik het door.

Nick en Simon staan achter me.

Eenakter

‘Goeiemorgen buurman! Alles goed?’

‘Nee.’

Ik ben op weg naar de brievenbus en da’s een mooie gelegenheid voor praatjes. Veel dorpsbewoners willen horen wanneer ik ga verhuizen en waar naar toe. Aris Blok heeft geen boodschap aan mijn verhuisperikelen. Hij leunt op zijn hark en schudt zijn hoofd.

‘Aaaaris!’ Trijn roept vanuit het huis en wenkt driftig. Ik zwaai naar haar. Ze zwaait niet terug. Ze roept harder. ‘Aaaaris! Hier!’

‘Commandeer je hondje,’ bromt hij. En naar Trijn: ‘Ik kom zo!’ Hij zucht vermoeid.

‘Ik krijg geen minuut rust. De hele dag is het ‘Aris hier’ en ‘Aris zit’. Tegenwoordig weer zeven dagen in de week.’ Hij heeft een kop vol diepe groeven en donkere kringen onder zijn ogen. ‘Voor Trijn dus geen dagopvang meer,’ raad ik meteen. Raak. Hij knikt. Snuift. Zegt dan: ‘Die mensen snappen niet wat ze een ander aandoen. Weet je dat? Ze begrijpen er niks van. Ze zitten achter een bureau en zetten strepen. Huppetee. Dat bespaart weer een paar kwartjes. Maar ze komen nooit eens bij ons kijken. Ze hebben geen idee. Geen enkel idee.’ Hij spuugt de laatste woorden eruit. Trijn is naar buiten gekomen en trekt aan Aris’ mouw.

‘Dag buurvrouw. Alles goed?’ vraag ik. Ze kijkt me achterdochtig aan. Dan krijg ik een knikje. Ze ontspant iets, maar ze houdt de mouw stevig vast.

‘Aris vertelt net dat u niet meer naar de dagopvang gaat?’ vraag ik.

‘Ze vond het vreselijk om die bus in te stappen. Maar als ze er eenmaal was, had ze het reuze naar haar zin. De krant lezen, samen kaarten, een spelletje doen. Leuk hè Trijn? Zeg maar ja.’

Trijn knikt.

‘Voor mij was het de redding. Ik kon lekker in de tuin rommelen. Boodschappen doen. Een middagtukkie op de bank. Even naar de bank. Of naar de visboer. En nu?’ Zijn mond vertrekt. Hij staart over het weiland.

‘Hou je het vol?’ vraag ik. Ik fluister het bijna. Ik zie het zo ook wel. Die man is op. Maar hij zegt: ‘Natuurlijk hou ik het vol. Wat moet ik anders?’ Dan haalt ie diep adem en lacht: ‘Als het niet meer gaat, dan breng ik Trijn gewoon naar Den Haag. Naar die Bussemakers. Zo heet ze toch? Zeg ik: Hier heb je Trijn. Ik ga effe een harinkie halen in Scheveningen. Om een uur of zes kom ik haar weer ophalen. Hè Trijn? Heb jij een leuk uitje naar de Tweede Kamer!’.

Trijn lacht mee. En ik ook. Drie matige amateurtoneelspelers in een waardeloze eenakter.

Kraker

‘Ga maar even zitten. Recht voorover buigen. Hmmmmm. Oké.’

Met een stift zet de man allemaal streepjes op mijn ruggengraat. Hij is zwijgzaam. Van het type ‘Ik doe wat ik doe en dat doe ik goed, maar ik ga er niet gezellig bij babbelen’. Toen ik hem een hand gaf en verzuchtte dat ik de laatste tijd voortbewoog als een krab, zag ik in zijn ogen de waarschuwing flitsen. Hij seinde geluidloos: ‘Als je wilt kwekken, ga je maar op een punnikclubje’. Ik herken dat. Mijn tandarts is ook zo’n type. Die verdenk ik er zelfs van dat hij expres zo’n non-communicatief beroep heeft gekozen.

Ik: ‘Alweer een half jaar voorbij hè? De tijd vliegt toch.’

Mijn tandarts: ‘Ja. Mond open.’

Deze man is OrthoManueel arts. Hij gaat alle schuine streepjes rechtzetten.

‘Gaat dat lukken?’

‘Ja. Op je buik. Adem in. Adem uit.’

Iedere keer als ik uitadem, orthomanipuleert hij nogal gemeen. Daar kan ik weinig van zeggen. Want dan krijg ik alweer de volgende opdracht:

‘Draai op je linkerzij. Knieën opgetrokken. Adem in. Uit. En op je rechterzij.’

Na tien minuten ben ik ieder gevoel van richting kwijt. Normaal maak ik boswandelingen door onherbergzame bossen en weet ik bij ieder bospad precies waar ik vandaan kom en waar ik naartoe moet. Nu weet ik niet eens meer waar de deur zit.

‘Dat is wel weer genoeg,’ zegt hij na een kwartiertje. Dat dunkt mij ook. Ik mag de rekening pinnen, maar ik betaal contant. Geen idee wat mijn pincode is.

Aan de muur van de behandelkamer hangen ingelijste shirtjes van sporters. Die hebben daar hun handtekening opgezet. Ik ken die namen en dat wil wat zeggen. Tegen de fysiotherapeute heb ik gegrapt: ‘Als het helpt, lijst ik mijn truitje voor hem in.’ Maar die grap maak ik niet tegen deze zwijgzame man. Ik zwijg met hem mee, adem in, adem uit, werp me op deze en gene zijde en blijf zelfs ontspannen bij zijn aankondiging: ‘Even de hamer.’ Daarmee timmert hij vervolgens op mijn heup.

Bij de vierde behandeling knalt er iets midden in mijn rug.

‘Zo,’ zegt mijn zwijger. Hij meet de boel voor de zekerheid even na. Ik wiebel erg en alles doet zeer. Maar het wonder is geschied. Ik sta recht.

‘Dat noemen ze de kick van de klik,’ zegt de fysiotherapeute verheugd, terwijl ze de laatste knopen uit mijn spieren wegmasseert.

Het doet ook iets met je hersenen. Ik heb een half uur lopen zoeken naar mijn auto.

Offerfeest

‘Wat een rust. Alleen maar schapen.’

‘Die ene hijgt. Hoor maar.’

We zijn op bezoek bij kennissen. Zij hebben net als wij een nieuw huis en als je dwars door de polder een rechte lijn trekt van anderhalve kilometer, zijn we buren. Zij moeten een fundering. Wij een achtergevel. Dat schept een band. We delen kennis over aanhangwagens, waterpompen en isolatiematerialen. Zij hebben nog iets extra’s. Veel grond. De vorige eigenaar van hun huis keek jarenlang toe hoe de natuur bezit nam van zijn ooit prachtig aangeplante landgoed. Nu hakken onze verre buren zich als ware woudlopers een weg door de begroeiing. Ze ontdekken van alles. Een kippenhok, een druivenkas, een boomgaard met peren- en appel- en pruimenbomen en zelfs een boom vol rijpe groene Reine Claudes. Het erf is omzoomd door rozenbottelstruiken en daarachter strekt de polder zich uit. Met de schapen.

Vlak achter het hek staat een schaap. We zien hem hijgen. Als we stil zijn, horen we hem ook. Het klinkt alsof hij het fluitje van de fluitketel heeft ingeslikt. Maar het water kookt nog niet echt. Het borrelt. Dat levert zo’n schor gefluit op.

‘Ach gut,’ zegt mijn lief, die een groot hart heeft voor dierenleed en spinnen behoedzaam buitenzet met behulp van een waterglas en een stukje karton, doodsbang om een pootje te krenken.

Schapen zien er doorgaans dom uit. Dit schaap oogt angstig. ‘En die?’ vraag ik. Er ligt er nog eentje roerloos in het gras.

‘Nee, die is gewoon oud,’ zegt verre buurvrouw. ‘Volgens de boer.’

‘O?’

‘Ja. Ik heb hem gebeld. Over dat gehijg.’

‘We maakten ons zorgen,’ haast verre buurman zich uit te leggen. Mensen die op het platteland gaan wonen, trekken soms aan de bel vanwege geluidsoverlast door kikkers. Of ganzen. Dit is geen stadsgedrag. Dit is bezorgdheid.

‘Dit is toch niet goed?’ vraagt hij.

Nee. Dat vinden wij ook. We kijken toe en worden er zelf een beetje benauwd van.

‘Ik heb nog aangeboden om er even naar toe te lopen met de telefoon. Kon die boer het zelf horen,’ vertelt verre buurvrouw.

‘En?’

‘Het hoefde niet. De boer wist het al. Hij krijgt medicijnen, zegt ie. Tegen longontsteking.’

‘Ach.’

‘Hij heeft wel de andijvie opgegeten die we naar hem toe hebben gegooid,’ ziet verre buurman.

‘Dat is een goed teken,’ vinden wij.

‘Ja hè?’ Ze kijken ons opgelucht aan. Het schaap loopt een paar pasjes. Ik zeg niks. Maar ik denk: Die haalt het offerfeest niet.

Theater

‘Ken jij iemand?’

‘Niemand.’

We bevinden ons in een wonderlijk vacuüm, mijn lief en ik. Voor het eerst bezoeken we het theater in de stad dichtbij ons nieuwe dorp. Opera. Heerlijk! Voor de verhuizing gingen we vaak. Daar kenden we de halve zaal. Van gezicht, van naam, heel goed of een beetje. We zwaaiden wat rond en knikten wat af.

Nu kennen we niemand. Dus kijkt er ook niemand naar ons. Of heel even. Maar omdat ze ons niet kennen, dwalen hun blikken meteen door naar andere gezichten. Bekende gezichten. Om te begroeten en naar te knikken.

‘Raar hè?’, vind ik. ‘Schuwe kleuren ook.’ Lief begrijpt me meteen. Het oude theater was licht en helder. Hier heeft iemand zich uitgeleefd met een afgekeurde kleurenwaaier. Iedere kleur lijkt zich bij voorbaat te verexcuseren voor het feit dat ie er zo bescheten afgekomen is. Gelukkig zijn de stoelen van rood pluche. Zo hoort het ook.

‘Waar gaat Norma eigenlijk over?’ wil ik weten. Dat weet mijn lief niet.

‘Zal ik een programma voor je halen?’ vraagt ie.

‘Ben je mal. Vijf euro. We hebben net een nieuw huis gekocht,’ brom ik. Ik zet mijn bril op en buig me over de stoel voor me om mee te lezen met een voorbuurman die wel een programma heeft. Hij heeft me onmiddellijk door en gaat zo zitten dat ik niks meer kan zien.

‘Zo leren ze ons snel kennen,’ voorspelt mijn lief somber.

Maar dan gaat het doek omhoog en staan er ineens zo veel Romeinen en Germaanse druïdische vrijheidsstrijders op het toneel, dat we helemaal vergeten dat we niemand kennen.

Bij het pauzedrankje staan we om ons heen te kijken en de wijn af te kraken. Dat laatste is ook veel leuker als je vieze gezichten naar mensen om je heen kan trekken.

‘Laten we een rondje doen,’ stelt mijn lief voor. ‘Jij linksom en ik rechtsom. Kijken of we echt helemaal niemand kennen. En we ontmoeten elkaar weer hier. Zoek naar de man met de snor.’ Hij draait ijdel de puntjes van de zijne omhoog en geeft me een zetje. Ik loop. Ik drentel. Ik kijk.

‘Zoekt u iets?’ vraagt een keurige grijze meneer met een donker driedelig pak en stemmige stropdas hulpvaardig.

‘Ja. Ik zoek een leuke man. Liefst eentje met een snor,’ antwoord ik.

‘O, o, o,’ mompelt de man geschokt. Hij keert zich meteen om en loopt weg.

Ik ken hier echt hélémáal niemand. En twee daarvan willen dat graag zo houden.

Schraal

‘Dat ziet er wel een beetje schraal uit.’

‘O ja?’

De beddenman wijst beschuldigend naar mijn bed. Hij heeft me net gedemonstreerd hoe ik het voor de verhuizing in vier eenvoudige stappen uit elkaar kan schroeven met deze handige inbussleutel. Mag ik die houden? Dat mag ik. Dat is een fooi waard.

Wellicht spoorde dat de beddenman aan tot deze extra mededeling: Uw bed is schraal.

Nooit eerder ervoer ik mijn bed als schraal. Het is een enorm bed. Twee keer 90 en 2.10 lang. Wat een heerlijkheid. En nu staat er een vreemde man in mijn slaapkamer die mijn bed schraal vindt.

‘U heeft toch een pakketje met onderhoudsmiddel ontvangen bij de aankoop van uw bed?’

O, bedoelt ie dat?! Ik buk, trek het laatje open van het nachtkastje en diep een doosje op waarop staat ‘Bijenwas met plantaardige olie.’

‘Dat heeft dit bed nodig. En dan 24 uur geen contact tussen beddengoed en houtwerk,’ waarschuwt de man. Terwijl ik het doosje openmaak en een flesje vind met was en een ragfijn schuursponsje, voegt hij eraan toe: ‘En de nachtkastjes.’ ‘Want die zijn ook schraal,’ begrijp ik. Hij knikt. Ik knik. En ik denk: Ga nu maar weg. Ik ga toch niet poetsen. Helemaal geen zin in. Wat kan mij het schelen dat mijn bed wat schraal oogt? Ik heb ’s nachts mijn ogen dicht. En dat bed slaapt vorstelijk. Daarvoor hebben we het ook gekocht. Niet om in de kamer overduidelijk niet schraal te gaan staan wezen. Ik bedoel maar.

We staan daar maar naar dat schrale bed te kijken, tot ik beloof: ‘Dat zal ik doen.’ Ik heb het idee dat ik anders niet meer van die man afkom. Die is van de schrale-beddenpolitie. En ik heb net een Halt-straf gekregen: 3 uur poetsen. Tevreden neemt ie afscheid.

Dus poetste ik op een ochtend mijn schrale en inmiddels verhuisde bed. Ik legde het beddengoed er een stukje vanaf.

En dacht: hoezo 24 uur geen contact tussen beddengoed en houtwerk? Dat kan natuurlijk nooit. Heeft die beddenman een reservebed voor schrale momenten? Of slaapt ie dan staand? Wat een werk. Alleen bij licht ervaar je totale schraalheid. We hebben nog niet eens een slaapkamerlamp. Dus Jan merkt niks van al mijn gezwoeg.

Helemaal verkeerd gedacht. Hij stapt in bed en zegt meteen: ‘Allemachtig, wat stinkt hier zo!’

Wethouder

‘Elk leven heeft zin, mits men in vrede sterft.’

‘Nou ja,’ mompel ik.

Mijn lief geeft een kneepje in mijn knie. Een kneepje betekent dat ik mijn mond moet houden en niet mag reageren op malle toespraken. Dat is ongepast in een aula. Maar de wethouder achter het spreekgestoelte maakt het wel erg bont. Wat een flauwekul. Misschien is Co wel onder luid protest gegaan. Wie zal het zeggen? Co had er een handje van om ongezouten zijn mening te ventileren. Dan ging ie dus niet in vrede. En had zijn leven geen zin. Of wil de wethouder soms beweren dat de enige zin in het leven van Co te ontdekken valt in het feit dat ie in vrede stierf? Hallo! Co deed zo veel vrijwilligerswerk dat ie maar liefst zeven advertenties haalde in de regionale krant. De streek kende hem. Ik kende hem. Mijn lief kende hem. De zaal is vol. Dat wil wat zeggen op Co’s leeftijd. Zesentachtig werd ie. Nooit een dag ziek tot ie twee weken geleden een griepje kreeg. Dat werd hem fataal. Volgens mij ging ie niet in vrede.

Er was een hoop werk nog niet af en daar hield Co niet van.

‘Het hart van de mens is als de bodem van de zee,’ galmt de wethouder. Je kunt ineens horen dat zijn vader dominee was. ‘Beide zijn onpeilbaar.’

‘Wat is dat nu weer,’ knor ik. Ik krijg een harder kneepje. Maar het lijkt wel alsof die man zegt dat Co een hoop voor ons verborgen hield. Hoewel bij benadering de zeebodem toch voor het grootste deel wel is uitgepeild. Dus wat zeurt de man? De foto van Co op de witte kist kijkt me lachend aan. Als ie naast me had gezeten, hadden we samen kunnen gniffelen om die malle speech. Maar er zit nu iemand naast me die knijpt. En links van me verfrummelt een mevrouw een wit zakdoekje.

‘Uit de nacht rijst morgenrood het leven uit de dood,’ besluit de wethouder. Ik herhaal het fluisterend. Geen idee of er ergens een komma in moet. Rare zin. Dan klapt de vrouw het zakdoekje zo kordaat in haar tasje, dat ik aanneem dat zij met dezelfde stijgende verontwaardiging zit te luisteren naar die wethouder als ik.

‘Waar haalt die man het vandaan,’ fluister ik haar samenzweerderig toe. Ze lacht naar me en knipoogt.

Als we even later naar de koffiekamer lopen om de naaste familie te condoleren, zegt mijn lief: ‘Ik zag dat je nog een onderonsje had met de vrouw van de wethouder?’

Held

‘Jij hebt mijn leven gered!’

Ze zakt op haar knieën naast mijn lief.

Ze is jong en mooi en leuk. En ze kijkt hem aan alsof ie een held is. Sterker nog, ze zegt het hardop: ‘Jij bent mijn held.’ Ik zit blijkbaar naast een held. Haar held. Ik word er op slag een beetje chagrijnig van. We zitten naast elkaar in de zaal van Carré. Straks gaat Karin Bloemen optreden. Ik ben uit en ik heb mijn allermooiste oorbellen in. En dan zit er ineens een veel jongere vrouw op haar knieën naast mijn lief te beweren dat hij een held is. Dat lijkt me niet gezond voor een man. In ieder geval niet voor die van mij. Hij herkent haar. Dat ook nog. Ze houden elkaars handen vast. Knikken en halen herinneringen op.

‘Als ik jou niet had gehad, dan zat ik nu nog in dat vreselijke kantoor allemaal mensen op te bellen om ze een verzekering aan te smeren die niemand nodig heeft en niemand wil hebben! Ik ben je zo dankbaar!’ Hij lacht en knikt. Ik luister half mee. Hij heeft haar dus niet uit een brandend pand getild, schuin over zijn schouder. En ook niet uit een ijskoude Amsterdamse gracht gered, met gevaar voor eigen leven. Maar wat ie wel heeft gedaan? Geen idee. Ik krijg geen informatie. Ik ben niet meer dan een mevrouw die toevallig op een stoeltje naast hem zit. Al is het dan met wonderschone oorbellen in.

Dan wijst ze ineens naar mij en roept: ‘En jou ken ik ook! Jij zat ook bij de krant! O, mijn hele leven keerde om. Zo heerlijk!’ Ik mag weer meedoen. Het verhaal wordt onthuld. De held naast me heeft ver na werktijd deze jonge dame bijgeschoold in journalistieke vaardigheden. Ze deed een soort eigenhandig aangevraagde snuffelstage, omdat ze zo ongelukkig was met haar telefonischeverkoopbaantje.

‘Ik heb me meteen aangemeld voor de school voor Journalistiek. En nu doe ik de p.r. van....’ Er volgen namen. Klinkende namen uit de muziekwereld. Daar regelt ze de publiciteit voor.

‘Dat had ik zonder jou dus nooit bereikt,’ zegt ze nog maar een keer. Hij krijgt een kus op zijn kalende kruin en weg huppelt ze.

Tromgeroffel. Het doek gaat op. Ik geniet enorm, maar ik blijf erg afgeleid door de nieuwbakken held naast me. Je leest wel eens over ‘stille helden’, maar daar valt mijn lief niet onder. Die zucht tussen alle nummers: ‘Leuk hè? Ik heb haar leven gered. Ik ben een held!’

Giraf

‘Verrassing!’

Schoonzus en zwager staan op de stoep van ons nieuwe huis. Ze huppelen heen en weer, hebben hun handen op hun rug en kijken guitig.

Ik vrees meteen het ergste. En ja hoor. Ze hebben een cadeau. Een groot cadeau. Want een bos bloemen krijg je meteen in je handen. Altijd goed, bloemen. Vooral witte. Past overal bij. Een flesje wijn is ook fijn. Je kijkt vol bewondering naar zo’n etiket dat je niks zegt, mompelt waarderend het jaartal dat je zonder leesbril nog net kan ontwaren en zet de fles op tafel met de mededeling: ‘Die gaan we bewaren voor een speciale gelegenheid!’ Klaar. Maar iets anders? Kreun.

We staan in de hal. Schoonzus en zwager doen hun jas niet uit: ze hebben beide handen nodig om de cadeaus op hun rug vast te houden. Dat voorspelt weinig goeds. En ze doen nog steeds een matige imitatie van Peppie en Kokkie, dus de vrees dat dit een lollig cadeau moet voorstellen, is gegrond.

‘Tada!’ zeggen ze. En dan staan ik oog in oog met twee enorme houten giraffen. En mijn zwager en mijn schoonzuster. Mijn lief is ineens ontzettend druk met zijn telefoon. Hij mompelt: ‘Sorry. Mijn werk!’ En hij verdwijnt naar de werkkamer.

‘Giraffen,’ stamel ik. Ik sta verstijfd. Ik zou echte giraffen op een savanne geen enkele schrik aanjagen, zo stil sta ik. Zwager en schoonzus kijken me olijk aan en de giraffen kijken minstens zo olijk mee. Er hangen oranje geschilderde houten tongen uit hun bekken. En ze hebben vlekken. Geel, bruin, oranje. Die van mijn schoonzus is iets kleiner dan die van mijn zwager. Verder doen ze niet veel voor elkaar onder.

‘Vind je het leuk?’ jubelt schoonzus. Ik krijg mijn gezicht niet goed. De ontzetting straalt eraf. Ik probeer een glimlach, alles alleen maar erger maakt.

‘Ze vindt het niet leuk,’ zegt schoonzus. ‘Ik zei al, misschien ...’ Ze ratelt de benauwde stilte vol. Ik herstel langzaam en knik bevestigend. ‘We nemen ze gewoon weer mee,’ besluit ze. Daarmee is het onderwerp ‘giraf’ afgesloten en kan mijn lief tevoorschijn komen. Aan het eind vraagt schoonzus: ‘Wat willen jullie wel graag hebben voor jullie nieuwe huis?’

‘Een boom voor de tuin,’ bedenkt mijn lief. Ik voeg toe: ‘Laten we die gezellig samen uitzoeken!’

Ik ken veel foute bomen. Een populier maakt veel lawaai als het waait. Een sequoia wordt 115 meter hoog. En giraffen eten graag blaadjes van de acacia.

Laag

‘O, wat een schatje! Kom dan! Kijk, Kees! O, wat een lieverd!’ ‘Laag! Bente, laag!’

Twee vrouwen en twee mannen bukken, knielen, aaien en knuffelen mijn pup. Die ligt met haar poten beurtelings om hun nekken, springt tegen hun benen op, probeert hun wangen af te lebberen en kwispelt zo hard dat ik verwacht dat ze daar morgen spierpijn van heeft.

‘Dat geeft toch niet. Wat een enthousiasme!’ prijzen de wandelaars.

‘Tot u in uw witte broek komt aanwandelen,’ somber ik. Ze lachen. Het idee. Wandelen in je witte broek. Maar ik heb een punt natuurlijk. Ze roepen nu in koor: ‘Laag!’ en mijn blonde kleuterlabrador springt hoger dan ooit. Uiteindelijk nemen we afscheid alsof we elkaar al jaren kennen en nog regelmatig zullen ontmoeten. Met een hond maak je vrienden.

De dijk maakt een bochtje, Bente rent vooruit. Voordat ik kan overzien wat er achter die kromming gebeurt, hoor ik: ‘Is dit een hondenuitrenplaats? Dat staat niet op onze wandelkaart. Henk? Nee. Dus dit is geen hondenuitrenplaats.’

Hij loopt nog een paar passen door. Zij staat stokstijf stil. Blond, slank en onberispelijk: een rode polo en een spierwitte broek tot even boven haar knieën. Tussen die knieën door grabbel ik naar Bente. Zwijgend. Uiteindelijk heeft zij op haar eigen vraag al lang antwoord gegeven en tegen mijn hond kan ik beter niks zeggen. Die luistert toch niet.

Beet. Ik heb de halsband te pakken, lijn haar aan en zeg ferm: ‘Bente, laag!’

‘U bent in overtreding met een loslopende hond. Kom Henk.’ Ze loopt door en ik staar dankbaar naar het wonder van de witte broek. Die is nog steeds wit.

‘Het is nog een pup,’ zeg ik verontschuldigend. De man bukt zich en geeft Bente een aai over haar bol.

‘Henk! Blijf van dat vieze beest af!’ snauwt zijn vrouw. Het vieze beest kijkt haar kwispelend aan.

Even later mag ze weer los. We lopen buiten de gemeentegrens, dus strafbaar zijn we niet. Schuldig wel. Ik zeg tegen Bente: ‘Nou hoor je het ook eens van een ander, smeerkees.’ Bente is niet onder de indruk. Ze zet haar voorpoten in een moddersloot, neemt bedachtzaam een hapje koeienvlaai en kijkt op. Komt daar iemand aan? Om te begroeten?

Ik lijn haar aan. Ik heb voor vandaag genoeg vrienden gemaakt.

HBO

‘Misschien was dit wel de ware, mam.’ Ze belt me op, legt haar ziel bloot en haar zaligheid ook. Mijn jongste kind. Mijn malste kind. Nu een jaar terug uit New York, waar ze nanny speelde over twee beeldschone peuters en die verantwoordelijke taak compenseerde door in de weekenden over rode lopers te paraderen, champagne te drinken in limousines en een plek te veroveren aan vip-tafels op waanzinnige party’s. Ik vertoonde in die tijd veel gelijkenis met de vader van Dik Trom en ging mompelend door het leven: ‘Het is een bijzonder kind en dat is het...!’

Eenmaal terug veroverde ze een anti-kraakwoning waar alle Amerikaanse vrienden best mochten logeren.

Ruimte genoeg op die tien vierkante meter inclusief keuken. Maar van het baantje in de kledingwinkel werd ze niet vrolijk. ‘Ik ga mijn 21+ toets halen. Dan ga ik een hbo-studie doen,’ kondigt ze aan.

‘Wat een briljant plan,’ knik ik. Verder bemoeide ik me er niet mee. Ik heb haar in de klas gehad. En ik heb haar nog nooit betrapt op het bezit van een opengeslagen studieboek.

Maar ze leert ineens! Ze belt op en vraagt: ‘Wat stem jij eigenlijk, mam? En waarom? Wat is een paarse coalitie? En een sociaal-democraat?’ Er gaan werelden open. Niet alleen voor haar. We hebben ineens bijzondere discussies. En ze haalt het. Jubelt vervolgens: ‘Dus heb ik mooi wel hbo-denkniveau!’ Waarmee het nut van de studie toch iets naar de achtergrond dreigt te verdwijnen.

En dan is daar ineens De Liefde. Doodeng. Dus toch maar niet. Of toch maar wel. Ze dubt, breekt op, maakt weer goed en hoort tenslotte van De Liefde dat hij niet meer geïnteresseerd is. Dat is me wat.

‘Misschien was dit wel de ware, mam.’ Ze is er even ziek van. Krijgt dan te horen dat ze haar huis uitmoet en dat haar kledingwinkelcontract niet wordt verlengd. Dat leidt lekker af. Ze verovert binnen de kortste keren een aanstelling om voor drie maanden naar Bulgarije te vertrekken als reisleidster en valt op een zondag met een aanhangwagen vol kleren en een koelkast onder haar arm ons huis binnen.

Ik breng haar naar Schiphol. We drinken nog even koffie. Dan zegt mijn jongste kind, mijn malste kind: ‘Misschien bestaat De Ware ook wel niet, mam.’

Tja. Dat krijg je met hbo-denkniveau.

Piet

‘Ik heb ook eens op het kerkhof gekeken. Daar is nog aardig wat plaats over. Mooie rustige plek,’ prijs ik.

‘Mijn cliënten liggen er tevreden bij,’ knikt Piet. Hij kwam aanlopen op klompen, vertoonde een brede grijns tussen afstaande oren en stak een kolenschop van een hand uit. Die schudden we. Hij wilde ons wel helpen met die verwaarloosde tuin. Hij had nog een paar werkadresjes, maar hij zag wel kans om een beukenhaagje te planten en wat te schoffelen. Komt in orde, beloofde hij. En doodgraver, dat was ie ook. Dusseh.... Hij lachte en wij lachten mee.

‘Dat nog maar even niet, Piet’, grapte mijn lief. Piet was ook nog voorzitter van de ijsclub, dus daar waren we al lid van, ver voordat we in het nieuwe huis woonden. En hij had zijn hele leven in de bollen gewerkt. Een week later kwam er een pot vol hyacinten, die hun geur verspreidden in het huis. En later tulpenbollen voor de bloembakken.

‘We hebben een vriend. Onze eerste vriend in het nieuwe dorp,’ zeiden we tevreden tegen elkaar.

Vanaf de dag dat we er woonden, kwam ie langs. Een hand uit het autoraampje. Bakkie? Lekker! Hij vertelde ons de geheimen van het dorp en verhalen van vroeger. En gore moppen. Die vertelde hij ook. Op een dag wel drie achter elkaar, te schunnig om te herhalen, mocht ik ooit in staat zijn een mop te onthouden. Buurman en buurvrouw wandelden langs met hun hond en groetten. Piet wees met zijn duim naar buurvrouw en fluisterde ons toe: ‘Die moppen vertel ik niet als Gerda er bij is. Gerda is een dame!’

Maar op een dag vertrouwde hij ons akelige klachten toe.

We vonden dat hij een dokter moest opzoeken.

‘Ziek? Ik ben nooit ziek.’ Hij strooide gedroogde brandnetels over zijn aardappelen. Dat helpt wel.

Mooi niet.

Ik zocht hem op in het ziekenhuis en vertelde mijn lief: ‘Er lag een colbert op bed. En ergens diep daarin verstopt, lag Piet.’ Onze eerste vriend in het dorp is de eerste die we wegbrengen. De kerk is afgeladen vol, alles geurt naar bloemen. Een kleindochtertje staat rechtop voor opa’s kist en zegt: ‘Lieve opa, ik hoop dat je gauw weer beter wordt. Maar ik denk dat dat bijna niet meer kan.’

Dan lopen we naar Piets laatste plekje. Hij heeft het zelf uitgezocht. Ik zei het al. Er was plaats zat.

Was

‘Moet je zien,’ moppert mijn lief. Op televisie woedt een veldslag. De ME groepeert zich achter doorzichtige schilden, de wapenstok dreigend geheven. Er komt een tank aangehobbeld; een waterkanon richt zich op een groep mensen. ‘Revolutie? Waar?’ vraag ik. Ik kom binnenwandelen met de wasmand en heb even iets gemist. Het is een prachtige avond. Ik heb net mijn wasgoed van de lijn gehaald en tevreden geroken aan het witte beddengoed. Over de schutting zag ik dat mijn buurvrouw haar neus in de handdoeken stopte en daardoor hadden wij een intens en bijzonder goed gesprek met elkaar. Ik: ‘Heerlijk hè?’

Zij: ‘Nou. Daar word een mens ontzettend gelukkig van.’ Maar het journaal brengt ons beelden van oorlog en ellende.

‘Nee. Dit is voetbal. In Nederland,’ spot echtgenoot.

Ik kijk. Een enorme groep voetbalsupporters loopt te rellen. Waarom? Ach, wie wil dat weten. Misschien omdat ze een wedstrijd hebben verloren. Dat is een goeie reden om winkelramen in te kinkelen, paarden te bekogelen met stenen en supporters van de winnende partij in elkaar te rammen met terrasmeubilair. Maar misschien is het ook wel omdat ze kampioen zijn geworden. Want dat is net zo goed aanleiding om woonboten tot zinken te brengen, fietswielen om te buigen en de neus te breken van een voorbijganger die iets te lang naar je kijkt. Je bent harde kern, of je bent het niet. Wie erop los ramt, hoort erbij. Met bivakmuts of capuchon.

‘Dat is Patrick,’ wijs ik. Ik heb hem in de klas gehad. Alweer een paar jaar geleden. Ik herken hem meteen. Hij heeft een baksteen in zijn hand en gooit. Duidelijk in beeld. Hij ziet er opgefokt uit. Pillen, misschien. Drank. Dat in ieder geval.

‘Hij heeft nog steeds van die dunne beentjes,’ merk ik op. Als je erop gaat letten, hebben al die jochies dunne beentjes. En veel puistjes en een extreem witte huid. Dat krijg je van zo’n bivakmuts.

Er komt een deskundige in beeld die zegt: ‘Jaarlijks besteden we miljoenen aan politie-inzet.’

‘Als we voetbal afschaffen, kunnen we dat geld gebruiken voor onderwijs. Had dat schaap misschien wel een diploma gehaald,’ bedenk ik hardop.

Echtgenoot staat op en meldt: ‘Ik ga de hond uitlaten.’

Ik knik en zeg: ‘Ik vouw de was op.’

Het is prettig om iets te doen wat je begrijpt. Daar word je gelukkig van.

Schapen

‘Wat een prachtige labrador.’

‘Ja hè?’ Ik beaam het tevreden. En begin meteen mijn lofzang. Bente is niet alleen mooi, maar ook vertederend lief en eigenwijs en ondeugend.

‘Vijf maanden oud. Ik heb mijn handen vol aan haar,’ knik ik. ‘Dat zou je niet zeggen,’ schudt de grijze heer. Hij klapt zijn wandelstok uit tot krukje en gaat er genoeglijk bij zitten.

‘Ze zit naar dat lammetje te kijken,’ wijs ik. We kijken nu met z’n drieën. In een krakkemikkige houten schuilplaats staat een lam hartverscheurend te krijsen. We kunnen zijn kop zien door een kier tussen de planken. Zijn moeder blaat terug. Ze is slecht ter been, zien we. Ze hinkt wat heen en weer, maar heeft geen zin helemaal om de schuur heen te lopen en zo haar kind te verlossen. En dat lam snapt niet dat ie er aan de andere kant uit moet en dan om de schuur heen moet lopen. Die wil door dat gat, recht op zijn moeder af. Het lam steekt zijn kop door de kier, krijst, trekt zijn kop weer terug en blijft steken tussen de ruwe houten planken. Dan gilt ie nog harder, trekt harder en knalt los. Om daarna zijn kop weer naar buiten te steken. Ma hinkt maar heen en weer. Die had dat kind al lang verlost als ze even de hoek om was gehinkt.

‘Schapen zijn niet erg intelligent. Ik heb zelden een dier gezien met zo’n stupide uitdrukking op zijn smoel als een schaap,’ zegt de heer.

‘Ja, raar is dat,’ beaam ik.

‘Het zit in de ogen. Ze zien eruit als iemand met een depressie. Ik kan het weten. Ik heb er jarenlang aan geleden.’

‘Dat is erg.’

‘Ja. Dat is het. Nu wandel ik. Dat helpt. Wandelen brengt me onder de mensen.’

‘Het is ook heerlijk weer.’

‘Ik wandel ook met regen. Mijn zoon wil me niet meer zien. Er is te veel gebeurd.’

‘Ach.’

‘Ik wil daar helemaal niet over beginnen.’ Hij klinkt ineens boos, ongeduldig.

We staren weer naar de schapen. Het lam krijst nog steeds. Maar moeder schaap strompelt nu eindelijk de hoek om en begint bij de ingang te blaten. Haar kind steekt voor de laatste maal zijn kop in het gat, trekt het er weer uit en keert zich om. Daarna zien we ze de dijk op huppelen.

De heer staat op, klapt het zitgedeelte van zijn wandelstok in en zegt tevreden: ‘Nu zijn ze weer samen. Dat is mooi.’ Hij kijkt ze even peinzend na en voegt er dan aan toe: ‘Maar het blijven stomme beesten.’

Zorgminuten

‘Goedemorgen, mevrouw Boerma. Daar ben ik voor de kousen! Ik heb meneer Vriezekoop mee van het hoofdkantoor. Die is van time-management. Hij komt klokken hoeveel minuten we over zorghandelingen doen. Mag ie mee naar binnen?’ Verzorgster Lieke klinkt zonnig. Ze wordt hartelijk begroet met: ‘Goed hoor, lieve kind! Fijn dat je er bent!’

Mevrouw Boerma, breekbaar grijs dametje, zit in haar stoel met de steunkousen op schoot.

‘Eerst even de gordijnen opendoen,’ vindt Lieke.

‘Ho, ho, wat doe je nu?’ schrikt Vriezekoop.

‘De gordijnen,’ antwoordt Lieke.

‘Dat staat niet op de zorgaanvraag. Daar staat: ‘steunkousen aantrekken’.’ Vriezekoop tikt ter illustratie op zijn notitieblok. ‘Dat gaat in één moeite door, hè mevrouw Boerma?’ vertelt Lieke nietsvermoedend.

‘Als mevrouw hulp nodig heeft bij het openschuiven van de gordijnen, dan moet op dat punt zorg aangevraagd worden. Dan gaat de zorgcommissie bekijken of de aanvraag terecht is. Zo ja, dan kan mevrouw voortaan beschikken over het aantal minuten zorg dat nodig is voor het openschuiven van de gordijnen,’ legt Vriezekoop uit.

‘Mij lijkt het onzin,’ merkt mevrouw Boerma nuchter op. ‘Maar ik heb natuurlijk niet gestudeerd.’ Inmiddels heeft Lieke de gordijnen opengeschoven. Vriezekoop noteert: ‘Een minuut vijftien.’ Vanaf het moment dat Lieke op haar knieën gaat zitten om de steunkousen om de benen van mevrouw Boerma te trekken, houdt hij bijna zijn adem in. ‘Acht punt vijfenveertig,’ noteert hij.

‘Ja, we zijn altijd erg snel,’ lacht Lieke tevreden. ‘Maar mevrouw Boerma zit dan ook altijd al met de kousen op schoot. Dan is er ruim tijd voor gordijnen, hè?’ Ze knikken elkaar tevreden toe, maar Vriezekoop schudt zijn hoofd. ‘Zo werkt het niet. We werken met zorgminuten per handeling.’

‘Dat lijkt me zo’n onzin. Maar ja, ik heb dan ook niet gestudeerd,’ zegt mevrouw Boerma nog maar eens, nu op licht misprijzende toon.

‘Straks moet ik naar mevrouw Haan. Ook voor kousen. Bij haar doe ik er soms wel een half uur over! Die kousen zijn altijd zoek.

Laatst vond ik ze terug in de prullenbak in de badkamer. Daar gaat een hoop tijd in zitten,’ lacht Lieke. Vriezekoop zegt ernstig: ‘In zo’n geval moet er extra zorg worden aangevraagd.’ ‘Dat lijkt me toch werkelijk onzin,’ bromt Boerma nu echt ontstemd. ‘En helemaal als je hebt gestudeerd.’

Lint

‘Wat is dat?’ vraagt een jongen op een crossfietsje nieuwsgierig. Ik wenk hem. Hij komt aangeracet en parkeert naast me. Ik leg het hem uit. Dit is de Dag Herdenken Geweldslachtoffers. En op het lint dat ik help dragen, staan 223 namen.

‘Er lopen hier vaders en moeders, broers en zusjes. Heel verdrietig. Want alle namen op dit lint leven niet meer. Die zijn vermoord, gedood, zinloos. En nu hopen we maar dat iedereen die dit ziet, besluit om een ander nooit zoveel verdriet te doen,’ vertel ik. De jongen knikt. Boodschap begrepen.

Koningin Beatrix kwam op de bijeenkomst om te praten met al die intens verdrietige mensen. Ze stak een kaars aan en wreef hier en daar over een bovenarm van een vader die in huilen uitbarstte of een moeder die haar woede uitte over de straf die de dader had gekregen. Acht jaar cel met aftrek van voorarrest is niet lang, als jij bent veroordeeld tot levenslang verdriet en pijn.

Ik heb geen jas aan. Jacques, die zijn dochter Nadine op het lint heeft staan, zegt vol vertrouwen: ‘Het gaat niet regenen.’ Dat doet het ook niet. Een stralende zon begeleidt onze tocht. Doetinchem houdt de adem in en leest de namen op het lint.

Er lopen mensen op versleten gympies en Tweede-Kamerleden in driedelig donkerblauw. We vormen eensgezind een stille schreeuw: Doe dit een ander nooit aan. En ik bid de hele weg dat ik maar nooit ten volle hoef te beseffen hoeveel pijn het doet om door een zinloze daad van een ander een kind te moeten verliezen. Of een vader, een moeder, een kleinkind, een zusje. We lopen op muziek van doedelzakken en omfloerste trom langs het monumentje van Geerhard Jolink, die in 2004 in Doetinchem werd vermoord door een 24-jarige tbs’er. Toen zijn lichaam werd gevonden, zat zijn hond Tanja bij hem en hield de wacht.

Dan is er een bijeenkomst op het Marktplein. Het lint wordt opgevouwen en de voorlezers beginnen de namen te noemen. Als de eerste lezer de namen op zijn blad voorleest, betrekt de hemel. Er steekt een onheilspellende wind op. De regen barst los. We krijgen regencapes uitgereikt en iedereen wurmt zich in het dunne plastic. In de stromende regen luisteren we toe. Zoveel namen. De hemel huilt. Na de laatste naam breken de wolken open en de zon verwarmt ons. Ballonnen stijgen op met teksten die getuigen van verdriet en moed en hoop. Want er is hoop. Er is altijd hoop.

Local

‘Excuse me, are you a local?’ De man kijkt me kritisch aan, zijn zonnebril op het puntje van zijn neus. Ik had zijn nummerbord al gezien. Duits. In de auto zitten twee mannen voorin en maar liefst vier achterin. Ze passeerden me net op de dijk, waar ik de hond uitliet.

Toen de auto stopte en de bestuurder zijn raampje omlaag draaide, dacht ik: Leuk! Duits. Ik ben een beetje trots op mijn talenknobbel en maak graag een babbeltje. Dus ik draaf gedienstig naar voren. Maar door het woord ‘local’ raak ik van slag. Local. Ik denk dan meteen aan typetjes uit de t.v.- serie ‘Little Britain’, waar ik fan van ben. Het is schandalige Britse humor en daar ben ik dol op. Nu deze man mij vraagt of ik een ‘local’ ben, aarzel ik om daarop bevestigend te antwoorden. Als ik ja zeg, is het alsof ik daarmee toegeef dat ik het product ben van generaties incest in dit dorp van 450 zielen en daardoor rondloop met een gebit zonder kiezen, acht tenen aan mijn rechtervoet en groen haar. Maar ik woon hier wel. Wat moet ik?

De Duitser vertaalt mijn aarzeling op zijn beurt door te denken dat ik geen Engels versta. Dus nu vraagt hij: ‘Können wir hier etwas essen? Mangare?’ Hij wijst met zijn vinger in zijn mond en daarna op het bruine eetcafé achter me. Nu stond ik een minuut of tien geleden nog te praten met de uitbater, ook een ‘local’, dus ik weet dat hij open is. Ik knik.

‘Is it any good?’ vraagt de man nu. Goed? Ja. Geen drie sterren of zo, maar ze hebben prima saté, je kan er een goede biefstuk krijgen en ze bakken uitsmijters. En ik heb helemaal geen zin om een culinaire recensie te geven over een mede-local. Terwijl dat door mijn hoofd schiet, staar ik de man suffig aan. ‘Good?’ vraagt de man nog een keer. Hij maakt met zijn hand een gebaar naast zijn wang. Op de achterbank roept iemand gedienstig, met zwaar Duits accent: ‘Lecker?’

‘Ja,’ beaam ik.

Er stopt nog een auto met een Duits nummerbord. Daarin zitten nog eens zes mannen.

Mijn mede-local van het bruine eetcafé krijgt het druk.

‘Parking?’ vraagt de man.

‘Daar,’ wijs ik.

Ze beginnen gezamenlijk hun enorme auto’s te keren op het smalle dijkje. Ik loop door en besef wat ik allemaal tegen de Duitsers heb gezegd. ‘Ja’. En ‘daar’. Sjonge. Ik ben een local met een talenknobbel. Ik kan zo in Little Britain.

Bruidspaar

‘Wat zegt ze?’

‘Gefeliciteerd! Ze zegt gefeliciteerd!’ Miek buigt ver naar voren en brult in haar moeders oor. Het kleine gezichtje van mevrouw Pieters vertrekt.

‘Schreeuw niet zo,’ snauwt ze tegen haar dochter. De burgemeester heeft het bruidspaar de hand gedrukt en onderhoudt zich nu met de directeur van het verzorgingshuis over het weer.

‘Veel te nat voor de tijd van het jaar,’ vindt ze.

‘Doen we taart?’ vraag ik.

‘Graag,’ zucht Miek.

Ze trekt de bruidstaart naar zich toe, verdeelt hem in stukjes en schuift ze handig op schoteltjes . Het middenstuk met ’65 jaar getrouwd’ blijft over.

‘Lekker hoor,’ knik ik naar meneer Pieters.

‘Ik mag geen suiker,’ zegt hij. ‘Het regent.’

‘Ja, het regent al de hele dag,’ bevestig ik. Hij staart naar buiten. ‘Heel ongewoon voor oktober,’ merkt de burgemeester op.

‘Er is een journalist,’ kondigt een verzorgster aan.

‘Dat ontbrak nog,’ bromt Miek.

‘Wat zegt ze?’ vraagt haar moeder.

‘Er is iemand van de krant!’

Een jonge jongen komt aarzelend binnen. Hij geeft het bruidspaar een hand en mompelt iets wat ik ook niet kan verstaan.

‘Wat zegt ie?’ vraagt mevrouw Pieters. Wij halen onze schouders op. De jongen haalt diep adem en zegt: ‘Ik ben stagiair bij de krant.’

‘Wat is ie bij de krant?’

‘De baas!’ brult Miek. Ik schiet in de lach. De jongen pakt een kladblokje uit zijn binnenzak en roept dapper: ‘Wanneer heeft u elkaar ontmoet?’

‘Veel te vroeg,’ antwoordt meneer Pieters. ‘Vijfenzestig jaar is erg lang, jongeman.’ Zijn vrouw kijkt argwanend opzij, maar ik denk niet dat ze hem goed heeft kunnen verstaan.

‘Het is een hele prestatie,’ knikt de jongen vol bewondering. Meneer Pieters heft een vinger, zoals hij vroeger deed toen hij nog voor klassen met schoolkinderen stond, en zegt vermanend: ‘Neem een goede raad van me aan: doe het niet na.’

‘Wat zegt ie?’ vraagt mevrouw Pieters.

‘Ik maak even een foto,’ zegt de stagiair. ‘Misschien wil de burgemeester even in het midden? En dan de bloemen ervoor? Zo. Dat is leuk. Nu even lachen.’

‘Viel er maar iets te lachen,’ zegt de bruidegom.

‘Wat mompelt die jongen toch,’ moppert de bruid.

‘Dat staat er mooi op,’ zegt de journalist tevreden.

Mooi,’ zegt de burgemeester gehaast. ‘Dan ga ik er snel vandoor. Het regent iets minder hard, zie ik.’

Riet

‘We zijn de hele zomer op die rotboot.’ Het is een nuchtere mededeling. Er klinkt geen woede in. Haar gezicht staat neutraal. ‘Al zes jaar lang. Vanaf Piet zijn pensioen. Negen weken. Reken maar uit.’

‘Maar u ligt hier wel prachtig,’ prijs ik. Waarom wil ik altijd iets positiefs opmerken? Dat moet ik toch eens afleren. Sommige mensen willen gewoon lekker tegen een vreemde aanmopperen. Die leggen een voordeelverpakking ellende in je schoot en vervolgen hun weg. Dat lucht op, zie je ze denken als ze je nog eens nazwaaien. Deze mevrouw kijkt om zich heen, alsof ze voor de eerste keer ziet waar ze doorheen heeft gevaren. Dan zegt ze: ‘Riet. Tja, dat zie je overal met een boot. Riet. Eindeloze wallenkanten vol riet. Daarachter zullen wel mensen wonen in leuke boerderijtjes met paarden in de wei. Maar dat zie je niet. Je ziet riet. Riet. En nog eens riet.’

‘Zo had ik het nog nooit bekeken,’ beken ik.

‘Nee. U zit ook niet op een boot. Ik ben altijd blij als ik er even afkan. Piet is nu boodschappen doen. Dan ga ik een eindje wandelen. Zo zie je nog eens wat. Daar geniet ik van. Piet houdt niet van wandelen. Maar ik vind het niet erg om alleen te wandelen. Ik zit al de hele dag al met hem op die boot. Af en toe wil je wel eens even alleen zijn. Dat is toch niet zo gek?’ Ze kijkt me vorsend aan.

‘Nee,’ antwoord ik . ‘Dat vind ik niet gek.’ Ik ben graag alleen. In mijn hoofd rinkelt nog steeds dat rekensommetje: zes jaar lang negen weken. Dat zijn vierenvijftig weken.

Ik ben dol op mijn lief, maar als ik eraan denk dat ik vierenvijftig weken lang met hem op een klein bootje moet zitten, omringd door eindeloze rietkragen, dan vrees ik dat ik hem met de pikhaak de hersens in sla. Als hij dat al niet na dertig weken met mij heeft gedaan, tenminste.

‘Van mij mag die boot zinken,’ verzucht ze. ‘Het ergste is: ik kan niet borduren. De boot schommelt. Borduren is mijn passie. Ik borduur zo’n zes uur per dag, weet je. Ja, ongelooflijk hè? Alle dagen van de week. Ook in het weekend.’

Tweeënvijftig weken min negen weken varen. Dat is drieënveertig weken maal zes uur borduren. Hoofdrekenen was nooit mijn sterkste kant.

‘Nou,’ mompel ik vol bewondering.

Ze knikt tevreden en zegt: ‘En daar heeft Piet weer een enorme hekel aan.’

Bril

Het is eind april. Ik heb een zak vol erwtjes van de Oost-Indische kers. Jan maakt met een stokje gaatjes in de aarde langs de tuinmuur. In ieder gaatje laat ik drie erwtjes vallen. Onze ruggen steken. Het muurtje is lang.

Half juli bloeit de Oost-Indische kers uitbundig: alle tinten tussen dieprood, feloranje en lichtgeel.

‘Zie je niks aan me?’ Frank staat voor me. Brede grijns, kort grijs haar, twinkelende ogen. Ik kijk. En ik zie niks.

‘Zijn bril!’ zegt Dennis.

Dennis is zijn maat. Samen bouwen ze. Badkamers, dakkapellen, wat je maar wilt. Dennis sjouwt, want die is jong. Frank heeft slechte knieën. Dat krijg je van al dat zware werk. Slechte ogen had ie altijd al. En een bril.

‘Ik vond jouw bril altijd zo intellectueel,’ zeg ik spijtig. Frank had zo’n designbrilletje; smal met een heel bijzonder pootje. Het gaf hem de uitstraling van een progressieve wethouder.

‘Een bril is lastig in de bouw. Er zat altijd stof op. Dan zag ik niks,’ legt hij uit. Dat snap ik best. Maar het was toch altijd bijzonder als je met Frank besprak of je de witte zijkanten van de dakkapel zou schilderen of niet. Hij keek over dat brilletje en sprak: ‘Dat is trespa. Als je daar geen heel goede onderlaag op aanbrengt, vliegt je verf er zo weer af. Zonde. Ik zou het goed schoonmaken. Verder niks.’ Geen haar op mijn hoofd die er dan over dacht om Frank met dat geleerde brilletje tegen te spreken en de zijkanten toch groen te verven. De bril verleende Frank absoluut gezag.

Maar de gelaserde ogen brengen hem ongekende levensvreugde. Hij straalt. Het is fantastisch. Hij ziet alles. Zelfs lezen is geen probleem en daar is ie even bang voor geweest.

‘Na afloop kon je je bril in een koker gooien. Die stond bij de uitgang,’ vertelt hij.

‘En?’

‘Meteen gedaan.’

Ach, het wetenschappelijke brilletje is voorgoed verloren. We doen nog een kopje koffie en daarna laden de mannen de steiger in, die we zo lang van ze hebben geleend om waterborden en windveren te schilderen. De bus staat naast de rand Oost-Indische kers.

Frank klapt de achterportier van de bus dicht en waadt door de bloemenzee naar de passagiersdeur.

‘Frank!’ roep ik ontsteld.

‘Wat?’ Verbaasd stapt hij uit en trapt de laatste bloemen plat.

Had ie zijn bril nog maar.

Ratten

‘De kwaliteit van je sperma kan door het aanraken van dit gif in twee jaar tijd met vijftig procent afnemen.’

‘Tjonge,’ mompel ik, diep onder de indruk. Aan mijn voeten ligt een ongediertebestrijder met blote handen brokken gif aan een pin te rijgen. Die gaan daarna in een lokdoos, waar katten, honden en kinderen niet bij kunnen, maar ratten en muizen wel. Om die laatste twee categorieën gaat het me. Die laten namelijk geursporen achter. Dat ruik je.

Onze muizen geloven nog steeds niet dat wij nu in dit huis wonen en zij niet. Op een dag gooiden we de tuindeuren open en zagen vervolgens een muis verheugd zijn entree maken. Of haar entree. Daar wil ik vanaf zijn.

Ik ben niet bang voor muizen. Maar deze toonde zoveel karakter, dat ik laf wees en riep: ‘Jan!’ Die toog onvervaard richting muis. Met beide handen in een kommetje voor zich uit, als vreedzame uitnodiging: spring maar, schat. Dan zet ik je buiten. Daar begreep muis niks van. Loop je je eigen huis in, staat daar een mens in de weg! Muis zette zijn of haar tanden in Jans vinger. En belandde met een boogje in de haagbeukenhaag. We hebben de deuren moeten sluiten. Muis gaf niet op.

De familie groef gangen in de tuin, draafde door de werkkamer en maakte spannende holletjes bij hortensia en jasmijn. Mijn aanrecht is langdurig panisch kruimelvrij. Niks helpt. Dus ligt daar nu die ongediertebestrijder een lezing te geven over beestjes en gif.

Ik hang aan zijn lippen. Hij vertelt over de rattenkoning, waarin ratten met de staarten in elkaar geknoopt raken. Zijn ogen glimmen. De rat is zijn lievelingsdier, vertelt hij. Op bestrijdingsgebied dan. Zo slim, zo sociaal. Onderwijl rijgt hij brokken gif en belooft me dat ze een zachte dood sterven. Zijn zoon plaatst lokdozen op strategische plekken en met een beetje mazzel ben ik snel van de muskuslucht af.

‘Ik zit met mijn zonen en dochters in het bedrijf. Een mooi vak, mevrouw.’ Ik geloof hem graag. Hartstikke interessant.

‘Klaar, pa,’ roept zoon vanuit de schuur. Pa werpt een liefdevolle blik, rijgt het laatste blok gif aan een staaf en herhaalt: ‘In twee jaar tijd vijftig procent minder.’

‘Het is me wat,’ knik ik vol begrip. Natuurlijk laat hij zijn zoon niet rijgen. Er moeten straks ook nog kleinzonen achter opa’s lievelingsdieren aan.

Zorgformulier

‘Daar vul je de minuten in. Dat kan alleen in eenheden van 5 minuten. En je zoekt in dit systeem het zorgopdrachtnummer op.’

‘Mevrouw Draaisma moet naar de w.c.,’ zegt Nel.

‘Nou, dat is meteen een goed voorbeeld,’ zegt coördinator Henk tevreden.

Hij wijst op het formulier en zegt: ‘Let op, Nel.’

Nel keert zich af van mevrouw Draaisma. Die zit roerloos met haar ene vinger omhoog en haar andere vinger op haar lippen. Draaisma communiceert niet meer met woorden. Het lijkt erop alsof ze terug is op de lagere school, waar je bij de strenge bovenmeester maar beter kunt zwijgen. Als je iets wilt, steek je je vinger op. Netjes. Je beurt afwachten.

‘Toiletbezoek is zorgopdrachtnummer 369,’ wijst Henk. ‘Maar dan zijn we er nog niet!’ Hij glundert. Henk is dol op systeem. Zo houd je lekker de vinger aan de pols in de zorg. Hoe productief zijn we. Daar gaat het om. Als je alles onder controle houdt, weet je wat het kost. Daar gaat het om. Maar die verzorgenden stribbelen zo tegen. Henk begrijpt daar niks van. Kijk hoe eenvoudig! Nummer 368: faeces. Nummer 365: Vervoer naar toilet per rolstoel. En zo zijn er nog wat nummers natuurlijk. Hij zegt ter verduidelijking: ‘Het is heel bepalend voor de vooraf ingeschatte tijd of de cliënt mobiel is of niet. Dus noteer dat correct. En kijk dan wel uit dat je het in het zorgopdrachtdossier van de juiste cliënt zet!’

Nel kijkt naar mevrouw Draaisma. Die heeft haar lippen inmiddels stijf op elkaar geknepen. Ze moet echt nodig, weet Nel.

Henk vervolgt: ‘Als je alles hebt ingevuld, dan vul je natuurlijk ook in dat je tijd hebt besteed aan het invullen. Kijk, hier. Je zoekt het zorgopdrachtnummer op van het invullen van de zorgminutenadministratie. Dat komt op de kaart van de betrokken cliënt, hè? Maar dat spreekt vanzelf.’ ‘Wat gebeurt er dan mee?’

‘Ik controleer dat. Dan hebben we een wekelijkse evaluatie.

Vooral om te bekijken of je de voorgeschreven minuten per zorgopdracht hebt overschreden. Dat komt in je dossier,’ zegt Henk zonnig.

Mevrouw Draaisma begint zachtjes te huilen. Op haar rok tekent zich een natte plek af die steeds groter wordt.

Nel staat op, slaat een arm om haar heen en zegt: ‘Huil maar niet hoor. Stil maar.’ Ze wiegt heen en weer en begint te zingen. Draaisma wordt stil. Henk bladert in het boek. Zingen. Een arm om een cliënt heen slaan. Onder welk zorgminutenregistratienummer valt dat in hemelsnaam?

Streeklied

‘Ik zou zo graag een keer naar een echte voetbalwedstrijd willen. In een stadion.’

Mijn echtgenoot fleurt op van deze verjaardagswens. Sinds een tijdje ben ik klaar met de obligate verjaardagscadeautjes. Wij bedelven elkaar al jaren onder boeken. Zo langzamerhand hebben we de meeste muren vol. Hoog tijd om te onthechten en op te ruimen. Verder krijg ik chocola en bonbons. Toegegeven, ik ben daar dol op. Maar als het er niet is, snaai ik ook niet zo. En als het er wel is, ga ik zelfs midden in de nacht mijn bed uit om mijn mond vol te proppen om dan, diep onder het dekbed, al dat heerlijks langzaam in mijn wangzakken weg te laten smelten. Hmmmm! Dus geef mij dat niet. Nooit meer. Geef mij narcissen. Mijn lievelingsbloemen. Daar word ik niet dik van.

Hoog tijd voor ‘het nieuwe cadeau’. Ik boek voor Jans verjaardag een tweedaagse cursus Hondentaal.

Jan begrijpt honden beter dan mensen. Dus zo’n cadeau, daar wordt hij op slag intens gelukkig van. Opeens opent zich een heel scala aan nieuwe geschenkmogelijkheden.

Dus stappen we op een regenachtige zondagmiddag het stampvolle stadion van AZ binnen. Supporters zwaaien met vlaggen, klappen in hun handen en zingen diepe teksten als: ‘Je staat er mee op en je gaat ermee naar bed: AZ, AZ!’ en ‘Retteketetteketet! AZ! AZ!’ Ik heb dat snel door en galm mee. Wat is dit leuk! Er komt een rode kaart voor de tegenstanders die helemaal uit Twente komen. Dat vindt die jongen niet leuk en dat laat hij merken ook. Met man en macht wordt hij het veld afgeduwd en zijn supporters, die allemaal bij elkaar in een speciaal vak zitten, zingen hem toe: ‘Worsten, worsten, boerenkool.’

‘Wat leuk hè?’ glunder ik naar Jan. ‘Zeker een Twents streeklied.’ De Twentenaren houden dat streeklied lang vol. Dan verzoekt de stadionspeaker de supporters dringend te stoppen met kwetsende spreekkoren in de richting van de scheidsrechter. Hè? Worst en boerenkool kwetsend? Hoezo? Voor wie?

Na het tweede verzoek wordt de wedstrijd stilgelegd. Alle spelers moeten het veld af.

‘Wat zingen ze dan?’ vraag ik aan mijn lief.

‘Iets over scheidsrechter Bossen en het beroep van zijn moeder,’ antwoordt hij. Ik puzzel. Verhip! Ik had wel alle klinkers goed! In de laatste minuut wordt het 2-1. Voor AZ.

Ik weet nu al wat ik volgend jaar voor mijn verjaardag wil hebben.

Seks

‘Wat is dat nu?’ vraagt dochter vol afgrijzen.