Familieopstellingen,

een kans voor herstel

Colofon

ISBN 9789083395913

NUR 770

1e druk, 2021

© 2021 Barbelo Christina Uijtenbogaardt

Voorkaft en illustraties: Christophe de Wit en Melle van Beurden

Dit boek is een uitgave van Uitgeverij Gopher.

Koningsweg 72

5211 BN 's-Hertogenbosch

Telefoon 0341 74 61 00

Exemplaren zijn rechtstreeks te bestellen via internet: www.gopher.nl en bij iedere boekhandel.

Niets uit deze uitgave mag worden verveelvoudigd, opgeslagen in een geautomatiseerd gegevensbestand en/of openbaar gemaakt door middel van druk, fotokopie, microfilm of op welke manier dan ook, zonder voorafgaande schriftelijke toestemming van de auteur en de uitgever.

Alle personen in deze publicatie zijn fictief en elke vergelijking met personen, dood of levend, berust puur op toeval.

No part of this book may be reproduced in any form, by print, photoprint, microfilm or any other means, without written permission from the publisher.

All characters in this publication are fictitious and any resemblance to real persons, living or dead, is purely coincidental.

Familieopstellingen,

een kans voor herstel

Een praktijkhandboek

Barbelo Christina Uijtenbogaardt

Dit boek draag ik op aan Joni Bais.

Als je tegen de flow van het leven ingaat, ga je in tegen je eigen innerlijk wezen, want alles gebeurt als een reflectie op onszelf.

Deepak Chopra

Voorwoord

Op de vraag van de uitgever waarover een volgend boek zou kunnen gaan, twijfelde ik geen moment: familieopstellingen. Want dit vind ik heel fijn om te doen en ik leg je graag uit hoeveel deze therapeutische methode voor je kan betekenen.
Na vijfentwintig jaar lessen te hebben gegeven over relatietherapie, ontwikkelingspsychologie, pijn, ziekte en stervensbegeleiding en de basisvakken voor hypnotherapie vind ik het nog steeds erg fijn met familieopstellingen te werken, want hier kan ik dit ook allemaal in kwijt. Een specialisatie familieopstellingen gaf ik al een twaalftal jaar aan therapeuten, een 15-daagse, de Opleiding Therapeutisch Begeleider Familieopstellingen. Graag draag ik deze kennis uit opdat meer therapeuten zoveel mogelijk mensen kunnen helpen. En zo kan de hulpverlening op dit gebied als een olievlek groeien. Dit was ook mijn intentie bij het oprichten van Academie Hypnos, de Academie voor hypnotherapie en psychosociale therapie in Nederland.
Momenteel geef ik trainingen in vijf niveaus aan coaches, therapeuten en trainers om hen het systemisch werk familieopstellingen aan te leren. En nadat ik vele psychosociaal therapeuten en hypnotherapeuten (3- en 4-jarige) en Therapeutisch Begeleiders Familieopstellingen heb opgeleid, vind ik het opstellingenwerk zo geweldig doordat het te combineren is met diverse andere therapeutische richtingen, zoals: hypnotherapie, NLP1 en Gestalt2, Voice Dialogue3 en TA4.
Tussen de twee therapeutische werkvormen, hypnotherapie en familieopstellingen, zijn zowel verschillen als overeenkomsten: bij hypnotherapie werk je individueel intern imaginerend, maar ook ruimtelijk, kinesthetisch5. Door het ‘kinesthetisch werken met deelpersoonlijkheden’6 krijgt hypnotherapie veel van een familieopstelling, maar het blijft individuele therapie. En bij een familieopstelling werk je ruimtelijk met een groep personen die voor iets of iemand wordt opgesteld.

In dit boek gebruik ik regelmatig de term ‘opstellingenwerk’, aangezien een opstelling niet altijd over de familie gaat. Hier kom ik uitgebreid op terug.
De efficiëntie en de doeltreffendheid van het opstellingenwerk is onbegrensd. Het is steeds weer verrassend hoeveel er in een enkel consult te bereiken is. Zelf ben ik zeer onder de indruk van de waarachtigheid die zich binnen dit therapeutisch werkveld manifesteert. Het is een ‘veld van weten’. Onwaarheden en geheimen worden ontrafeld.
Mensen, dingen en eigenschappen worden opgesteld en gaan met elkaar praten. Deze interactie is essentieel voor het openleggen van datgene wat speelt. Met het woord interactie wil ik hier iets meer zeggen dan gebruikelijk. Psychotherapeutisch betekent interactie: het reageren op elkaar, in woord, lichaamstaal en in de uitstraling ervan in gezichtsuitdrukkingen, houding en gebaren. Binnen het vakgebied van familieopstellingen, waar het hier vooral over gaat, betekent het tevens: het uitstralen van gevoelens, wensen en behoeften. Dit zijn subtiele signalen om waar te nemen. Het vraagt van de therapeut speciale aandacht en gericht doorvragen om deze signalen te herkennen, te erkennen en ermee te werken.
Degene die voor iemand wordt opgesteld noemen we een representant. [Zie voor representant ook hoofdstuk 1 en de Begrippen-lijst.] Een representant kan ook staan voor een ding of eigenschap. De representant vertegenwoordigt iemand of iets en wordt dan ook deze persoon of dit ding. Een representant kan dus een ander mens zijn of een ding of zelfs een bedrijf, of iets dat ‘geheim is’ of iets dat ‘niet lukt’. Een representant kan ook een emotie, een karaktertrek of zelfs een overledene zijn. De representant krijgt dan de gewenste identiteit doordat interacties tot leven komen.
Bijna alles wat er bij je opkomt kun je opstellen. In de loop van dit boek zal steeds meer duidelijk worden wie of wat in het werkveld een plek kan krijgen.

Een jaar of twaalf heb ik trainers opgeleid voor het geven van familieopstellingen, trainers die zelf een therapeutische groep mogen begeleiden. Voor dit werk heb je dus een groep nodig. Individueel kan dit therapeutisch werk ook in de vorm van het Sociaal Panorama7 of Kinesthetisch werken met deelpersoonlijkheden worden toegepast. [Zie de Begrippenlijst en mijn Handboek Moderne Hypnotherapie.] Een voorbeeld van Kinesthetisch werken met deelpersoonlijkheden vind je in de besproken sessies met Marianna, Lara, Jasmijn, Maarten, Jonathan, Maria en Bloem in hoofdstuk 5, en Catharina in hoofdstuk 6. De sessies met Monique, Hendrik en Mieke in hoofdstuk 6 zijn individuele sessies die zich via Ideomotorische vingersignalen ontpoppen tot een opstelling in het hoofd. [Zie ook Bijlage 1 hierover.] Bij Karin in hoofdstuk 3 ontstaat regressie via de methode Driepuntsdissociatie8. Hier wordt het innerlijk kindwerk goed duidelijk, zoals het zich ook vaak in een familieopstelling voordoet.
Door met een groep te werken krijg je in de opstelling belangrijke informatie via interacties. In Bijlagen 4 en 5 vind je een uitgebreid voorbeeld van hoe interacties in een opstelling naar voren komen.
Nieuwe feiten en gevoelens maken zich via een opstelling kenbaar. Feiten en gevoelens die onderdrukt of zelfs niet gekend of herkend waren. Voorgaande generaties spelen vaak een rol en het is te onderzoeken of er zich iets heeft afgespeeld waar jij nu nog last van hebt. Je hoeft iets niet zelf te hebben ervaren om er last van te hebben. Het kan iets uit eerdere generaties zijn. Dan speelt vaak verantwoordelijkheid of schuld, ziekte, een verdrongen emotie of een geheim een rol. Het kan lichamelijk of geestelijk zijn geweest, het kunnen verdrongen gebeurtenissen zijn.
Indien een eigen vorig leven een rol speelt is dit leven over het algemeen niet goed afgesloten, omdat bij het loslaten ervan iets niet verwerkt is waardoor belemmerende overtuigingen zijn meegenomen. Dit is het geval bij Mieke. In dit vorige leven is zij een man die onder dwang het graf moet spitten voor lotgenoten.

Werken in groepen heb ik altijd als zeer bijzonder ervaren. Het zijn vooral de interacties die het werk zo interessant maken, wat ik ook doceer. Of het nou gaat om stervensbegeleiding, ontwikkelingspsychologie, filosofie, familieopstellingen of andere vakgebieden.

Het wonderlijke van het opstellingenwerk is dat alle representanten op elkaar reageren. Er ontstaat de mogelijkheid dat datgene wat onder tafel geschoven was naar boven komt. Wat niet gehoord, gezegd, of gevoeld is kan worden gedeeld en geheeld.
Hetgeen in een opstelling gebeurt heeft een positieve invloed op belangrijke betrokkenen. Het heeft niet alleen invloed op de cliënt die de vraagstelling heeft. Het heeft ook invloed op betrokkenen die tijdens de opstelling niet aanwezig zijn. Als de knoop is ontrafeld kan direct na deze opstelling iemand, die iets met de opstelling te maken had, zomaar opbellen. Voor deze persoon is het niet te benoemen wat er is gebeurd, maar hij voelt wel iets en belt dus maar even op.
Dit heeft vooral te maken met het feit dat de persoon die de opstelling kreeg zelf verandert en dus iets anders uitstraalt naar zijn omgeving en ook met het feit dat er een knoop uit de interactie is weggenomen. Vaak wordt hier erg zweverig over gedaan, maar ik blijf graag met de voeten op de grond, nuchter en toch spiritueel.
Ook kan een contact tussen twee personen verbeteren doordat er bij één van hen een ontlading in een opstelling plaatsvindt.
Representanten kunnen gevoelig worden aangeraakt door dat wat er tijdens een opstelling gebeurt. Deze aanraking heeft dan te maken met de eigen eerdere ervaringen en hoe ermee was omgegaan. Het is dus belangrijk dat representanten door de therapeut nauwkeurig worden geobserveerd, want mogelijk heeft iemand een volgende opstelling nodig.
Een opstelling openbaart. Het is de meest openleggende therapie die er is. Niets is onder het tapijt te houden, want anderen openbaren wat het huidige of ouderlijk gezin of vele generaties daarvoor verborgen hebben gehouden. Wel is het zo dat er niets gebeurt wat de persoon zelf niet aankan.

Natuurlijk zijn er ethische grenzen. Er wordt alleen opgesteld in het belang van de cliënt. Niet vanuit nieuwsgierigheid of om een andere reden dan het welbevinden van de betreffende cliënt die dus centraal staat.

Door een familieopstelling te ondergaan krijg je een kans om beter te begrijpen wat er in jou en tussen jou en de ander speelt. En vooral ook wat je ongemerkt vanuit generaties overgedragen hebt gekregen.

Dit boek geeft een impressie voor iedereen die in familieopstellingen geïnteresseerd is en het is tegelijkertijd een leidraad voor hoe je het beste therapeutisch te werk kunt gaan.

Hoe meer wij met onszelf en onze familie oplossen, hoe minder we aan komende generaties doorgeven.

Dankwoord

Graag wil ik van deze gelegenheid nogmaals gebruikmaken om mijn man te bedanken voor het ondersteunen tijdens de processen van mijn voormalige bedrijf Academie Hypnos en het ondersteunen bij het schrijven van mijn twaalf boeken. Dank je wel voor jouw onvoorwaardelijke liefde, aanwezigheid en ondersteuning.

Graag wil ik al mijn studenten nogmaals bedanken voor hun vertrouwen in de lessen die ik gaf. Ik heb erg genoten van alle contacten die er waren.

En dank je wel ouders van mij. Zonder jullie voortdurende waardering was ik nooit zover gekomen!

Dank je wel Appelona en Tante Hettie voor het meekijken in de taal van dit boek. Jullie hebben me uitgenodigd veel duidelijker te zijn.
Heel veel dank Martijn voor je gedegen taalkundig advies bij dit boek.
Dank je wel Melle voor de illustratie op het voorkaft en de eerste opzet voor overige illustraties.

De deelnemers van de voorbeeldsessies dank ik hartelijk voor hun bijdrage aan dit boek.
Heel veel dank Christophe de Wit voor de afwerking van het voorkaft en de vele prachtige illustraties en ook voor de laatste correctieronde.
Dank Machteld voor je coördinerende taak bij de uitgave van dit boek.
En veel dank Ric Hofmans en Carin Wormsbecher voor het uitgeven van dit boek bij uitgeverij Gopher.

Inleiding

Geïnspireerd door Bert Hellinger (1925-2019) – in de jaren ’80 grondlegger van familieopstellingen – heb ik vele opstellingen gegeven. Ik schrijf hier vanuit mijn ervaringen en kan dit werk net als Hellinger fenomenologisch noemen.
Fenomenologie is een filosofische stroming die ontstond in de overgang van de 19e naar de 20e eeuw en die uitgaat van ‘de directe en intuïtieve ervaring van fenomenen en het afleiden van essentiële eigenschappen uit deze ervaringen’.
Hellinger zegt – in zijn boek De wijsheid is voortdurend onderweg – over fenomenologie: ‘de blik verder richten dan de veelvuldige elementen’. Bijvoorbeeld bij een lid van het gezin: kijk naar het hele gezin. Bij een lid van de familie: kijk naar de hele familie en naar eerdere generaties. Vandaar dat we ook spreken van systeemtherapie. Het systeem van het gezin of van de familie. En tegelijkertijd kun je zeggen: kijk naar het individu en kijk naar vele deelaspecten van hem. Dus respectievelijk uitzoomen of inzoomen. Dit is wat we bij familieopstellingen doen. Een probleem verliest gewicht als we breder uitzoomen en ook als we inzoomend kijken naar kleinere details.
Het woord familieopstellingen is ontstaan doordat Hellinger in de jaren ’80 in grote groepen van deze therapeutische methode gebruikmaakte om familieproblemen te ontrafelen en op te lossen. Familieopstellingen is een onderdeel van systeemtherapie, evenals gezinstherapie en het Sociaal Panorama (Lucas Derks).
De ideeën van Hellinger komen het beste naar voren in de boeken die door hem zelf zijn geschreven. Zoals bijvoorbeeld zijn boek De wijsheid is voortdurend onderweg. In het boek Erkennen wat er is komt er via het interview, door Gabriele ten Hövel bij hem afgenomen, de nuance in zijn werk naar voren. Hellinger maakt hier duidelijk hoe zijn werk is te interpreteren.
Over verwachtingen kan ik het met Hellinger eens zijn: ‘Ik kan niet iemand repareren als een horloge’. Hij zegt liever: ‘Hoe kan ik de groei van de persoon ondersteunen…’. Soms wordt door een opstelling een knoop ontward en is de herstelfase verder aan de cliënt. Het is dan een onderdeel van zijn proces, een drempel is genomen. En soms kan het zelfs zo zijn dat via een eenmalige opstelling een totale omwenteling in het leven van een persoon wordt gerealiseerd.

Graag vertel ik hier vanuit mijn ervaringen wat een opstelling zo waardevol maakt en wat er therapeutisch zoal mee mogelijk is.
Dit boek is voor iedereen geschikt vanwege de eenvoud en de duidelijkheid. Het maakt heel helder hoe een opstelling werkt en wat er allemaal in toepasbaar is.
Hier wordt in de plaats van familieopstellingen ook gesproken van opstellingenwerk. Het woord ‘opstellingenwerk’ suggereert dat een opstelling met of zonder familie kan plaatsvinden. Een opstelling kan veel opleveren, ten aanzien van grote of kleine problematieken, eigenlijk is alles op te stellen.
De therapeut kan samen met je onderzoeken wat kan worden opgesteld. Je kunt vervolgens onderzoeken waar een probleem vandaan komt. Dit kan generaties in het verleden liggen. Graag inspireer ik je met dit boek een opstelling te ondergaan. Pijn, ziekte of een probleem kan jou terugbrengen bij je ouders of voorouders, of nog verder terug in de tijd. Ook kun je een eigen innerlijk onderzoek doen. Het kan namelijk gaan over processen ín jezelf. Het wordt dan duidelijk hoe je zelf beter kunt functioneren door de innerlijke samenwerking van deelpersoonlijkheden te stimuleren. Er worden dan stukjes van je opgesteld, onder meer: karaktertrekken, emoties, innerlijke conflicten of zelfs lichaamsdelen.
Je kunt ook onderzoeken of jouw bedrijf gezonder kan functioneren. Het kan gaan over conflicten, maar ook over een overname of over samenwerking, een fusie of over het wel of niet opzetten van een nieuwe tak in je bedrijf. Lees meer hierover in hoofdstuk 4.

Voor therapeuten – of je opsteller bent, hypnotherapeut of psychotherapeut – zal dit boek bijzonder interessant zijn, aangezien je hier een veelheid aan inzichten krijgt met betrekking tot psychologische levensprocessen. Want dit is wat een familieopstelling doet: processen uitvergroten en hierdoor duidelijker maken. Een opstelling legt een proces bloot, waardoor onderliggende processen en gevoelens vrijkomen. Veel wordt hierdoor duidelijk en begrijpelijk.
Een aandachtspunt is wel dat je niet alleen met dit boek ter hand opstellingen gaat geven, volg ook trainingen.

Natuurlijk krijg je pas een goede indruk van een opstelling door de praktijkvoorbeelden in hoofdstuk 2, 3, 4, 5 en 6. Deze praktijkvoorbeelden van zowel individuele als groepsopstellingen zijn door mij gegeven, behalve de opstellingen van Lucas en Linde. Deze waren onder mijn supervisie door een student gegeven.
Je kunt een opstelling doen met vragen over je gezin of over je familie, over aspecten van jezelf of over storingen met anderen. Het kan ook gaan over innerlijke conflicten. Kortom, het zijn in eerste instantie vragen over je eigen geestelijk en/of lichamelijk functioneren.

In een opstelling is meer mogelijk dan alleen het werken aan een probleem binnen de familie. Vanuit Gestalttherapie, TA (Transactionele Analyse), NLP (Neuro-Linguïstisch Programmeren) en de Moderne Hypnotherapie weten we dat het mogelijk is te werken met delen van een persoon. Deze delen worden hier aspecten van de persoon of deelpersoonlijkheden genoemd. Deelpersoonlijkheden kunnen onder meer zijn: gevoel en verstand, emoties, karaktertrekken of lichamelijke aspecten. Indien deelpersoonlijkheden te maken hebben met het in het voorgesprek geformuleerde thema, kunnen zij als representant in het veld9 worden opgesteld. Deelpersoonlijkheden worden ook in combinatie met familieleden opgesteld. Het is interessant te ontdekken waar een bepaalde karaktertrek of klacht vandaan komt. Uit welke generatie komt de huidige klacht, of waar heeft het betrekking op? Het lijkt wel een opera als iedereen spontaan met elkaar gaat praten.
Hoe we denken, voelen en ons gedragen heeft wortels in onze jeugd. Niet alleen zijn we bepaald door onze voorouders in hoe we functioneren, ook zijn we gevormd door opvoeding en onze genen, maar vooral ook door hoe we geleefd hebben en hoe we in situaties anderen hebben ervaren. Situaties kunnen ons gedrag en gevoel bepalen, omdat we bewust of onbewust beslissingen nemen in hoe we met iets om willen gaan. Dit heeft effect op hoe we denken en hoe we ons nu in het leven manifesteren en dus hoe we geestelijk en lichamelijk functioneren.

In het opstellingenwerk kunnen vele methoden worden samengevoegd. De combinatie met andere methoden blijkt werkzaam en geeft extra kansen en mogelijkheden. Het verhoogt de efficiëntie van een enkele sessie. Voor elke therapeut is het een uitdaging om hier zelf keuzes in te maken.
Mijn ervaring is dat één sessie hypnotherapie kan bewerkstelligen waarvoor een cognitieve of gedragstherapeut drie tot vijf sessies nodig heeft. En in één enkele opstelling kan worden opgelost waarvoor anders mogelijk drie tot vier sessies hypnotherapie nodig zijn. Reken dus maar uit hoe efficiënt deze therapeutische methode is.

Over representanten zegt Hellinger: ‘Als ik een familie opstel kunnen de personen die opgesteld staan precies voelen wat er zich in deze familie afspeelt, hoewel de werkelijke familieleden ver weg zijn.’ Het bijzondere in het opstellingenwerk is dat de persoon die voor iets of iemand wordt opgesteld gaat resoneren als datgene of die persoon. Dit resoneren kan onder meer zijn: praten, trillen, beven, willen verplaatsen of weg willen, schreeuwen, huilen of orakelen. Dat hij10 ook werkelijk de ander wordt en praat als de ander komt doordat de cliënt zelf bepaalt waar hij iets of iemand om zich heen neerzet. Het is zijn eigen blauwdruk, zoals iedereen zijn eigen vingerafdruk heeft. Niemand heeft dezelfde posities om zich heen. Deze positie is de plek waarin je iets of iemand om je heen neerzet. En doordat alle representanten vanuit deze blauwdruk met elkaar gaan praten wordt er iets duidelijk en ontstaan er oplossingen. Elke emotie, houding of tekst mag er zijn en is zelfs van belang, opdat anderen erop kunnen reageren.

Figuur 1 Hoe men als representant kan staan in het veld van een opstelling.

Mijn ervaring is dat de interactie het belangrijkste onderdeel van een opstelling is. Want van hieruit ontstaan inzichten, gaat iets open, wordt iets duidelijk. Er wordt gezegd wat nooit is gezegd. Knopen die jaren – soms eeuwen – in de knoop zaten, worden ontrafeld en verstrikkingen komen los. [Zie over verstrikkingen meer in hoofdstuk 1.] Hierbij komt wel vaak eerst verdrongen verdriet of boosheid naar voren. Het gaat namelijk niet zonder emoties. En dan ontpoppen zich waarachtige interacties, waardoor later vergeving en dankbaarheid kunnen ontstaan.
Een verstrikking kan zijn ontstaan doordat ‘iets niet is gezegd’ of ‘geheim is gehouden’. Door dit te onthullen kan pas een goed gesprek ontstaan. Net als bij gewone relatie- of gezinstherapie.

Processen kunnen teruggaan in generaties – naar levens van voorouders – maar ook naar vorige levens van de persoon zelf. Hoofdstuk 6 geeft hier een inkijkje in.
De beschreven sessies in hoofdstuk 2, 3, 4, 5 en 6 zullen je duidelijk maken hoe een opstelling kan verlopen en hoe deze processen openleggen. In de twee beschreven opstellingen van Bijlage 4 en 5 vind je vooral hoe interacties tijdens een opstelling kunnen verlopen. Hier worden vele interacties tussen representanten uitgebreid weergegeven. Natuurlijk zijn er weglatingen, maar de belangrijkste dialogen zijn vermeld. En in Bijlage 4 kun je lezen hoe interacties bij voorvaders huidige procesknopen kunnen losmaken.
Het gaat in een opstelling niet om goed of fout of goed of kwaad. Het is meer een kwestie van oorzaak en gevolg. Een aantal opstellingen geven direct een concrete oplossing voor welbevinden. Vaak is een ontlading – emoties mogen hebben en uiten – genoeg om verder te kunnen. En soms is iets weten genoeg, iets weten over wat zich in eerdere generaties heeft voorgedaan. Zo hoorde ik eens het verhaal dat mijn overgrootvader in een van de eerste auto’s die rondreden een meisje van twee jaar op zijn eigen achterpad had doodgereden. En ik begreep door dit te horen waar mijn ‘angst een kind dood te rijden’ vandaan kwam. Als ik ergens bang voor zou zijn, was dit mijn grootste angst. Het was voor mij kennelijk genoeg dat mijn moeder me over haar opa vertelde. Mijn angst verminderde direct door dit verhaal te kennen. Het is dus van belang dat je jouw kinderen ook vervelende verhalen uit de familie vertelt, het helpt verstrikkingen weg te nemen.
In een opstelling blijft het wonderlijk hoe de interacties, die er door anderen in de positie van een representant plaatsvinden, in overeenstemming zijn met de werkelijkheid. De ontstane inzichten geven hoop en ruimte.
Pijlers in het opstellingenwerk zijn: locatie, hiërarchie en rangorde en steeds opnieuw erkenning geven. Ik voeg hier graag ‘respect’ aan toe. Vele schrijvers benadrukken deze aandachtspunten.
Je hebt meer kennis van zaken door iets van Gestalt, Voice Dialogue, NLP, TA en Sociaal Panorama te weten. We gebruiken in het opstellingenwerk enkele methoden uit de Moderne Hypnotherapie: Losmakingsrituelen, De Feedbackster [zie Bijlage 3], Kinesthetisch werken met deelpersoonlijkheden, regressie en innerlijk kindwerk en reïncarnatietherapie.
Om vooral de communicatie te stimuleren gebruiken we De Feedbackster (het therapeutisch stimuleren dat men in relatietherapie en hier ‘in het veld’ op elkaar blijft reageren) en het hypnotisch taalgebruik en uiteindelijk verbetert de interactie door het stimuleren van geweldloze communicatie.
Door het veranderen van een positie kan de communicatie uit de vriezer komen en door het ontladen van emoties kan ineens een dialoog op gang komen en een positie veranderen.
Doordat personen in een opstelling staan, raken zij in een trance en daarom is het van belang als therapeut gevoelens en zintuigen aan te spreken en niet het denken. Vandaar dat kennis over hypnotisch taalgebruik gewenst is. Het is wel aardig zoals Jan Jacob Stam in Bijlage 2 Hypnotisch taalgebruik (uit: ‘Leven zoals het is, werken met familieopstellingen, organisatieopstellingen en consultatieopstellingen’) vertelt dat, om goed weer te geven wat er in een opstelling is gezegd, teksten vertaald dienden te worden naar het hypnotisch taalgebruik.

Er bestaan meerdere manieren om opstellingen te doen: in je hoofd [zie de sessie met Marianna: zij doet dit in de regieplek van het Kinesthetisch werken met deelpersoonlijkheden], individueel met poppetjes, via therapeutisch videobellen [zie de sessie met Alinde en haar dochter Zelah, hier is opstellingenwerk gecombineerd met individueel therapeutisch werk, omdat Alinde ook even haar dochter is] en individueel beurtelings posities innemen met deelpersoonlijkheden. Door iemand fysiek in de ruimte te plaatsen met al zijn deelpersoonlijkheden in ‘een halve maan-opstelling’, ontstaat het ‘Kinesthetisch werken met deelpersoonlijkheden’.

Figuur 2 Een individuele opstelling: het Kinesthetisch werken met deelpersoonlijkheden.

Deze methode, Kinesthetisch werken met deelpersoonlijkheden, is toegepast bij Marianna, Lara, Jasmijn, Maarten, Jonathan, Maria (twee sessies), Bloem en Catharina. Zij kregen een individuele opstelling. Later lees je in dit boek meer over hen.
Marianna doet in de regiestoel (de eerste positie) een opstelling in haar hoofd met haar familie. Monique, Hendrik en Mieke hebben via Ideomotorische vingersignalen intern een opstelling ervaren. En Madelief doet een losmakingsritueel met haar ex.
Verder kun je lezen over opstellingen van Eva, Isa, Lucas, Loralaj, Ronald, Milou, Roos, Victor, Isis, Linde, Anna (twee sessies), Margaux en uiteindelijk over Maarten in Bijlage 4 en Frank in Bijlage 5. Deze opstellingen zijn met representanten in groepen toegepast. En door het lezen van de opstelling van Milou en Roos krijg je een indruk hoe zij na lange tijd terugkijken op hun opstellingen. Door Bijlage 4 en 5 te lezen krijgen je een goede indruk van hoe een opstelling verloopt.

Begrippen, die in het therapeutisch werk van familieopstellingen worden gebruikt, worden in voetnoten en in de Begrippenlijst uiteengezet.
Alle namen van personen die opstellingen – individueel of in een groep – hebben gekregen zijn voor hun privacy gefingeerd.
Cursief staan de namen van de personen of deelpersoonlijkheden als zij in de opstelling gerepresenteerd zijn.

Aangezien in Bijlage 4 en 5 meer aandacht wordt gegeven aan de dialoog zijn hier dubbele aanhalingstekens (“…”.) gebruikt. Dit zijn uitgebreid beschreven opstellingen. Ook zijn de evaluerende reacties, die door de persoon zelf later over de ontvangen consulten zijn beschreven, met “… .” aangegeven. De andere dialogen zijn vermeld met: ‘…’.

In de beschreven opstellingen zijn de posities van de personen vanuit de cliënt – ook centrale persoon11 genoemd – bezien. En in de illustraties zijn de posities in een opstelling geplaatst zoals de kijker hen ziet.

Het diepste verlangen van de menselijke geest is om erkend te worden.

Stephen Covey

1 Wat is een familieopstelling?