KONINGSHOF

NUR 302

© 2023 Jack de Feyter

Cover: Bruggn Design

Binnenwerk: Ontwerp-Hulp

Dit boek is een uitgave van Uitgeverij Gopher.

Koningsweg 72

5211 BN 's-Hertogenbosch

Telefoon 0341 74 61 00

Exemplaren zijn rechtstreeks te bestellen via internet: www.gopher.nl en bij iedere boekhandel.

Niets uit deze uitgave mag worden verveelvoudigd, opgeslagen in een geautomatiseerd gegevensbestand en/of openbaar gemaakt door middel van druk, fotokopie, microfilm of op welke manier dan ook, zonder voorafgaande schriftelijke toestemming van de auteur en de uitgever.

Alle personen in deze publicatie zijn fictief en elke vergelijking met personen, dood of levend, berust puur op toeval.

No part of this book may be reproduced in any form, by print, photoprint, microfilm or any other means, without written permission from the publisher.

All characters in this publication are fictitious and any resemblance to real persons, living or dead, is purely coincidental.

KONINGSHOF

Jack de Feyter

Voor mijn kinderen, Remy en Renée

Alles heeft zijn tijd,

Alles gebeurt op tijd en uur,

Zo gaat dat hier beneden.

Prediker 3:1-8

Noot van de schrijver:

Het is belangrijk dat u weet, dat aan dit boek een andere roman voorafgaat. Dit betekent overigens niet dat u De Achterstraat gelezen moet hebben om dit vervolg te kunnen begrijpen. Koningshof is mijn tweede vertelling over een buurt in de binnenstad van Alkmaar en verwijst weliswaar met enige regelmaat naar zijn voorganger, maar zonder dat dit ze verbindt. Het boek dat u nu in handen heeft, vereist geen voorkennis en staat helemaal op zichzelf. Ik wil niet het verwijt krijgen dat ik u niet gewaarschuwd heb. Bij dezen dan!

Proloog

De Achterstraat in Alkmaar is de voormalige Zijlstraat en loopt van de Langestraat tot de Koningsstraat. De aanduiding ‘achter’ is gedacht vanuit de Houttil, die de begrenzing vormt van het Waagplein, het hart van de stad.

De Waagtoren aan het plein is een van de markantste gebouwen van de stad. Er wordt beweerd dat echte Alkmaarders het liefst van de wieg tot het graf zicht houden op deze toren: zonder de Waag geen leven. Het buitenland bestaat alleen op de televisie en in de krant. Een bezoek aan Amsterdam kan nog net. Maar veel verder moet het niet gaan of heimwee knijpt alle ambities af en doet de ‘poorter’ terugvluchten naar de beschutting van de toren en de geruststelling van een bekend straatbeeld.

Zijl is een oude benaming voor waterloop of sloot. Die werden in steden tegelijk als riool van de woonhuizen in de onmiddellijke omgeving gebruikt. We mogen er dus met een gerust hart van uitgaan - gesteund door oude stadskaarten - dat de Achterstraat de inmiddels gedempte afvoergoot was van het afval uit de Houttil en nabijgelegen behuizing.

De volgende belevenissen spelen zich hoofdzakelijk af in het laatste stuk van de straat, tussen Marktstraat en Koningsstraat. Hoewel dat stukje binnenstad op circa honderd meter van het uitgaanscentrum ligt, is het een vergeten hoekje. In het weekend wordt het gebruikt als plasplaats en worden er in de nauwe ruimte tussen de geparkeerde auto's en de gevels verkeringen aangegaan en uitgemaakt. Bij uitstek leent dit slecht verlichte gedeelte van het stadshart zich voor heftig zoenen en luidruchtig ruziemaken: uitingen van emoties die dicht bij elkaar liggen onder het jeugdige uitgaanspubliek. Door pillen of alcohol, of beide tegelijk, worden gevoelens opgestuwd als golven tijdens een springvloed.

Overdag is het een bedrijvig stukje straat, geworteld in de dagelijkse gang van zaken. Toch draagt het tegelijk de geheimen van een toekomstige wereld in zich mee.

Hoofdstuk 1

De avond naderde en de Achterstraat hulde zich in de grijze sluier van de schemering. Het weinige licht werd tegengehouden door de hoge muren van wat in oorsprong de Twentsche Bank van Wisselink was geweest. Dat prachtige gebouw was vervolgens een saai postkantoor geworden en werd uiteindelijk verbouwd tot een lelijk, modernistisch wok-restaurant.

Met het aankomende relaas wordt u weer teruggebracht naar het bekende buurtje. Niets blijft onopgemerkt, want samen met de drone erboven - geen idee van wie dat ding is - registreren we de nu volgende feitelijkheden:

De andere kant van de straat huisvestte kleine ondernemers. Op de hoek met de Marktstraat zag het oog van de drone een makelaarskantoor. Ertegenover een gezond-brood-bakkerij, daarnaast een keukendeur beplakt met een nooduitgang-sticker van een hip restaurant aan de Marktstraat. In het belendende pand zat de winkel van Wijnman, die naast zijn wijncollectie ook olijfolie verkocht. Aansluitend bevond zich een leeg lokaal, waar eerder een winkel met lifestyle-spullen was gevestigd. SISTERS, stond nog altijd op de ramen te lezen.

Naast deze verlaten locatie van Sisters zat de onfrisse opslag van een Italiaans restaurant. Aanpalend stond het enige echte woonhuis, dat van Afra, een weduwe van rond de vijfenvijftig en moeder van een geadopteerde dochter met de naam Atie.

Om beter zicht te krijgen op het wel en wee van het straatje, volgen we in het bijzonder deze Atie op de komende pagina’s. Ze heeft alle kenmerken van het geadopteerd-zijn. Haar bestaansrecht heeft ze vooral gebaseerd op het geluk van anderen. Telkens is ze teleurgesteld in haar adoptiemoeder - die we voortaan gewoon haar moeder gaan noemen - omdat die niet kan voldoen aan haar hooggespannen verwachtingen. Het conflict tussen die twee kan hoog oplopen. Tot nu toe heeft Atie zichzelf weggecijferd, maar bovengenoemd inzicht dwingt haar nu meer voor zichzelf te kiezen.

Er stond inmiddels veel leeg en te huur in het achterafstraatje. De malaise onder het winkelbestand had hier meer dan elders huisgehouden.

Boven de winkels met hun opgang tussen de etalages - sommigen met een gedeelde trap - bevonden zich woonruimtes: kleine appartementen voor alleenstaanden of koppels zonder kinderen. Daar woonden Hank in een appartement achter de bakkerij en Rein op de hoek van de straat, boven de tattooshop. De linker woonruimte naast Afra stond al geruime tijd leeg. Daar had Sherry gewoond. Haar kapperszaak was opgeheven en tijdelijk in bezit genomen door een massagesalon. Van de ene op de andere dag had ze haar kapperszaak in de steek gelaten, haar kinderwens achterna.

Het rijtje bebouwing werd afgesloten door de eerdergenoemde tattooshop op de hoek met de Koningsstraat waar de Achterstraat abrupt op de Koningshof stuitte, een hostel voor budgetovernachtingen. Daar was het tamelijk rumoerig van 's morgens vroeg tot 's avonds laat.

Eerder had dit monumentale gebouw andere bestemmingen gekend: kolenloods, kachelhuis, antiekmagazijn en markthal. Bij de start van de wijnwinkel, zo’n twintig jaar terug, was de Koningshof een bazaar geweest waar vooral getinte Nederlanders een unit huurden voor hun exotische handel. Veel dezelfde sjaaltjes en glinsterende prullaria die zo ongeveer per kilo werden aangeboden. Dit project was ten onder gegaan aan sjiitische en soennitische twisten. Door de holle akoestiek van de hal was het gekijf tot buiten de openstaande deuren te horen geweest.

Al gauw was deze bazaar getransformeerd tot hostel Koningshof en werden er slaapplekken verhuurd tegen een schappelijke prijs aan backpackers of andere mensen op drift. Soms overnachtte er een jeugdig voetbalteam en zag de drone dat er getraind werd tussen de huizen van het straatje, al dan niet met een bal.

Over voetbal gesproken: tijdens het optreden van het Nederlands elftal in een groot toernooi werd de straat met een lang lint van oranje vlaggetjes omgetoverd tot de oprijlaan van de Koningshof en liepen haar vaste bewoners er aanvankelijk ontheemd rond. De buurt durfde er niets van te zeggen en na verloop van enige dagen begon men het juist mooi te vinden. ‘Weer eens wat anders,’ heette het ineens. Het subtiele geritsel van het vlaggetjesdak boven hun hoofden en de oranje weerschijn van het licht tussen de grauwe muren brachten hen in een milde stemming en verzachtten de dominantie van het hostel. Onder deze versiering leek het straatje op een knusse huiskamer. 'Wij houden van Oranje' schalde de karakteristieke stem van André Hazes uit de in het raam geplaatste luidspreker van het logement, die ook het laatste restje ressentiment deed vervagen.

Het hostel had een brasserie als ontvangstruimte om in te checken en en passant de hongerigen te voeden of andersom. Op het stoepbord voor de ingang werd met regelmaat een bandje aangeprezen dat op gezette avonden voor ‘levende muziek’ - door sommigen in de straat ook wel ‘levendige’ muziek genoemd - voor reuring en niet op de laatste plaats voor meer omzet zorgde.

Ook te zien was dat de straat inmiddels was afgesloten met een beweegbare verkeerspaal. Daarmee was de wijnwinkel tussen elf en vijf uur onbereikbaar geworden voor auto’s. In navolging van andere steden wilde de Alkmaarse gemeenteraad de kwetsbare palen door camera’s vervangen. Het plaatsen van die techniek was in volle gang. Het registreerde kil wie er in overtreding was met zijn auto bij het bezoeken van de binnenstad, waarna er als vanzelf een fikse bekeuring op de mat viel. De Achterstraat, onderdeel van het uitgaansgebied, zou binnenkort aan de beurt komen. Vanwege de palen waren de leegstaande winkelpanden in de straat moeilijk verhuurbaar. Laden en lossen was immers alleen mogelijk vanaf de Marktstraat.

Voorlopig werd het straatje nog slechts in de gaten gehouden door de drone die vaststelde dat Wijnman - nomen est omen - bezig was de aanpalende ruimte van Sisters bij zijn wijnwinkel te betrekken. Niets ontging het oog: het zag hem bezig de oude benaming van het glas te krabben en er zijn eigen naam aan te geven.

De zusjes hadden hem nog wel gevraagd mee te gaan naar hun verbeterplek elders in het oude centrum, maar Wijnman was gehecht geraakt aan ‘zijn’ achterafstraatje. En hij niet alleen, ook zijn klandizie fietste graag een eindje om voor een goed advies. ‘Ik heb nou zo’n geinig winkeltje ontdekt,’ hoorde hij ze dan opmerken. Of: ‘Voor mijn wijn heb ik nu het juiste mannetje.’ Het woord ‘mannetje’ vond hij dan weer minder klinken. Ondanks dat deed het hem goed dat de gang naar zijn winkel beantwoordde aan een zekere hang naar avontuur. Voor je het wist ging je met een bijzondere wijn de deur uit.

Toch was met de afsluiting van de straat voor autoverkeer zijn zaak tot een cadeauwinkel verworden. Voor de deur parkeren en enkele dozen inladen was alleen nog ‘s morgens voor elf uur mogelijk. Maar wie dacht er zo vroeg aan wijn?

Ook constateerde de camera van de drone dat ‘Bert Boeket’ met zijn plantenstal was gestopt en de vierkante meters had verhuurd aan een makelaar. Hij wilde niet meer om vijf uur op om naar de bloemenveiling te gaan en de huuropbrengst vergoedde veel van die beslissing.

De eigenaresse van het makelaarskantoor had geen boodschap aan het straatje. Eigenlijk had ze nergens een boodschap aan, behalve aan de huizenprijs en de twee piepkleine hondjes die ze op gezette tijden uitliet in de straat. De hondjes leken op hebbedingetjes, zoals luxe handtasjes.

Van de vaste bewoners waren in de loop der jaren alleen Afra, Rein, Hank en Wijnman overgebleven. De studio boven de wijnwinkel, waar Michel ooit woonde, stond leeg en werd gebruikt als opslag voor verpakkingsmateriaal: flessentasjes, zakjes, dozen, inpakpapier et cetera. Spullen die netjes en vooral droog bewaard moesten worden.

Let op; de buurt waarheen u wordt gevoerd, is knus, maar ook een tikje in verwarring na alle mutaties van de laatste jaren. Zoals dat gaat, wisselingen te over. De enige constante is de verandering, heet het.

Ondertussen floreerde de Koningshof als nooit tevoren en van daaruit laten we deze waarnemingen vertrekken.

Hoofdstuk 2

Nadat Atie, de aangenomen dochter van Afra, onverrichterzake was teruggekeerd van een mislukte rootsreis door Maleisië, streek ze neer in de Koningshof om niet meteen op haar moeder terug te vallen. Het onbewoonde appartement van de buren had Afra vrij weten te houden voor haar dochter. Ze ging er zonder meer van uit dat ze een oogje op haar kon houden door haar buurvrouw te worden: knus bij elkaar en toch apart. Maar Atie wilde juist afstand houden tot haar moeder om zo haar onafhankelijkheid overeind te houden. ‘Zelf doen’ waren de eerste Nederlandse woorden geweest toen ze de taal machtig werd. Onder deze eigengereide houding lag een dikke laag onzekerheid, die zich uitte in al te graag aardig gevonden willen worden, zich aanpassen aan de omstandigheden met als consequentie dat twijfelachtige standpunten door dik en dun verdedigd werden.

De zwerm dubieuze vriendjes van voor haar reis was uit het zicht verdwenen. Uit het oog, uit het hart, zag ze zelf wel in. Ze was een makkelijke prooi geweest voor dat volkje, besefte ze nu. Té makkelijk.

Ze was in de twintig en wilde doorgaan voor een vrije meid, nieuwsgierig op zoek naar wie ze was. Het zwarte haar had ze aan één kant laten opscheren, een oor met een rijtje piercings vrijlatend. De uiteinden in haar kapsel waren zilvergrijs gekleurd, wat haar exotische afkomst extra benadrukte. Het gaf haar een rebels voorkomen waarmee ze ouder leek dan ze was. Haar Maleise origine had haar een paar fonkelende, amandelvormige ogen opgeleverd, waarvan het ene iets groter was dan het andere. Ze had een gladde bruine huid en een ietwat gedrongen lichaam van zegge en schrijve een meter zeventig hoog, vijfenvijftig kilo schoon aan de haak.

Net groot genoeg voor de begerige ogen van haar overleden stiefvader, wiens blik niet verder was gekomen dan wat hij zag en bij haar buitenkant was blijven hangen. Voor hem was ze een soort pronkstuk, overigens zonder dat hij een vinger naar haar had uitgestoken. Hij had haar altijd bekeken met ogen op steeltjes. Die dubieuze aandacht, samen met de ietwat geladen sfeer in zijn nabijheid, had ze niet echt onaangenaam gevonden. Feitelijk was Joop een van de weinigen die haar serieus had genomen. En hoewel ze angstvallig uit zijn buurt bleef, deed het haar goed dat ze niet over het hoofd gezien werd.

Joop stond bij leven meer voor man dan voor vader. Een gul mens met een joyeuse présence, die de straat kon vullen van pui tot gevel. Iedereen mocht hem graag en nam zijn flauwe grappen op de koop toe. Vraag: ‘Wat is het verschil tussen je schoonmoeder en een batterij?’ Antwoord: ‘Aan een batterij zit ook een positieve kant.’ Als hij je e-mailadres wist te ontfutselen, dan bestookte hij je met ranzige foto’s waarin dikke tieten de hoofdrol vervulden. Foto’s die hijzelf ook weer toegespeeld kreeg uit zijn zouteloze kennissenkring.

Joop was overleden in een sekshuis waar een viagrapil te veel was geworden voor zijn verhitte hart. ‘Hij is in liefde gestorven,’ heette dat in het gecamoufleerde taalgebruik van zijn wettige echtgenote. Van de begrafenis had Afra een waar spektakelstuk gemaakt, alsof ze zichzelf moest overtuigen van haar verhullende uitspraken.

Inmiddels was haar deeltijdbaan in de bloemenzaak van Bert beëindigd en had ze meer tijd voor haar eigen bloemschikactiviteiten. Het zette haar aan tot een uitbundig rouwstuk met witte linten vol met positieve teksten: ‘Liefde houdt niet op waar het leven eindigt’ en ‘Elk afscheid is de geboorte van een herinnering’.

Het was Atie die haar wees op dat wollige taalgebruik.

‘Hij stierf in de armen van een hoer,’ bracht ze haar moeder terug op aarde. Waarom wilde ze zo graag de ogen van haar moeder openen? Wat was haar missie in deze? vroeg ze zich meteen af na die harteloze opmerking.

’Ach jij,’ wees haar moeder haar terug. ‘Op een dag ga je dat nog wel eens begrijpen.’

‘Ik wil het niet begrijpen,’ gooide ze eruit.

Dat Atie op jonge leeftijd was geadopteerd door Afra en haar toenmalige man Erwin, inmiddels ook overleden - wat deed ze toch met die mannen? - was de oorzaak van haar ietwat weerbarstige instelling. De vergeefse speurtocht naar haar afkomst in Maleisië langs hospitalen en adoptiebureaus had haar slechts een meewarig hoofdschudden opgeleverd. Tijdens haar reis was ze op een muur van privacyregels en vervalste documenten gestuit.

Met een droom armer en lege handen was ze teruggekomen bij Afra, die haar had getroost met de woorden ‘Je bent en blijft mijn dochter.’ Ze wilde de tarotkaarten erbij pakken om haar dochter de weg te wijzen naar een vorm van afronding en het ‘loslaten van innerlijke spanningen,’ maar die maakte zich liever los van een moeder met esoterische opvattingen. Het was ruzie geworden aan tafel. Daarbij waren harde woorden gevallen:

‘Mens, laat me met rust.’

‘De tarotkaarten geven je juist rust.’

‘Die rust zoek ik niet.’

‘Wat zoek je dan wel?’ Er klonk veel wanhoop door in die kreet.

‘Mijn echte vader en moeder. Nou goed?’ Ze stampte met haar voet op de vloer als wilde ze er met tafel en al door verdwijnen.

Zonder resultaat terug uit Maleisië vond ze het superirritant dat haar moeder zich met haar leven wilde bemoeien. Ze was niet meer dezelfde persoon als van voor haar reis, vond ze zelf. De pijn van de mislukking had zich onder haar huid genesteld. Het gevolg was dat de sfeer aan tafel grimmig werd en tot ordinaire verwijten leidde, zeker nadat ze van Afra de aantijging kreeg dat er weinig structuur zat in haar leven.

‘Structuur… structuur. Jij met je structuur. Jouw leven bestaat alleen nog maar uit structuur. Daarin gebeurt helemaal niets meer. Je zweverige commentaar leidt tot niets dan stilstand. Wanneer was jij echt verliefd op iemand van vlees en bloed?’ Dergelijke verwijten borrelden ineens op als luchtbellen uit een giftige poel. ‘Bespring iemand, dan hoef je niet steeds naar mij om te kijken,’ besloot ze vilein.

‘Liefje,’ antwoordde haar moeder, ‘ik word niet verliefd op alles wat maar langskomt.’ Na die woorden trok ze ter verdediging haar wijkende kin geheel terug in haar hals.

Het woord ‘liefje’ klonk versleten en dekte de lading niet. En ook: ‘alles wat langskomt’ kwam hard aan. Op wie sloeg die opmerking?

Bij haar moeder hoefde je niet weer met een verliefdheid aan te komen, wist ze inmiddels. Ondanks Joops amoureuze escapades buiten de deur, waarvan iedereen in de straat wist, was hij haar ‘alles’ geweest. Onbewust moest er in de loop der jaren bij haar een scheiding zijn aangebracht tussen het hogere en het lagere, tussen lichaam en geest waarbij de geest de boventoon voerde. Zeker na het wegvallen van haar ‘alles’ was meditatie Afra’s gebedsdienst geworden: dwangmatige sessies op zoek naar verlichting. In vergelijking met haar ben ik maar een simpele ziel op zoek naar bevestiging, bedacht Atie, met afkeer kijkend naar de ingekorte kin van haar moeder. In de straat trok een brommer luidruchtig op, wat hun gekissebis een pauze gaf.

Na de hervatting van hun strijd probeerde ze haar moeder jaloers te maken door te vertellen hoe spannend het was verliefd te zijn. En hoe ze het begin altijd wilde rekken om er zo lang mogelijk van te genieten.

‘Zijn die verliefdheden wederzijds?’ pruttelde Afra tegen.

‘Moet dat dan?’

‘Lijkt me wel. Wil jij iemand worden die een verkering uitmaakt die nooit heeft bestaan? Wil je dat…?’ Tegen haar aard in probeerde ze wat realiteitszin aan te boren in haar kind.

‘Stop,’ gebood haar dochter. Ze hief haar hand alsof ze daarmee de woordenstroom kon tegenhouden. ‘Bemoei je niet met mijn liefdesleven.’ De drang om gemeen te worden kreeg de overhand. ‘Maak jij je maar druk om je eigen leven. Moet dat daar’ - ze wees vaag ergens onder tafel bij haar moeder - ‘niet eens goed doorgestoken worden door een lekkere kerel?’ Ze maakte zich breed, klaar voor een woedend weerwoord. ‘Stort je in een avontuur. Beleef eens iets, in plaats van je druk te maken om mij. Je hebt te veel vrije tijd. Of zit je soms in de overgang?’ daverde ze door.

Afra hapte naar lucht alsof ze elk weerwoord doormidden wilde bijten. Ze opende haar mond, maar sloot hem schielijk. Ze begreep dat het ene woord het andere zou uithalen. Haar gezicht zag asgrauw en verschrompelde als een stuk fruit van over de datum.

‘Weet je wat,’ riep haar dochter triomfantelijk. ‘Ik ga je elke cent terugbetalen die je in de loop der jaren aan me hebt uitgegeven. Te beginnen met de huur van het appartement dat je voor me aanhield.’

Afra stak een vinger op en wilde die over de mond van haar stiefdochter leggen om haar tot bedaren te brengen. ‘Waag het niet me ook maar iets terug te betalen,’ zei ze getergd, ‘want dan ben je mijn dochter niet meer.’ Ze bekeek het boze meisje tegenover zich met een verslagen en droeve blik. Wat bezielde haar? ‘Zal ik je een touch-of-matrix geven?’ stelde ze ineens voor.

‘Wat is dat…?’

‘Een lekkere massage. Die kan je leven veranderen in positieve zin.’ Ze strekte haar armen alvast uit over tafel.

‘Oohh nee,’ weerde Atie haar af door de uitgestoken handen in een soort dubbele high-five terug te duwen. ‘Blijf asjeblieft met je vingers van me af!’ En om haar woede overeind te houden, zocht ze naar minpunten. Wat een plompe verschijning is ze toch, viel haar in. Aan de uitgestoken bovenarmen bungelde overtollig vel. En dan die kin. Wat is ze toch lelijk… Abrupt stond ze op waardoor haar stoel met veel lawaai omviel. Even stond ze in dubio, oppakken of niet? Ze liet het zo en stiefelde naar de keuken waar ze een blik op de afwas wierp: in een vorig leven haar verantwoordelijkheid. Niet meer mijn pakkie-an, dacht ze half opgefokt.

Met een kwaaie kop keerde Atie terug naar de slaapzaal in de Koningshof. Daar liep op dat moment juist een dameshandbalteam uit Zeeland binnen met wie ze de slaapzaal moest delen. In een wonderlijke tongval communiceerden die meiden met elkaar. ‘Moh, moh, moh, gij hèt toch ’n schône wurp, hèe.’ Dit was als compliment bedoeld, maar veeleer waren ze onderling aan het vitten. ‘Goat ou’es opzie mee ou’e dikke kont.’ De bedden werden geclaimd door hun spullen erop achter te laten.

Na de handbalsters, die een wedstrijd hadden te spelen, nam een bandje bezit van de overige bedden. Een verzameling oudere hippies die zoveel luidruchtige informatie onder elkaar uitwisselden dat Atie geërgerd om een eenpersoonscabine verzocht en die ook kreeg. Nu was ze op zichzelf, een hele geruststelling want ze was niet anders gewend dan alleen te zijn. Af en toe testte een bandlid zijn drumstel, maar verder was het nu redelijk stil aan de andere kant van de deur.

De afgelopen jaren had ze zich vaker teruggetrokken op haar kamer, alleen met haar telefoon en wat virtuele contacten. Dit nieuwe onderkomen leek op een cel, weg van de wereld afgescheiden door kale voorzetwanden. Een Ikeakast, een simpel bed en een stoel was alles wat er stond. Tegen de zijkant van die kast hing een afbeelding van de Kaasmarkt met de Waagtoren op de achtergrond. Het rook er synthetisch, vermengd met een simpel geurtje uit een of andere spuitbus. Wilde ze onder de mensen zijn, dan moest ze naar voren naar de gemeenschappelijke ruimte, tevens café.

Ze trof daar een gezelschap reizigers aan, allemaal op zoek naar een tijdelijk en goedkoop onderkomen; gasten van allerlei pluimage. De wat ouderen onder hen, zo leek het, hadden een probleem op te lossen. Mensen met een rugzakje, zoals dat zo modern heet.

Eén man in het bijzonder trok haar aandacht. Elke avond zat hij alleen op zijn vaste plek aan de ronde stamtafel zonder iets te zeggen, waarbij hij vanonder een lok vettig haar tamelijk interessant uit zijn ogen keek. Op de glazen van zijn bril lag een olieachtig vliesje dat het glas kleurde in geschakeerde blauwe tinten. Zijn huid was pokdalig en verweerd. Hij was aanwezig, maar ook weer niet. Hij is op weg, dacht Atie en het maakte hem voor haar ondanks zijn smoezelige voorkomen bijzonder aantrekkelijk. Een man met een verhaal, dacht ze. Maar welk verhaal?

In dit deel van de lobby - ofschoon dit een te weidse benaming was voor de rommelige ontvangstruimte - werd roken toegestaan. Hoewel de meeste rokers uit vrije wil buiten op de banken voor de pui zaten, bleef de man die haar aandacht had, met regelmaat een sigaret opsteken die hij na drie trekjes bruusk doofde. Alsof hij daarmee aangaf te willen stoppen met die slechte gewoonte. Voor hem op tafel stond een volle asbak met verkreukelde sigaretten. Op gezette tijden en in een onduidelijke rite, als betrof het een ceremoniële handeling, trok hij de asbak naar zich toe en duwde hem in hetzelfde gebaar weer van zich af. Wat ging er in hem om?

Al een paar keer had ze toenadering gezocht, maar hij zei boe noch bah. Hij haalde zijn schouders op bij iedere vraag die ze stelde, alsof hij geen Nederlands verstond en misschien was dat ook wel zo. Dat ontkende hij overigens en dat was precies de eerste keer dat er geluid uit hem kwam.

‘Nee,’ zei hij in onvervalst Nederlands op haar vraag: ‘Are you an American?’ Daar hadden ze het beiden bij gelaten. Als iemand geen contact wil, dan is dat maar zo, besloot ze.

Op de radio klonk Roy Orbison. Ze herkende het als een nummer van Joop, haar zoveelste vader. ‘In Dreams,’ klonk de falsetstem uit de boxen. Joop was een liefhebber geweest van de muziek uit de jaren zestig van de vorige eeuw. Soms zaten Afra en hij op de bank hand in hand te luisteren naar die nostalgische nummers. Dan voelde ze zich overbodig en vluchtte maar weer naar haar kamer. Ook zonder dit gesloten front van het ouderlijk koppel en hun muziek had ze vaak het gevoel overbodig te zijn. Het was een grondhouding geworden.

Hoofdstuk 3

Zoals gezien vanuit de hoogte, haaks op de straat met het hostel bevond zich de Achterstraat: een onbeduidend straatje met slechts een paar winkels, waaronder die van Wijnman. Eerder had hij een poging gedaan zijn winkel uit te breiden met het belendende lunchcafé, wat op allerlei intriges was uitgelopen. Voor hem een reden om af te haken en zich vanaf dat moment te concentreren op de aanpalende, voormalige winkelruimte van Sisters.

Daar lagen nu de duurdere wijnen en er stond een lange tafel waar buurtbewoners en klanten elkaar troffen bij slecht weer. Bij aangenamere weersomstandigheden zaten ze op straat rond een wijnvat. Dan hing de drone onder een laaghangend wolkendek, half verscholen achter de hoge schoorsteen van het wokrestaurant en richtte zijn aandacht op de verzameling wijndrinkers rond de ton. Het groepje pimpelaars was zich daar niet van bewust. Wat niet weet, wat niet deert.

Het was een winderige dag, tamelijk somber, maar beslist niet koud. De hemel was dof, staalgrijs, doortrokken van het soort licht waardoor alles min of meer dezelfde kleur vertoont. En de camera signaleerde meer…

Bij het verlaten van de Koningshof ontwaarde Atie even verderop de verzameling wijnliefhebbers rond het vat voor de zijgevel van het makelaarskantoor. Ter beschutting zaten ze onder een parasol, die slechts diende ter verhoging van de huiselijkheid. De wind rukte aan het ding en de vrouw van Boog voelde zich geroepen de steel van de parasol te omarmen om te voorkomen dat het scherm zou opstijgen.

Ook Afra bevond zich in de cirkel, zag Atie en daarom liep ze liever om dan de kortste weg naar de Langestraat te nemen die langs de ton voerde. Het liefst wilde ze haar moeder, al diens goede bedoelingen ten spijt, even koud zetten.

Inmiddels had ze een heel traject afgelegd in haar hoofd. In eerste instantie was het gelijk aan haar kant geweest. Daarna had haar moeder gelijk gehad. Uiteindelijk kwam ze ergens in het midden uit. Maar vooralsnog wilde ze niet toegeven aan deze gedeeltelijke gang naar Canossa.

Ze sloeg rechtsaf richting Gedempte Nieuwesloot. Een straffe bries heerste over de open ruimte. Het was een graad of zeventien; uit de wind was het best een aangenaam temperatuurtje, viel haar in.

Het gezelschap onder de parasol besprak de landelijke verkiezingen. Niemand liet het achterste van zijn tong zien om meningsverschillen te vermijden. De teneur was: aan een stembusuitslag valt niet te tornen, al zou je het willen. Ze wisten dat hun politieke opvattingen mijlenver uiteen lagen en niemand voelde de behoefte die aan elkaar te toetsen. Bovendien deed de lieve vrede de wijn beter smaken.

‘Ik krijg vanaf nu elke week een column in de Zondagskrant,’ gaf de wijnwinkelier een nieuwtje door. Hij keek triomfantelijk de kring rond in de hoop op bijval. Het gesprek nam daarmee een andere wending.

Die dag bestond de club uit metselaar Dirk Jan van den Boogaard, kortweg Boog, met zijn vrouw, die nooit bij naam werd genoemd, ze was de vrouw van Boog, meer niet; Afra, de moeder van Atie; Bavo, een handelaar in gebruikte grafische machines; Henri, een ICT’er met zijn vriendin Lidewij; Lucille, de bakker van de broodwinkel op de andere hoek van de straat tegenover het makelaarskantoor; en last but not least Wijnman, als schenker van de aangebroken flessen uit de winkel, de motor van het gebeuren.

De bakker was een plompe verschijning die voorafgaand aan haar middagslaapje even aanschoof voor een sigaretje en een glas wijn ter ontspanning.

‘Wat verdien je daar nou helemaal mee?’ vroeg Bavo dof. Hij verwachtte er niet veel van en om die reden was zijn aandacht bij de inhoud van zijn glas. Met zijn middelvinger viste hij een fruitvliegje uit zijn wijn. ‘Bah,’ zei hij en sloeg het beestje van zijn hand. Aandachtig controleerde hij zijn schone vinger.

‘Waarmee?’ vroeg Lucille.

‘Met die wekelijkse column?’ richtte hij zich tot Wijnman

‘Ik word betaald met een advertentie,’ antwoordde de nieuwbakken columnist. ‘Elke week een stukje van ongeveer driehonderd woorden tegen een advertentie van één kolom, achthonderd millimeter.’

‘Toch geen slechte deal,’ wist Bavo, die op de hoogte was van grafische zaken en de opmaak van een krant. ‘En een zondagskrant heeft een goed bereik.’

‘Hoe ben je daar binnengekomen?’ kon Henri niet nalaten te vragen.

‘Gewoon een column opgestuurd en iemand getroffen die het met mij zag zitten.’

‘Zo makkelijk is het,’ wist Bavo. Hij keek bij die woorden alsof hij er zelf voor had gezorgd dat de rubriek in de krant kwam.

‘Nee, zo makkelijk is dat heus niet,’ bracht Wijnman daar tegenin. ‘Je moet mazzel hebben, de juiste persoon treffen. Iemand die erin gelooft…’

‘Wanneer begin je?’ vroeg Boog.

‘Voor dit weekend heb ik ‘m al ingestuurd,’ liet hij weten. ‘De deadline is donderdag twaalf uur.’

‘Lijkt me niet makkelijk,’ zuchtte de vrouw van Boog. ‘Elke week iets nieuws…’

‘Deze stuurde ik in,’ zei Wijnman. Hij stond op om het epistel op te halen van zijn bureau. Bij terugkomst gaf hij het A4’tje aan de vrouw van Boog. ‘Hier, lees maar…’

Ze ging ervoor zitten en hardop, om de anderen mee te laten oordelen, las ze:

Eerste klant

Elke winkelier herinnert zich zijn eerste klant. Die stelling heeft Winkelman aan een klein onderzoekje onderworpen.

Een vriend van hem, die een nering dreef in schrijfwaren, wist na jaren nog precies wie zijn eerste klant was geweest: een jongen in een korte broek, die om schoolspullen kwam. Die vriend had een stevige investering gedaan. Een hectische maand was voorafgegaan aan het openen van zijn winkel. Daar kwam die eerste dag een bedeesde jongen binnen en vroeg om schriftjes en pennen. Niet vaak zullen jongens van een jaar of tien zo serieus genomen zijn.

De eerste klant van Winkelman was een postbode die op zijn ronde de verbouwing van de winkel van dag tot dag volgde en zich blijkbaar had voorgenomen een steunaankoop te verrichten.

Die allereerste dag, Winkelman was bezig de laatste voorbereidingen te treffen voor het openingsfeestje, verscheen de postbode in de winkel. In eerste instantie snapte Winkelman niet wat de bedoeling was. Werd er nu al post bezorgd? vroeg hij zich af. ‘Toch niet al een rekening?’ vroeg hij.

‘Jullie zijn toch open?’ ging de postbode voorbij aan zijn kwinkslag. Hij was in vol ornaat, compleet met uitpuilende schoudertas.

‘Jazeker,’ blufte Winkelman.

‘Dan wil ik graag een flesje muskaatwijn van je.’

‘Dat kan,’ deed Winkelman mee. De kassa stond weliswaar niet op z’n plek, kleingeld was er nog niet en papier om iets in te pakken wel, maar waar?

‘Het is mooi geworden bij je.’ De postbode keek goedkeurend om zich heen. Hij betaalde met een biljet van twintig euro en Winkelman moest bij iedereen aanwezig schooien om kleingeld. Een mooie start, bedacht hij zich gegeneerd.

Zijn eerste klant nam opgewekt afscheid, de fles in een opgedoken zakje onder de arm.

Hoewel de postbode nog dagelijks langskwam, is hij niet meer binnengekomen en Winkelman vroeg zich af of de wijn soms slecht gevallen was. Dat bleek niet het geval, want enkele weken later bezocht een andere postbode zijn zaak en kwam het gesprek min of meer bij toeval op het onderwerp ‘Eerste Klant’.

‘Dat was een collega van je,’ zei Winkelman.

‘O ja? Wie?’ De postbode trok zijn wenkbrauwen op.

‘Die met dat kortgeknipte haar en die zwarte bril.’

‘Willem?’ verbaasde de postbode zich.

‘Ik weet niet hoe hij heet,’ zei Winkelman. ‘Hij heeft een snorretje…’

‘Ja, dat is Willem,’ zei de postbode stellig. ‘Maar dat kan niet, want hij is Jehova-getuige. Willem drinkt geen druppel.’

‘Hij loopt een beetje voorovergebogen,’ probeerde Winkelman nog een keer.

‘Dat is Willem,’ wist de postbode nu zonder twijfel. Hij bekeek Winkelman aandachtig en constateerde: ‘Dus je eerste klant was een geheelonthouder?’

Daar had Winkelman niet van terug.

Iedereen vond het een goed verhaal. Henri deed zelfs een poging tot klappen, maar zijn applaus stierf een zachte dood toen niemand hem daarin volgde.

‘Wat een mooie gedachte,’ zei Afra die graag opviel met een positief geluid. ‘Een start vanuit het niets.’

‘Och,’ kwam er uit Wijnman, het papier terugeisend door zijn hand op te houden, ‘je verzint weleens wat.’ Hij liep langer mee dan vandaag en was gewapend tegen complimenten met dezelfde dikke huid als waarmee hij kritiek pareerde. Geteisterd door ervaring, noemde hij dat.

Hoofdstuk 4

In diezelfde week zag de drone Atie verveeld door de binnenstad zwerven. Sinds haar terugkeer was ze in een gat gevallen, niet wetend wat ze met haar leven zou aanvangen. De mislukte rootsreis had haar zelfbeeld aangetast. De enkele vriendin waar ze op kon terugvallen, had met haar te doen. Die zag dat ze niet in staat was haar dagen te vullen met wezenlijke zaken.

Bovendien, Atie’s uitkering had een verlammende uitwerking op haar handelen. Een comfortabele situatie opbreken? Toch maar niet.

Veelal bouwde Atie haar dag rond één enkele boodschap. Nu was ze op zoek naar de juiste eyeliner bij Kruidvat. Haar ogen waren opvallend opgemaakt, met veel zwart om ze optisch te liften en de ongelijke stand ervan te camoufleren. Ze wilde cool overkomen. Hoe kom ik over? Hoe word ik gezien door anderen? waren allesoverheersende vragen.

De binnenstad werd ook bespied door strategisch geplaatste bewakingscamera’s. Veiligheid voor alles, was het devies.

Hoe zie ik eruit op die beelden? wilde Atie graag weten.

Bij het verlaten van de winkel, met de gejatte eyeliner veilig opgeborgen in de mouw van haar jasje, zwaaide ze balorig naar het blote oog aan de lichtmast op het Hofplein en wierp het een kushandje toe.

Eventjes had ze verwacht teruggefloten te worden bij het detectiepoortje in de winkel, maar er gebeurde niets. Zo gewoon mogelijk doorlopen en verbazing veinzen als je betrapt wordt, was haar voornemen. ‘Ohh, die is zeker per ongeluk in mijn kleding terecht gekomen,’ repeteerde ze haar smoes in de winkel met zicht op de lokkende make-up producten. ‘Sorry, waar kan ik hem terugleggen of zal ik hem afrekenen? Zegt u het maar.’

In de Magdalenenstraat stuitte ze op Hank, de geschifte bewoner van de Achterstraat. Eerder had Hank zijn terras gedeeld met Michel, toen die nog naast hem woonde. Michel was inmiddels verhuisd en had aanvankelijk tegen gereduceerd tarief zijn intrek genomen in de Koningshof. Ook toen hij nog boven de wijnwinkel woonde, was hij daar al vaak te vinden geweest. De losse sfeer - wars van pretenties - van de aangespoelde klandizie in de Hof beviel hem uitstekend.

Op zoek naar aanspraak zat hij toen met regelmaat tussen de winkeldeur van zijn voormalige huisbaas. Hoewel verstokt homo, hadden Wijnman en hij een warm bandje gehouden tijdens zijn afwezigheid boven de winkel, los van een erotische component.

Ondanks dat Hank zijn vroegere buurman Michel miste, had hij hem in hun laatste ontmoeting teleurgesteld van zich afgeduwd. ‘Ga jij maar weg,’ had hij hem als afscheid toegesnauwd. Hij voelde zich door hem in de steek gelaten, verraden zelfs.

Bij Hank was een schroefje los, misschien wel twee, en Atie was allergisch voor hem. Ook die mafketel wilde ze liever ontlopen, als betrof het een besmettelijke ziekte. Had ze niet genoeg aan haar eigen sores? Met geen mogelijkheid kon ze hem ontwijken in het smalle tussenstraatje.

‘Zo, op weg naar je vriendje?’ opende Hank goedmoedig. Hij droeg een gestreepte kaftan met een slijtplek op zijn dikke buik. Zijn grijze krullen piepten onder een gekleurde pothoed uit. Zijn bruine gezicht had een vale teint. Kleur kwam van zijn hoed en je kon zien dat hij die kleuring er zelf op had aangebracht, afgekeken van de Jamaicaanse vlag. Oorspronkelijk was hij van Curaçao en zijn verre Afrikaanse afkomst had hij hoog zitten. In alles probeerde hij zijn achtergrond te onderstrepen. ‘Zwarte mensen zijn vullis,’ was een van zijn treurige uitspraken. Zijn afkomst beheerste zijn leven in negatieve zin.

‘Ik heb geen vriendje,’ antwoordde Atie stroef. Ze was recht voor zijn neus gestopt. ‘En nu ik je toch spreek: ik wil eigenlijk geen contact met je. Dus laten we doorlopen.’ De harde waarheid spatte van haar lippen.

Hanks gezicht leek nog meer te verdorren door die botte opmerking. Samen met de grijze stoppels op zijn kin zag hij er ineens uit als een gebutst object.

‘Doe niet zo lomp,’ bracht hij er met moeite uit. ‘We kunnen toch gewoon aardig zijn tegen elkaar.’

‘Huichelen, bedoel je?’

‘Nee, dat doet iedereen al.’ Hij keek omhoog naar het grijze wolkendek en zei: ‘Daarover heb ik een brief naar onze regering gestuurd. Iedereen is oneerlijk. Er huist een kwaadaardige macht in alles.’ Met opgeheven vinger richtte hij zich dreigend tot Atie: ‘Jij bent tenminste eerlijk…’ Het klonk eerder duister dan complimenteus. ‘Ik ben bang,’ stotterde hij er achteraan. Zijn huid onder de stoppels verkreukelde verder. ‘Bang voor oneerlijke mensen.’ Hij keek haar hulpeloos aan en spuugde op de grond, alsof hij zich daarmee van zijn angsten kon ontdoen. Houvast zoekend aan de pui van de viswinkel begon hij zijn rechterschoen op te wrijven tegen de achterkant van zijn linker broekspijp. ‘Eerlijk,’ gromde hij misprijzend.

Ze keek naar de klodder speeksel voor haar schoenen. ‘Ik heb bijna geen vrienden,’ herhaalde ze en rukte zich los uit zijn wanen. ‘Dááááág,’ riep ze achterom.

Dat ze geen vrienden had, was overigens niet helemaal waar. Want nadat ze zich ontdaan had van haar gekke buurman, koerste ze in de richting van café De Kaasstolp aan het Waagplein waar ze veelal mensen trof van dezelfde leeftijd en snit.

Mensen met een deukje, zou Bavo ze noemen. Dat Bavo ergens onderweg zelf ook een deukje had opgelopen, bleef door hem liever onbenoemd.

‘Die dochter van jou wil niet deugen,’ zei hij eens plompverloren tegen Afra, nadat die een mantra van haar dochter voor hem herhaalde: ‘Werken is zonde van je tijd.’

Voor hem was werken heilig, vooral door anderen dan hijzelf.

‘Bijstandstrekkers moeten gedwongen worden om te werken voor hun geld. Kunnen alle Polen meteen het land uit.’ Altijd had hij zijn mening klaar, ook als niemand erom vroeg.

‘Onze Atie zit moeilijk,’ verdedigde Afra haar dochter, die ze dan steevast Onze-Atie noemde. Alle kritiek die ze op haar dochter had, verdween ineens achter een hoge verdedigingswal. Die kritiek was namelijk van haar en van niemand anders. Afblijven, straalde ze dan uit. ‘Ik heb doorgekregen dat ze niet weet waartoe ze op aarde is,’ legde ze uit.

‘Doorgekregen,’ bouwde Bavo haar na. Het sarcasme in dat woord overstemde alles en iedereen.

Terug naar Atie, die in haar geliefde café zat bij te komen van de confrontatie met haar gestoorde buurtgenoot. De afwijzing had haar veel kracht gekost en ze twijfelde of ze de juiste beslissing genomen had door Hanky-Panky, zoals ze hem in gedachten noemde, af te poeieren. Ergens is er een grens aan al dit begrijpen, sprak ze zichzelf moed in. Atie streek neer voor het raam en deed een bestelling bij Suus, die haar sectie bediende.

‘Weer in de stad?’

‘Al een poosje.’

Met uitzicht op het plein en die goeie, ouwe, trouwe Waagtoren, waarvan de steentjes oplichtten in een mager zonnetje, dronk ze haar koffie. Het had lang geduurd voordat ze de schoonheid van de stad kon zien. Voorheen was Alkmaar niet om te harden, zo dorps, zo verstikkend nuchter, zo niks-te-beleven.

Ze herinnerde zich een avond dat ze met haar verlangende ziel onder de arm door de Langestraat slenterde. Er stroomde een tochtige wind vanaf de monumentale Grote Kerk richting de Gewelfde Stenenbrug, die een opbollende plastic zak langs de gevels blies. Ze was voor een etalage blijven staan en bekeek de uitgestalde spullen zonder ze echt te zien. Ineens floepten de lichten uit en keek ze in een donkere ruimte. Om haar heen gingen ook de andere etalages op zwart. Dat was Alkmaar ten voeten uit: om twaalf uur gingen de lichten uit en droop je af. Nu, vele omzwervingen later, had ze toch een band gekregen met de stad, een die niet meer knelde. Ook de Waagtoren had haar geadopteerd.

Terwijl ze behaaglijk van haar koffie nipte, bekeek ze de passanten. Ze werd in haar overpeinzingen gestoord doordat een kennis aan haar tafeltje plaatsnam. Hij was kaal en zijn verharde hoofdhuid zat vol oneffenheden. Hij heette Johan, herinnerde ze zich. Om zijn nek droeg hij een smoezelige sjaal. Een soort theedoek met kwastjes aan de randen, die hij ruim om zijn nek gedrapeerd had, waardoor zijn kale knar als de kop van een schildpad uit de dekking stak.

‘Heb je zin om dit weekend met me naar een techno feest te gaan?’ vroeg hij ineens alsof het gerepeteerd was. Hij boog zich naar haar voorover, waardoor ze de muffe geur van zijn kleding opving. Of was het zijn adem? Ze keek naar zijn haarloze hoofd, naar zijn uitgedroogde gezicht met de schilferige huid. Hij probeert me te versieren, ging het door haar heen. Tegelijk werd ze overvallen door een vlaag van zelfhekel, een totaal mislukt gevoel nam bezit van haar.

Ze was laatst veel te ver gegaan tegen haar moeder, vond ze met Johan in haar blikveld. Wie had erop aangedrongen dat ze de pabo afmaakte? Wie had haar tranen gedroogd na elke verloren liefde? Wie had haar reis naar Maleisië bedacht en betaald? Wie had haar losgeweekt van haar laatste gewelddadige vriendje door aan de deur te verschijnen en haar onbehouwen ‘verkering’ de les te lezen. Ze herinnerde zich nog alle details.

‘Wat is dit hier voor een puinhoop,’ was Afra toen begonnen, terwijl ze met opgetrokken neus rondkeek naar de gore troep achter de kamerdeur. Ze had haar dochter meegenomen na betaling van het achterstallige huishoudgeld, waar die schoft om durfde te vragen.

‘Is dat het enige dat je tekortkomt, lapzwans.’ Tweemaal twintig euro stak ze onder een telefoon met kapot scherm op tafel. ‘Zo goed?’ Nog hoorde Atie de woedende verontwaardiging in die woorden.

Twijfel kreeg vat op haar. Mogelijk was ze toch de moeite waard en moest deze moeder echt van haar houden. Waarom anders al die inspanning? Maar hoe ze ook haar best deed haar moeder te waarderen, de cruciale eerste dag, die cesuur bij haar geboorte, bleek bepalend voor haar wankele eigenwaarde. Waarom ben ik aantrekkelijk voor iemand als Johan, vervolgde ze haar zelfkastijding. Wat wil hij van me?

‘Wat is het precies voor feest?’ vroeg ze met tegenzin. Al die tijd had hij braaf op een antwoord gewacht.

‘Techno,’ antwoordde hij. ‘In Hal 25 en het begint al om zes uur. Microclubben heet zoiets,’ vervolgde hij opgewekt.

Wat ben ik voor achterlijke figuur dat ik overweeg hierop in te gaan. Of ben ik een verwend trutje dat geen genoegen neemt met zo’n gesjeesd type? Ze schrok van haar eigen oordeel. Hij doet zijn best, moest ze toegeven.

‘Wanneer is het?’

‘Aanstaande zaterdagavond zes uur.’

‘Zaterdagavond zes uur,’ herhaalde ze bedachtzaam. ‘Gaat dat wel door in deze warrige tijden?’

‘Vermoedelijk niet,’ moest hij toegeven. ‘Ik bel even.’ Hij greep naar zijn telefoon en toetste het nummer in. ‘Een voicemail,’ zei hij en hief zijn hand om stilte. Aandachtig luisterde hij het bericht af. ‘Afgelast,’ zei hij tenslotte en haalde de telefoon van zijn oor. Dankbaar keek ze naar het dovende mobieltje alsof dat haar gered had.

‘Ik had ook niet gekund,’ probeerde ze zich een houding te geven. Ze zette haar nagel in haar arm en kneep zichzelf net zo hard dat de pijn alle twijfel over zijn uitnodiging bij haar wegnam.

‘Wanneer kun je wel? We kunnen ook iets anders afspreken?’

‘Ik zit momenteel nogal moeilijk,’ hield ze hem af. ‘Ik lig overhoop met mijn moeder. Mijn hoofd staat nergens anders naar, sorry.’ Teleurgesteld stond hij op en bracht zijn lege kopje naar de bar. Toen hij bij het weggaan langs haar liep, stak hij een hand uit, kneep vertrouwelijk in haar schouder en liet weten: ‘Zeg je me wanneer ik je kan vragen voor een volgende keer?’

‘Ja, dat is goed.’

Nadat hij uit het zicht was, bleef ze gebukt gaan onder een zeurende afwaardering van haar eigenste ik. Hele en halve zinnen uit de woordenwisseling met haar moeder tuimelden door haar hoofd. ‘Bemoei je met je eigen leven,’ en ‘Stort je eens in een avontuur.’ Met ‘laat dat daar eens doorsteken door een lekkere kerel,’ was ze mogelijk te ver gegaan. Wie bewees ze een dienst door zich zo te gedragen? Wat deed het ertoe wie gelijk had?

Ineens werd het haar allemaal te veel. Ze wilde weg, weg van haar moeder, weg van deze knusse kaasstad, weg van alles wat haar maakte tot wie ze was en wat haar voorkwam als een groot misverstand. Zelfs wanneer ze in Maleisië had kunnen achterhalen wie haar echte ouders waren, dan nog zou dat geen verschil maken, wist ze ineens. Hadden die haar immers niet weggedaan? In tegenstelling tot haar eerdere genoegen, wilde ze ineens alles voorgoed achter zich laten, zich losrukken uit haar oude bestaan om haar eigen leven te beginnen, dat ergens op haar lag te wachten. Maar waar? Ze kon naar het station lopen: linksaf naar Amsterdam, rechtsaf naar Den Helder. Twee schamele mogelijkheden, meer niet. En daar moest geld voor zijn.

Het vervelende gevoel dat er een klik was tussen haar en Johan en ze daarvan gruwde, overheerste voor even de afkeer van haar moeders betutteling. Nog altijd voelde ze de afdruk van zijn hand op haar schouder. Een afdruk van zijn uitnodiging, die zich had vastgezet in haar bovenkamer en daar onuitgenodigd had plaatsgenomen, alsof hij er thuis was. Wat moest ze met hem aan?

Ze keek naar de nagelafdrukken in haar onderarm en zag een beetje bloed. Waarom geef ik toe aan iets wat ik eigenlijk niet wil, kwam het in haar op. Hoe kom ik onder zijn avances uit? Als een kameleon pas ik me aan. Wie ben ik toch? vroeg ze zich opnieuw af.

Had de pandemie, die buiten heerste, haar gered? Waar was de bravoure gebleven waarmee ze haar stapelgekke buurman nog geen twee uur geleden had teruggewezen? Allemaal vragen waar ze niet vrolijk van werd.

In haar jaszak voelde ze de gejatte mascara zitten. Zonder aanwijsbare overgang was ze ineens ook ontevreden over haar lichaam: haar knokige knieën, haar benige polsen. Met heldere blik, het rechteroog meer toegeknepen dan het linker, bekeek ze zich kritisch alsof ze een vreemde zag. Ze wilde de mascara gebruiken, maar miste een spiegeltje. In plaats daarvan likte ze het bloed van haar arm en voelde zich schuldig. Alles wat fout was gegaan de afgelopen tijd klonterde samen en nam bezit van haar. Ik ben nergens goed voor, was haar conclusie. De metalen smaak van het bloed in haar mond hielp ook al niet mee.

De rest van de dag voelde ze zich aangeslagen. Al het misprijzen lag stijf samengepakt achter haar voorhoofd en al die tijd vermeed ze in een spiegel te kijken. Ze had geen zin in zichzelf.

Hoofdstuk 5

Overdag is de Achterstraat een bedrijvig stukje binnenstad, geworteld in de dagelijkse gang van zaken en draagt tegelijkertijd de geheimen van een toekomstige wereld in zich mee, zegt de proloog.

In het weekend werd het straatje gebruikt als plasplaats en moesten de brave winkeliers er op maandagen met emmer en bezem op uit om de kots tussen de straatstenen weg te schrobben. Het wegdek liep af en tijdens Koningsdag - als de nood overloopt - stroomde de pis tussen de plastic wegwerpbekers door van de ene kant van de straat naar de andere. Het kroop schuimend onder de deur door van Hanks entree, waar de drempel laag was en geen barrière vormde tegen deze tsunami. Zelfs vrijpostige meiden hurkten ongegeneerd in de smalle ruimte tussen de achtergelaten auto’s en de gevels om hun plas te lozen. Soms stond er een vriendin op wacht om het zicht op hun blote billen te blokkeren. Tegen elke prijs moest de blaas worden geleegd tijdens zo’n zuipfestijn.

Op gewone dagen was het een braaf straatje. Zoals eerder aangegeven verzamelde de klandizie van de wijnwinkel zich op gezette tijden samen met enkele van haar bewoners rond de wijnton of aan een tafel in de dependance van de winkel om het leven door te nemen: hun tegenslagen te benoemen en hun triomfen te delen met de aanwezigen.

Wat ik nu toch meemaak… was vaak het begin van een al dan niet gechargeerde uiteenzetting.

Deze zaterdagmiddag werd met smart gewacht op de volgende column van Wijnman die een dag later in de krant zou verschijnen. Inmiddels was iedereen benieuwd naar de wekelijkse uitkomst van Wijnmans schriftelijke escapades.

‘Waar gaat het deze keer over?’ vroeg Bavo. Hij probeerde al te veel nieuwsgierigheid uit zijn stem weg te houden.

‘Over een man die tot het inzicht komt dat zijn leven slechts uit toegift bestaat,’ antwoordde Wijnman. Het klonk nogal aanmatigend na de vlakke vraag van Bavo, alsof hij wilde zeggen: ‘jij zou ook best iets van dat onderwerp kunnen gebruiken.’ Maar zijn terechtwijzing was te subtiel en verdween in Bavo’s schallende weerwoord:

‘Dat is een fijne gedachte. Heb je dat schrijfsel bij de hand?’

Wijnman stond op en ging naar binnen om zijn bijdrage uit de printer te trekken. Na terugkomst gaf hij het blaadje aan Bavo.

‘Dit is hem.’ Bavo las hardop om - mocht het een misbaksel zijn - iedereen te laten delen in deze ongein. Gedragen vatte hij aan met de titel: De Moderne Bejaarde. Bij die woorden keek hij geamuseerd in het rond alsof hij een mop verteld had. Toen niemand lachte, ging hij verder.

De Moderne Bejaarde, ving hij nogmaals aan.

‘We leven in een fantastische tijd,’ riep De Moderne Bejaarde halverwege zijn betoog. Winkelman was intussen zijn zaak aan het ordenen: de betaalstrook uit de kassa kort, het foliepapier op de toonbank op orde, het pinapparaat recht. Op de achtergrond klonk zijn favoriete muziek: Sketches of Spain van Miles Davis. Tegelijkertijd luisterde hij naar zijn klant, die hij rond de tachtig jaar schatte.

‘Vlak na de oorlog was ik nog een ukkie,’ hoorde hij De Moderne Bejaarde zeggen. ‘We woonden in Rotterdam en alles lag in puin. Het was verschrikkelijk.’

‘U woonde in Rotterdam?’ liet Winkelman plichtmatig van zich horen.

‘Ja.’ De Moderne Bejaarde had zijn zware tas met flessen op de grond gezet en gaf daarmee aan niet meteen te willen vertrekken. ‘Met mijn grote broer zaliger scharrelden we tussen de puinhopen op zoek naar eten. Dat was toen een verschrikking, maar dat is het nu niet meer. Nu is dat juist een voordeel gebleken.’ Winkelman merkte dat het gesprekje hem begon te interesseren. Hij stopte met zijn opruimritueel en nam plaats op het puntje van de toonbank. ‘Vertel es verder.’

‘Alles daarna relateerde ik namelijk aan die periode,’ legde De Moderne Bejaarde uit. ‘Ik kan me er nog elke dag over verbazen dat we zomaar alles kunnen kopen, dat de winkels vol liggen met van alles en nog wat. Ook dingen die je nooit zou willen hebben en waarbij je moet raden waar het voor dient. Maar het is wél te koop.’

Winkelman keek geamuseerd naar zijn klant.

Ook Bavo keek met dezelfde geamuseerde blik in het rond om te checken of iedereen nog bij de les was. ‘Zijn jullie nog wakker?’

Iedereen knikte. ‘Ga door,’ gelastte de vrouw van Boog.

‘We leven in een fantastische tijd,’ herhaalde De Moderne Bejaarde. ‘Al die apparatuur van tegenwoordig waarmee we verbonden zijn of waarmee je de prachtigste muziek kunt beluisteren. Dat was er vroeger allemaal niet.’

‘Ja,’ beaamde Winkelman mat. Hij werd een beetje moe van zo veel geestdrift. Hijzelf en apparaten waren sowieso een onmogelijke combinatie: veel te logisch.

‘Is het niet geweldig,’ vervolgde zijn klant. ‘Ik ben zelfs op mijn ouwe dag nog gaan studeren… Ik…’

‘En is het al dik vijfenzeventig jaar vrede bij ons,’ opperde Winkelman voorzichtig meegaand in de uitgelaten stemming. ‘Nog zo’n opsteker.’ De Moderne Bejaarde liep nu op de toonbank toe, boog zich over naar zijn toehoorder en keek even waakzaam om zich heen alsof het om het achterste van zijn tong ging. ‘Weet u, ooit heb ik besloten nooit meer bang te zijn. Als mijn ouders indertijd een bom op hun kop gekregen hadden, was ik er niet geweest.’ Hij knipoogde met beide ogen. ‘Nu is mijn leven één langgerekte meevaller. Zo zie ik dat…’ Hij liep terug naar zijn tas met flessen, tilde die van de grond en besloot vergenoegd:

‘Zo, nu ga ik gauw al die lekkere wijnen opdrinken, samen met een leuke buurvrouw. Nog zoiets...’

Bavo vouwde het epistel dubbel en nam een houding aan alsof het verhaaltje uit zijn eigen koker kwam.

‘Prachtig,’ zei de vrouw van Boog. Ze probeerde de blik van Wijnman te vangen, maar die keek neutraal over de hoofden heen alsof hij niets met zijn eigen bedenksel te maken had.

‘Zó diepzinnig,’ concludeerde Afra. ‘Ik wou dat ik zo mooi kon schrijven, dan wist ik het wel.’

‘Wist je wat?’ vroeg Bavo neerbuigend.

‘Ik zou graag schrijfster zijn geworden,’ zei ze, de hoon in Bavo’s vraag negerend.

‘Gewoon gaan zitten en beginnen,’ adviseerde Wijnman.

‘Ik weet niets om te beginnen.’

‘Als je het begin weggooit, wordt de rest vanzelf het begin,’ zei Wijnman. Hij was een adept van de simpele aanpak. In zijn jonge jaren was zijn bijnaam Pancho Primitivo geweest en hij had die tot een geuzennaam gemaakt. Met die instelling had het kwellen van anderen weinig vat op hem gekregen. Ook toen al had hij elke zure opmerking omgedraaid. Ben je niks en je verbeeldt je niks, dan ben je twee keer niks, was hem van huis uit meegegeven.

Zou deze slogan niet ook van toepassing op Atie kunnen zijn? vroeg hij zich ineens af, haar omstandigheden kennende. Om haar beter te begrijpen zou door intimi dieper in haar binnenste gezocht moeten worden. Hij keek naar Afra, die juist druk was met haar ketting; een amulet aan een lang leren koord. Blijkbaar te lang, want ze friemelde er achterop een knoop in. Een feit was dat Atie weinig geduld had met de mensen om haar heen, wist hij. En ze was vastbesloten anders te zijn dan iedereen in haar omgeving.

‘Staat aanpassen gelijk aan overgave?’ vroeg ze Wijnman laatst. ‘Of ben ik soms een dwarsligger pur sang?’ Je niet te veel blootgeven was nog zo’n opgedane ervaring voor haar, had hij de indruk. Figuurlijk gesproken dan, want met fysiek bloot had ze geen enkele moeite, had hij begrepen van haar moeder. Daarin was ze zonder scrupules. Hetgeen duidelijk zal worden in het vervolg van deze vertelling.