Over het boek

Mol komt na jaren zijn jeugdvriendin Nora tegen. Die blijkt nu stevig te zijn geradicaliseerd als strijder voor dierenrechten. Net als vroeger sleept Nora hem moeiteloos mee in wat ze ook onderneemt. Ook in de activistische waanzin van haar huidige leven. Tegen de tijd dat Mol aan bezinnen toe is, ligt hij in een sloot langs het grootste slachthuis van het land dat hij zojuist met Nora en haar handlangers in brand heeft gestoken. Het tot bezinning komen lijkt goed te gaan, tot blijkt dat Nora ook daarin de richting bepaalt. Van haar moet hij instructies schrijven over hoe een slachthuis in brand te steken en welke fouten je moet vermijden. Onder protest doet hij dat.

De instructies, geschreven in Trujillo’s kenmerkende humoristische stijl, is naast een fantastisch verslag van revolutie in uitvoering door lieden met meer idealen dan kunde, vooral een ode aan het juist in deze tijd zo onontbeerlijke geloof in het goede.

Over de auteur

Carolina Trujillo (Montevideo, 1970) is schrijfster en columniste voor NRC Handelsblad. Ze studeerde af aan de Filmacademie in Amsterdam en debuteerde in 2002 met de roman De bastaard van Mal Abrigo, die bekroond werd met de Marten Toonder/Geertjan Lubberhuizen-prijs. In 2009 verscheen De terugkeer van Lupe García, waarmee ze op de shortlist van de AKO Literatuurprijs stond en de BNG Nieuwe Literatuurprijs won. Daarna volgden de romans De zangbreker (2014) en Vrije radicalen (2017). Voor Meisjes in blessuretijd ontving ze in 2019 de Jan Hanlo Essayprijs en in 2022 verscheen Messi en Suárez. De gelekte gesprekken.

Titelpagina

Carolina Trujillo

DE INSTRUCTIES

ROMAN

Colofon

Copyright © 2024 Carolina Trujillo

Afbeelding voorzijde © Trujillo

Vormgeving Koppernik

Verzorging e-book Ferdinand Rusch, Formaat.nl

ISBN 978 90 834 1199 6

NUR 301

www.koppernik.nl

Dit e-book werd gemaakt op basis van de eerste druk, 2024, ISBN 978 90 833 4717 2

Dit ebook is gemaakt door Ferdinand Rusch van Formaat te Haarzuilens. De rechten van de eWorkflow en de CSS berusten bij Ferdinand Rusch. Plagiaat is niet toegestaan - advies vragen wel. Dit kader wordt niet zichtbaar gepubliceerd in het ebook. Het wordt op prijs gesteld om klachten of opmerkingen over het ebook door te geven. Dat kan naar studio@formaat.nl.

# VERDWAALD VARKEN

Het was oud en nieuw, een uur na middernacht toen ik, een volwassen vent met een vaste baan en in bezit van een verklaring van goed gedrag, gekleed in een zelfgemaakt varkenspak aan de rand van een industriegebied in een sloot viel. Het ijskoude water kwam meteen tot mijn borst, mijn voeten vonden geen vaste bodem en ik kon niet zien waar de wal was omdat de capuchon met varkensoren over mijn ogen was gezakt. In mijn val was ik, dacht ik, gedraaid en dat maakte de desoriëntatie compleet.

‘Je bent niet alleen,’ probeerde ik hardop te zeggen, het waren woorden uit het mantra dat Nora ons had gegeven voor panieksituaties: Je bent niet alleen, je bent deel van iets groters. Als je het bleef herhalen moest je vanzelf kalmer worden, maar ademen was al moeilijk, woorden uitspreken leek onmogelijk. Ik hapte naar lucht. Deel van iets groters.

In de verte dreunde een zware housebeat. Ik wist niet zeker of ik hem hoorde of dacht te horen, maar die beat was op dat moment het enige wat houvast bood. Met een armbeweging schoof ik de capuchon naar achteren. Ik zag weer. Donkere nacht, donker water.

Het varkenspak was gemaakt van een roze slaapzak die zo was geknipt dat van de overgebleven stof de voor- en achterpoten konden worden gemaakt. Eenmaal in elkaar genaaid hadden we de stof overspoten met brandvertragende coating. Daarvan werd elk pak twee keer zo zwaar. Ook bleef je die coating ruiken, hoe lang we die pakken ook ventileerden.

Nu was die chemische lucht toch verslagen door het slootwater, dat stonk alsof er lijken in lagen, en ik daarin rondslaan op zoek naar iets wat grip gaf. Als er geen vuurpijlen in de lucht knalden, werd het pikkedonker. Mijn rechterhand had beet, greep iets wat voelde als oever. Mijn linkerhand volgde. Ik was terug op aan land. Een vuurpijl ging gillend de nacht in en spatte uiteen als een rode ster. Gelukkig nieuwjaar, ouwe.

Toen ik me tot mijn middel uit het water trok, stond ik oog in oog met een varken, een dat wel echt was. Ik probeerde in die houding te blijven om in ieder geval de gelijkwaardige ranghoogte te behouden, maar stilstaan betekende weer in de blubber wegzakken. Die varkenspakken leken hun topgewicht al gehaald te hebben, maar verrassing, doorweekt werden ze nog zwaarder. Het echte varken, een zeug die zo te zien haar leven lang had geworpen, snuffelde waarschijnlijk voor het eerst aan gras. Ze had belangrijker dingen aan haar hoofd dan een wat verfomfaaide soortgenoot die te water was geraakt. Dat kwam goed uit, want dan kon ik verder met proberen te bepalen waar ik vandaan was gekomen en vooral waar ik nu heen moest. Ik, een varken dat nu wilde dat hij zijn telefoon bij zich had mogen hebben. Verderop liep nog een zeug die geen interesse in mij had. Ik deed weer een poging mezelf uit de sloot te trekken en faalde. Toen ik het terugglijden tot een halt had weten te brengen, merkte ik dat er iets belangrijks was veranderd. Het duurde even voor ik doorhad wat. De muziek klonk harder. Bij de houseparty Dinosaurs Dance Delight had iemand de volumeknop een slinger gegeven. Dat betekende dat de politie gearriveerd was. Dj’s willen er altijd met een knal uit, net als de meeste gekken. Het gunstige was dat het dan niet meer lang zou duren voor alle bezoekers het feestpand uit zouden stromen. Niet dat je als slootvarken makkelijk in een feestelijk uitgedoste mensenmenigte kunt opgaan, maar toch, chaos was chaos. Chaos was de dertiende deelnemer aan dit hele plan en een speler aan onze kant. Volgens Nora dan. Met chaos bedoelde ze niet haar hond, die toevallig zo heette, maar echte chaos.

Koplampen van een auto kwamen dichterbij. Ze leken precies de plek te belichten waar ik verkeerd was gelopen. Na de kruising te ver naar links in plaats van rechtdoor en toen de sloot in. De lantarenpaal op dat kruispunt hadden we een nacht eerder uitgetrapt. Mayo en ik. Zijn armen zaten nog onder de brandwonden, maar zijn benen deden het prima.

Van de vier lantarenpalen die uit moesten, waren er drie met traditioneel schoppen uit gegaan, toen moest Mayo even de berm in. De spanning sloeg bij hem altijd op zijn darmen. De laatste lantarenpaal kregen we met schoppen niet uit. Daarvoor moesten we zwaardere middelen inzetten. Nothing fancy, had Nora gezegd. Dat werd een baksteen. Alles bij elkaar had het een betrouwbare duisternis opgeleverd langs de hele zijkant van het slachthuis, een duisternis die door de aankomende koplampen was opgeheven. Achter de witte bundels werd een blauw zwaailicht zichtbaar. Het was een politiewagen.

Hij sloeg linksaf en kwam mijn kant op. Ik probeerde zo min mogelijk te bewegen en tegelijk niet af te zinken. Ze passeerden zo dichtbij dat ik de gezichten van de agenten in het dashboardlicht kon zien. Ik probeerde te knorren maar ik kreunde, of vice versa. In de verte kwamen meer zwaailichten onze kant op. Een assortiment van brandweerwagens, politie en ambulances. Alles wat op oud en nieuw paraat stond, kwam nu over die tweebaansweg naar industrieterrein de Trechter. Sirenes loeiden af en aan en ik modderde quasi-nonchalant in de sloot op zoek naar een stukje oever waarlangs ik het water uit kon, waarschijnlijk om eenmaal aan wal in de modder te gaan rollen.

Het varken dat ik was geworden, kwam nog een varken tegen, een dat met zijn neus in het gras wroette. Weer een zeug. Weer een die waarschijnlijk voor het eerst in haar leven gras meemaakte. Ze had een groot rood nummer op haar flank. Drieëntwintig. Het nummer van de dood die dag. Van haar dood in ieder geval. Toen ik langsdreef keek ze even op en kauwde op een graspol alsof ze zei: ‘Hé, moet je kijken. Dit moet gras zijn, broer. Het bestaat echt. Kom proeven.’ Het aanbod was verleidelijk, maar ik was een varken met haast, een varken met plannen, een varken waarop werd gewacht en dat niet begreep hoe hij de afslag gemist had. Een varken dat nu toch maar weer terugwaadde door het water op zoek naar een geschikte plek om uit die pokkensloot te raken. Het vuurwerk kleurde de nacht rood. Dat betekende dat de paarse fase over was. Bij rood moesten we al bij de kano’s zijn en ik wist niet eens welke kant op de rivier lag. Ik was een varken dat zich de plattegrond van het gebied probeerde te herinneren, een varken dat altijd slecht was geweest in aardrijkskunde en dat bij de opdracht de omgeving goed in het hoofd te prenten het huiswerk versloft had en daar nu spijt van had. Zo’n varken.

# PRECIOUS MEAT B.V.

Een klein uur voor ik de sloot in liep, lag ik in een neopreen winterwetsuit plat op mijn buik in een weiland te hopen dat de molotovcocktails in mijn rugzak niet zouden lekken. Dimitros zei dat zijn doppen het betrouwbaarste waren dat er bestond, maar dan moest je Dimitros vertrouwen en dat deed ik niet. Door de verrekijker keek ik naar het slachthuis aan de andere kant van de weg. Het was een betonnen kolos van driehonderdvijftig meter lengte. De breedste delen besloegen honderd meter, de smalste ruim vijftig.

Het dak waar wij op moesten klimmen was het laagste en het was acht meter hoog. Wij waren Abby, Chip en ik, op papier: team Pruimen. Op ons buik in het weiland wachtten we op Chip. Abby lag vlak achter mij. Achter haar lag Nora. Daar weer achter lag de rest. In totaal acht gekken in zwarte wetsuits op de rand van het nieuwe jaar.

Abby kroop dichter naar mij toe.

‘Zie je hem?’ Ik hoefde niet te antwoorden. Niet met woorden. Abby wist het zo ook wel. Ik zag hem niet, maar in de duisternis van dat weiland zag je niks zolang er geen vuurwerk de lucht in ging. Ruim voor twaalven gebeurde dat bijna niet. Niet in landelijk gebied. Abby keek ook naar het slachthuis, maar zonder verrekijker. Ze had haar inhalator vast, zette hem aan haar mond en kneep erin. Een, twee, drie keer ademen. Voor een actie kreeg ze het benauwd. Als we eenmaal begonnen was er niks aan de hand.

‘Het lijkt elke keer groter,’ zei ze. Ze bedoelde het slachthuis. Het ultramoderne kroonjuweel van Precious Meat B.V.

Chip rende met een noodgang voorbij. Abby en ik keken elkaar aan. Hem roepen konden we niet. We moesten stil zijn. In verlaten gebieden dragen stemmen ver. Ze sprong op en rende achter hem aan. Zij was sneller dan ik. Even later kwamen ze samen uit de duisternis en ploften naast me in het gras.

‘Ik zag jullie niet,’ zei Chip. Hij droeg een strak maatpak. Antraciet, niet grijs had hij nog uitgelegd. Hij deed zijn jasje uit, daaronder had ook hij een wetsuit aan. Met het jasje dekte hij zijn telefoon af zodat hij ernaar kon kijken zonder dat het licht van het beeldscherm ons zou verraden. Hij swipete langs beelden die onze bewakingcamera’s op dat moment maakten. Chip was kort voor Chipman en voor zover ik wist was ook dat een bijnaam. Ik vond hem nogal blij grijnzen voor iemand die van nature chagrijnig keek. Hij had wenkbrauwen als puntige dakjes, daarom leek het of hij altijd boos was. Nora zei een keer dat hij een resting bitch face had. Doris zei dat dat een resting asshole face heette. Met een wat verwijfd gebaar zei Chip dat hij dan liever een resting bitch face had.

Nu straalde dat gezicht in het nachtelijke weiland met een gelukzalige grijns die totaal ongepast was voor de situatie. Het was bijna twintig voor twaalf. In de verte bonkte de housebeat. Even werd er in de hele omgeving geen vuurwerk afgestoken. Iedereen spaarde zijn knallen voor middernacht. Stilte voor de storm.

‘Ik denk dat ik xtc heb gehad,’ zei Chip in het licht van zijn telefoonscherm.

‘Wat?’ zei ik, maar ik had hem perfect verstaan.

‘Iedereen op dat feest, ze hebben het in de drankjes gedaan.’ Hij knikte naar mijn verrekijker. ‘Zie je wat?’

Ik zag dat hij high was. ‘Ben je oké? Kun je dit nog afmaken?’

‘Met m’n ogen dicht,’ zei hij.

Dat Chip niet in paniek leek vanwege de ongevraagde xtc bewees voor mij dat het niet de eerste keer was dat hij die op had. Hij was in de veertig, misschien vijftig. Stedelingen van die leeftijd hebben partydrugs gedaan zoals andere generaties rookten. Met de beelden van onze camera’s kon hij de hele omgeving rond het slachthuis in de gaten houden. Op de telefoon maar een camera per keer, op een groter scherm meer.

Nora vroeg of iedereen klaar was. Iedereen lag bij twee graden onder nul op zijn buik in het gras. Iedereen was meer dan klaar. Ze telde af: ‘Vijf... vier... drie... twee...’ Ik had nog kunnen zeggen dat een van onze teamleden een dopingprobleem had, maar het leek me niet dat dat nog zin had. Toen Nora bij nul was, was het heel even stil. Niemand ademde tot eindelijk de knal van opgeschaald illegaal vuurwerk door de lucht dreunde. Hemelsbreed ontstond die knal vijfhonderd meter bij ons vandaan. Over straat was het vijfhonderdtachtig meter. Dan was je bij de voorkant van het slachthuis, waar het kantoorgedeelte was en waar Doris zojuist haar werkstuk had ingeleverd. Terwijl de dreun wegstierf, zwol de melodie aan van kapot vallend glas.

Het was de bedoeling dat ze een paar ramen zou laten springen, genoeg om die beveiligers naar de voorkant te lokken en daar een tijdje te laten blijven. Er waren er minstens vier aanwezig. Bewakingscamera’s lieten zich netjes in kaart brengen. Beveiligers en drones kon je alleen afleiden.

Uit de reconstructies die later op televisie werden getoond, bleek dat die eerste kleine explosie – zo werd die van Doris tot haar grote ergernis genoemd – geen ruit in de voorpui heel had gelaten. Slachthuizen staan niet bekend om hun uitgebreide raamwerk, maar het trappenhuis van het kantoorgedeelte, dat geheel uit glas had bestaan, was na die kleine explosie een open gevel. Dat was niet heel gunstig, want nu zou de politie waarschijnlijk eerder worden gebeld.

Later zei Doris dat ze de bom volgens plan in de brievenbus had gestoken. Na wat doorvragen kreeg Nora er wel uit dat ze hem wat zwaarder had gemaakt dan de prototypes waar we mee geoefend hadden. De uiteindelijke bom maakte Doris zonder hulp, wat beter zonder supervisie kon worden genoemd. Zo ingewikkeld was zo’n bom niet. Een metalen pijp gevuld met kruit uit strijkers. Daar had ze wat meer van genomen dan in het recept stond en de pijp was wat langer. De aandacht van de beveiligers zou ze niet krijgen met een ordinair knalletje, zei ze. Honderd strijkers in een pijp was tot dan de grootste bom die we hadden doen afgaan, in ieder geval waar ik bij was. Daar hadden we een eik mee gespleten. Niet dat we erop uit waren de boom te doden, maar hij stond op de verkeerde tijd op de verkeerde plaats. Dat is met oude bomen meestal zo. Dat klinkt misschien diep, maar zo bedoel ik het niet.

# IN ORDER OF APPEARANCE

De eerste keer dat de slachthuisgroep bij elkaar kwam, was op Nora’s verjaardag. Dat vierde ze met wat speciale vrienden op een camping waar ze een bungalow had gehuurd. Zelf zou ze er van dinsdag tot het einde van het weekend zijn. Ze rekende erop dat ik meeging. Haar haren, die ze in die tijd ravenzwart had geverfd, speelden springerig rond haar gezicht. De honden konden allemaal mee.

‘Hoeveel mensen komen er?’ vroeg ik.

‘Vijf of zo,’ zei ze.

‘Oké,’ zei ik. Vijf was te doen. Ik hield niet van logeerpartijen met veel mensen. Dan deed ik geen oog dicht. Dat wist ik van de schoolreizen.

Om op de camping te komen was het twee uur rijden. Eerst pikten we Doris op. Die wachtte op een parkeerplaats tussen enorme galerijflats in een buitenwijk waar vooral minima woonden. Ik bracht de auto precies voor haar tot stilstand zodat ze achterin kon stappen, maar zij deed een stap naar voren en opende het portier van Nora. Nora ging haar plaats niet afstaan. Doris sloeg haar armen over elkaar.

‘Ik ga niet bij de honden.’

‘Je gaat niet bij de honden, je gaat op de achterbank, waar de mensen met chauffeur zitten, zeg maar.’

Doris had zo’n zandloperlichaam waar iedereen altijd net iets te lang naar moest kijken. Als ze je daarop betrapte kreeg je meestal een glimlach. Ze had een spleetje tussen haar tanden, een hoop tattoos en een neusringetje. Allemaal dingen die ik hopeloos sexy vind, maar die ze neutraliseerde met een onvoorspelbaar rotkarakter. Of dat maakte ik mezelf wijs. Van dat neutraliseren.

‘Stap in, we zijn laat,’ zei Nora. Met theatrale tegenzin opende Doris het achterportier. Toen ze achter Nora had plaatsgenomen, omhelsde ze haar en gaf haar een kus op haar wang.

Tien minuten rijden verder wachtte Abby met een kleine rugzak op een parkbankje. Ze was altijd de lichtst bepakte van ons allemaal. Dat had ze jong geleerd omdat ze vaak van huis wegliep zei ze. Ze nam plaats naast Doris met haar rugzak tussen hen in. Ik reed soepel weer de weg op. Als ik die drie in de auto had, zag ik mezelf als Charlie in Charlie’s Angels, al was ik hooguit Charlies bode.

Doris en Nora hadden elkaar altijd veel te vertellen. Doris was haar baantje in het café zat. Zo zat dat ze overwoog terug naar schoonmaakwerk te gaan. Of weer de prostitutie in.

‘Dat is nergens voor nodig,’ zei Nora.

‘Jij hebt makkelijk praten. Ik verdien geen fuck, met muziek verdien je niks en dit onderhouden kost geld.’ Bij dit gebaarde ze met haar zwart gelakte nagels langs haar lichaam.

‘Had je beter je best moeten doen op school,’ zei Nora.

Alsof zij dat had gedaan.

‘Als ik me had laten indoctrineren zat ik hier niet,’ zei Doris. ‘Dan was jij allang het ziekenhuis in geslagen. Of je zat vast.’

Nora snoof gemaakt honend. Via de spiegel keek ik naar Abby, die met elke hand een hond aaide. Nora en Doris waren een vuurtje waar wij, de stillere types, ons aan warmden.

‘Mogen we al weten wie er bevestigd hebben?’

‘Dat hoor je als we er zijn.’

‘Komt Dimitros?’

‘Zijn we er al? Nee, we zijn er niet.’

‘Zeg dan. Wie komen er?’

Nora hield haar telefoon op naar Doris. Nooit over acties praten als de telefoons aan staan. Doris wist dat. Ik ook, alleen was dit, voor zover ik wist, een verjaardag.

‘Mag ik dan voorin?’

Nora reageerde niet.

‘Mag niet voorin, mag niet weten, mag niet bellen,’ zei Doris. ‘No-ra, No-play, No-fun.’

Het was dik twee uur rijden, maar het voelde veel korter.

Bij de camping ging de slagboom omhoog. Alles was al geboekt en geregistreerd. Het was een frisse voorjaarsdag. Onze bungalow was die waar twee kerels op het hekje leunden met hun gezicht naar de lentezon. De ene had een grote bos gelige dreadlocks en een legerjas, de andere een glimmende kuif en krijtstreeppak. Mayo en Chip. Toen ik de auto geparkeerd had, merkte ik pas dat er een derde aanwezige was. Een slungel met lang haar, baard en sandalen zat half in de schaduw. Van dichterbij bleek het een soort Jezus van in de vijftig met een elektrische sigaret. Dimitros.

Nora straalde toen ze haar speciale vrienden zag, maar het gebaar waar ze hen mee begroette was met opgehouden telefoon een hand voor haar keel langs halen. Of iedereen zijn toestel helemaal uit had staan. De meesten knikten. Zij klikte de hare open en haalde de accu eruit. Dat impliceerde dat wij dat ook moesten doen. Doris, Mayo en ik stonden nog te rommelen met onze telefoons toen Nora de bungalow opende.

Het vuur brandde in de haard. In de keuken waren Saleem en Antonella al druk bezig. De eerste keer dat ik Antonella in het echt zag, had ze ook in een keuken gestaan. Dat was bij Nora thuis. Ik dacht de hele tijd al dat ze me bekend voorkwam, maar dat gebeurde me met die vrienden van Nora constant omdat je activisten meestal alleen bij acties ziet en dan weer een hele tijd niet. Pas na het eten, toen ze de afwasmachine stond in te ruimen, realiseerde ik me dat ze Antonella Tahiri was. De actrice. Meestal speelde ze de bloedmooie echtgenote van de moordenaar. Ik had zelfs films gezien met haar op het affiche. Misschien was het maar goed ook dat ik het pas na het eten doorhad. Anders had ik geen woord tegen haar kunnen uitbrengen. Niet dat ik zonder starstruck te zijn een spraakwaterval was.

Eenmaal in de bungalow stelde Nora iedereen voor, want niet iedereen kende iedereen. Dat was Chipman, dat was Abby, dat was Mayo, dat was Doris, dat was Dimitros en dat was ik. Buiten reed een zwarte camper voor. Paarse geschilderde vlammen aan weerszijden. De bijrijdersdeur ging open. Een bloot vrouwenbeen kwam tevoorschijn van onder een strakke zwarte minirok. Daarna kwam het tweede been waarin een zilverkleurig scharnier de knie vormde. Het onderbeen dat daaronder bewoog bestond uit een zwarte blade. Rebeca sprong uit de cabine en landde op haar kunstbeen.

‘She with us?’ zei Chip, die vooraan tegen het grote raam stond. Als emoties bij hem de hand overnamen, sprak hij altijd Engels weet ik nu. Hij kon zijn ogen niet van het robotbeen afhouden.

Aan de bestuurderskant stapte Wohtek uit. Met zijn wat verwilderde lange haar en baard zag hij eruit als een Viking die de verkeerde tijd in gereden was. In zijn ene hand had hij een tas. Zo te zien met boodschappen uit het snackassortiment. In de andere een boek.

Ik telde de aanwezigen. Chipman, Mayo, Dimitros, Doris, Nora, Abby en ik. Wohtek en Rebeca. Antonella en Saleem. Elf man. Niks vijf of zes. Honden niet meegeteld.

# DE TOOST

De eerste dag op de camping zaten we allemaal alleen maar te snaaien rond de haard, op de veranda of aan de grote eetkamertafel. Het had me misschien op moeten vallen dat de aanwezigen die ik kende activisten waren van het bevlogen soort en niet per se mensen waar Nora verjaardags-close mee was, toch zag ik de bui niet hangen tot hij viel. Dat gebeurde op de tweede dag, op de avond van haar verjaardag, aan de uitbundig gedekte tafel. Toen iedereen eindelijk zat, tikte ze tegen haar glas. Nora geloofde dat alle goeie dingen met een toost beginnen.

Ze hield haar glas wijn op en zei: ‘Vrienden.’ De vrienden gingen iets meer achterover zitten en keken naar hun gastvrouw. Van de meesten kende ik de relaties met haar of niet precies, of helemaal niet. Zij wisten waarschijnlijk niet dat ik haar kende van de tijd dat je voor het donker binnen moet zijn. Haar relatie met mij was anders, niet alleen omdat die veel langer geleden begonnen was. Nora gaf mij een doel in het leven. Ze bracht inhoud waar anders leegte was. Ze was voor mij wat water is voor een kan. De kan overleeft wel zonder, maar is dan droog, leeg en zwakker. Wat ik moeilijk vond, was dat het water zo vaak wegstroomde. Dan ging het naar kwibussen van kannen zoals Dimitros of Mayo.

‘Zoals sommigen van jullie weten, zijn we hier niet voor niets,’ zei ze. Het woord sommigen was niet helemaal juist. Ze wisten bijna allemaal waarvoor ze hier waren. In ieder geval in grote lijnen. De enige die dacht dat hij puur voor een verjaardag was gekomen, was ik. Later die avond, op een moment dat we alleen bij het vuur zaten en ik genoeg wijn had gedronken, zei ik: ‘Iedereen lijkt te weten wat we hier aan het doen zijn, behalve ik.’

Ze deed me na, alleen trok ze daar een stom gezicht bij. Daarna stootte ze me aan. Hen had ze allemaal grondig moeten polsen. Bij mij was dat niet nodig, ze wist hoe ik dacht, zei ze. Ik wilde dat ik dat ook van haar wist, of dat ik op zijn minst durfde te zeggen dat ze helemaal niet wist hoe ik dacht. De helft van de keren had ze geen idee, een kwart van de keren zat ze er ver naast.

Ze keek me aan. ‘Als ik je alles had verteld was de kans groot dat je zou afhaken. Deze keer kan ik niet zonder je.’ Met haar vuist gaf ze een zachte duw tegen mijn schouder. ‘Niet vanwege het rijden.’

Na vrienden en iedereen weet waarom we hier zijn, zei ze: ‘De meesten van jullie kennen elkaar niet, of maar vaag, maar ik ken jullie wel en ik weet dat elk van jullie hier achter staat.’ Wat dat ‘hier’ was, liet ze uit noodzaak nog even in het midden.

‘Activisten,’ zei ze, alsof dit nu een andere speech was. ‘Er ligt een uitgewerkt plan voor een actie. Een grote. Het enige wat ontbreekt, zijn de mensen om het uit te voeren.’ Bij de overgang van vrienden naar activisten was de kans dat dit verkeerd eindigde met elke letter exponentieel gegroeid.

Het plan hield voorlopig in dat je over een lange periode, ongeveer een klein jaar, een weekend per maand beschikbaar moest zijn. De details kreeg je pas te horen als je besloot mee te doen.

Nora hief haar glas. ‘Op het plan, en op de uitvoerders.’

Doris zei: ‘Op het plan.’

Toen alle glazen elkaar hadden geraakt en iedereen had gedronken, zei Nora: ‘Het ligt op het gebied van ons gebruikelijk activisme, het is illegaal als de neten en meer dan dat kan ik nu niet vertellen.’

Doris markeerde het ritme van haar woorden met haar glas. ‘Illegaal als de neten, need to know basis. No-info, no-fun maar wel lekker eten.’

Mayo vroeg: ‘Hoe illegaal is het, negentig-euro-boete-illegaal of bel-je-advocaat-illegaal?’

‘Het doel is niet gepakt worden.’

‘Altijd rekening houden met het ergste scenario,’ zei Mayo met een toontje of hij Nora nadeed.

‘Als het nodig is, hebben we een advocaat,’ zei ze.

Dimitros’ gezicht klaarde op, hij haalde zijn elektrische sigaret uit zijn mond: ‘Komt Loreto?’

Nora glimlachte, maar gaf geen antwoord. Ze zei: ‘Aan het eind van dit weekend zou ik van elk van jullie moeten weten of je in of out bent.’

‘Hoe illegaal is het?’ vroeg Rebeca.

Nora’s mond werd een streep.

‘Maximaal een paar jaar,’ zei ze. ‘Maar dan moet echt alles misgaan. Dat is onwaarschijnlijk.’

Een paar jaar zei ze alsof ze een reistijd opgaf. Ik zei dat er hele gevangenissen vol zaten met mensen die dachten dat het onwaarschijnlijk was dat het mis zou gaan.

‘Die waren niet zorgvuldig genoeg. Wij zijn zorgvuldig,’ zei Nora.

Ik hoopte dat iemand zou zeggen dat hele gevangenissen volzaten met mensen die zorgvuldig waren, et cetera, maar dat gebeurde niet.

‘Gaan we iemand vermoorden?’ vroeg Doris. Ik kende haar niet goed genoeg om te weten of iemand vermoorden voor haar een dealbreaker of een bonus was. Nu ik haar beter ken, weet ik het nog steeds niet.

‘We gaan niemand vermoorden,’ zei Nora, ‘en zou dat wel zo zijn dan zouden we dat nooit nu bespreken.’ Ze had het al over we. Dat hele vragen of je meedeed en de mogelijkheid bieden om er nog uit te stappen was maar ceremonieel. Wie daar was, deed mee of moest verdomd snel zijn om de voet uit deze lus te halen. Dan moest je nu je spullen pakken en een taxi nemen. Dat is niet iets wat Nora zei. Dat was iets wat ik dacht. Zij zei: ‘Je hebt vannacht om erover na te denken. Als je besluit niet mee te doen, word je morgen naar het station gereden. Even goede vrienden. Alle begrip.’

‘Besluit niet mee te doen aan wat?’ zei Mayo.

Doris draaide aanstellerig met haar ogen, een gebaar dat niet helemaal paste bij haar donkere ogenschaduw.

‘Dat krijg je dus morgen pas te horen,’ zei Dimitros.

Als ik Dimitros onder andere omstandigheden had leren kennen, had ik hem misschien gemogen, maar in de baan rond Nora, vond ik de meeste kerels etterbakken. Ik wist niet waar ze hem van kende, wel dat hij het type man was dat zij, zoals ze dat zei: zou doen. Ze had me zo vaak verteld wie ze wel of niet zou doen dat ik haar voorkeuren beter kende dan mijn eigen. Haar voorkeuren waren geen types die je snel voor een klas zou zetten, eerder zou je ze naar een kapper brengen.

Zoals de meeste kneuzen in progressieve bewegingen had Dimitros geen rijbewijs, in tegenstelling tot de meeste had hij er wel een gehad. Hij was dat kwijtgeraakt nadat hij zijn zicht goeddeels verloor. Zijn motorrijbewijs had hij om miraculeuze redenen wel mogen houden, waarschijnlijk vonden ze het bij de instanties prima als hij zichzelf doodreed, maar niet als hij te veel anderen daarin meenam.

Ik maakte me geen illusies. De voornaamste reden dat ik in die radicale kern van haar activistenvrienden meedraaide, was dat Nora een chauffeur nodig had. Dat was altijd al zo geweest en dat zou wel altijd zo blijven. Zij zou altijd zeggen dat dat onzin was, dat ik haar ruggengraat of haar steun en toeverlaat was. Het maakte niet uit welk kooltje ze uit het complimentenvuur trok, ik zou me er zolang het gloeide aan warmen, maar diep vanbinnen wist ik wel hoe het zat. Als ik geen rijbewijs categorie D had gehad, had iemand anders op mijn plek gezeten en alle gloeiende kooltjes gekregen. Ze had me niet voor niets een auto gegeven voor mijn verjaardag. Inwisselbaar zijn, was de gangbare prijs voor haar vriendschap. Los daarvan was het niet zo dat ik een druk leven had. Ik werkte, dat was alles. Als Nora in mijn vrije tijd geen activiteiten plande, zou ik voor de tv hangen, de was doen of met de honden wandelen. Een campingweekend per maand zou mijn leven alleen maar verrijken.

# FEEDBACK

Nora heeft tot hier gelezen. In de kantlijn heeft ze wat opmerkingen geschreven. Ze zegt dat ik te veel heen en weer spring in de tijd. Dat het beter is als ik alles als een stappenplan opschrijf. Als een instructie. Een white paper noemt ze dat. Een witboek zou ik zeggen. Iets waar een ander wat aan heeft, bedoelt zij.

Bovenaan de eerste pagina schreef ze: ‘Waarom begin je hier?’ En daaronder: ‘Je kunt toch gewoon bij het begin beginnen?’

Alsof het zo makkelijk is te bepalen waar het begin was. Dat is bij elke gebeurtenis in elk leven zo. Steeds als je wilt besluiten dat het hier of daar begon, blijkt dat er weer iets was wat daartoe leidde. Voor mij begon alles toen we samen op dezelfde lagere school belandden. Nora was twee jaar ouder dan ik. Meisjes die twee jaar ouder zijn, kunnen je ondergang worden of je heilige graal. Voor mij werd zij uiteindelijk beide.

In dat begin was ik voor haar niet meer dan een insect in de tijd dat ze insecten nog niet als individuen zag. Zij was twaalf, ik tien. Zij spijbelde al nog voor ze wist hoe ze spijbelen moest spellen, al wil dat niet veel zeggen want haar spelling was hondsberoerd. Nog steeds, trouwens.

Alles begon ook toen zij bereid bleek vriendschap met mij te sluiten of in ieder geval tegen mij te praten als we terug naar huis liepen. We woonden bij elkaar in de straat. Alles begon zeker toen we naar dezelfde middelbare school gingen. Daar mocht je maximaal twee keer blijven zitten. Zij lag op koers om een derde keer niet over te gaan en ze kreeg mij zo gek samen met haar de administratie van de school in de fik te steken. Als zij naar een andere school moest, zouden we uit elkaar groeien, zei ze. ‘Het begint met een kleine afstand, een deel van de dag, als een scheurtje, die wordt dan steeds groter.’ Ik zat bij haar achter op haar scooter, zij illustreerde met haar handen hoe een klein scheurtje heel wijd werd, daarvoor liet ze even het stuur los. ‘Uiteindelijk zie je elkaar nooit meer. Vanwege een slecht cijfer bij wiskunde.’

Ze had wel meer dan een slecht cijfer. Ze had er genoeg om midden in de nacht het schoolplein af te rennen met haar trouwste vriend in haar slipstream. We trokken samen de scooter uit de bosjes. Ik zat amper achterop toen vanuit het gebouw het brandalarm loeide. Misschien begon alles daar, op die opgevoerde scooter, met die loeiende sirene op de achtergrond in een wolk van wapperend haar en benzinelucht.

Alles begon te eindigen toen we volwassen werden, zij de man van haar leven ontmoette, ik die niet bleek te zijn en hij me zes maanden na hun huwelijk van hun erf joeg met een hockeystick. Alles begon nog een keer toen ik haar jaren later op het Beursplein toevallig tegenkwam. Alles begon opnieuw toen ik weer mee mocht naar haar huis en ik mijn fiets op haar oprijlaan neerlegde. Dezelfde oprijlaan waar haar echtgenoot me ruim tien jaar eerder vanaf had gejaagd.

# POMPKAMER

Er was dat moment waarop ze tot nul aftelde. Als moment waarop alles begon zou ze dat waarschijnlijk goed rekenen. Niet omdat zij aftelde, maar vanwege de knal van Doris die alles inluidde. Vanaf de andere kant van het slachthuis dreunde de explosie nog na. Het oudjaarsvuurwerk dat in de omgeving werd afgestoken, klonk als speelgoed naast Doris’ klap.

‘Vamos!’ zei Nora en negen lichamen stonden op in een weiland. Met rugzakken op de rug marcheerden we door het gras.

De beveiligers moesten al onderweg zijn naar de voorkant van het slachthuis. Het was te hopen dat geen van hen op het moment van de explosie in het trappenhuis was geweest, al had geen van ons er wakker van gelegen als een slachthuisbeveiliger een optater kreeg. Het was alleen beter dat soort ongelukken te vermijden. Onschuldige mensen verwonden is slechte PR in een wereld die gelooft dat je voor een slachthuis kunt werken en tegelijkertijd onschuldig kunt zijn. ‘Bad for the movement,’ kreeg je te horen bij elke poging de ruimte voor collaterale schade onder soortgenoten te verdedigen. Nora zei dat als je niet bereid bent het risico te nemen de daders te beschadigen om het vermoorden van dieren te stoppen, je eigenlijk geen beweging bent. Ze zegt ook dat het component huis in het woord slachthuis suggereert dat het daar warm en gezellig is. Dat ik het op zijn minst slachtgebouw moet noemen. Of slachtlocatie.

Na het bezorgen van haar knal maakte Doris dat ze wegkwam, dwars door het industrieterrein ging ze naar de houseparty via een route die je alleen te voet kon afleggen. Onderweg wachtte haar tas in een vuilcontainer. Ze zette een roze pruik op en trok naaldhakken aan onder haar wetsuit. Zo begaf ze zich naar Dinosaurs Dance Delight. Het dak van het slachthuis kon zij niet op. Ze had hoogtevrees en niet zo’n beetje ook, maar omdat ze de pui van het pand eruit mocht blazen, had ze er vrede mee gehad dat ze niet mee kon het dak op. Op de houseparty had ze ook dingen te doen. Dingen doen betekende voor ons meestal dingen in de fik steken. Wat zij moest doen was de aanwezige feestgangers op het goede moment naar buiten jagen ten behoeve van de chaos.

Abby, Chip en ik renden schuin door het weiland naar de pompkamer, die stond vijftig meter verder op het industrieterrein. We hadden geen tijd te verliezen, maar dat hadden we nooit, eigenlijk mochten we in het algemeen niks verliezen. Het hoofd niet, het geduld niet, de weg terug niet en Chip al helemaal niet. Die was achter ons languit in het gras blijven liggen. Ik maakte een U-bocht.

‘Chip?’ vroeg ik. Hij keek op, grijnsde en zei iets wat klonk als ‘Niet alleen’. Ik pakte zijn hand en trok hem overeind zijn droomwereld uit en het plan weer in.

Abby was al bijna aan het eind van het weiland waar de geasfalteerde weg lag die het slachthuisterrein van de CBV scheidde. De Centrale Bluswater Voorziening, de pompkamer voor vrienden. Alle bedrijven op het terrein waren erop aangesloten. Je kon zeggen dat dat onze eerste handeling in de hele operatie was, in ieder geval de eerste strafbare. Met ons bedoel ik specifiek team Pruimen.

Ik heb geprotesteerd tegen het woord teams. We zaten allemaal in hetzelfde team. Elke groep was hooguit een linie zoals verdedigers of aanvallers dat in een sportteam zijn. Het team waren we alle elf. Als we allemaal in verschillende teams zaten, zouden we het vroeg of laat tegen elkaar moeten opnemen. De verdeling in teams vond ik een slecht teken. Dat zei ik meerdere keren, maar het stond al zo in het plan, dus waren wij team Pruimen.

In totaal waren we met drie teams. Vier als je de circa zeshonderd idioten in de houseparty ook meetelde, maar waarschijnlijk kon je geen lid van een team zijn als je niet wist dat je speelde. Doris en Rebeca telden niet als team, die opereerden elk in hun eentje. Nora heeft in de kantlijn geschreven of ik dit gezever over teams nuttig vind. Zij duidelijk niet. Zij zat in team Olijven. Wohtek en Mayo waren team Asperges.

Toen we bij de pompkamer aankwamen, struikelde Chip over Abby’s rugzak. Die had ze wat onhandig neergelegd. Het metalen rooster had ze al uit het raamkozijn getild. Eigenlijk moest je dat niet in je eentje doen, daar was het rooster te zwaar voor, maar Abby was net zo sterk als dat ze klein was. Dat sterke kwam doordat ze haar halve leven op turnen had gezeten. Twee dagen voor oud en nieuw hadden we het rooster losgeslepen en uitsluitend met z’n tweeën verplaatst. Niemand had er wat aan als je je vlak voor de wedstrijd ging vertillen. Als iemand dat moest weten was zij dat, maar als ze haar angst opzij had gezet, ging die kleine altijd als een trein. Waarschijnlijk op dezelfde manier als turnsters hun oefeningen deden. Eerst bang, dan gefocust en onverschrokken.

De pompkamer werd omzoomd door een stoep van vijf tegels breed. Aan de achterkant lag een verwaarloosd stuk kavel waar het gras hoog groeide. De sporttas die we daar hadden verborgen, lag er nog. Terwijl Abby die opende, deed ik mijn rugzak ook af en zette hem met die van haar veilig tegen de muur aan. Je kunt de leraar uit de school halen, maar niet de school uit de leraar.

Abby gaf Chip de hamer. Hij sloeg het raam in. Zij gooide de deken over het kozijn en de glasscherven. Het was een hoog raam. Staand kon ik er maar net door naar binnen kijken. Abby drukte zich op aan de vensterbank, tilde beide benen tegelijk tussen haar armen door en zwaaide naar binnen. Ik moest een voetje krijgen van Chip en nog ging mijn klim gepaard met een kreun en het slaan van mijn knie tegen de betonnen rand. Chip bleef buiten. Daar moest het slot in de deur dichtgelijmd worden. Abby en ik draaiden alle kranen in de pompkamer dicht. Het waren er twaalf. We hadden de boel kunnen slopen, maar slopen nam meer tijd in beslag en viel meer op. We lieten alle diesel uit de pompsets lopen. Terwijl de diesellucht de ruimte vulde, klommen wij alweer naar buiten. Ik gaf Abby een voetje maar eigenlijk had dat andersom moeten zijn. Toen ze buiten stond probeerde ik me zoals zij had gedaan omhoog te drukken.

‘Gaat het?’ vroeg Abby vanaf buiten. Bij een tweede poging lukte het me mezelf door het venster te hijsen. Ik probeerde er nog wat van te maken met de afsprong en landde naast Chip. Als hij me niet had vastgepakt, was ik voorover gevallen.

Planning en voorbereiding niet meegerekend, hadden we in theorie acht minuten nodig om de centrale blusvoorziening voor het halve terrein onklaar te maken. In de praktijk duurde het iets langer en was onklaar een groot woord. Als ze nieuwe diesel voor de pompen regelden en de kranen opendraaiden, hadden ze weer een blussysteem, maar de voorsprong die het vuur dan had, kon niet te overbruggen zijn. Water is misschien sneller dan vuur, maar niet zoveel sneller. Tegen de tijd dat ze door zouden krijgen dat de sprinklerinstallaties droog stonden, moest ons vuur al hebben bereikt dat hier voorlopig geen dieren meer werden geslacht.

Chip leunde tegen de deur van de pompkamer en staarde high de verte in.

‘Ik denk dat ik mijn neef hoor,’ zei hij. ‘Het is een goeie gozer.’

‘Ga kijken of je hem ziet,’ zei ik. Ik wilde checken of hij het slot wel volgens plan had behandeld, maar ik wilde hem niet kwetsen. Als het over zijn werk ging, kon Chip snel beledigd raken en dat in stilte lang blijven. Hij bewoog niet, dus hoopte ik maar dat het onder invloed van xtc mee zou vallen.

‘Ik moet even naar het slot kijken,’ zei ik. ‘Omdat je niet honderd procent bent, snap je?’

Abby keek me verschrikt aan. Ze was zo’n meisje dat veel te lief was om met gasten als Dimitros of Chip rond te hangen, vrouw zal ik wel moeten zeggen, maar Abby was nog een meisje. Chip en Dimitros waren van die types die onder de tattoos zaten en wier papertrail meer uit strafbladen dan uit diploma’s bestaat. Gasten zoals ik, had ik kunnen zeggen, maar in die tijd zag ik mezelf niet zo. Ik had geen piercings, geen strafblad en slechts één tattoo die zich makkelijk liet verbergen.

Met meisjes als Abby bedoel ik meisjes die hun hele jeugd beter bevriend zijn met dieren dan met soortgenoten. Van die verlegen types die zodra ze oud genoeg zijn vrijwilliger worden bij een kinderboerderij en elk dier in huis halen dat ze in moeilijkheden zien. Honden, konijnen, eenden, slangen. Het maakte niet uit. Abby had ze allemaal verzorgd. Als ze over haar dieren sprak, kwam je in ieder geval iets over haar te weten. Ze praatte niet veel en als ze iets zei was het instemmend, tenzij ze alcohol dronk, wat ze niet vaak deed, dan was het of ze al het praten dat ze niet had gedaan in een avond wilde inhalen, met dubbele scores als je naar door haar verzorgde dieren ging vragen.

Een keer zaten we op de veranda van een van de campinghuisjes die we hebben bewoond, na een tijd gaan ze allemaal op elkaar lijken. Abby schommelde in de hangmat met een bierblikje in haar hand. ‘Een keer heeft mijn konijn mijn wandelende tak opgegeten,’ zei ze. ‘Ik heb hem dagen gezocht.’ Ze wilde niet geloven dat het ene individu dat ze liefhad het andere had opgegeten. ‘En dat terwijl mijn ouders niet anders deden.’ Misschien was de wandelende tak weggelopen, vast komen te zitten in de centrale verwarming en daar opgedroogd. Dat vond ze beter dan opgegeten worden. ‘Bij opdrogen krijg je veel dorst en veel hitte. Op een gegeven moment gaat je hart te snel en raak je bewusteloos, maar het doet geen pijn zoals tanden die door je huid dringen en weefsel kapot rukken.’ Ik probeerde te bedenken wat ik zou kiezen, mijn opgedroogde lichaam versus het uit elkaar gerukte. ‘Het is kiezen tussen lang en langzaam wanhopen, of korter, maar wel heel heftig angst en pijn lijden,’ zei Abby.

Een lang proces van wanhopen en uitdrogen klonk voor mij als het leven, zei ik. Abby glimlachte. Ze was op de lagere school gestopt met dieren eten. Een kind moet een sterke wil hebben om dat erdoor te krijgen. Zo zacht als Abby naar buiten was, zo sterk was haar ruggengraat, zowel de figuurlijke als de letterlijke. Ze wilde het rooster weer in haar eentje terug tillen. Chip hield haar tegen.

In de verte roffelde vuurwerk alsof de oorlog was begonnen. Op het industrieterrein ging een enorme golf siervuurwerk de lucht in. Zilveren vuurbloemen zetten de hemel in wit licht. Het was twaalf uur. Chip stapte bij de deur vandaan. De contactlijm kon ik ruiken. Hij gaf me een spijker netjes met de kop naar mij toe gericht. Ik poerde in het slot. De lijm was al zo goed als droog. Chip wees omhoog en luisterde. Bij het knallen van het vuurwerk en de beat van de muziek voegden zich dichterbij het geluid van joelende mensen en geronk van motoren.

‘There he is,’ zei Chip. Zijn neef en diens vrienden werden ook niet als team gerekend, al waren ze van vierhonderd kilometer over de grens gekomen. Ze hadden gratis tickets voor de houseparty als ze maar om twaalf uur ’s nachts op een aangegeven plek als idioten met scooters gingen rondrijden. Die scooters moesten ze zelf stelen. Voor de hele actie hadden ze maar tweehonderd euro de man gevraagd. De pest was dat je voor zulke bedragen niet veel loyaliteit kunt verwachten. Als het misgaat, gaan je goedkoopste krachten als eerste lekken. Dit was geen kennis van mijzelf, Dimitros had dat gezegd. Ik was het met hem eens. Ik begreep niet waarom we die neven van Chip nodig hadden. Nora kwam daar pas mee tijdens een van de latere bijeenkomsten. We kenden elkaar allemaal al behoorlijk goed en vooral kenden we allemaal het plan tot in de puntjes, je verwachtte niet dat er op dat moment nog een blik neven werd opengetrokken. Nora zei dat het maar één neef was en dat we ze nodig hadden voor de dertiende speler zodat de beveiliging, eenmaal naar de voorkant van het gebouw gelokt, daar ook zou blijven. Chips neven reden rondjes om de chaos te voeden, in ieder geval zolang die nog voeding nodig had.

Terwijl ik zijn werk stond te checken, deed Chip het mijne. Het rooster terugzetten en alles netjes achterlaten, alsof in de pompkamer niks was gebeurd. We renden door naar het volgende onderdeel. Abby voorop, dan Chip, dan ik. In het donker staken we de weg over naar het slachthuis.

Elke keer als ik voor dat pand stond, werd ik weer overvallen door het formaat ervan. Het leek inderdaad steeds groter.

Twee panelen van het omgevingshek lagen eruit. Mayo en Wohtek hadden de verbindingen daartussen doorgeslepen en de losse delen opzij geklapt. Die opening was nodig om de varkens naar buiten te krijgen. Vijftienduizend biggen per dag werden in dat gebouw de dood in gejaagd en als je de website van Precious Meat bekeek waren ze daar nog trots op ook.

Eenmaal door het hek moest team Pruimen naar de brandladder achter de opslagtanks. Daar stonden twee camera’s op gericht. Een van het slachthuis en een van ons. Als het goed was, keek nu niemand naar de monitoren. Bij ons niet en bij hen ook niet. Toch liepen we met een grote boog om hun camera naar de ladder. Op de ladder zelf, waar uit beeld blijven onmogelijk was, zouden ze ons alleen van achteren te zien krijgen. Drie schaduwen in strak zwart.

Chips neef reed met zijn vrienden aan de voorkant van het slachthuis een scooter tegen een lantarenpaal en filmde dat. De scooter vloog al rijdend in de fik, schoof nog een paar meter door over het asfalt en bleef brandend liggen in het plantsoentje bij de hoofdingang. Daarlangs betrad het kantoorpersoneel het pand. De vloerarbeiders gingen via een draaihek aan de achterkant, vlak bij waar de vrachtwagens vol dieren ook naar binnen werden gebracht. Het hele complex was negen voetbalvelden groot.

Het filmpje van de gek die zijn scooter tegen de lantarenpaal reed, stond even later al op internet. Voor die paar honderdjes leverden de neven van Chip goed werk, dat moest ik toegeven, al was het maar één neef. Nora schreef hier dat ze wist dat ik het blik neven uiteindelijk zou waarderen, maar ik zei niet waarderen. Ik zei toegeven.

# KNALBABY’S

De tweede keer dat we allemaal bij elkaar kwamen, zou de eerste serieuze bijeenkomst worden. Het was het weekend voor Pasen. Lammeren worden dan het meest geslacht. Lam was voor mij een ingrediënt, tot Nora dat verpestte door te zeggen dat een lam het jong van een schaap is.

We hadden twee bungalows op een camping in het noorden van het land. De nacht voor we erheen gingen, sliep ik bij Nora. Niet in mijn vaste logeerkamer boven, maar beneden op de bank. Op de oprit stond de bestelbus die we een dag eerder hadden gehuurd. Van bussen onder mijn verantwoordelijkheid word ik onrustig. De jongen achter de balie van het verhuurbedrijf dacht dat we man en vrouw waren.

‘Hij is mijn echtgenoot niet,’ verduidelijkte Nora. ‘Ik ben weduwe.’ Het ongemak kroop langs de wangen van de jongen omhoog. Sorry. Excuus.

Ik was intussen aan dat alles gewend: aan voor haar echtgenoot worden aangezien, aan dat zij dan zei dat ze weduwe was en aan het ongemak.

Alle spullen hadden we al in de bus geladen zodat we ’s ochtends meteen weg konden. Ik zou geen oog dichtdoen die nacht. Niet zonder hulp. Ik sliep al slecht zonder dat er een actie achter de wekker lag, met actie werd het uren plafondstaren. Als ik oxazepam nam, mocht ik ’s ochtends eigenlijk niet rijden. Zonder oxazepam zou ik zonder slapen achter het stuur kruipen. Het was kiezen tussen twee kwaden. Ik koos slapen.

Nora was al naar boven toen ik door het keukenraam naar de bestelwagen keek en het kleine kwaad doorslikte. Het medicijndoosje liet ik op het aanrecht naast het glas liggen. Dan zag ze wat de stand was, mocht ik vergeten het te melden.

Vanaf de bank keek ik naar haar boekenkast. Tussen de romans stond nog steeds het enige boek dat ik heb geschreven. Het was losjes gebaseerd op onze jeugd en het had haar – veel meer dan de uitgever en twee recensenten – het idee gegeven dat ik een schrijver was. Achteraf denk ik dat ik dat boek alleen maar schreef om het mysterie te ontrafelen dat ze voor mij was. Dat was mislukt. Net als het boek.

Ik werd wakker van het feest dat de honden voor haar optuigden toen ze beneden kwam. Bij het aanrecht keek ze naar het medicijnendoosje. ‘Je bent compleet onbetrouwbaar en toch weet ik altijd wat ik aan je heb,’ zei ze.

Van haar uit was dat van mij waarschijnlijk een vrij nauwkeurige beschrijving. Voor mij was zij misschien wel betrouwbaar, maar ik wist nooit wat ik aan haar had en ik weet nog steeds niet hoe die twee dingen samengaan. Ik draaide me om en sloot mijn ogen.

Haar espressoapparaat siste. Het was zo’n ding waar mensen zoals ik twee maanden voor moeten werken. Buiten zongen vogels. Het was voorjaar. Ze plofte naast me neer op de bank en trok het dekbed van mijn hoofd.

‘Laat me slapen,’ zei ik. Misschien gold dat wel voor het hele leven. Dat ik wilde dat ze me liet slapen. Niet de ogen openen maar me lekker blind laten sukkelen. In veel opzichten, in de meeste, is met je ogen dicht leven veel makkelijker.

Ze kneep me in mijn zijkanten. Het moest voor kietelen doorgaan. Vroeger deed ze dat ook altijd. Dan lachten we tot we buikpijn kregen. Wakker worden, opstaan. De honden kozen haar kant. Ze sprongen op de bank. Aangemoedigd door Nora trokken ze het dekbed van me af en namen het mee naar achter het keukenblok. Ik ging maar zitten. Mijn hoofd was een prop watten. Ik keek naar mijn blote voeten op haar tegels. Het leken hele grote voeten of hele kleine tegels.

Nora legde een telefoon naast de mijne en gaf er een tap op. Ik keek weer naar mijn voeten.

‘Misschien breng ik je daarheen en rij ik weer terug,’ zei ik. ‘Kom ik je wel ophalen als je klaar bent.’ Meer dan andere keren had ik erop gehint dat ik deze keer misschien oversloeg. Ik wilde meer weten, niet eens uit gezonde nieuwsgierigheid, maar omdat ik meer wilde zijn dan de rest. Als het om Nora ging, wilde ik de speciale zijn.

‘Als ik niet zeker wist dat je meedeed, zat je hier niet, schat,’ zei ze.

Ik haatte het als ze me schat noemde. Dat wist ze.

‘Ik weet het zelf niet, schat,’ zei ik.

‘Ik wel. Anders nam ik een Uber.’

Ze dreigde altijd met een Uber, maar ik heb haar nooit in een Uber gezien.

De mist in mijn hoofd was aan het optrekken toen we vertrokken. Achterin lagen de honden op de dozen met spullen. Die hadden we bedekt met slaapzakken zodat ze lekkerder lagen.

Abby wachtte zittend op een bankje aan wat ik haar plantsoen noemde. Ik remde en zij stond op. Nora schoof dichter naar mij toe om Abby ook in de cabine te laten zitten, maar die wilde achterin.

‘Telefoon?’ checkte Nora.

Abby stak haar duim op en wees daarmee naar achteren. Die lag thuis. Toen we wegreden zat Abby als een extra hond tussen de andere.

Doris wachtte nu bij een metrostation. Ze was beter dan Abby in het schimmig houden van de feiten rond haar leven. Met zwaar opgemaakte ogen en haar dat in ingewikkelde patronen was gevlochten, liep ze op hoge dikke hakken op de auto af. Blokhakken heetten die weet ik nu. Achter haar rolde een koffertje. Je hebt twee soorten reizigers: die met rugzak gaan, en die met rolkoffer. Het gebruik van rolkoffers is explosief gestegen. Ik dacht dat ik hier iets zinnigs over te zeggen had, maar dat valt tegen. Doris was een rolkofferreiziger. Abby een rugzakker. Nora flikkerde alles in dozen en liet mij een bus voorrijden.

Doris keek door het bijrijdersraampje naar binnen. Nora had haar arm over de zitting geslagen en de laaddeur geopend.

‘Ik ga niet bij al die honden achterin. Laat me voorin.’

Nora zei dat ze gewoon naast Abby kon zitten.

Doris zei: ‘Dat bedoel ik.’

Nora wist dat je Doris met kleine dingen onder controle moest zien te houden. Dat is altijd zo met ondergeschikten die je leiderschap betwisten. Ik deed hetzelfde met mijn leerlingen.

‘Telefoon?’ vroeg Nora.

‘Kut,’ zei Doris.

Nora zuchtte demonstratief en rommelde in haar tas. Ze haalde een envelop tevoorschijn. Zo een met luchtkussentjes. Er zaten al postzegels op.

‘Als ik de accu eruit haal is er toch niks aan de hand? Ik geef hem aan jou,’ zei Doris.

Nora bleef de envelop naar haar ophouden. De procedure was dat je je eigen adres erop schreef. Bij de eerste de beste brievenbus ging je telefoon met de post terug naar je huis. Als de actie maar een middag duurde was je je telefoon een paar dagen kwijt. Doris mocht deze keer niet klagen. Haar mobieltje zou eerder thuis zijn dan zij.

De volgende stop was achter het Centraal Station. Daar stonden we net op de parkeerstrook toen een gozer uit het niets aan Nora’s kant tegen het raampje tikte. Het was Dimitros.

‘Jullie zijn laat,’ zei hij.

Achter hem zat een grote herder op de stoep. Nora zag me naar de hond kijken. ‘Geen zorgen,’ zei ze. Altijd als ze dat zei, vond ik dat een reden om me wel zorgen te maken. Bruja zou geen problemen geven, ze was goed opgevoed. Het klonk alsof onze honden dat niet waren: de grote zwarte Chaos van Nora en Darwin en Nietzsche van mij.

‘Chaos en Bruja zijn aan elkaar gewend,’ zei Nora. Mijn honden accepteerden de nieuwkomers moeiteloos. Beter dan ik deed. Het werd druk in de bus.

‘Zijn we compleet?’ vroeg ik toen iedereen zat en alle deuren dicht waren.

Mayo nog. Die stond aan de zuidkant van de stad op een parkeerplaats te wachten. Mayo had tenminste geen hond. Of je moest die bos mosterdgele dreadlocks aan zijn hoofd willen meetellen. Hij werd Mayo genoemd omdat zijn ouders een snackbar hadden gehad en hij als klein blond jochie altijd boven de zakken patat in slaap viel. Ook op andere dingen, maar de patat leverde hem de bijnaam op. Dat hij nog steeds makkelijk sliep had ik al opgemerkt voor hij vertelde waar zijn bijnaam vandaan kwam. We waren de stad nog niet uit of hij snurkte al met zijn hoofd op Abby’s schouder.

Waarom Nora hem erbij had gehaald, is mij altijd een raadsel gebleven. Die gozer had momenten waarop het licht boven helemaal uit ging. Dan deed hij de stomste dingen alsof zijn hersenen nog niet volledig waren ontwikkeld. Ik herkende dat gedrag van mijn leerlingen. Alleen waren dat kinderen en was hij begin dertig. Bij mij was hij niet eens door de selectie gekomen om de boodschappen voor ons te doen, maar ik had geen fuck te vertellen. In mijn normale leven was ik een controlfreak, maar als ik met Nora was, moest ik alles loslaten. Iedereen die in haar baan terechtkwam, denk ik. Misschien was dat wel haar grote aantrekkingskracht. Dat zij de controle overnam.

Zonder duidelijke criteria verdeelden we ons over twee bungalows. Ik deelde een kamer met Dimitros en drie dozen die in de bestelbus hadden gestaan maar die meer van hem dan van Nora leken. Bij de eerste kans die ik kreeg om erin te kijken, deed ik het. Dat was op de tweede avond toen iedereen buiten aan het darten was.

In de dozen zaten vuurwerk en dingen die ik toen niet kon plaatsen maar twee dagen later wel. Het kruit kon ik na dat gluurmoment overal ruiken. Als ik beter had gekeken, of toen meer verstand van vuurwerk had gehad, had ik kunnen specificeren om wat voor spul het ging en wat het ongeveer kon. Het waren vooral strijkers. Grote en in hoeveelheden waar je een vriend niet naast laat slapen zonder dat die het weet, laat staan dat je er je honden op laat liggen in een rijdend busje. Dat waren legitieme redenen om me te ergeren. Wat me eigenlijk stoorde was dat Nora en Dimitros iets deelden waar ik buiten stond. Ik was pathetisch, ik weet het en ik wist het toen ook. Het enige wat ik kan hopen is dat ik niet meer zo ben, al komt dat waarschijnlijk niet doordat ik ben veranderd, maar doordat de omstandigheden dat zijn.

Ik liet de dozen achter zoals ik ze had aangetroffen en ging terug naar de huiskamer. Buiten zaten de meesten op de veranda. Op het gazon hing een dartschijf aan een boom. Dimitros concentreerde zich en wierp zijn dartpijl. Hij kreeg applaus. Ik legde mijn hand op Nora’s schouder terwijl Dimitros zich klaarmaakte voor zijn volgende worp. Ze speelden mannen tegen vrouwen. Doris riep Dimitros schunnige teksten toe om hem af te leiden.

Nora begreep mijn gebaar en kwam met me mee.

‘Die dozen,’ zei ik toen we binnen stonden.

Ze wachtte.

‘Er zit vuurwerk in,’ zei ik.

Ze knikte.

‘Je laat mensen niet op vuurwerk slapen.’

‘Het komt goed,’ zei ze.

Dat zei ze altijd. Dat uiteindelijk alles goed kwam. Als er iets niet goed was, dan was je nog niet bij het einde. Ik had al spijt dat ik de afslag van zeuren over veiligheid had genomen, maar ik kon niet meer terug. De ingezette scène moest ik afmaken en nu zit ik me af te vragen waarom ik die afslag weer neem door dat mindere moment van mijzelf hier dunnetjes te gaan herbeleven. Het lastigste vond ik dat ik daarna de hele tijd het gevoel had dat Dimitros wist dat ik aan zijn spullen had gezeten en op een of andere manier maakte me dat zwakker.

De volgende dag duurde het uren voor we eindelijk allemaal aan de terrastafel zaten. Iedereen wilde koffie en met de percolator die het huisje bood kon je ongeveer drie kopjes per uur zetten. Dat dat voor de meeste campinghuisjes opgaat, wist ik toen nog niet. Wat de koffie betrof, werd het ieder voor zich.

Dimitros ging ons college geven. Daarvoor had Nora zelfs een flipoverblok mee. Op het eerste blad schreef hij: knalbaby’s. Hij onderstreepte het woord, draaide zich om en vroeg of iemand ervaring had met zelf vuurwerkbommen maken. Mayo stak zijn hand op.

‘Vergeet alles wat je ervan denkt te weten,’ zei Dimitros. Hij demonstreerde hoe je een strijker ontleedde zodat je zoveel mogelijk los kruit overhield. Dat moest ieder in een eigen bakje verzamelen dat je zo goed mogelijk afgesloten moest houden.

Toen Mayo deed of hij een joint ging opsteken, sloeg Doris die uit zijn hand. Mayo zei dat het een geintje was. Dat maakte Doris niet uit, als hij haar een kans gaf om hem te meppen zou ze dat doen. Dit was al stressvol genoeg. Hij moest het niet erger maken. Voor straf pakte ze hem zijn koffie af en dronk die zelf op.

We moesten paren maken. Elk stel kreeg een metalen pijp waar we het ene uiteinde van dicht moesten slaan. Daarna kon je het poeder in de pijp gieten. Als er eenmaal kruit in je buis zat, moest je er geen klappen op geven, tenzij je wilde dat hij afging. De andere kant sloten we af met... Stilte. Dimitros maakte zijn zin niet af maar hield een schroefdop omhoog. Hij genoot zichtbaar van zijn positie als leraar, wat mijn afkeer voor hem evenredig proportioneel deed toenemen.

Nora zei dat mensen die gewend zijn zelf leraar te zijn het slecht trekken als anderen les mogen geven. Dat was tijdens een preek die ze me veel later gaf. Ik moest Dimitros vertrouwen. Het was een slimme vent zei ze daarbij. Alsof dat ging helpen.

Aan het einde van het klasje hadden we vijf pijpen elk gevuld met het kruit van honderd strijkers. Dimitros stond aan het hoofd van de tafel. De vogels zongen. De lentezon kroop over het terras alsof ook hij nieuwsgierig was naar die nieuwe baby’s die op tafel lagen uitgestald.

‘Gaan we?’ zei Doris, die kon niet wachten om haar knutselwerk af te steken. De les was nog lang niet klaar.

‘Je kunt er ook lagers in stoppen,’ zei Dimitros, ‘maar dan heb je wel een vernietigingswapen.’

Waarom zegt die lul dat? dacht ik nog. Straks bracht hij iemand op ideeën.

‘Als je mensen wilt verwonden,’ zei hij, ‘stop je er spijkers in. Of glas.’

Doris bewoog ritmisch haar hoofd. ‘Mensen verwonden, spijkers en glas.’

‘We gaan geen mensen verwonden,’ zei Nora. ‘Doe normaal. Al helemaal niet met spijkers of glas.’

‘Ik geef alleen aan wat de mogelijkheden zijn,’ zei Dimitros. Het was een mogelijkheid om hem met zo’n buis de hersens in te slaan, dacht ik.

‘Geen mensen verwonden, geen spijkers en glas,’ zei Doris op het ritme in haar hoofd.

‘De lonten,’ zei Dimitros. Nieuw hoofdstuk. Hij rolde een geel stuk lont uit op het gras en stak het uiteinde aan. We zagen een opgefokt vlammetje van het ene naar het andere uiteinde van de draad kruipen.

‘Gemiddeld achttien tot achtentwintig seconden per meter.’ Dimitros keek ernaar als een vader naar zijn peuter. Toen het vlammetje het andere uiteinde bereikt had en doofde, haalde hij een rood lont tevoorschijn.

‘Deze is veel sneller. Dan heb je dus minder tijd om weg te komen.’

No shit Einstein, dacht ik, maar ik zei niks.

‘Er zijn veel snellere lonten, maar we beginnen met deze.’ Hij stak de rode lont aan en hield het andere uiteinde vast. We keken allemaal naar het vlammetje dat omhoog klom tot het bij zijn vingers kwam. Iedereen zou op dat punt loslaten, maar hij liet het vuur zijn vingers likken tot de vlam stierf.

Deel twee van de workshop knalbaby’s ging over molotovcocktails. Daarvoor zouden we glazen flessen gebruiken want die vallen bij een goede worp in stukken. Dan ligt de vloeistof overal. ‘Alleen een amateur zou een plastic fles gebruiken,’ zei Dimitros. Hij kende er genoeg die dat hadden gedaan. Mayo stak zijn hand op. Dimitros dacht dat hij wat wilde vragen, maar dat was niet zo.

Nora deelde flessen uit. Ik kreeg er een van een Merlot die we een paar weken eerder bij haar hadden leeggedronken.

Aansluitend kwam de les aansteken en werpen, want met vierentwintig molotovcocktails en vijf vuurwerkbommen in een bungalow slapen was een onnodig risico. Met alle materialen ervoor naar een camping rijden, was kennelijk een nodig risico. We wandelden beladen met al dat spul naar een bunker een eind verderop in het bos. Ieder droeg de eigen baby’s. Wandelaars met tassen zijn sindsdien voor mij al hun onschuld verloren.

Maken, werpen en goed kijken hoe ze uitbranden was de oefening die dag. Niet iedereen deed mee. Dimitros, Chip en Nora hadden geen oefening nodig. Mayo en Doris ook niet, maar die vonden het leuk om te doen. Voor de rest van ons was het verplicht. We moesten aan vuur en explosies wennen. ‘Zoals een kind moet wennen aan het branden van een gaspit in een keuken,’ zei Dimitros. Aan het begin is het fornuisvuur spannend en gevaarlijk. Uiteindelijk doe je het gedachteloos aan of uit terwijl je op je telefoon kijkt en tegelijk praat met wie verderop in de keuken staat. Met het vuur uit een weggeworpen fles kon je dezelfde relatie aangaan. Ik kon me niet voorstellen dat Dimitros kinderen had. Zeker geen waar hij relaties mee was aangegaan.