HSP - hulp bij denken en emoties

Het eerste deel uit deze serie

HSP - hulp bij overprikkeling en stress

verscheen in 2016 met

ISBN 9789085484264 (paperback)

en 9789085484073 (e-book)

HSP - hulp bij denken en emoties

verscheen in papieren vorm onder

ISBN 9789085484516

© 2021 Renée Merkestijn

Alle rechten voorbehouden

www.reneemerkestijn.com

uitgave www.gigaboek.nl

ISBN 97890 8548 4875

Renée Merkestijn

HSP - hulp bij denken en emoties

GigaBoek

Inhoud

Inleiding

ALGEMENE INFORMATIE

Definities

Wat is hooggevoeligheid of hoogsensitiviteit?

Overprikkeling en stress

Wanneer kun je vertrouwen op je kwaliteiten?

Verband prikkels, emoties, lichaamsreacties en gedrag

MENTALE ASPECTEN, HET DENKEN

Overtuigingen en invloed op emoties en gedrag

Piekeren en ratelen

Omgaan met kritiek

Oude gedachten minder invloed laten hebben

EMOTIONELE ASPECTEN, DE EMOTIES

Emoties als signaalsysteem

Omgaan met natuurlijke emoties

Omgaan met aangeleerde emoties

Omgaan met oude emotionele pijn

Co-dependency

Dramadriehoek

Energetische aspecten

Overnemen van emoties, vervloeien en tanken

AANVULLENDE INFORMATIE

Praktische tips

Spiritueel perspectief

Afsluiting

Inleiding

In dit tweede deel over hooggevoeligheid gaan we in op het denken en op emoties. Ik heb gemerkt dat veel hooggevoeligen (hoogsensitieve mensen, HSPs) behoefte hebben aan basiskennis over hun psychisch functioneren op mentaal en emotioneel gebied, en de invloed die dit op hun lichaam en gedrag heeft.

Denken en emoties helpen je een weg te vinden in het alledaagse leven, ze helpen je keuzes te maken, maar kunnen je ook op een dwaalspoor brengen. Ze kunnen leiden tot stress, overprikkeling en fysieke klachten.

Je hebt als HSP misschien het idee dat je aan je drukke hoofd en je intense emoties bent overgeleverd. Door inzicht in je functioneren kun je hier anders mee leren omgaan, er los van komen. Je krijgt zo meer sturing in je leven vanuit je intuïtie of hart, je innerlijke leiding.

Je zult als gevolg van de inzichten niet slechts reageren op allerlei prikkels, maar bewuster leven, betere keuzes maken. Hierdoor komen tijd en energie vrij voor rust, plezier, verbinding en groei, voor wie je werkelijk wilt zijn en voor wat je wilt ervaren in je leven.

ALGEMENE INFORMATIE

Definities

Eerst worden de termen denken, bewustzijn, emoties en gevoelens gedefinieerd. Vaak wordt gezegd: ‘je denkt, dus je bent’. Het denken heeft inderdaad een grote invloed op hoe jij het dagelijkse leven ervaart en hoe jij reageert. Dit geldt met name voor gedachten waar je sterk in gelooft (= overtuigingen), of deze nu positief zijn of negatief. Als je denkt dat je een leuk mens bent, zul je de wereld anders ervaren en er anders op reageren dan wanneer je denkt dat je geen leuk mens bent. Het denken kan je ondersteunen, maar ook je geluk in de weg staan.

Wat jij denkt is echter niet wie jij in totaliteit bent. Het is eerder: ‘Je bent, dus je denkt en voelt, beweegt, eet, slaapt, etc.’ Het denken is een functie van je bewustzijn, net als de emoties. Je kunt je denken en je emoties namelijk observeren, er is ‘iets’ dat denkt en ‘iets’ dat voelt. Dat ‘iets’, dat observerende deel van jezelf, wordt hier bewustzijn genoemd.

Dit boekje gaat vooral over de werking van het dagelijkse denken, de positieve kanten en de valkuilen ervan. Je leert hierdoor je denken en de gevolgen ervan te observeren (bijvoorbeeld het ontstaan van negatieve emoties) en waar nodig bij te sturen. Dit helpt je bij je bewustwordingsproces.

Er is verschil tussen gevoelens en emoties, al worden die termen vaak door elkaar gebruikt. Je kunt van iemand houden (gevoel) en toch boos worden om wat iemand zegt of doet (emotie). Emoties zijn de reacties op prikkels, emoties komen snel op en gaan snel voorbij. De emotie motiveert je om in je behoeften te voorzien. Emoties hebben een signaalfunctie en zetten je aan tot actie. Het probleem is, emoties raken gekleurd door gedachten, overtuigingen en nare ervaringen en geven dan soms een verkeerd signaal af. Op deze ‘aangeleerde’ emoties komen we later op terug.

Naast emoties zijn er gevoelens, die meer verbonden zijn met wie je bent. Je bent in staat lief te hebben, te genieten, je te verbinden. Gevoelens komen langzamer op dan emoties, maar houden langer aan. Er wordt vaak gezegd: volg je gevoel, of volg je hart. Dat zou inderdaad een goede raad zijn als gevoelens altijd zuiver waren. Maar gevoelens ontstaan tevens door het herhaald ervaren van bepaalde emoties. Als je regelmatig angst ervaart, zal die angst deel gaan uitmaken van je gevoelsleven. In die zin laten gevoelens niet alleen zien wie je bent, maar ook wie je bent geworden door je overtuigingen en ervaringen.

In dit boekje help ik je inzicht te krijgen in de goede kanten van denken en emoties en in de valkuilen ervan. Ik gebruik voor het leesgemak het woord emoties voor zowel emoties als gevoelens, behalve daar waar echt verschil moet worden gemaakt tussen die twee.

Wat is hooggevoeligheid of hoogsensitiviteit?

Bij hooggevoelige ofwel hoogsensitieve mensen is het zenuwstelsel gevoeliger dan van de grote groep mensen. Dit geldt voor 15 tot 20 procent van de bevolking. Ze worden HSPs genoemd, van Highly Sensitive Persons.

De termen HSP-er en HSP-ers worden veel gebruikt, maar dit klopt taalkundig niet. De P in HSP staat voor Person, dus je kunt het vergelijken met VIP. Waarschijnlijk is de oorzaak de verwarring met de term ZZP, waar de P voor Personeel staat. Het is daarom één HSP en meerdere HSPs.

Hieronder volgt een korte omschrijving van hooggevoeligheid waarbij de vier kenmerken van hooggevoeligheid met elkaar worden verbonden. Ik noem tussen haakjes de termen die Elaine Aron gebruikt om hooggevoeligheid te beschrijven. Ik heb het aangevuld met de term stress, omdat bij veel HSPs stress en overprikkeling samengaan.

Er komen bij HSPs meer en genuanceerder zintuiglijke prikkels binnen dan bij veel andere mensen (= sensorische sensitiviteit). Prikkels leiden tot emoties, die ook nog eens intenser worden ervaren (= emotionele intensiteit). Deze prikkels en emoties worden lichamelijk, emotioneel en mentaal op een diepgaander wijze verwerkt (= diepgaande verwerking).

Het verwerken van deze overvloed aan prikkels en emoties kost tijd en energie. Als het verwerken niet goed lukt, raakt het zenuwstelsel overbelast (= overprikkelbaarheid) en zal om rust vragen. Overprikkeling kan al of niet gepaard gaan met stress, je vecht/vlucht/verstar-reactie op dreiging en gevaar, die om actieve ontlading zal vragen.

De combinatie van kenmerken zorgt dat HSPs in ver-gelijking met andere mensen meestal eerst een stapje terug nemen om dingen te verwerken en overwegen voor ze in actie komen. Ze zijn voorzichtiger; Elaine Aron noemt dit risicomijdend. Dit geldt met name voor de sociaal introverte en/of rustzoekende HSPs. Niét-hooggevoelige mensen ervaren en verwerken relatief gezien minder prikkels en emoties, komen daardoor wat sneller in actie en nemen makkelijker risico’s. Aron noemt dit risiconemend.

Binnen de groep HSPs kun je een aantal subgroepen onderscheiden:

•70 % van de HSPs is sociaal introvert, 30 % sociaal extravert;

•80 % van de HSPs is rustzoekend, 20 % is spanning-zoekend.

Er is soms verwarring over de termen introvert en extravert. De oorspronkelijke betekenis van introvert is het subjectief willen begrijpen van ervaringen door ze innerlijk met andere ervaringen te vergelijken in plaats van objectief. Dit werd vervolgens vertaald naar sociale introversie. Maar volgens Elaine Aron is niet iedere HSP ook sociaal introvert: 70 % is sociaal introvert en 30 % is sociaal extravert.

Als sociaal extraverte en/of spanningzoekende HSP realiseer je je niet altijd dat je hooggevoelig bent, omdat je naar buiten gericht bent. Je bent graag onder de mensen (sociaal extravert) of dol op nieuwe ervaringen (spanningzoekend), maar daar raakt je zenuwstelsel wel van geprikkeld. Overprikkeling komt vaak onverwachts. Je kunt dan verbaasd zijn dat leuke dingen je zo intens moe maken. Als introverte en/of rustzoekende HSP herken je het risico van overprikkeling eerder en houdt er meestal vooraf rekening mee.