SIMON DE SCHAKER

AKELIGE ARNOLD

Tweede druk 2021

Tekst: Joyce van der Meijden

Omslag en illustraties: Oirik

Uitgeverij: FC Klap

ISBN 9789085679943

NUR 280

INHOUD

Simon

Oom Arnold

Oma

Mijn vader

Waar is mijn vader?

De schaakcomputer

Bijna te laat

Nikki

In de hut

Schaken en voetbal

Het geheim van mijn vader

Oom Arnold is terug

Graven

Schaken

Nachtelijk bezoek

Het schaaktoernooi

Het Europees schaakkampioenschap

De wedstrijd

Oma vertelt

Wat er daarna gebeurde

SIMON

Hoi, ik ben Simon. Ik ben tien jaar en zit in groep zeven van basisschool De Toren. Ik vind spelling saai en rekenen leuk. Mijn lievelingsvak is tekenen. Ik heb een moedervlek op mijn wang en bruin haar dat altijd precies zo zit als mijn moeder het wil, maar niet zoals ik het wil. Later word ik topsporter. Maar geen spits bij Ajax, zoals mijn vader hoopt. Ik droom over de winst op het houten bord met zwarte vierkanten. Ik wil schaakgrootmeester worden, net als mijn oom Arnold. Oom Arnold is veel ouder en veel minder gewoon dan mijn vader. Hij is Nederlands schaakkampioen.

OOM ARNOLD

De allergrootste fan van oom Arnold, dat ben ik. Er is niemand die zoveel weet over mijn oom als ik. Ik weet welke wedstrijden hij speelde en welke tegenstanders hij versloeg.

Ik kan precies vertellen vanaf welke dag oom Arnold opeens alle partijen won. Mijn oom is nu al drie jaar de beste schaker van Nederland en ik vind het superstoer dat ik zijn neefje ben. Oom Arnold is de knapste man op aarde. Niet alleen omdat hij zo slim is. Hij lijkt nog steeds op Cristiano Ronaldo. Hij heeft altijd de allerlaatste smartwatch en de grootste en platste telefoon. Omdat oom Arnold zoveel zon ziet, is hij bijna altijd lekker bruin. Wanneer hij niet schaakt, is hij op vakantie. Zijn haren zitten nooit in de war.

Hij komt zelden bij ons thuis en als hij langskomt is het kort, nooit langer dan een half uur. Hij is meestal bijna te laat voor een heel belangrijke afspraak. Maar vandaag wordt de beste dag ooit. Mijn beroemde oom heeft tijd gemaakt voor een familievisite en ik ga serieus met hem praten. Ik krijg van opwinding mijn benen niet meer stil. Ik wil hem vragen om mij schaakles te geven. De schaakles hoeft hem geen tijd te kosten. Ik pak gewoon de trein naar zijn appartement in Amsterdam. Dat ligt op de twintigste verdieping van het hoogste gebouw van de stad. Het is zo groot als een voetbalveld en heeft wel twintig ramen.

Dan gaat de bel. Het geluid wekt me uit mijn dagdroom. Ik hoor mijn moeders hakken klikklakken op de tegels in de gang. Ik voel een hittegolf opkomen in mijn hoofd. Ik zet snel mijn loper recht. De kamerdeur vliegt open en oom Arnold stapt naar binnen. Om een goede indruk te maken probeer ik tegelijkertijd zo lief en zo leergierig mogelijk te kijken.

Aan de hand van mijn oom loopt een vrouw.

‘Hallo, ik ben Maxkara,’ zegt ze.

Maxkara heeft blonde haren die eruit zien alsof ze lang door de wind heeft gefietst. Haar wangen zijn roze en er zitten groene strepen boven haar ogen. Samen met mijn oom ploft ze op onze bruine hoekbank. Ja! Oom Arnold kijkt naar het schaakbord. Dit is mijn moment. Ik haal diep adem.

‘Oom!’

Maar hij hoort me niet. Met zijn voet duwt hij het schaakbord opzij. Hij legt zijn benen op tafel. Mijn plakboek valt op de grond. Hij ziet het niet eens! Ik bijt hard op mijn lip om de teleurstelling niet te voelen. Het lijkt wel of ik lucht ben voor mijn oom. Oom Arnold draait zijn hoofd naar Maxkara en buigt voorover. Getver, ze zoenen. Ik word niet goed.

Dit duurt eindeloos. Zou er lijm in haar lippenstift zitten? Het lijkt wel of de lippen van Maxkara zijn vastgeplakt aan die van oom Arnold. Ik denk dat ik moet overgeven. Hoe moet dat nu met mijn schaakles? Ik proef een zoete smaak. Jak, ik heb door mijn onderlip gebeten.

Het liefst wil ik wegrennen. De kamer uit, de tuin in. Maar het lukt niet. Mijn benen wegen meer dan twintig kilo. Per stuk.

Dan klinkt er een luide ‘tak.’ Mijn moeder zet de schaal met koekjes hard op tafel. Oom Arnold en Maxkara kijken op. Wat een opluchting.

Ik voel een kriebel in mijn buik. Dat komt door de blik van mijn moeder. Ze knikt naar me. Het is haar ‘kom op, je kan het’-knik. Ze heeft gelijk. Het is nu of nooit. Ik schraap een enorme kikker uit mijn keel.

‘Oom Arnold, wil je me schaakles geven?’

Er valt een lange stilte, zo stil alsof je met je oren onder water in bad ligt. Ik durf niet te ademen. Ik heb het gevoel dat mijn hoofd ontploft. Dan snuit Maxkara ineens luid toeterend haar neus. Ik blaas uit. Eigenlijk durf ik mijn oom niet aan te kijken. Maar ik doe het toch. Oom Arnold ziet eruit alsof ik hem zojuist heb gevraagd naakt het Wilhelmus te zingen. Zijn kaak staat op een rare manier een beetje schuinlinks onder zijn gezicht. Heel even laat hij zijn tanden zien. Dan zegt hij met een harde stem, alsof ik achterin de tuin sta in plaats van tegenover hem in de woonkamer:

‘Ik kan me niet bezighouden met onbenullige dingen als het geven van schaakles aan kleuters.’

Hij lacht kort en hard. Zijn bovenlip gaat omhoog maar zijn ogen lachen niet. Eigenlijk lijkt hij sprekend op een lelijke, grommende hyena. Hij heeft een loerende blik in zijn ogen, net als de kat van de buren als die een roodborstje bespiedt. Het liefst zou ik de schaal met koekjes in duizend stukjes op zijn hoofd meppen. In plaats daarvan slik ik de brok in mijn keel door naar de knoop in mijn maag.

‘Dan niet,’ mompel ik.

Ik loop zo stoer mogelijk de kamer uit. Een goede verliezer loopt rustig en rechtop het veld af. Dat heeft Jaap, mijn voetbaltrainer, uitgelegd.

Ik pak een zakdoekje uit de keukenla en dep mijn bloedlip schoon. Dan wandel ik naar buiten. Hoe heb ik ooit kunnen denken dat oom Arnold mij ook maar iets zou willen leren? Ik pak mijn bal. Ik stel me voor dat de bal het hoofd van mijn oom is. Ik schiet.

Wanneer ik de bal voor de driehonderdvijfenzeventigste keer tegen de garagedeur schop, staat mijn moeder naast me. Ze pakt mijn hand en trekt me naar zich toe. Ik laat haar haar gang gaan.

‘Arnold besteedt zijn tijd liever aan opscheppen dan aan kinderen,’ zucht ze.

Mijn moeder zucht zoals alleen moeders dat kunnen, met rollende ogen. We gaan op het wiebelige bankje naast de gele rozenstruik zitten. Het bankje is oud en de linker achterpoot staat scheef. Het piept gevaarlijk.

Ik krijg tranen in mijn ogen. Dat komt natuurlijk door de herfstwind. Mijn moeder houdt de schaal met koekjes voor mijn neus.

‘Nee, dank je mam.’

Er past geen koek naast de knoop in mijn maag.

OMA

Verdrietig loop ik ons tuinpad af naar het tuinhuisje van oma. Mijn oma is al heel oud. Veel ouder dan de oma’s van de jongens uit mijn klas. Mijn oma kreeg mijn vader toen oom Arnold ging studeren. Ze heeft versleten heupen en loopt met een stok. Mijn oma is bijna blind, maar niet helemaal. En ze hoort al jaren alleen met haar speciale hoorn. Die hoorn heeft ze van haar moeder geërfd en volgens haar werkt het enorme ding als de beste. Mijn oma is ‘te goed’ voor een verzorgingshuis en ‘te slecht’ voor een bejaardenhuis. Volgens mijn ouders kan oma echt niet meer alleen wonen in haar huis aan de Bosbesweg. Daarom woont ze nu al een jaar in ons tuinhuisje. Dat vind ik heel gezellig. Al lijk ik daarin wel de enige. Mijn vader begint altijd overdreven te zuchten wanneer oma binnenkomt. Mijn moeder praat tegen haar alsof ze een kind is van drie. Zo van ‘doe jij nog even een kopje koffie drinken.’ Het is echt om je dood te schamen. Gelukkig zie ik aan de pretlichtjes in haar ogen dat oma hier eigenlijk heel hard om moet lachen. Ook zonder hoorn lijkt haar maar weinig te ontgaan. Mijn ouders zien dat niet. Die hebben het altijd druk. Vooral met hun werk. Mijn moeder werkt als piloot bij de luchtmacht. Ze is soms wel weken van huis. Dat vindt ze zelf best erg. Om het goed te maken, verwent ze ons als ze thuis is. Mijn vader is wel veel thuis. Zijn bureau staat in de logeerkamer.

Maar het lijkt alsof hij altijd werkt. Hij helpt bedrijven met het kopen en verkopen van andere bedrijven. Volgens mijn vader is dat enorm ingewikkeld. Afke, mijn zusje, is zes en zij heeft ook geen tijd voor oma. Als Afke niet rolschaatst, speelt ze met haar barbies. Best irritant.

‘Dag jongen,’ roept oma wanneer ik binnenkom.

‘Hallo oma,’ praatschreeuw ik terug.

‘Je bent net op tijd. Ik heb thee gezet.’

Oma haalt de ouderwetse theemuts met roze bloemetjes van de glazen theepot. In de pot drijven allemaal blaadjes. Het ruikt vreemd.

‘Ehm, nee dank je, oma. Ik heb net gedronken.’

‘Wat ben jij toch een slechte leugenaar,’ lacht oma.

Ze wijst naar de koelkast.

‘Er staat limonade.’

Ik schenk een flink glas aardbeienlimonade in. Van piekeren krijg je dorst. Bob, de hulphond van oma, komt aangesnuffeld. Bob heeft korte pootjes en een lang bovenlijf. Hij was de enige teckel in zijn hulphondenklas. Hij is een stuk slimmer dan die blonde reuzen. Tenminste, dat vindt oma. Bob kan fantastische dingen, zoals deuren open maken, en hij begrijpt stoplichten. Maar in zijn vrije tijd is Bob vooral de allerliefste hond ter wereld. Hij heeft een neus voor verdrietige kinderen.

Bob springt op mijn schoot. Hij duwt met zijn kop tegen mijn hand. Ik kriebel achter zijn rechteroor. Oma kijkt me scherp aan. Nou ja, eigenlijk kijkt ze scherp naar de grote groene vaas met hoge rietpluimen waar ik naast zit.

‘Wat is er aan de hand?’

‘Oh, niets hoor’, lieg ik.

‘Dus die zoon van mij wil jou niets leren,’ zegt oma wanneer ik klaar ben met klagen over de allerstomste oom van deze planeet.

Oma knikt begrijpend. Ze strijkt met haar wijsvinger over haar neus. Dat doet ze altijd als ze nadenkt. Opeens ga ik helemaal los.

‘En van mijn ouders mag ik ook niets. Iedereen op school schaakt tegen de schaakapp maar ik heb geen tablet en ook geen telefoon. Mijn ouders trekken zich er niets van aan dat ik al bijna elf ben.’

Zo, dat is eruit. Ik voel me heel zielig. Bob legt zijn voorpoten op mijn schouders.

‘Zo word ik nooit een goede schaker,’ fluister ik.

‘Denk jij dat de grootmeesters van tegenwoordig zo goed zijn vanwege een app?’ Oma fronst heel overdreven met haar borstelige wenkbrauwen.

‘Je weet niet half hoeveel je kan met een app, oma. Er is bijna niemand die kan winnen…’

Nee! Oma zit weer eens helemaal niet op te letten. Ze heeft haar hoorn uit haar oor gehaald.

‘Zo, het geluid staat uit,’ roept ze vrolijk.

Dat doet oma nou altijd wanneer ze graag iets wil vertellen.

Op dit moment is dat echt mega irritant. Hoewel, haar ogen glimmen achter haar dubbele glazen.

‘Wat fijn voor je dat je een oma hebt die je kan helpen.’

Oma kijkt wel heel tevreden. Zou ze…

‘Kan jij me aan een tablet helpen, oma?’

Oma proest het uit.

‘Een chocolade tablet, daar kan ik je aan helpen. Verder weet ik niets van die dingen en dat wil ik graag zo houden. Ik heb iets veel beters. Ga eens op je knieën voor de bank zitten?’

Oma wijst met haar stok naar de onderkant van de bank.

‘Toe maar, er zit daar niets dat bijt.’

Ik gehoorzaam.

‘Er ligt een doos onder de bank, trek die er maar onder vandaan.’

Ja, er ligt een doos. Een oude zo te voelen. Het karton is een beetje soppig, alsof de doos in de motregen heeft gelegen. Heel voorzichtig trek ik het naar me toe.

‘Dit, mijn lieve kleinzoon, is een geheim wapen,’ zegt oma blij.

‘Ik heb altijd al gedacht dat jij de volgende gebruiker zou zijn.’

Oma lacht geheimzinnig. Ik staar naar de doos. Het is net zo groot als de doos van het Monopolyspel. Oma maakt geen grappen, dit is geen tablet. Het is nog een geluk dat oma niet kan zien hoe teleurgesteld ik ben.

‘Dit is het favoriete spel van je oma. Van opa ook trouwens.’

Oma slikt een traan weg. Mijn opa is overleden toen ik drie maanden oud was maar oma mist hem nog iedere dag. O nee, straks gaat ze huilen.

‘Eerste kerstdag negentienhonderdvierentachtig,’ mijmert oma.

‘Wat,’ vraag ik.

‘Het was mijn kerstcadeau.’

Gelukkig, ze lacht alweer.

‘En nu is het voor jou.’

Plechtig overhandigt oma de doos. Terwijl Bob er nieuwsgierig aan snuffelt, til ik het deksel op. Ik voel een kriebel in mijn neus, ik moet niezen. Dan wapper ik het stof weg en kijk. Een schaakspel met batterijen.

‘Wat is dit?’

Oma grinnikt.

‘Dat, lieve jongen, is een schaakcomputer. Het is een van de eerste modellen. Het was een ontzettend dure aankoop. Ik geloof dat je opa er wel zevenhonderd gulden voor heeft betaald.’

Oma praat nog graag over guldens. Die munten gebruikten ze in de vorige eeuw.

Mijn verdrietige bui is weer helemaal terug. Bob voelt het ook. Hij zit alweer op schoot.

‘Nieuwerwetse dingen lijken altijd beter dan ze zijn, mijn jongen. Ga jij maar eens spelen tegen deze schaakcomputer. Het gaat je helpen, vertrouw daar maar op.’ Oma kijkt zo serieus dat ik haar bijna geloof.

MIJN VADER

Thuis struikel ik over een grote zwarte tas.

‘Hé pap.’

‘Ha zoon!’

‘Pa, je hebt gelijk. Oma begint echt oud te worden.’

Ik klim op de hoge kruk in de keuken. Met mijn voet zet ik me flink af tegen de bar. Mijn benen zweven door de lucht. Ondertussen praat ik met mijn vader over zijn moeder. Van man tot man.

‘Oma heeft een geheim wapen, zegt ze. Ja, echt. Een schaakcomputer uit de prehistorie.’

Ik moet er ineens hard om lachen.

‘Ze dacht altijd al dat ik de volgende gebruiker zou zijn. Dat zei ze. Serieus.’

Ik neem even een adempauze zodat mijn vader kan antwoorden. Maar hij zegt helemaal niets. Hij luistert toch wel? Ik houd me vast om te stoppen met draaien. Te snel. Ik stoot mijn rechtervoet keihard tegen de bar. Au.

‘Pa!’

Ik kijk hem recht aan. Nee hè! Ik heb de hele tijd tegen de afzuigkap zitten kletsen.

De telefoon van mijn vader is weer eens belangrijker dan ik. Dit is precies waarom ik nog geen mobiel heb. Omdat hij zo verslaafd is. Mijn moeder wil niet nog zo’n zombie in huis.

‘Hé pa, ik ga even een patatje oorlog scoren en een ijsje met zes bolletjes. Ik pak even vijftig euro uit je portemonnee, goed?’

‘Ja, ja,’ zegt mijn vader.

Hij is echt van de wereld. Dan kijkt hij even op van het scherm dat zo’n beetje vastgegroeid zit aan zijn rechterhand. Zijn gezicht verandert. Zijn onderlip begint te trillen en zijn hoofd kleurt roodpaars.

‘Niet vergeten te ademen, pa,’ roep ik nog.

Mijn vader kijkt met grote bolle ogen langs me heen. Hij legt zijn telefoon bijna naast het aanrecht. Dit is heel raar. ‘Het is maar een grap, pap,’ zeg ik snel.

‘Ik ga echt geen patat kopen en…’

Verder kom ik niet. Mijn vader duwt me aan de kant en loopt met giraffestappen naar de doos met de schaakcomputer.

‘Wat doet dat ding hier?’ roept hij heel hard.

Eigenlijk brult hij bijna. Ik stop meteen mijn vingers in mijn oren. Mijn vader schreeuwt nooit.

‘Ehm, dat is de oude schaakcomputer van oma,’ zeg ik.

Waarom doet hij zo raar?

‘Dat weet ik,’ zegt mijn vader, nog steeds met het volume van een brulbaviaan.

‘Ik wist niet dat ze dat stomme ding nog had. Ik dacht dat mijn lieve broer het had meegenomen.’

Mijn lieve broer spreekt hij niet uit zoals je zou verwachten. Hij zegt lieve broer op een toon die meer past bij ongelooflijk vervelende etterbak, of erger. De ogen van mijn vader turen langs de wortels, veldsla en aardbeien in de moestuin naar het tuinhuisje waar oma woont. Hij kan haar niet zien. Oma doet haar middagdutje en dan zijn haar bloemetjesgordijnen potdicht. Mijn vader staat daar maar. Het lijkt wel of er geen bloed meer door zijn lippen stroomt. Waarom doet mijn vader zo? Hij wordt bijna nooit boos. De laatste keer dat hij schreeuwde, was toen Afke konijnenoren op de keukenmuur had geverfd. Nu maakt hij zich druk om een oude schaakcomputer. Ik wil weten waarom. Mijn vader vindt schaken toch helemaal niet leuk? Nog iets vreemds. Het lijkt wel of hij oom Arnold toch niet zo aardig vindt. Dat wist ik niet.

‘Gooi maar weg,’ zegt mijn vader zacht.

Zijn stem is weer gewoon en zijn gezicht weer huidskleur.

Maar zijn ogen spuwen nog steeds vuur. Dit meent hij toch niet echt? Dat doe ik niet. Ik besluit tijd te winnen.

‘Wat moet ik weggooien?’

‘De schaakcomputer.’

‘Waarom pap?’

‘Omdat ik het zeg.’

‘Dat is niet aardig pa, die is van oma.’

Ik begin te rillen zonder dat ik het koud heb. Niemand komt aan mijn oma of haar spullen. Ook mijn vader niet. Zijn gezicht wordt alweer rood. Hij opent zijn mond om iets te zeggen en dan kijkt hij op de klok. Zijn mond blijft open staan maar er komt geen geluid uit. Ik kijk ook naar de klok. Nee! Mijn voetbaltraining! Als ik er over vijf minuten niet ben dan zit ik de volgende wedstrijd op de bank. Dat wil ik niet. En mijn vader al helemaal niet. Niets komt tussen mijn vader en mijn voetbal. Hij kijkt niet meer boos. Hij heeft zijn fanatieke voetbalblik in zijn ogen.

‘Gauw, pak je kleren. Kleed je maar om in de auto. Ik breng je wel even,’ zegt hij. Mijn vader rent de keuken uit om Afke te zoeken. Ze is nog te klein om alleen thuis te zijn. De kleuter. Alsof ik over hete lava ren, zo snel ben ik in de hal om mijn voetbaltas te pakken. Daar rem ik af en wacht tot ik een bom hoor af gaan. Het geluid van onze keukendeur die wordt dichtgesmeten. Dan stuif ik als een opgejaagd luipaard terug de keuken in en gris de schaakcomputer van tafel. Ik race de trap op, naar mijn zolderkamer. Hoe graag ik ook meevoetbal zaterdag, die schaakcomputer gaat niet weg. Oma heeft hem aan mij gegeven. Het kan dan een ouderwets onding zijn, oma is eraan gehecht. Ineens kan ik niet meer wachten. Ik moet schaken tegen dit apparaat. Snel open ik het schot in de schuine wand achter mijn bed. Ik verstop de doos met de schaakcomputer onder mijn oude Playmobil piratenschip. Daarna strooi ik er mijn hele verzameling legoblokken overheen. Ik grabbel mijn voetbalkleren uit de stapel kleding naast mijn bed. Ze ruiken naar natte hond. Die had ik beter in de wasmand kunnen gooien. Nou ja, vanmiddag dan maar. Nu naar beneden. Mijn vader heeft de auto al gestart.