Huib de Vries

Thuisloos in twee werelden

© B.V. Uitgeverij De Banier, 2013

Foto omslag: Sjaak Verboom

Omslagontwerp en vormgeving: Albert Bloemert

ISBN 978 90 336 05994

NUR 402

www.debanier.nl

Alle rechten voorbehouden.

Niets uit deze uitgave mag worden verveelvoudigd, opgeslagen in een geautomatiseerd gegevensbestand, of openbaar gemaakt, in enige vorm of op enige wijze, hetzij elektronisch, mechanisch, door fotokopieën, opnamen of op welke andere wijze dan ook, zonder voorafgaande schriftelijke toestemming van de uitgever.

Huib de Vries

Thuisloos

in twee werelden

Inhoud

Woord vooraf

Proloog

  1. Thuisloos in Zeist

  2. De broekriem

  3. Militair en student

  4. Zuigen op de hostie

  5. Een zwak voor randfiguren

  6. Bonje in Brievengat

  7. Een steen op het bureau

  8. Naar Noordkant

  9. Met criminelen naar de kerk

10. Bij Victory Outreach

11. Een klein lichtje

12. Naar de prostituees

13. Botsende werelden

14. Een afgesneden oor

15. Preken voor straatvolk

16. Op de Veluwe

17. Onder in het putje

18. Onder de vijgenboom

19. Zoeken naar de juiste houding

20. Afscheid van Ontmoeting

21. Een wonderlijk banket

22. In de Kapelstraat

23. Een christelijke organisatie

24. Een bewogen huwelijksdag

25. Adeldom verplicht

26. Meevloeien met de dag

Epiloog

Van stek tot boom

‘En Jezus, uitgaande, zag een grote schare en werd innerlijk met ontferming bewogen over hen, want zij waren als schapen die geen herder hebben.’
(Markus 6:34)

Woord vooraf

Heel lang leek de gereformeerde gezindte geen boodschap te hebben aan de onderkant van de samenleving. Aan het eind van de jaren tachtig veranderde dat. Ook onder reformatorische christenen ontstond bewogenheid met het volk in de goot van de grote steden. Het leidde 25 jaar geleden tot de oprichting van Ontmoeting.

De naam van de stichting is ontleend aan de geschiedenis van de ontmoeting tussen Jezus en de Samaritaanse vrouw, bij de waterput van Sichar. Ook bij Ontmoeting komen twee totaal verschillende werelden met elkaar in aanraking. Dit boek illustreert dat. Het is gebaseerd op gesprekken die ik voerde met Ed en Nelis. Ed was werkzaam bij de Jeugdbond van de Gereformeerde Gemeenten. Sinds 1994 geeft hij leiding aan Ontmoeting. Daardoor belandde hij in het circuit van dak- en thuislozen, tot dan voor hem een onbekende wereld. Nelis, afkomstig van Curaçao, heeft een leven van drugsgebruik en criminaliteit achter zich. Door Ontmoeting maakte hij kennis met de reformatorische wereld, die hij nog steeds niet begrijpt.

Voor het oog lijken beide levens totaal verschillend. Wie dieper blikt, ontdekt tal van overeenkomsten. De gebrokenheid van het leven en een gevoel van thuisloosheid is ook te vinden achter fraaie gevels. En bij een christen in het eigen hart. Zowel het volk van de kerk als het volk van de straat moet het hebben van Gods genade. Hopelijk draagt dit boek bij aan dat besef.

Huib de Vries, mei 2013

Proloog

Als ik me ’s morgens sta te scheren, bid ik nog wel eens met de ogen open. Zeker als er dingen zijn waar ik tegen opzie. Zo was het ook in de vroege morgen van mijn tweede werkdag bij Ontmoeting. Terwijl ik voor de spiegel stond, zei ik: ‘Heere, wat zal deze dag me brengen? Wilt U me helpen?’ Al peinzend moest ik denken aan de tekst ‘Geef gij hun te eten’. In het dienstencentrum in Rotterdam kreeg ik te horen dat een bezoeker me wilde spreken. Dat verbaasde me, want ik had er nog geen contacten gelegd. Aan het eind van de morgen arriveerde de man die naar me had gevraagd. Het bleek iemand te zijn die ik door mijn baan bij de Jeugdbond van de Gereformeerde Gemeenten had leren kennen. Hij kwam niet uit reformatorische kring, maar had verkering gekregen met een kerkelijk meisje. Daardoor ging een compleet nieuwe wereld voor hem open. Daarin heb ik hem een beetje gegidst. Meer dan eens is hij bij ons thuis geweest. Na zijn trouwen ben ik hem uit het oog verloren.

Op mijn tweede dag bij Ontmoeting zag ik hem weer. Zijn huwelijk was op de klippen gelopen. Daarna zakte hij binnen enkele jaren naar de onderkant van de samenleving.

Na een intens gesprek realiseerde ik me dat het etenstijd was.

‘Heb je brood bij je?’ vroeg ik.

‘Nee’, zei hij.

‘Zullen we de inhoud van mijn trommeltje dan delen?’

Pas toen we samen zaten te eten, herinnerde ik me het Bijbelwoord waaraan ik onder het scheren moest denken. Voor mij was het een bevestiging dat ik bij Ontmoeting op de goede plek zat. Ik had geen moment het gevoel dat ik meer was dan de man die tegenover me zat. Samen aten we uit hetzelfde trommeltje. Genadebrood!

Ed

1. Thuisloos in Zeist

‘In mijn huidige werk is de beleving van mijn jeugdjaren een groot voordeel.’

We woonden in een groot huis aan de rand van Zeist. Mijn vader had het ver geschopt: van timmerman werkte hij zich op tot architect. Zonder papieren, maar dat was aanvankelijk geen probleem. Hij reed in een Mercedes, mijn moeder had een Dafje. Het bezit van twee auto’s was in die tijd niet alledaags.

Mijn vader was vrijwel altijd aan het werk. Volgens mij niet zozeer om veel te verdienen, maar uit passie voor zijn vak. Daardoor heb ik weinig jeugdherinneringen aan hem. Mijn moeder was zeer optimistisch. Voor mijn gevoel wilde ze naar buiten toe de indruk wekken dat we een voorbeeldig gezin waren. Ze was creatief in het bedenken van straffen en vertelde dat graag aan anderen. Ik ben nooit vergeten dat ik op een dag zonder erom te vragen een chocolaatje had gepakt. Voor straf kreeg ik de volgende morgen een bak chocola als ontbijt. Kokhalzend werkte ik me erdoorheen. Het laatste deel heb ik in mijn wangzakken geduwd en buiten achter de schuur weer uitgespuwd. Sindsdien lust ik geen pure chocola meer. Wezenlijk contact met mijn ouders heb ik in die tijd weinig ervaren. Pas later ben ik gaan beseffen dat ik me ten diepste thuisloos heb gevoeld, zij het met een prachtig dak boven mijn hoofd. Zulke thuislozen zijn er veel meer. In mijn huidige werk is de beleving van mijn jeugdjaren een groot voordeel. Ik denk dat ik onze doelgroep behoorlijk goed aanvoel.

Ik ben ervan overtuigd dat mijn ouders niet beseften hoe ik de dingen destijds heb ervaren. Ik was een dromer en liet weinig van mijn innerlijk merken. Ze hebben ons naar hun vermogen opgevoed, waarschijnlijk op de wijze zoals ze zelf zijn grootgebracht. Het is heel lastig om je kinderen meer mee te geven dan je zelf hebt meegekregen, daar ben ik in mijn leven wel achter gekomen. Ik heb er bewust aan gewerkt om bepaalde eigenschappen om te buigen en andere te stimuleren. Mijn vader en ik hebben een aantal karaktertrekken gemeen. Zeker vroeger waren we allebei wat driftig van aard. Dat zorgde soms voor stevige confrontaties. Later is de verhouding duidelijk verbeterd.

Buiten het gezin had ik prima contacten. Een einzelgänger was ik zeker niet. Op school trok ik op met een vriendengroep, na schooltijd met een buurjongetje. Mijn meeste jeugdherinneringen heb ik aan mensen en voorvallen buiten het gezin. Het waren in mijn beleving twee gescheiden werelden.

Kerkelijk behoorden we tot de gereformeerde gemeente van Zeist. Mijn vader was er organist, hoewel hij beperkt noten kon lezen. Ook op muzikaal gebied was hij een autodidact. Over zijn innerlijk liet hij zich vrijwel nooit uit. Zijn eerste avondmaalsgang – ik was toen een jaar of twaalf – ben ik nooit vergeten. Het maakte grote indruk op me dat mijn vader deelnam aan het heilig avondmaal, tegelijk was ik erdoor verrast. Er werd destijds bij ons thuis zelden over geestelijke dingen gesproken.

Zelf had ik al jong indrukken van de dood en de eeuwigheid. ‘Als ik zo sterf, is het niet goed met me.’ Op zondag zat ik vaak intensief te luisteren naar de prediking. Ik weet nog hoezeer het me innerlijk verwarde dat dominee Van Haren in een preek zei dat het avondmaal is ingesteld voor zondaren. Ik moet toen een jaar of tien zijn geweest. In mijn ogen was het avondmaal voor bekeerde mensen. Daarom kon ik het goed plaatsen dat zo weinig gemeenteleden aangingen. Maar hoe kon dat als het bedoeld was voor zondaren? Dat heb ik jarenlang niet begrepen.

Na de lagere school ging ik naar de Zinzendorf Mavo bij slot Zeist, want een reformatorische school was er nog niet. Ik ontmoette er vogels van allerlei pluimage en deed vrolijk met alles mee. De geestelijke indrukken raakten op de achtergrond. Ik bezocht feestjes en danste met schoolvriendinnetjes met wie ik een los-vaste relatie had. Op zondag ging ik gewoon mee naar de kerk; ook in doordeweekse diensten was ik regelmatig aanwezig. Thuis luisterde ik op mijn zolderkamertje naar popmuziek. Ik was een fan van The Beatles en Simon and Garfunkel. ‘Bridge over troubled water’, geweldig! Van de huidige reformatorische jongeren wordt gezegd dat ze heel sterk in twee werelden leven, maar ik betwijfel of dat in de jaren zestig en zeventig anders was. Bij mij in ieder geval niet.

Aan het eind van de tweede klas bleef ik zitten. Ik gooide er met mijn pet naar en moest van mijn ouders naar een privéschool in Huis ter Heide, van de Zevende-dags Adventisten. Het was even omschakelen, maar al vrij snel voelde ik me er thuis. De meeste leerlingen zaten doordeweeks in een internaat, ik bleef thuis wonen en fietste op en neer. Na het avondeten moest ik terug voor het maken van huiswerk onder toezicht. Als dat af was, ging ik nog even met de jongens mee naar het internaat.

Een meisje met wie ik goed bevriend was, raakte aan de drugs. Dat was mijn eerste ervaring met verdovende middelen. Zelf heb ik nooit gebruikt, omdat ik er bang voor was, maar ik zat er wel dichtbij. Het leek me heerlijk om zo nu en dan even in hogere sferen te zijn, bevrijd van alle sores. Twee jaar ben ik op die privéschool geweest. Toen emigreerden we naar Zuid-Afrika.

Nelis

2. De broekriem

‘Zeker wanneer mijn vader een paar borrels ophad, werd hij agressief.’

Ik ben geboren op Curaçao, in 1965. We waren thuis met zes kinderen, ik ben de derde. Boven me zaten twee zussen: Corien en Lientjie. Onder me kwamen mijn broer Frenchie en twee zusjes: Outjie en Ellie. Breed hadden we het niet. We woonden in Bonam, een arm dorpje boven Willemstad. Bijna alle huisjes hadden een zinken dak, voor dakpannen was geen geld. Iedereen in Bonam moest knokken om te overleven. In die tijd was het op Curaçao minder makkelijk dan nu.

Mijn vader was lasser van beroep. Veel leverde het niet op. Ons huis had maar twee kamers, de douche en het toilet waren buiten. ’s Nachts lagen we met z’n achten naast elkaar op de grond, op dunne matrassen die je kon oprollen. Na het opstaan moest je je eigen bed opruimen. Privacy kenden we niet, zelfs niet in de slaapkamer. Later zijn we naar een iets groter huis gegaan, in Brievengat, een dorpje verderop. Dat is geregeld door een woningbouwvereniging. Ik was toen al achttien.

In onze familie ben ik het zwarte schaap. Als kind was ik al heel ondeugend. Ik luisterde naar niemand, deed wat ik zelf wilde en ging mijn eigen weg. Over mijn zussen en mijn broer wilde ik de baas spelen. Als mijn vader het zat was, haalde hij de riem uit zijn broek en sloeg hij me tot heel mijn lichaam gloeide.

Frenchie was de lieveling van mijn vader. Als hij iets had uitgehaald, gaf hij mij de schuld. Mijn vader geloofde hem meteen en gaf me ervan langs met de riem. Hij liet mij ook al de klusjes opknappen: de auto wassen, de kippen verzorgen, ’s avonds de geiten tellen en weer in het hok zetten. Alles moest precies gebeuren zoals hij het wilde. Hij was de baas van het huis en iedereen moest hem gehoorzamen. Frenchie deed niks. Op een dag was ik het zo zat, dat ik gewoon geweigerd heb toen mijn vader me weer wat opdroeg. Dat leverde een enorme vechtpartij op.

Ik trok naar mijn moeder toe. Ze wist goed wat ze wilde, maar had een zacht karakter. Als zíj me wat vroeg, deed ik het met plezier. Dat kwam door de manier waarop ze het vroeg: altijd vriendelijk. De taken verdeelde ze eerlijk over alle kinderen, maar ik merkte wel dat ik haar oogappel was. De oudste zoon.

In mijn hart was ik heel bang voor mijn vader. Zeker wanneer hij een paar borrels ophad, werd hij agressief. Hij was een liefhebber van rum. Elke week kocht hij zo’n grote platte f les. Die droeg hij in zijn zak. Vooral in het weekend dronk hij veel. Als hij met zijn vrienden Domino had gespeeld, kwam hij stomdronken thuis. Dan kon ook mijn moeder niets met hem beginnen.

Mijn moeder bakte altijd taart voor mijn vader. Als hij ’s middags uit zijn werk kwam, kreeg hij een stuk bij de koffie. Op een dag hebben Lientjie en ik zo’n taart van onderen helemaal uitgehold. Gewoon met onze handen. Van boven leek hij nog heel, maar er was bijna niets van over. Toen mijn moeder een stuk voor mijn vader wilde afsnijden, stortte de taart in. Dat hebben Lientjie en ik geweten. We hebben alle hoeken van de kamer gezien. Zelfs de spiegel op de kast was kapot, door de gesp van de riem.

Toch waren die jaren achteraf gezien misschien nog wel de beste. Ik kon heel goed overweg met mijn moeder en met Ellie, mijn jongste zusje. Alles wat ik had, deelde ik met haar. Mijn vader had zo nu en dan ook zijn goede buien. Dan nam hij ons in de auto mee naar Noordkant, om te zwemmen. Met de buren had ik een leuk contact. Bij de ouders van mijn vriendjes kon ik binnenlopen alsof het mijn eigen huis was. ’s Avonds speelden we voetbal. Of softbal. Daar was ik heel goed in. De mensen verdienden weinig geld, maar wat ze hadden verdeelden ze onder elkaar. Was de suiker of het brood op, dan kon je die zo bij de buren gaan halen. Het was één grote familie. Alleen met mijn oom in Bonam had ik vaak ruzie. Die mocht me niet.

De ouders van mijn vader heb ik nooit gekend. Die woonden op Bonaire. Mijn vader is voor werk naar Curaçao gekomen. Daar ontmoette hij mijn moeder, daarom is hij er gebleven. Geld om naar Bonaire te gaan, hadden we niet. Mijn andere opa en oma woonden bij ons in Bonam. Daar ging ik graag naartoe. Het waren lieve, sociale mensen. ‘Ga maar een stuk kaas kopen, Nelis’, zei opa altijd als ik hem opzocht. Samen zaten we dan gezellig een beschuitje met kaas te eten. Hij was aan mij meer gehecht dan aan Frenchie.