Zijn bloed kome over ons

Ds. C.P. de Boer
Zijn bloed kome over ons
Een reflectie op een traditionele tekstuitleg in de gereformeerde
gezindte
© Uitgeverij De Banier, Apeldoorn 2020
Omslagontwerp en vormgeving: Albert Bloemert
ISBN 978 90 8718 4773
NUR 700-001

www.debanier.nl

Alle rechten voorbehouden.
Niets uit deze uitgave mag worden verveelvoudigd, opgeslagen in een geautomatiseerd gegevensbestand, of openbaar gemaakt, in enige vorm of op enige wijze, hetzij elektronisch, mechanisch, door fotokopieën, opnamen of op welke andere wijze dan ook, zonder voorafgaande schriftelijke toestemming van de uitgever.

Inleiding

De aanleiding voor het schrijven van deze uitgave zijn twee momenten, die in elkaars verlengde liggen. Voorjaar 2020 schreef ik naar aanleiding van de antisemitische uitspattingen tijdens de carnavalstocht in het Belgische Aalst een opiniestuk in het Reformatorisch Dagblad. Naar aanleiding van deze gebeurtenissen stelde ik de vraag of de gereformeerde gezindte afstand heeft genomen van het antisemitisch gedachtegoed. Onder verwijzing naar een passage uit de alom gerespecteerde kinderbijbel van Joh. Vreugdenhil concludeerde ik van niet. Dit artikel riep veel reacties op. Naast bijval ook afkeuring. Soms in scherpe bewoordingen, ook van de kant van lezers die Israël een warm hart toedragen. In de afwijzende reacties werd regelmatig met een beroep op de woorden ‘Zijn bloed kome over ons en over onze kinderen’ uit Mattheüs 27:25 gesteld dat het Joodse volk het lijden, dat haar de eeuwen door is aangedaan, uiteindelijk aan zichzelf te wijten heeft.

Het tweede moment is een door mij verzorgde lezing op verzoek van het bestuur van het interkerkelijke steunfonds Isaäc da Costa op 8 september 2020 in de gereformeerde gemeente te Woerden onder het thema: ‘Waar staan wij 75 jaar na Auschwitz?’ Na afloop van mijn referaat kreeg ik van verschillende kanten het verzoek om deze lezing in boekvorm te publiceren. De reacties betroffen vooral het deel van de lezing waarin ik de betekenis van Mattheüs 27:25 behandelde. Na ampel beraad besloot ik aan dit verzoek te voldoen, zij het in aangepaste vorm.

In dit boekje behandel ik uitsluitend de betekenis van de woorden ‘Zijn bloed kome over ons en onze kinderen’. In het eerste deel beschrijf ik de uitleggeschiedenis van deze woorden in de gereformeerde gezindte vanaf het begin van de twintigste eeuw tot vandaag de dag. In het tweede deel bied ik de uitleg die naar mijn mening rechtdoet aan de nieuwtestamentische betekenis van deze woorden. Ik rond het boekje af met een paar conclusies die hopelijk aanzetten tot verdere bezinning.

Het eerste deel van deze uitgave bevat citaten van meditaties, preken en artikelen. Vanuit het oogpunt van bronvermelding en integriteit ontkom ik er niet aan om de namen van de auteurs te vermelden. Deze schrijvers zijn stuk voor stuk gerespecteerde ambtsdragers. Het noemen van hun naam betekent geen veroordeling van hun roeping en genadestaat. Wel stel ik hun uitspraken en het theologische gedachtegoed dat zij voorstaan onder kritiek. Zij vertolken een gedachtegoed dat in hun tijd door velen wordt aangehangen, ook in kerken in het buitenland, en dat oude papieren heeft. Tot op de dag van vandaag huldigen mensen dit denken, ook onder hen die zich rekenen tot de gereformeerde gezindte. Dit boekje is geschreven met het doel om het onhoudbare en gevaarlijke van dit gedachtegoed aan te tonen en daarvoor in de plaats een uitleg van de woorden ‘Zijn bloed kome over ons en over onze kinderen’ te bieden die én rechtdoet aan de oorspronkelijke betekenis van deze woorden in het Nieuwe Testament én rechtdoet aan de blijvende en unieke plaats van het Joodse volk in Gods heilsgeschiedenis.

In de persoon van mevr. J. Kranendonk-Gijssen dank ik uitgeverij De Banier voor de prettige samenwerking. Het uitgeven van deze publicatie vereist moed, omdat het debat over de uitleg van de betekenis van de woorden ‘Zijn bloed kome over ons en over onze kinderen!’ in delen van de gereformeerde gezindte helaas nog niet is beslecht. Zelfs niet 75 jaar na Auschwitz ...

Ds. C.P. de Boer

Yom Kippoer, 2020

Deel I

Inleiding

In dit eerste deel inventariseer ik eerst hoe door verschillende predikanten vanaf het begin van de twintigste eeuw tot en met vandaag over de woorden ‘Zijn bloed kome over ons en over onze kinderen’ gepreekt, gemediteerd en geschreven is. Deze dienaren van het Woord behoren allen tot een van de reformatorische kerkverbanden of tot de Gereformeerde Bond in de toenmalige Nederlandse Hervormde Kerk. Daarna evalueer ik de uitkomsten en sla daarmee de brug naar het tweede deel.

a. De Christelijke Gereformeerde Kerken in Nederland

Uit de Levensbron

Kort na haar ontstaan in 1892 verschijnt in de Christelijke Gereformeerde Kerken (CGK) de serie Uit de Levensbron. Deze serie loopt tot op de dag van vandaag. De redactie van deze serie publiceert regelmatig een preek die bedoeld is voor leesdiensten in de vele vacante gemeenten die de CGK in deze ontstaansperiode telt. De uitgegeven preek is geschreven door een predikant uit de CGK.

In 1939 wordt een preek over Mattheüs 27:25 van de hand van ds. S. van der Molen opgenomen. Hij beschrijft hoe de Joden gedreven door ‘zondige waanzin’ reageren op Pilatus’ oordeel aangaande Jezus’ onschuld. Van der Molen typeert de woorden ‘Zijn bloed kome over ons en over onze kinderen’ als ‘een kreet, een verhoorde vloekbee’. God heeft de eeuwen door deze ‘vloekbee’ verhoord. Te beginnen met de val van Jeruzalem in 70 na Christus, in het amfitheater te Rome tot en met vandaag.

‘Wij zien het volk der Joden nog der verharding prijsgegeven. Het Evangelie bracht de Heere voornamelijk onder de heidenen, en daar vergaderde Hij Zijn kerk. En doolt het volk niet rusteloos voort over de aarde zonder huis, zonder vaderland? Is ’t niet immer gehaat, vervolgd ten doode toe? (…) Men heeft de vloek begeerd: hij is gekomen. Het wraakzwaard is gekomen over hen en over hun kinderen.’ In het tweede deel van zijn preek doet Van der Molen met een beroep op Paulus’ woorden uit Romeinen 9-11 een klemmende oproep tot voorbede voor Israël, opdat ‘de Heere zou opheffen het zo rechtvaardige oordeel, en ook Israël lere nog in het bloed des Heilands schuiling te zoeken.’

In 1948, het jaar waarin de staat Israël opgericht wordt, verschijnt in dezelfde serie een preek van ds. D. Henstra over Mattheüs 27:25. De redactie van deze serie bestaat nog steeds uit prof. J. Hovius en ds. S. van der Molen. Het tweede punt van Henstra’s preek heet: ‘Hoe de Joden zich voor dat bloed onnadenkend aansprakelijk stellen’. In dit punt gaat Henstra in op de gevolgen van deze uitspraak die hij houdt ‘voor een allerontzettendste bloedkreet, die eeuwig om wrake blijft roepen’. Volgens Henstra blijft dit verwerpen van Christus’ bloed niet zonder grote gevolgen. ‘Want hier verscheurt het volk het bloed des Nieuwen Testaments. Hier verscheurt het volk het Heilige Verbond des Heeren met Zijn volk. Hier vallen de takken uit de goede, vette olijfboom, door ongeloof afgebroken. Hier maakt het volk zichzelf de zaligheid onmogelijk …’ Even later trekt hij de lijn door naar de actualiteit: