De Knecht

De Knecht. Jesaja 53 en de Joden
Ds. W. Silfhout
© Uitgeverij De Banier, Apeldoorn 2021
Omslagontwerp: José van der Meer
Vormgeving: Albert Bloemert
ISBN 978 90 8718 4643
NUR 716-020

www.debanier.nl

Alle rechten voorbehouden.
Niets uit deze uitgave mag worden verveelvoudigd, opgeslagen in een geautomatiseerd gegevensbestand, of openbaar gemaakt, in enige vorm of op enige wijze, hetzij elektronisch, mechanisch, door fotokopieën, opnamen of op welke andere wijze dan ook, zonder voorafgaande schriftelijke toestemming van de uitgever.

De Knecht
Jesaja 53 en de Joden

Ds. W. Silfhout

Inhoud

Woord vooraf

1. Inleiding

Veel onkunde

Niet in de synagoge

Grote rol bij bekering Joden

Debat in middeleeuwen

Indeling

Vierde lied van Jesaja

2. Wie is de Knecht?

De Moorman

Het vierde lied

Wie is de Knecht?

Belangrijkste teksten

Van verheerlijking naar vernedering

3. De Joodse visie

3.1. De eerste periode (tot ongeveer 1000 na Chr.)

3.2. De tweede periode (vanaf ongeveer 1000 na Chr.)

3.3. Argumenten pro Rashi

3.4. Bezwaren tegen de christelijke interpretatie

4. Het lied van de Knecht - Jesaja 52:13-53:12

Jesaja 53 in de tijd van zijn ontstaan

Verklaring

5. De Knecht = Christus

Profetische aanduiding van de Messias

Carl A.F. Schwartz

De Spruit

6. Is de Joodse visie te combineren met de christelijke?

Verschil accepteren

Waarheidselementen in beide opvattingen

Mysterieuze identificatie

Joodse verbondenheid met Jezus

Jezus gaat de weg van Zijn volk

Conclusie

7. Getuigenissen

Inleiding

7.1. Marcus S. Bergmann (1846-1923)

7.2. John Henry Brühl (1823-1893)

7.3. Abraham Capadose (1795-1874)

7.4. Leopold Cohn (1862-1937)

7.5. Isaäc da Costa (1798-1860)

7.6. Christiaan Salomon Duijtsch (1734-1797)

7.7. Abraham Eschel (1691-1782)

7.8. Rebecca de Graaf-van Gelder (1907-1995)

7.9. Chaim Rudolf Hermann Gurland (1831-1905)

7.10. Belia Harst (1824-1902)

7.11. Isaac Levinsohn (1855-?)

7.12. Sara Meijerse (1830-1877)

7.13. Lydia Montefiore (1771?-?)

7.14. John Neander (1811-1885)

7.15. Lewis Paul Samson

7.16. Adolph Saphir (1831-1891)

7.17. Stan Telchin (1924-2012)

7.18. Max Wertheimer (1863-1941)

7.19. Richard Wurmbrand (1909-2001)

7.20. Joseph Zalman (1860-1924)

Voornaamste geraadpleegde literatuur

Woord vooraf

Hoe kunnen we orthodoxe Joden bereiken met het Evangelie? Dat is de hoofdvraag van dit boek. Dat onderwerp heeft mijn bijzondere belangstelling door mijn betrokkenheid bij het werk onder het Joodse volk, mede als gevolg van mijn jarenlange deelname aan het werk van het Deputaatschap voor Israël van de Gereformeerde Gemeenten. Deze belangrijke vraag houdt mij en ook anderen bezig. We geloven dat het de opdracht is van de kerk om de Joden bekend te maken met de enige Naam tot zaligheid gegeven. Dat gevoelde Paulus ook. We lezen daarvan in Handelingen 18:5: ‘En als Silas en Timótheüs van Macedónië afgekomen waren, werd Paulus door den Geest gedrongen, betuigende den Joden dat Jezus is de Christus.’ Die opdracht is geen gemakkelijke. Verschillende factoren zijn daarbij van betekenis.

In de eerste plaats is er de weerstand in het hart van elk mens tegen het Evangelie. De prediking van Christus de Gekruisigde is de Joden een ergernis en de Grieken een dwaasheid (1 Kor. 1:23). Dat geldt voor orthodoxe en seculiere Joden en voor heidenen. Niemand zit op die prediking te wachten. Al onze activiteiten lopen vast als de Heilige Geest er niet in meekomt. Die wetenschap neemt de ernst van de opdracht niet weg, maar doet wel beseffen dat zo de Heere het huis niet bouwt, tevergeefs arbeiden deszelfs bouwlieden daaraan. Dit werk zal daarom ook alleen vrucht kunnen dragen als het gebed om de verlichting van de Heilige Geest het zal vergezellen.

Verder wordt die opdracht belemmerd doordat de Joden het Nieuwe Testament niet kennen en meestal ook niet willen kennen. De Bijbel is voor hen het Oude Testament, de Tenach, die bestaat uit:

– de Thora (de vijf boeken van Mozes)

– de Nevi’iem (de profeten, zoals Jesaja)

– de Ketoeviem of Chetoeviem (de geschriften, zoals de Psalmen).

Het woord Tenach is samengesteld uit de beginletters van deze onderdelen. De Tenach bevat dezelfde 24 boeken van het Oude Testament zoals wij die kennen, zij het in een andere volgorde. De kennis van het Nieuwe Testament ontbreekt. Daardoor bestaan er veel misverstanden over de inhoud ervan.

Een derde factor vormt het feit dat de Joden de Bijbel, de Tenach, op een geheel andere wijze uitleggen dan de christelijke kerk doet. De christelijke kerk ziet in het Oude en Nieuwe Testament een geheel. Het Nieuwe Testament is in het Oude verborgen en het Oude Testament wordt in het Nieuwe openbaar.

In het Jodendom is bij de uitleg van de Tenach de Talmoed leidinggevend. De uitspraken van bekende en gezaghebbende rabbijnen bepalen hoe de Tenach moet worden uitgelegd. Deze geleerde rabbijnen worden Joodse Sages genoemd.

Voor het nadenken over de vraag hoe al of niet orthodoxe Joden kunnen worden bereikt met het Evangelie en zo de Bijbelse opdracht kan worden vervuld, is het noodzakelijk dat we weten hoe Joden tegen de Bijbelse profetieën aangaande de Messias aankijken. We vergelijken dit met de christelijke uitleg van deze profetieën. Ook is het daarbij van belang dat we nagaan hoe het lezen van de profetieën door Gods Geest is gebruikt om Joden ervan te overtuigen dat Jezus de Messias, de Christus is. Dan opent zich een heel breed terrein. In dit boek heb ik geprobeerd om dat brede terrein te begrenzen door de focus te richten op Jesaja 53.

Tijdens het bezig-zijn met dit onderwerp ontvouwde zich gaandeweg steeds meer de rijkdom van de oudtestamentische profetie en met name die van Jesaja 53. De Christus der Schriften in Zijn vernedering en in Zijn verhoging krijgt meer en meer glans als die rijkdom wordt gezien en geloofd. Het plaatsbekledende lijden en sterven van de Zaligmaker en Zijn verheerlijking schitteren door dit lied van de lijdende Knecht heen als uitdrukking van het welbehagen van de Vader, de liefde van de Zoon en de toepassing door de Geest, waardoor Hij zaad zal zien. Ik hoop dat het lezen van dit boek ertoe mag leiden dat velen in verwondering die rijkdom mogen kennen en uitroepen: ‘Hoe groot is Uw goed, dat Gij weggelegd hebt voor degenen die U vrezen’ (Ps. 31:20a).

Dan zal ook het hart vervuld worden met liefde tot het Joodse volk en het gebed van Paulus ons niet vreemd zijn: ‘Broeders, de toegenegenheid mijns harten, en het gebed dat ik tot God voor Israël doe, is tot hun zaligheid’ (Rom. 10:1). Die zaligheid is er voor Joden en heidenen alleen door het werk van de Knecht.

Veel dank ben ik verschuldigd aan Marita en Maarten Dekker in Nazareth-Illit (Israël) voor hun opmerkingen en suggesties. Hun bijdrage was zeer waardevol.

Mijn dank gaat ook uit naar Wim Hulsman van uitgeverij De Banier. Zijn redactionele opmerkingen en aanvullingen hebben in belangrijke mate bijgedragen aan de leesbaarheid.

Ds. W. Silfhout

1. Inleiding

Jesaja 53 is niet alleen een van de belangrijkste profetieën over het verzoenend lijden en sterven van Christus. Het is ook een heel belangrijk hoofdstuk gebleken in het leven van Joden die tot het geloof in de Messias zijn gekomen. Het is van groot belang om in het contact met Joden hen uit het Oude Testament ervan te overtuigen dat Jezus de Messias is. Dat Hij niet alleen de Messias is van het Nieuwe Testament, maar ook Die van het Oude Testament. De Messias Die in de volheid van de tijd gekomen is om als de lijdende Knecht des Heeren de weg te gaan van lijden en sterven. Maar Die ook is opgestaan, is opgevaren naar de hemel en zit aan de rechterhand van God, totdat Hij komen zal om te oordelen de levenden en de doden. Het is de plicht van de kerk van het Nieuwe Testament de Joden dat bekend te maken uit het Oude Testament, opdat zij – zoals de apostel Paulus dat schrijft in Romeinen 11:11 – tot jaloersheid zouden worden verwekt. De Joden kennen dit gedeelte van hun eigen Tenach niet. Als zij het Oude Testament (de Tenach) lezen, dan beperkt zich dat vaak tot de Thora, de vijf boeken van Mozes. En als ze het al kennen, geven zij daar een uitleg aan die laat zien dat zij van een lijdende Messias niet willen weten. Door te ontkennen dat in Jesaja 53 over de Heere Jezus Christus wordt gesproken, berooft men zich van de troost die in het bijzonder ook in dit lied van de lijdende Knecht bezongen wordt. Alleen door het kennen in het geloof van de zaken die in dit lied worden verwoord, ligt het behoud voor Joden en heidenen. Er is ook voor de Joden onder de hemel geen andere naam, die onder de mensen gegeven is, waardoor zij zalig moeten worden (Hand. 4:12).

Veel onkunde

Die onkunde bij hen betreft overigens niet alleen Jesaja 53. Het recht verstaan van het Oude Testament is alleen mogelijk als we het hoofdstuk zien in het licht van het Nieuwe Testament. Nodig is daarbij de verlichting door de Heilige Geest. Het lezen van het Oude Testament door de bril van de Talmoed brengt geen ware kennis van de waarheid van het Woord met zich mee, ook al zouden we heel ons leven in de jeshiva (Talmoedschool) besteden aan de bestudering daarvan. Illustratief voor deze onkunde is wat ik las in het Reformatorisch Dagblad van 17 mei 2019. Daar zegt Douglas Pyle, schrijver van Het Evangelie delen in een Joodse context en kenner van het jodendom: ‘Ik spreek veel chassidische Joden op straat en in de metro. Ze staan bekend om hun strikte zienswijze, maar niemand van hen had gehoord van de profetie in Jesaja 53 over de lijdende Knecht des Heeren. Ik vroeg of ze de profeten bestudeerden. Nee, zeiden ze. Waarom niet? vroeg ik. Ze zeiden: We hebben een onderwijzer nodig om de profetie te verstaan en die hebben we niet. Een van hen zei zelfs: Christenen zien Jezus in de profeten en dáárom bestuderen wij deze niet. Een chassidische Jood die tot geloof kwam, vertelde mij dat zijn leermeesters hun eigen volk niet in verwarring wilden brengen door over de profeten onderwijs te geven.’¹

Pyle sprak over de situatie in de zeer orthodoxe Joodse wijk Brooklyn in New York. De verschillende orthodoxe Joodse gemeenschappen daar leven erg geïsoleerd. Dat geldt ook voor de ultraorthodoxe gemeenschappen in Israël, hoewel in wat mindere mate. Toch is ook daar het Jodendom een systeem dat impact heeft op elk aspect van het leven. Het is niet gemakkelijk voor een orthodoxe Jood om uit de groep te breken. Het leven wordt bepaald door het strikt vasthouden aan allerlei geboden, die door de rabbijnse autoriteiten tot in detail zijn voorgeschreven. Het lezen van de profeten hoort daar niet bij. Die kun je niet lezen zonder de Talmoed en de bril van de rabbijnen, stellen zij.

Niet in de synagoge

Aangrijpend dat ook in de synagoge Jesaja 53 niet wordt gelezen. Een centraal hoofdstuk in de Tenach blijft zo buiten het gezichtsveld van de meeste Joden. Zij missen daardoor de boodschap van het Evangelie en kunnen zo ook zelf geen verbinding leggen met het Nieuwe Testament, als men dat al zou willen. Het feit dat Jesaja 53 in de synagoge niet wordt voorgelezen, heeft bij sommige mensen wel de vraag doen rijzen of dit hoofdstuk wel in de Joodse Bijbel staat. Ds. J. Dijk² verklaart dit feit uit het vrij geringe aantal profetenlezingen dat de synagoge kent: in totaal volgens Dijk maar 54.³ Ik kom daar later nog op terug.

Bovendien bezoeken vele Joden de synagoge niet. Ook al zou Jesaja 53 in de synagoge gelezen worden, dan nog zouden velen het niet horen, omdat ze niet in de synagoge komen. Zelfs als een Jood naar de synagoge zou gaan en de lezing van de Torah elke week zou horen, zou hij nog geen gedetailleerde studie maken van de profeten.

Sommige Joden die Jesaja 53 onder ogen krijgen, veronderstellen dat hun een vervalste versie van de Tenach voorgehouden wordt. Douglas Pyle vertelt dat toen hij een jonge Israëli Jesaja 52:13 tot en met hoofdstuk 53 had laten lezen, deze jongeman voor in de Bijbel keek om te zien of er ‘Hebrew Publishing Company’ in stond. In de Bijbel die hij las stond dat niet, waarop hij zei: ‘Ik zal dit moeten lezen in mijn Bijbel van het Israëlische leger.’ Hij vertrouwde de Bijbeluitgave niet.

In zijn boek vertelt Pyle over een ontmoeting met een orthodox-Joodse man, die het verhaal over Jezus maar ‘bubba meintzers’ (Jiddisch voor ‘ouwewijvenpraat’) vond. Toen Pyle voor deze man een aantal verzen uit de Tenach voorlas, onder andere Jesaja 9 en Micha 5, was de Joodse man zichtbaar geraakt door deze verzen uit Messiaanse profetieën, die hij voor de eerste keer in zijn leven hoorde! Hij beloofde Jesaja 53 te lezen. Hij had zelf geen Bijbel, maar hij zei dat hij het zou opzoeken in een Bijbel in zijn synagoge. De man beloofde het te laten weten wat hij ervan vond. Pyle vertelt niet of dat ook gebeurd is, maar in ieder geval: Het zaad is gestrooid.⁴

Grote rol bij bekering Joden

Jesaja 53 heeft in de loop van de geschiedenis onmiskenbaar een belangrijke rol gespeeld bij het tot geloof komen van Joden. Bij hen werden de ogen geopend voor de rijkdom van dit lied van de lijdende Knecht des Heeren. Daarvan zijn verschillende getuigenissen bekend. In het laatste hoofdstuk wordt een aantal van die getuigenissen beschreven.

Sinds het begin van de nieuwtestamentische kerk is Jesaja 53 beschouwd als een van de belangrijkste profetieën over het lijden en het verzoenend sterven van Christus. De Amerikaanse nieuwtestamenticus en kenner van het jodendom Joel Marcus⁵ schrijft hoe geschokt hij was toen hij dat Bijbelgedeelte voor het eerst las in de jaren dat hij geïnteresseerd begon te raken in het christendom, na opgegroeid te zijn in een niet-gelovig Joods gezin. Vóór die tijd was hij de gedachte van Jezus’ verzoenend sterven alleen tegengekomen op borden aan kerkgebouwen en langs wegen: ‘Christus is voor uw zonden gestorven.’ Hij had zich altijd afgevraagd wat dat vreemde zinnetje betekende. Was ‘zonde’ niet een nogal verouderd, negentiende- eeuws begrip? En zelfs als je accepteerde dat zoiets bestond, hoe kon één persoon dan sterven voor de zonden van een ander? Marcus is ervan overtuigd dat als hij met deze vragen naar een rabbijn zou zijn gegaan, hij dan een geheel andere visie op Jesaja 53 zou hebben gekregen dan dat hier sprake zou zijn van het lijden en de dood van een Persoon, Die deze gang zou maken ter wille van Zijn volk.

Marcus dringt hier meteen door tot de kern van de vragen die we willen bespreken en die in de loop van de geschiedenis in het debat tussen Joden en christenen een belangrijke rol hebben gespeeld. Daarvan getuigt ook het volgende.

Debat in middeleeuwen

In de middeleeuwen werden regelmatig disputaties gehouden. De bedoeling was dat Joden tot het christendom werden bekeerd. Daarbij kwamen vaak drie punten aan de orde. Het eerste punt was dat God de Joden – een onderdanig, machteloos volk, zonder soevereine macht – had verlaten, terwijl de christenen de gunst van God genoten. Het tweede punt betrof de vraag of de Messias wel of niet was gekomen in de persoon van Jezus Christus. En het derde punt was de kwestie of de heilige Drie-eenheid een geschikt concept was voor de beschrijving van de aard van het goddelijke Wezen.

Tijdens een van de disputaties die in de middeleeuwen werden gehouden tussen christenen (vooral de Dominicanen) en Joden daagde de Dominicaan Friar Pablo Christiani, een tot het christendom bekeerde Jood, de befaamde en leidinggevende Joodse geleerde Nachmanides (Moshe Ben Nachman) uit. De disputatie werd in 1263 te Barcelona gehouden in het koninklijk paleis van koning Jakobus I van Aragon in de tegenwoordigheid van de koning, zijn hof en vele prominente geestelijke hoogwaardigheidsbekleders.

Pablo riep Nachmanides op een gegeven ogenblik toe: ‘Zie, de passage in Jesaja, hoofdstuk 53, vertelt over de dood van de Messias en hoe Hij moest vallen in de handen van Zijn vijanden en hoe Hij was geplaatst naast de goddelozen, zoals dat gebeurde met Jezus. Gelooft u dat dit deel spreekt over de Messias?’

Nachmanides gaf het volgende antwoord: ‘In termen van de ware betekenis van dit deel, spreekt het alleen over het volk van Israël, dat de profeet regelmatig noemt “Israël, mijn knecht” of “Jakob, mijn knecht”.’ Toen de Dominicaan reageerde met: ‘Ik zal uit de woorden van uw wijzen bewijzen dat het spreekt over de Messias’, antwoordde Nachmanides: ‘Het is waar dat de rabbijnen in de aggadah (Joodse verhalen, gelijkenissen en anekdotes) het uitleggen als betrekking hebbend op de Messias. Echter, zij hebben nooit gezegd dat hij zou worden gedood door de handen van zijn vijanden. Want u zult in geen enkel boek van de Joden, noch in de Talmoed, noch in de Midrash, vinden dat de Messias, de afstammeling van David, zou worden gedood of zou worden overgeleverd aan zijn vijanden of zou worden begraven tussen de goddelozen. Inderdaad, de Messias die u voor uzelf maakte, werd niet begraven.’

Wie heeft er gelijk? Pablo Christiani of Nachmanides? De koning van Aragon riep Nachmanides uit tot winnaar van het debat omdat hij een onjuiste zaak zo nobel verdedigd had. Later werd dezelfde koning door de Dominicanen gedwongen Nachmanides uit de Spaanse regio Aragon te verbannen. Uit het voorgaande wordt wel duidelijk waar het over gaat. Is de knecht in Jesaja 53 Jezus, de Messias, zoals de vaste overtuiging van de christenen is, of is het Israël, zoals de gangbare rabbijnse verklaring is?

Indeling

De profetieën van Jesaja bevatten vier liederen van de lijdende Knecht. Jesaja 52:13 tot 53:12 is het vierde in de reeks. Het eerste lied vinden we in Jesaja 42:1-4, het tweede lied in 49:1-6 en het derde lied in 50:4-9. Eerst lezen we het Schriftgedeelte over het vierde lied in de context (hoofdstuk 2). Waarbij vooral de vraag centraal staat: Over wie spreekt de profeet hier? Is daarover in theologisch opzicht iets met zekerheid te zeggen?

De vraag hoe er in de Joodse traditie over de uitleg van Jesaja 53 is gedacht en geschreven, komt aan de orde in hoofdstuk 3.

Later, hoofdstuk 4, zullen we het gehele vierde lied van de lijdende Knecht van hoofdstuk 52:13 tot hoofdstuk 53:12 vers voor vers bespreken. Het doel daarvan is om ook aan de hand van deze verzen aan te tonen dat de christelijke uitleg de juiste is, in tegenstelling tot de Joodse interpretatie. Het is dan eigenlijk niet meer nodig om de christelijke opvatting breed uiteen te zetten. We zullen daarover dan ook volstaan met een korte beschouwing (hoofdstuk 5).

Of de Joodse visie te combineren is met de christelijke visie is het onderwerp van hoofdstuk 6.

Ten slotte zijn in hoofdstuk 7 een twintigtal beschrijvingen opgenomen van Joden die tot het geloof in de Messias zijn gekomen en waarbij Jesaja 53 direct of meer indirect een rol heeft gespeeld.

_________________

1. Douglas Pyle, Het Evangelie delen in een Joodse context, uitg: Stichting Israël en de Bijbel 2018.

2. Ds. J. Dijk (1916-2001) was hervormd predikant te Boven-Hardinxveld, Raamsdonk c.a. en Drimmelen, Paramaribo (Suriname), Tuindorp-Oostzaan, en te Amsterdam voor het werk van Kerk en Israël. Hij ging in 1981 met emeritaat. Hij was secretaris van Interkerkelijk Contact Israël en publiceerde veel over het jodendom.

3. Dijk, Uw volk is mijn volk, Wageningen 1975.

4. Douglas Pyle, a.w., 12/13.

5. Joel Marcus, Jezus en de Holocaust, Baarn 1998.

Vierde lied van Jesaja

Jesaja 52:13-53:12

52

13 Zie, Mijn Knecht zal verstandiglijk handelen; Hij zal verhoogd en verheven, ja, zeer hoog worden.

14 Gelijk als velen zich over U ontzet hebben, alzo verdorven was Zijn gelaat, meer dan van iemand, en Zijn gedaante, meer dan van andere mensenkinderen;

15 Alzo zal Hij vele heidenen besprengen, ja, de koningen zullen hun mond over Hem toehouden; want denwelken het niet verkondigd was, die zullen het zien, en welke het niet gehoord hebben, die zullen het verstaan.

53

1 Wie heeft onze prediking geloofd? En aan wien is de arm des HEEREN geopenbaard?

2 Want Hij is als een rijsje voor Zijn aangezicht opgeschoten, en als een wortel uit een dorre aarde; Hij had geen gedaante noch heerlijkheid; als wij Hem aanzagen, zo was er geen gestalte dat wij Hem zouden begeerd hebben.

3 Hij was veracht en de onwaardigste onder de mensen, een Man van smarten en verzocht in krankheid; en een iegelijk was als verbergende het aangezicht voor Hem; Hij was veracht, en wij hebben Hem niet geacht.

4 Waarlijk, Hij heeft onze krankheden op Zich genomen, en onze smarten, die heeft Hij gedragen; doch wij achtten Hem dat Hij geplaagd, van God geslagen en verdrukt was.

5 Maar Hij is om onze overtredingen verwond, om onze ongerechtigheden is Hij verbrijzeld; de straf die ons den vrede aanbrengt, was op Hem, en door Zijn striemen is ons genezing geworden.

6 Wij dwaalden allen als schapen, wij keerden ons een iegelijk naar zijn weg; doch de Heere heeft ons aller ongerechtigheid op Hem doen aanlopen.

7 Als dezelve geëist werd, toen werd Hij verdrukt; doch Hij deed Zijn mond niet open; als een lam werd Hij ter slachting geleid, en als een schaap dat stom is voor het aangezicht zijner scheerders, alzo deed Hij Zijn mond niet open.

8 Hij is uit den angst en uit het gericht weggenomen; en wie zal Zijn leeftijd uitspreken? Want Hij is afgesneden uit het land der levenden; om de overtreding mijns volks is de plaag op Hem geweest.

9 En men heeft Zijn graf bij de goddelozen gesteld, en Hij is bij den rijke in Zijn dood geweest, omdat Hij geen onrecht gedaan heeft, noch bedrog in Zijn mond geweest is.

10 Doch het behaagde den HEERE Hem te verbrijzelen, Hij heeft Hem krank gemaakt; als Zijn ziel Zich tot een schuldoffer gesteld zal hebben, zo zal Hij zaad zien, Hij zal de dagen verlengen; en het welbehagen des HEEREN zal door Zijn hand gelukkiglijk voortgaan.

11 Om den arbeid Zijner ziel zal Hij het zien en verzadigd worden; door Zijn kennis zal Mijn Knecht, de Rechtvaardige, velen rechtvaardig maken, want Hij zal hun ongerechtigheden dragen.

12 Daarom zal Ik Hem een deel geven van velen, en Hij zal de machtigen als een roof delen, omdat Hij Zijn ziel uitgestort heeft in den dood, en met de overtreders is geteld geweest; en Hij veler zonde gedragen heeft, en voor de overtreders gebeden heeft.

2. Wie is de Knecht?

De Moorman

In Handelingen 8:26 e.v. lezen we van een Moorman, een kamerling en een machtig heer van Candacé, de koningin van de Moren, die terugkeerde van Jeruzalem. Later zullen we daar uitvoeriger op ingaan. Hier volsta ik met te wijzen op het onderwijs dat de evangelist Filippus de kamerling gaf over de uitleg van Jesaja 53:7 en 8.

Wat Filippus de kamerling verkondigde is wat aan iedereen werd verkondigd in de vroege kerk. Jezus is de lijdende Knecht des Heeren van Wie de God van Israël spreekt door Jesaja de profeet. Het is juist deze Knecht Die door God tot Heere is gemaakt. Van Hem spreekt ook Filippenzen 2 als de apostel Paulus daar het lied aanheft van Hem, Die in de gestaltenis Gods zijnde, geen roof geacht heeft Gode evengelijk te zijn (Fil. 2:6). Alle tong zal eenmaal belijden dat Jezus Christus de Heere, de Kurios is, tot heerlijkheid Gods des Vaders (vers 11).

Het vierde lied

Jesaja 53 staat niet op zichzelf. Het vierde lied van de lijdende Knecht des Heeren begint in hoofdstuk 52:13. Voor de vroege kerk was het hele gedeelte van Jesaja 40 tot en met hoofdstuk 55 van grote betekenis. Zien we ook niet in het bijzonder in deze hoofdstukken het werk van Christus tot behoud van zondaren, ook als we Zijn leven op aarde nagaan?

Jesaja 52:13-53:12 is, zoals gezegd, het vierde lied van de lijdende Knecht. Niet alleen het vierde, maar ook de andere drie liederen mogen we niet isoleren van het geheel van het boek Jesaja en in het bijzonder moeten we deze liederen bezien in het verband waarin ze staan. Als een voorbeeld kan worden gewezen op Jesaja 41:8. Daar wordt de Knecht geïdentificeerd als het volk van Israël. Daarvan wordt gezegd in 42:19 dat die Knecht blind is. Kanttekening 54 bij deze tekst laat er ook geen misverstand over bestaan dat het hier gaat over het volk van Israël. En in Jesaja 43:10 e.v. wordt Israël de getuige van God genoemd, van de enige Heiland. Israël is er getuige van dat de HEERE alleen God is.

Wie is de Knecht?

Voor de vraag wie de lijdende Knecht is, is vooral Jesaja 49:1-6 van belang. Dit gedeelte, het derde lied, is wel de sleutel genoemd om tot een antwoord te komen op deze vraag. Hier wordt de Knecht duidelijk gezien als Israël, terwijl hij in de volgende verzen een individu is of binnen of buiten Israël, die een speciale boodschap heeft voor Israël. Niet alleen dat, maar omdat God het te gering acht dat deze Knecht voor Hem een Knecht zou zijn om op te richten de stammen Jakobs en om weder te brengen de bewaarden in Israël, heeft God hem ook gegeven tot een licht der heidenen, om het heil van God te zijn tot aan het einde der aarde (Jes. 49:6).

Dus, wie is de Knecht, niet alleen in Jesaja 53, maar ook binnen de gehele context van het boek Jesaja? Israël? Iemand met een boodschap voor Israël? Een profeet? De Messias Zelf? Of iemand anders?

Belangrijkste teksten

Voordat we een antwoord op de gestelde vraag zullen bespreken, geven we eerst een korte samenvatting van de teksten vanuit het Oude Testament zelf. Daarna proberen we de Joodse opvattingen in het eerste en tweede millennium in beeld te brengen.⁶

In Jesaja 42:1-4 lijkt de Knecht duidelijk een individu te zijn, op wie God Zijn Geest heeft gegeven en wiens opdracht is gerechtigheid voor de volken voort te brengen. In de volgende verzen (42:5-9) wordt Hij door God gegeven als een verbond van het volk en een licht voor de heidenen ‘om te openen de blinde ogen, om den gebondene uit te voeren uit de gevangenis, en uit het gevangenhuis hen die in duisternis zitten.’ Zinspelingen naar Jesaja 9, 11 en 61 lijken duidelijk. Jesaja 49:1-6 identificeert de Knecht als Israël (49:3) maar ook als een individu dat van moeders buik af geformeerd is tot een Knecht om Jakob weder te brengen en Israël te verzamelen.

In Jesaja 50:4-11 is de Knecht een dienaar van God, Die zowel Profeet, Priester als Koning is. Hij is daarin vooral de lijdende Knecht, Die bespot en bespuwd wordt. In alles wat Hij vrijwillig ondergaat, wordt Hij echter door God geholpen: ‘De Heere HEERE helpt Mij’ (Jes. 50:7, 9).

Wanneer we de liederen in elkaars verband lezen, dan tekenen de liederen ons het lot van de Knecht als een ontwikkeling van rustig en nederig vertrouwen aan een succesvolle zending (42:2-4) naar een situatie waarin Hij door God tot een ‘scherp zwaard’ gemaakt wordt. De Knecht van Israël zal een ‘zuivere pijl’ zijn waardoor God verheerlijkt zal worden. In Jesaja 49:7 wordt zelfs gesproken van een die veracht wordt en aan wie het volk een gruwel heeft en toch: ‘Koningen zullen het zien en opstaan, ook vorsten, en zij zullen zich voor U buigen.’ In 50:4-9 lijdt de Knecht persoonlijke verwerping en lichamelijk lijden. In het vierde lied (52:13-53:12) is de Knecht meer dan veracht en versmaad; Hij wordt afgesneden uit het land der levenden en Hij ontvangt een graf bij de overtreders.

Van verheerlijking naar vernedering

De dichterlijke structuur van het laatste lied beweegt zich in vijf gedeelten van verheerlijking naar vernedering en terug naar verheerlijking. Deze zogenaamde chiastische structuur wordt bevestigd door talrijke woordherhalingen, waarvan misschien wel de meest opvallende is het gebruik van het woord Knecht in het eerste en laatste gedeelte. Wat in het bijzonder opvalt in deze chiastische structuur, is dat de vermelding van de dood van de Knecht niet als een climax in het midden van het lied staat, maar in het vierde van de vijf delen. Het middelste gedeelte benadrukt het doel van Zijn lijden, bijzonder in vers 5: ‘Maar Hij is om onze overtredingen verwond, om onze ongerechtigheden is Hij verbrijzeld; de straf die ons de vrede aanbrengt was op Hem, en door Zijn striemen is ons genezing geworden.’

Hoewel we er in sommige delen van de vier liederen van de Knecht des Heeren niet omheen kunnen dat het ook om Israël als volk gaat, is het wel duidelijk dat het in het vierde lied (Jesaja 52:13-53:12) gaat over een persoon en wel de persoon van de Messias. Die persoon kan niemand anders zijn dan de Heere Jezus Christus. Hij is als een rijsje voortgekomen uit de afgehouwen tronk van Isaï en als een scheut uit zijn wortelen (Jes. 11:1). Als een rijsje en een wortel uit de dorre aarde (Jes. 53:2). Hij had geen gedaante noch heerlijkheid, geen gestalte dat we Hem zouden begeerd hebben. Hij was veracht, een Man van smarten. Hij heeft onze krankheden op Zich genomen en onze smarten heeft Hij gedragen. Dat deed Hij met het doel om als de plaatsbekledende Borg en Middelaar te lijden en te sterven voor zondaren, tot verzoening van hun overtredingen en ongerechtigheden. Daarom werd Hij verbrijzeld. Zo bracht Hij de vrede aan door de straf op de zonde te dragen. Zo is er genezing in Zijn striemen.

In een volgend hoofdstuk zullen we de onderscheiden teksten van het vierde lied nader bespreken en eventuele tegenwerpingen van Joodse zijde weerleggen. Daarvoor is het nodig dat we eerst iets te weten komen over de Joodse visie op dit punt.

_________________

6. De informatie op dit punt is vooral ontleend aan: Mishkan,