Over zijn lijk is de tweede titel in de serie Vintage Mystery.

De serie zal bestaan uit hoogstaande en klassieke mystery

en suspense thrillers, die niet eerder in de

Nederlandse taal zijn verschenen.

De serie Vintage Mystery is een samenwerking tussen

vertaalbureau Smart Translations (Amsterdam) en

uitgeverij Suspense Publishing (Venray en Well).

Eerder verschenen in deze serie:

Dubbelziel (David Ambrose), 2014

© 2003 by James Herbert

All rights reserved

© 2015 Nederlandse vertaling

Uitgeverij Suspense Publishing, Venray en Well

& Smart Translations, Amsterdam

Alle rechten voorbehouden

Oorspronkelijke titel: Nobody True

Vertaling: Lia Belt

Omslagontwerp: Edds

Zetwerk: Ton Janssen

ISBN 978 90 8853 035 7

NUR 332

www.suspensepublishing.com

James Herbert

Suspense Publishing

... Dit ik, dat wil zeggen de ziel, waardoor ik ben wat ik ben, is dus geheel van het lichaam onderscheiden en is zelfs gemakkelijker dan het lichaam te kennen. Zelfs als het lichaam niet zou bestaan, zou de ziel evengoed volledig zijn wat ze is.

René Descartes

Cogito, ergo sum – Ik denk, dus ik ben.

René Descartes

Ik denk, dus ben ik?

James True

‘Het is niet dat ik bang ben om te sterven.

Ik wil er gewoon niet bij zijn als het gebeurt.’

Woody Allen

1

Ik was er niet bij toen ik doodging.

Echt. Ik was er niet. En het was een schok om mijn lichaam dood aan te treffen. Verdomd, ik was verbijsterd, verloren, snapte geen moer van wat er was gebeurd.

Ik was namelijk weggeweest, snap je, weg uit mijn fysieke lichaam. Mijn geest – ziel, psyche, bewustzijn, noem het wat je wilt – was op een van zijn incidentele excursies geweest, om bij terugkeer te ontdekken dat mijn lichaam een lijk was. Een heel bloederig, verminkt lijk.

Het duurde een hele tijd voor het tot me doordrong wat er op mijn met bloed doordrenkte hotelbed uitgestald lag; en nog véél langer, zoals je zult gaan begrijpen, om aan het idee te wennen. Ik was op drift, zweefde als een arme, verloren geest door de ether. Maar ik was geen geest, toch? Als dat zo was, zou ik dan niet door een lange tunnel met licht aan het eind moeten gaan? Had mijn leven dan niet voor mijn geestesoog langs moeten flitsen, met zonden en al? Waar bleef mijn persoonlijke Dag des Oordeels?

Als ik dood was, waarom vóélde ik me dan niet dood?

Ik kon alleen maar bij mijn lege omhulsel staan – zweven – en kermen.

Hoe was dit gebeurd? Ik zal daar nu nog geen antwoord op geven, maar ik zal je meenemen in een verhaal over liefde, moord, verraad en ontdekkingen, niet allemaal per se slecht.

Het begon met een hete aardappel...

2

Ik was zes of zeven jaar oud (ik stierf op mijn drieëndertigste) en op vakantie met mijn moeder, en we zaten te eten in een pension in Bournemouth. We waren met ons tweeën, omdat mijn vader ons al voor mijn derde verjaardag in de steek had gelaten. Mij was verteld dat hij er met een andere vrouw vandoor was gegaan. Mijn moeder zag er geen been in om mij, ondanks mijn jonge leeftijd, als klankbord te gebruiken voor haar ergernissen en woede, vooral waar het mijn dolende vader betrof. Op vele avonden was mijn verhaaltje voor het slapengaan een aanklacht tegen het huwelijk en goedkope ‘sletten’. Aan het ontbijt draaide het gesprek vaak om de tekortkomingen van mannen in het algemeen en de zonden van onhandelbare echtgenoten in het bijzonder. Ik moet minstens tien zijn geweest voordat ik besefte dat de formule ‘man = slecht, vrouw (vooral echtgenotes) = goed maar misbruikt’ een door mijn moeder gegenereerde mythe was. En dan alleen omdat ik een paar vriendjes had met vaders die heel leuk met hun zoons en de vriendjes van hun zoons omgingen en gewoon van hun vrouw hielden. Daardoor ontdekte ik dat er ook huwelijken waren die op stevige funderingen stonden, en ik moet toegeven dat ik jaloers was op de jongens en meisjes die een normale thuissituatie hadden. Waarom had mijn vader me verraden, waarom had hij ons in de steek gelaten voor die ‘slet’? Het zat me destijds dwars, maar nu begrijp ik het. Het aanbiddelijke icoon dat mijn moeder was, verloor uiteindelijk iets van haar glans. Ja, ik hield in latere jaren nog steeds van haar en nee, ik werd geen soort Norman Bates die zijn moeder vermoordde en haar botten in de kelder verstopte. Laten we zeggen dat mijn beeld van mannen, en dan in het bijzonder mijn vader, wat evenwichtiger werd. God, in mijn tienerjaren begon ik zelfs in te zien dat sommige vrouwen – drammende, scheldende vrouwen – hun mannen konden wegjagen. Niet respectloos bedoeld, moeder, maar je had wel een scherpe tong.

Terug naar de aardappel.

Mijn moeder en ik hadden een natte ochtend op het strand achter de rug en brachten de middag in de bioscoop van het strandstadje door. Ik knisperde met snoeppapiertjes en mijn moeder huilde bij de middagvoorstelling van Love Story. We waren nog maar net opgedroogd toen we weer nat werden omdat we door de motregen naar ons pension terugliepen. Ik was uitgehongerd toen we die avond voor het eten plaatsnamen in de helder verlichte maar toch onverklaarbaar sombere eetzaal. De snoepjes tijdens de film waren niet genoeg geweest om de maag van een opgroeiende jongen te vullen (de hamburger tussendoor was inmiddels een herinnering waar het water me van in de mond liep), en ik viel zonder de gebruikelijke aansporingen of dreigementen van mijn moeder op mijn aardappelen, groenten en vlees aan. De gekookte aardappelen waren klein van stuk, maar gloeiend heet, en in mijn enthousiasme stopte ik een hele in mijn mond. Ik had nooit geweten dat aardappelen zo heet konden worden – zo diende mijn moeder ze beslist nooit op – en de gloeiende bal verbrandde mijn verhemelte en tong. Ik kon hem niet uitspugen midden in een restaurant vol vreemden, aangezien me dat een heleboel moeilijkheden zou opleveren met mijn moeder, die graag een ‘beschaafde’ (een lievelingswoord van haar) houding uitstraalde in het openbaar, dus slikte ik hem door.

Mijn moeder keek eerst verbaasd en toen met afgrijzen naar me terwijl ik lucht naar binnen zoog om de aardappel af te koelen; dat afgrijzen kwam niet voort uit bezorgdheid om haar zoon die in nood verkeerde, maar omdat ik een spektakel van mezelf maakte. Hoofden draaiden onze kant op, vorken bleven in de lucht hangen, en het zachte geroezemoes van gesprekken stierf weg terwijl mijn adem zich door alle spleetjes rondom de blokkade in mijn keel perste die het vinden kon. Ik ben er vrij zeker van dat mijn tranende ogen uitpuilden en mijn gezicht knalrood werd. Het geluid dat ik voortbracht leek op dat van een valse fluit die werd bespeeld door een toondove idioot. Toen de dwarsliggende groente verder in mijn keel werd gezogen door de luchtdruk, werd mijn toon nog hoger en ontwikkelde zich tot een vreemd gepiep. Het uitspugen van de obstructie was geen optie meer, omdat hij nu vlak achter mijn amandelen vastzat, en ik raakte in paniek. Mijn enige mogelijkheid was blijven slikken en hopen op het beste.

Terwijl de hete bobbel langzaam door mijn keel zakte, wist ik niet wat erger was, de pijn of het zuurstofgebrek. Hoe dan ook, ik viel flauw. Ik viel pardoes van mijn stoel, vertelde mijn moeder me in de jaren daarna vaak op zeer afkeurende toon. Het ene moment zat ik tegenover haar, maakte ik rare geluiden en trok ik nog raardere gezichten – uitpuilende ogen, wangen zo rood als een biet, mijn mond een ovaal terwijl ik probeerde lucht naar binnen te zuigen – en het volgende moment was ik uit het zicht verdwenen. Er kwam weinig reactie van de andere restaurantgasten; ze reikhalsden alleen om naar mijn slappe lichaam op de vloer te kijken, want ik was gewoon van mijn stokje gegaan. Moeder verontschuldigde zich waarschijnlijk tegenover iedereen voordat ze naar me toe rende. Gelukkig was het verstikkingsgevaar geweken, want ik had de hete aardappel doorgeslikt tijdens mijn val of toen ik met een harde bons landde.

Dit is wat ik me herinner van toen ik op het goedkope linoleum lag: ik observeerde mezelf van bovenaf terwijl mijn moeder zich op haar knieën naast me liet zakken en mijn hoofd op haar schoot tilde. Ze tikte zachtjes met vier vingers tegen mijn wang, maar ik voelde niets, hoewel ik wist dat ík het was, daar op de vloer van de eetzaal. Zes of zeven paar ogen van vreemden keken toe terwijl mijn moeder paniekerig – en, dat moet gezegd worden, behoorlijk opgelaten – probeerde me bij kennis te brengen. Het was net alsof ik naar een andere bewusteloze persoon keek, die toevallig als twee druppels water op mij leek.

Ik herinner me dat ik eerst van het gevoel genoot, voordat ik er bang van werd. Hoe jong ik ook was, ik was me ervan bewust dat de manier waarop ik mezelf zag, zwevend boven mijn eigen lichaam, niet de normale toestand was. Al snel begon ik me af te vragen of ik wel terug zou kunnen naar mezelf. En zodra die ongerustheid toesloeg, was ik weer in mijn eigen lichaam en gingen mijn ogen open. Het branden in mijn keel was afgenomen. Moeder slaakte een zacht kreetje van opluchting en begon onmiddellijk haar excuses aan te bieden aan de andere restaurantgasten, wier geheven vorken de tocht van bord naar open mond hervatten alsof iemand de stroomtoevoer weer had aangezet. Versuft als ik was begreep ik toch dat alle belangstelling voor mij verdwenen was: het gekletter van bestek en geroezemoes van gesprekken keerde terug. Alleen moeder bleef bezorgd, maar zelfs dat werd getemperd door haar opgelatenheid.

Ze hielp me overeind en dirigeerde me naar de toiletten om koud water in mijn gezicht te spetteren, maar het ging alweer goed met me. De aardappel was al afgekoeld in mijn buik. Ik was verbaasd en niet zo’n beetje opgewonden over wat er met me was gebeurd – niet het flauwvallen, maar het zweven bij het plafond boven mijn lichaam. Ik probeerde mijn moeder over die ervaring te vertellen, maar ze snoerde me de mond en zei dat ik het me allemaal had verbeeld. Het was alleen maar een droom geweest toen ik was flauwgevallen doordat ik te snel had gegeten. Ik gaf pogingen om haar te overtuigen al snel op, want ze werd almaar bozer. Je hebt vast al in de gaten dat mijn moeder niet van publieke spektakels hield.

Dat was de allereerste van mijn buitenlichamelijke ervaringen, of ble’s, zoals ze doorgaans worden genoemd.

Al is dat natuurlijk iets waar de meeste redelijke mensen niet in geloven.

3

Ik had een flink aantal jaren geen ble meer, en als tiener – ik was zeventien, om precies te zijn – was ik die ervaring al zo goed als vergeten. Ik denk dat ik uiteindelijk was gaan geloven dat het een droom was geweest, zoals mijn moeder had gezegd, dus speelde het geen belangrijke rol in mijn denkwijze terwijl ik opgroeide. Maar ik vergat de gebeurtenis toch niet helemaal, want toen het weer gebeurde legde ik onmiddellijk het verband tussen de twee ervaringen. Deze keer waren de omstandigheden veel ernstiger.

Als kind had ik altijd van tekenen en schilderen1* gehouden. Ik tekende vooral, met potlood of pen en inkt, aangezien verftubes een beetje duur waren voor een eenoudergezin. (Omdat mijn vader dood was, betaalde hij geen alimentatie meer, wat trouwens toch nooit officieel had gehoeven omdat mijn ouders nooit daadwerkelijk waren gescheiden. Kennelijk was hij overleden toen ik twaalf was, maar dat hoorde ik pas een paar jaar later.)

*1 Kunst en Engels: dat waren mijn beste vakken op school. In feite was ik er zo van overtuigd dat mijn toekomstige carrière om tekenen en schilderen zou draaien, het maken van advertenties voor kranten en affiches (dat heette ‘commercial art’, ontdekte ik al snel, en tegenwoordig ‘graphic design’), dat andere vakken me niet zo interesseerden. Ik haatte wiskunde; ik denk dat ik ‘dyslectisch’ ben waar het getallen betreft. Geschiedenis ging wel, omdat het verhalen waren, hoewel ik de data van al die historische gebeurtenissen nooit kon onthouden (wat ook overbodig is in deze tijden van ‘nieuwe ideologie’, vind ik). Aardrijkskunde was saai, theologie viel wel mee omdat het wederom om verhalen draaide. Van kunst en Engels vond ik kunst het leukst. Ik was wel dol op het schrijven van verhalen en opstellen, maar ik haalde meer voldoening uit pen, potlood en verf. Uiteindelijk begon ik de meesterwerken te waarderen, aanvankelijk de werken van Rembrandt, Michelangelo, Leonardo da Vinci – alle grote maar voor de hand liggende schilders – en later kunstenaars van Turner tot Picasso (ik was dol op het eerdere werk van Picasso, voordat hij er een geintje van begon te maken), van Degas tot Sir Lawrence Alma-Tadema. Ja, ik weet het, allemaal populistisch werk, maar wat maakt dat uit? Pas later, toen ik naar de kunstacademie ging, leerde ik de moeilijker te doorgronden en verbeeldingsvollere werken te waarderen.

Een groot deel van mijn vrije tijd besteedde ik aan schetsen, en ik tekende zelfs mijn eigen strips – of graphic novels, zoals ze tegenwoordig worden genoemd – en schreef mijn eigen avonturen erbij. Sommige van die strips waren niet eens zo slecht, of misschien legt mijn herinnering er wat verguldsel over. Ik zal het trouwens toch nooit weten, want mama lief gooide de kartonnen doos weg waar ik ze in bewaarde, samen met de weinige schilderijen die ik had gemaakt en korte verhalen die ik had geschreven, toen we naar een klein flatje in een minder respectabele buurt verhuisden. ‘We hebben hier geen ruimte voor al die rommel,’ zei ze toen ik klaagde dat mijn doos met schatten nergens te vinden was. Ik begreep het probleem, maar het zou fijn zijn geweest als ze met me had overlegd. Misschien had ik dan tenminste een paar van mijn favorieten kunnen redden. Maar het was zinloos om het haar kwalijk te nemen; zij had genoeg zorgen over het leven en de dagelijkse kosten van het bestaan.

Ze nam naaiwerk aan dat ze thuis kon doen en was er vrij goed in, totdat te veel werken bij slechte verlichting haar ogen verpestte. Ze kreeg een kleine uitkering en mijn vader had een bescheiden levensverzekering gehad, die zij opstreek omdat ze wettig gezien nog steeds met hem getrouwd was. Het was niet veel, maar ik weet zeker dat het een beetje hielp, en ik neem aan dat het het beste was wat mijn vader ooit voor ons had gedaan. Zodra ik oud genoeg was, kreeg ik bij een plaatselijke supermarkt een baantje als vakkenvuller en ophaler van winkelwagentjes uit omliggende straten en van parkeerplaatsen. Een ander probleem met mijn moeder was dat hoe meer ze alleen werkte, vaak de hele nacht door, hoe neurotischer ze werd over andere mensen. Ik denk dat ze een tikje agorafobisch werd; ze was, en is nog steeds, een beetje een kluizenaar. Op een gegeven moment kwam ze het huis niet meer uit, niet doordeweeks, maar ook niet in het weekend. De kleren die ze herstelde voor kleermakers werden bij ons thuis gebracht en weer opgehaald, en al op mijn elfde deed ik de meeste boodschappen. Twee zomers daarvoor waren we voor de laatste keer op vakantie geweest naar hetzelfde oude pension (waar de eigenaren nooit waren vergeten dat ik tijdens het eten was flauwgevallen en me daar vol genegenheid aan herinnerden zodra we arriveerden). Het was de laatste keer omdat moeder het zich niet langer kon veroorloven, maar vooral omdat ze niet meer tegen mensen kon. Iedereen, hield ze vol, wilde haar belazeren, van de melkboer tot de bedrijven die haar inhuurden voor naaiwerk. Volgens haar leken alle mannen op mijn vader. Ze waren onbetrouwbaar, met twijfelachtige gewoonten, en niet erg aardig. Wat dat laatste oordeel betreft, ik vermoed dat ze me had vergiftigd, want ik heb nooit ook maar de geringste nieuwsgierigheid gehad naar mijn vader en had beslist nooit de wens om hem te ontmoeten; althans, niet tot later in mijn leven, toen ik eindelijk nieuwsgierig werd. Voor die tijd zag ik hem als een gevoelloze smeerlap die net zomin liefde voelde voor mij en mijn moeder als dat ik belangstelling voor hem had.

Uiteindelijk wist ik een kleine toelage te krijgen waarmee ik naar de kunstacademie kon om graphic design te studeren (ik had niet de luxe om de schone kunsten te bestuderen zoals veel studenten met aardige, rijke papa’s, en mijn enige doel was om zo veel mogelijk training te krijgen voor een carrière in de reclame) zolang ik een fatsoenlijk weekendbaantje had en af en toe wat avondwerk kon krijgen. God zegene supermarkten, bars en restaurants; er is altijd een baan te vinden als je maar kunt en wilt werken, en het meeste werd cash uitbetaald.

Op de kunstacademie leerde ik meer over fotografie, drukwerk, modellen maken, typografie en design – kranten- en tijdschriftadvertenties, posters, brochures, dat soort dingen – en raakte ik bevriend met een paar fijne mensen met verschillende achtergronden (niet allemaal met rijke papa’s). Er waren ook meer dan genoeg aantrekkelijke meisjes, velen van hen pioniers van het vrije leven en – belangrijker nog voor ons jongens – de vrije liefde. Ik had een of twee vriendinnetjes in mijn tijd daar, maar er kwam geen sores van toen het misliep; de zee was te vol met vis om je heel vast te binden aan één persoon, en dat gold voor beide partijen. Mijn enige probleem – mijn enige gróte probleem – was vervoer.

De kunstacademie stond aan de andere kant van Londen en de dagelijkse reiskosten van metro en bus vraten zowel mijn toelage als mijn verdiensten uit weekend- en avonddiensten op. Dus negeerde ik de bijna hysterische protesten van mijn moeder – die machines zijn levensgevaarlijk, binnen een week ben je dood – en kocht ik een tweedehands motorfiets, een 200cc Yamaha. Het was niet zo’n sterke motor en al zeker geen stoere, maar hij was goed genoeg om me van A naar B te krijgen en hij was goedkoop. Ik had er al mijn geld voor bij elkaar moeten schrapen en een flink aantal dubbele weekenddiensten moeten draaien, maar door al dat werk koesterde ik mijn tweewielige horzel nog meer. Maar mijn moeder kreeg bijna gelijk.

Ik was inmiddels het huis uit – ik geef het toe: moeder, die inmiddels een beetje gek was geworden, maakte mij ook gek – en had een verlopen appartementje betrokken samen met drie andere studenten, twee jongens en een meisje. Ik woonde nu dichter bij de kunstacademie, en dat bespaarde me een klein fortuin aan metro- en buskaartjes, maar ik had die motor nodig om me door de stad te verplaatsen.

Het ongeluk gebeurde op een natte, druilerige dag, een typische winterse dag in de stad, toen het koud was en de straten vettig. Ik spijbelde van een college over modelbouw (wat mij betrof een overbodig onderdeel van het vakkenpakket, want ik was niet van plan de rest van mijn werkzame leven met houten stokjes en karton te prutsen) en het was laat in de middag, zo rond vier uur. De scholen gingen uit, moeders haalden hun kinderen op in vierwielaangedreven auto’s en hatchbacks. Toen ik zag dat ik een school naderde, minderde ik behoorlijk wat vaart (godzijdank), maar zoals ik al zei, de straten waren glad en het zicht was niet al te best. Ik wilde net langs een geparkeerde Range Rover rijden toen er een kind van een jaar of zes achter vandaan kwam. Later hoorde ik dat het jochie de auto van zijn moeder aan de overkant van de weg had zien staan, en in zijn haast om bij haar te komen (en bij de kleine witte Scottie die achter in de auto zat te keffen) was hij zonder te kijken de straat op gerend.

Ik had twee opties: doorrijden en hem raken, of naar rechts zwenken, naar de overkant van de weg. Het enige probleem met die tweede optie was dat er van de andere kant een busje aankwam.

Ik hield me achteraf graag voor dat ik mijn besluit snel en rationeel had genomen, maar mogelijk was het alleen maar een reflexmatige actie. Ik stuurde naar rechts, de motor gleed onder me weg en ik schoof op het tegemoetkomende busje af. De bestuurder van dat busje stond al vol op de remmen, want hij had het jochie ongeveer tegelijk met mij gezien en erop geanticipeerd dat hij zou oversteken. Maar natuurlijk had hij ook last van het gladde wegdek, en de motor en het busje gleden op elkaar af.

Het was maar goed dat het busje ook vaart had geminderd, anders zou de botsing voor mij waarschijnlijk fataal zijn afgelopen. Nu al was de inslag zo hard dat ik mijn been brak en over de weg stuiterde. Naast dat gebroken bot liep ik enorme bloeduitstortingen en een haarscheurtje in mijn schedel op, die alleen dankzij mijn helm niet als een ei openbarstte.

Ik zie nog steeds het stralende gezichtje van dat jochie voor me, hoe zijn blauwe ogen glansden terwijl hij naar de keffende hond in de auto rende, de blonde krullen die onder zijn pet uit piepten en de blazer die hem twee maten te groot was. Dat herinner ik me als de dag van gisteren, ook al kreeg ik niets mee van de uiteindelijke botsing. Ik wist alleen dat als ik die kleine jongen zou verwonden – of, God verhoede het, als ik hem doodreed – ik het mezelf nooit zou vergeven.

Maar dit is het vreemde: hoewel de botsing met dat busje geen plek heeft in mijn geheugen, staan de momenten die volgden me nog heel levendig bij, want ik verliet mijn lichaam voor de tweede keer, en deze keer was het een veel langere periode. Het leek wel alsof mijn geest of bewustzijn – destijds had ik geen idee wat het was – door de klap uit mijn lichaam was geduwd. Alsof mijn psyche, of wat dan ook, uit zijn gastheer was gesprongen.

Je hebt vast wel eens gehoord van debatten over de vraag of het menselijk lichaam alleen maar een omhulsel is voor de ziel. Maar ik was in die tijd een tiener, een onervaren knul die vrij veel geluk had bij de meisjes, er redelijk goed uitzag, gezond was, een interessante studie volgde en naar een succesvolle carrière uitkeek; wat moest ik met spirituele concepten en theorieën? Ik had amper nog over het vraagstuk nagedacht. Maar nu wel. Inmiddels heb ik er uitvoerig over nagedacht.

Ineens merkte ik dat ik op de stoep langs de weg stond. Ik keek naar mijn eigen lichaam, dat in de goot aan mijn voeten was beland. Heel even bewoog niemand zich; het was spookachtig stil. Toen begon de kleine jongen die ik net had ontweken te huilen. Zijn doodongeruste moeder stapte uit de auto en rende over de weg naar hem toe, nam hem in haar armen en omhelsde hem stevig. Toen ze zich met haar zoon tegen zich aan gedrukt omdraaide en naar mijn lichaam in de goot keek, zag ik dat ze bleek was van shock. Ik kon me haar emoties alleen maar voorstellen: opluchting vermengd met bezorgdheid om de jongen die roerloos een paar meter verderop lag, met zijn ene been in een idiote hoek bij de knie gebogen en een spoortje donker bloed dat onder zijn gedeukte helm uit liep. Andere kinderen in rode en groene blazers, die getuige waren geweest van het ongeluk, begonnen te huilen en zich vast te klampen aan hun moeders en hier en daar een troostende vader. De bestuurder van het busje zat nog achter zijn stuur, met een matte uitdrukking van ongeloof op zijn ronde gezicht.

Ik was op dat moment niet langer mezelf, maar iets wat hoger stond dan mij. Ik voelde geen enkele pijn of verwarring. Ik was er gewoon en keek naar mezelf, volkomen emotieloos. Maar al snel, al heel snel, kwam mijn verstand weer op gang.

Hoewel er nog geen angst was, werd ik nieuwsgierig, en toen ongerust. Was ik dood? Bevond ik me nu in de toestand die op de dood volgde? Wat moest ik doen? Rondhangen, wachten tot iemand – iets – me zou komen halen? Zo ja, waar ging ik dan heen? En hoe moest ik dit aan moeder uitleggen? Shit, ze zou woedend zijn.

Ik bukte me om mezelf beter te bekijken. Mijn lichaam lag op zijn rug en oogde best vredig, bijna sereen, alsof ik een dutje deed. Het enige wat dat plaatje bedierf, was de vreemde hoek van mijn been en het bloed dat onder mijn gele helm uitkwam en een plasje vormde op het harde grijze wegdek. In tegenstelling tot de meeste omstanders voelde ik geen schrik, maar ik was wel verbaasd. En had ik mijn nieuwsgierigheid al genoemd? Ja, ik was heel nieuwsgierig.

Hoe kon dit? Waarom was ik ineens twee personen? Had ik me in tweeën gesplitst? Ineens zag ik dat de vingers van mijn ene hand bewogen. Er zat dus misschien nog iets van leven in dat lichaam. Ik weet niet waarom, maar ik bekeek de hand die ik in deze gedaante had.

En ik kon hem zien, alsof hij gewoon uit vlees en bloed bestond.

Ik wiebelde met mijn vingers en constateerde dat ik me gewoon kon bewegen. Mijn hoofd kwam met een ruk omhoog toen omstanders aarzelend de bewusteloze andere ik naderden – de echte ik – alsof ik een bom was die elk moment kon afgaan. Het was een teleurstelling toen niemand de andere ik leek op te merken, de ik die rechtop stond en zijn vingers kon bewegen met wilskracht in plaats van alleen uit een reflex.

Ik zei iets tegen ze, dat het echt wel goed met me ging of zo, maar niemand keek zelfs maar mijn kant op. Hun aandacht was uitsluitend op de gehavende gestalte in de goot gericht.

Ze gingen om het lichaam heen staan, waardoor ik het niet meer kon zien, en ik zei nog iets, maar weer werd ik genegeerd. Toen gebeurde er iets raars, of eigenlijk iets raarders: ik zweefde de lucht in.

Dat opstijgen ging heel gemakkelijk en soepel en het was, of dat dacht ik op dat moment althans, volkomen onbedoeld. Ik zweefde boven de toegestroomde mensen en kreeg mijn gehavende lichaam weer in zicht. (Later, toen ik eenmaal was gaan wennen aan deze vreemde toestand, besefte ik dat het zweven toch opzettelijk was gegaan. Onbewust was ik bang geweest om het zicht op mijn eigen lichaam ook maar even kwijt te raken, waarschijnlijk omdat ik aanvoelde dat het mijn enige anker met de realiteit en het normale aardse leven was.) Ik hoorde mensen mompelen, iemand riep om een ambulance en een man knielde naast mijn lichaam. De bestuurder van het busje kwam wankel naar de groep toe, en al die tijd bleef hij tegen iedereen die het horen wilde als een mantra herhalen: ‘Het was niet mijn schuld, het was niet mijn schuld, hij kwam recht op me af...’

De situatie werd almaar vreemder, want nu zag ik schimmige omtrekken langs de menigte. Menselijke gedaanten die niet helemaal duidelijk waren (althans, niet voor mij), maar waar ik doorheen kon kijken en die af en toe trilden als instabiele hologrammen. Ze stonden erbij en keken naar de gebeurtenissen net zoals de andere omstanders, alleen waren ze transparant. Een van hen keek mij aan – ik was er vrij zeker van dat het een man was, hoewel dat lastig te bepalen viel – en het leek alsof hij iets tegen me zei. Maar ik hoorde niets, behalve het ongeruste gemompel van de echte mensen. Die spectrale man had iets bekends, maar ik wist niet waarom. Iets... Nee, ik had geen idee. Maar hij straalde iets goedaardigs uit.

In dromen kan een situatie vaak heel snel en naadloos overlopen in een andere, die onlogisch is in het kille ochtendlicht. Nou, zo kwam dit op mij over.

Eerst zweefde ik boven de plaats van het ongeluk, en toen bevond ik me plotseling in een ambulance, waar mijn lichaam op een brancard werd vastgesnoerd en bedekt met een rode deken. Een broeder (tegenwoordig heet zo iemand een ambulanceverpleegkundige) deed voorzichtig mijn gedeukte helm af om de wond in mijn schedel te bekijken. Dat tafereel veranderde, wederom snel en vloeiend, in de eerstehulpafdeling van een ziekenhuis, waar mensen met witte jassen en operatiemaskers rustig met mijn lichaam bezig gingen. Ik nam aan dat er röntgenfoto’s van mijn hoofd en andere lichaamsdelen waren gemaakt voordat de chirurg aan het werk ging, maar dat moest ik hebben gemist, want ik heb er helemaal geen herinnering aan. Ik hing een tijdje onder het plafond van de operatiekamer en keek bezorgd naar de artsen; als ik niet al dood was, dan wilde ik beslist niet doodgaan. Ik was te jong om te sterven, stelde ik mezelf gerust.

Het volgende waar ik me van bewust was, was dat ik op de intensive care bij een bed stond met daarin mijn bewusteloze lichaam met een ingezwachteld hoofd. Er stonden nog drie andere bedden met patiënten die via infusen, slangetjes en draden met machines waren verbonden. Dat beeld vervaagde en ging over in moeder, die stond te huilen bij mijn bed. Een dokter die me onderzocht. Nog een keer mijn moeder, weer huilend. En daarna helemaal niets meer tot ik bijkwam.

Wat er eigenlijk gebeurde tijdens deze tweede buitenlichamelijke ervaring, denk ik, is dat mijn onstoffelijke ik af en toe terugkeerde naar mijn stoffelijke omhulsel. Naar mijn bewusteloze lichaam, bedoel ik. En omdat ik een paar dagen in coma lag, zonder bewuste gedachten, had ik ook geen herinneringen aan die periode.

Toen ik eindelijk tot grote opluchting van mijn moeder en vrienden bijkwam, hield ik mijn mond over die vreemde ervaringen, a) omdat ik ze zelf niet begreep en b) omdat iedereen waarschijnlijk toch zou denken dat het hoofdletsel kortsluiting in mijn hersenen had veroorzaakt.

Ik herstelde snel, zoals dat gaat als je jong bent. Mijn been had iets langer nodig om te genezen (tot aan mijn dood voelde ik er nog steeds af en toe steken in), maar het haarscheurtje in mijn schedel herstelde dankzij de verzorging en aandacht van de artsen en verpleegsters snel. (Ik heb nog een tijdje iets met een van die verpleegsters gehad toen ik uit het ziekenhuis kwam, een knappe roodharige van Ierse afkomst maar zonder accent). Ondanks de vele blauwe plekken had ik geen inwendig letsel. Kortom, ik had verrekte veel geluk gehad, en die kleine jongen ook, godzijdank.

Fysiek was ik al snel weer de oude. Mentaal? Dat was een ander verhaal.

O, mijn motorfiets was trouwens total loss, en ik heb nooit meer een andere gekocht. Je gaat te gemakkelijk dood of stuk op die dingen.

4

Zie dit eens voor je...

Een vrouw loopt een politiebureau in Londen in, met moeizame passen, traag en houterig. Haar gezicht zit onder het donkere, opdrogende bloed. Ook haar blouse en jasje zijn vlak onder haar linkerborst besmeurd met bloed.

Haperend spreekt ze tot de dienstdoende agent, die meer dan een beetje verbaasd is, en misschien ook nerveus, want het gezicht van de bezoekster (of het deel ervan dat zichtbaar is) is krijtwit en vormt een schril contrast met de donkerrode bloedvlekken. Haar kleren zijn een puinhoop, haar panty zit vol ladders en ze heeft vuile knieën en handen. Ze heeft geen schoenen aan.

De stem van de vrouw klinkt wat geforceerd en gorgelend, alsof er een inwendige bloeding is gestold in haar keel, waardoor de politieman moeite heeft om haar te verstaan. Toch is het net genoeg om te begrijpen wat ze bedoelt.

De vrouw zegt dat ze aangifte wil doen van een moord. Haar eigen moord. Een naam wordt bijna uitgespuugd, maar is verstaanbaar. Dan valt de vrouw dood neer. Of dat denkt de politieman althans.

Er wordt een politiearts bij geroepen, die het lichaam onderzoekt en vaststelt dat de vrouw inderdaad dood is. Maar de arts doet nog een andere wonderlijke constatering.

Het lijk wordt weggehaald, en omdat er enige verwarring rondom haar toestand bestaat, wordt er versneld sectie verricht.

De patholoog bevestigt de conclusie van de politiearts: op het moment dat de vrouw het politiebureau binnenwandelde, bevond haar lichaam zich in het eerste stadium van lijkstijfheid, wat aangaf dat ze al minstens drie kwartier dood was.

Hoe dat kan? Dat komt straks.

5

De buitenlichamelijke ervaringen hielden aan. Soms waren ze vaag als een droom die je je maar deels herinnert, terwijl ze andere keren volkomen helder maar een beetje onrealistisch waren, als films met een slechte nabewerking. Er waren leemtes in de volgorde, alsof ik af en toe even was teruggegaan naar mijn slapende lichaam, waar zelfs mijn onderbewuste in rust leek te zijn.

Maar de ble’s hoefden niet langer in gang te worden gezet door een trauma; ze kwamen uit zichzelf als ik bijna sliep, als mijn lichaam en geest volkomen ontspannen waren. In het begin kwamen ze maar één of twee keer per jaar voor, maar toen begon ik ze te beheersen, of althans, dat probeerde ik. Als ik alleen in bed lag, probeerde ik mijn lichaam bewust te verlaten, maar er gebeurde tijdens die eerste onhandige pogingen niets, omdat ik niet ontspannen genoeg was of omdat ik te veel mijn best deed. Ik ontdekte dat ble’s niet geheel met de wil kunnen worden bestuurd.

Langzamerhand drong tot me door dat er tussen het incident met de aardappel op mijn zevende en het motorongeluk op mijn zeventiende nog een paar andere ble’s waren geweest. Ik herinnerde me dat ik door lege, donkere klaslokalen had gelopen en een kijkje had genomen bij mijn eigen tafeltje, dat ik hoog boven de stad had gevlogen, met duizenden lichtjes beneden. Die uitstapjes had ik aangezien voor dromen; heel lucide dromen. Wat wist ik ervan? Ik was nog jong. Maar dromen vervagen meestal al bij het ontwaken, en bij die excursies of ‘vluchten’ gebeurde dat niet. Ik herinnerde me ze bijna altijd.

Naarmate ik ouder werd, begon ik te proberen mezelf bewust in een ble-toestand te brengen. Als ik ’s avonds in bed lag, stelde ik me voor dat ik op mezelf neerkeek vanuit een hoek van het plafond. Ik zocht een punt ergens boven me en beeldde me in dat daar een klein, fel lichtje gloeide, en dan probeerde ik daarnaartoe te komen. Maar er gebeurde eigenlijk niets, of althans een hele tijd niet. Ik probeerde zelfs drugs – alleen marihuana, geen harddrugs – om te kijken of dat zou helpen me te ontspannen en mijn geest leeg te maken, maar dat werkte nooit. Ik had het al bijna opgegeven toen ik op een dag in het laatste jaar op de kunstacademie verveeld en lusteloos in een klaslokaal zat – kalligrafie, altijd een saaie bedoening – en zonder enige waarschuwing opeens weg was.

Het was een raar fenomeen (hoewel het altijd raar zal klinken voor mensen – de meeste mensen dus – die het nooit zelf hebben meegemaakt) omdat het overdag gebeurde en de zon stralend door het raam scheen. Misschien versterkte de warmte mijn slaperigheid, maar ik had geen fysiek zetje gekregen, geen trauma en al zeker geen ongeluk. Het ene moment probeerde ik met een sabelpenseel de bocht van een hoofdletter S goed te krijgen, het volgende moment voelde ik iets binnen in me verschuiven, alsof ik zachtjes uit mijn huid werd gezogen, en toen zweefde ik ineens boven mijn eigen hoofd.

Nadat de eerste verbazing was weggeëbd – vreemd genoeg voelde ik geen ongerustheid en schrik – besloot ik de ervaring te onderzoeken in plaats van er alleen maar in mee te gaan. Zo berekenend was ik. Geen angst, alleen de bezorgdheid dat ik misschien niet in staat zou zijn terug te keren in mijn lichaam. Geen paniekgedachten over doodgaan. Ik zag mezelf glashelder, mijn lichaam en alles eromheen waren duidelijk gedefinieerd. Ik zag de punt van mijn penseel een millimeter boven de S hangen en mijn arm – mijn hele lichaam, eigenlijk – was roerloos alsof ik bevroren was. Andere mensen in de klas bewogen wel: het meisje naast me veegde haar tekenhaak af met een doekje, terwijl aan een ander tafeltje een vriend van me zijn penseel in een inktpot doopte. Onze leraar, een slanke, fatterige Zwitser met een pluizig blond snorretje en achterovergekamd haar, sloeg de pagina om van een lesboek dat voor hem lag, terwijl hij onbewust met zijn andere hand een roomkleurig pochetje in zijn borstzak terugstopte. Een ronde klok met een donkere houten lijst hing te tikken aan de muur. Iemand nieste. Iemand anders zei: ‘Gezondheid.’ Een gummetje viel van een tafel en een student boog zich opzij om het op te rapen. Alles was normaal. Niemand besteedde enige aandacht aan mij.

Ik was niet bang. Ik denk dat ik daar te nieuwsgierig voor was. De hele toestand was eigenlijk heel ontspannen. En door dat gebrek aan angst kon ik mijn situatie rustig beoordelen.

Ik besloot uit te zoeken of ik me kon verplaatsen, en meteen kon ik dat. Gewoon door het te willen, zweefde ik naar de andere kant van het lokaal en bekeek de hoofden en gebogen schouders van de studenten die aan het werk waren. Ik verwachtte half dat sommigen van hen zouden opkijken als ik over hen heen zweefde, misschien door de luchtstroom die ik moest veroorzaken. Ik dacht dat de leraar met dat nuffige accent van hem zou blaffen: ‘Hé, True, kom van dat plafond omlaag en ga terug naar je plek!’, maar hij bleef zijn boek lezen en had nog steeds zijn vinger in zijn borstzakje om het zijden pochetje omlaag te duwen. Ik kon mezelf zien – ik had als een soort etherische Superman beide handen voor me uitgestoken en ze waren duidelijk zichtbaar – dus waarom zagen de leraar en andere studenten me niet? (Op dat moment had ik natuurlijk nog niet helemaal door dat mijn eigen geest invulde wat ik verwachtte te zien.)

Zwevend boven een helverlicht raam draaide ik me weer om naar de klas. Het idee om door de ruit naar buiten te gaan kwam even bij me op, maar hoewel ik volkomen kalm bleef, was ik een beetje bang om te ver bij mijn lichaam vandaan te gaan. Ik wilde het niet uit het oog verliezen, en dat lijkt me best redelijk. Stel dat ik buiten verdwaalde? Stel dat er een punt was waarop de geest (of wat ik dan ook was) te ver van het fysieke lichaam afdwaalde en er een onzichtbare verbinding knapte waardoor terugkeren onmogelijk werd?

Maar goed, ook al wilde ik mijn stoffelijke zelf niet uit het oog verliezen, op dat moment was ik dus vrij rustig. Ik keek rond in het klaslokaal, merkte dingen op, overwoog wat ik van mijn situatie vond, en pas na een paar minuten wilde ik graag terug naar mijn lichaam. Het gevoel leek op het afslaan van het laatste chocolaatje in de doos omdat je er al te veel hebt gegeten; en zodra ik me zo voelde, was ik terug.

Ik herinner me geen tocht door de klas, noch dat ik in mijn fysieke lichaam dook; ik was gewoon terug en keek weer door mijn eigen ogen naar de wereld. Toen pas begon ik iets van paniek te voelen, maar het was mild. Ik denk dat ik te verbaasd was om overstelpende angst te ervaren. Al snel was ik behalve blij ook gewoonweg nieuwsgierig. Ik had iets heel zeldzaams meegemaakt. Althans, ik dacht dat het zeldzaam was, want ik had nooit gehoord van iemand die zoiets op regelmatige basis meemaakte, al had ik wel gelezen over droomvluchten en mensen die beweerden hun lichaam te hebben verlaten toen ze een poosje op het randje van de dood balanceerden.

Verwonderd bleef ik zitten, en ik vroeg me af of dit een gevolg kon zijn van mijn schedelfractuur, dat de botsing met mijn brein had gerommeld en hallucinaties veroorzaakte, fantasie-uitstapjes. Maar ik was te passief geweest tijdens de hele ervaring en had te veel duidelijk gezien, dus het kon geen illusie zijn geweest. Bovendien hadden alle andere studenten in de klas zich volkomen normaal gedragen.

Ik legde mijn penseel neer en zakte onderuit in mijn stoel. Wat was er toch aan de hand? Ik dacht terug aan het incident met de hete aardappel en aan de onmiddellijke nasleep van mijn motorongeluk. Toen ik de artsen in het ziekenhuis over mijn buitenlichamelijke ervaring vertelde, lachten ze me vriendelijk toe. Ze zeiden dat wanneer de hersenen zo’n harde klap te verduren kregen, ze een tijdje de controle konden verliezen, waardoor visioenen in de bewusteloze toestand werkelijkheid leken. Het was niets om me zorgen om te maken, maar ze zouden wel wat onderzoeken doen.

Scans toonden aan dat er niets mis was in mijn hoofd; gelukkig was de fractuur minimaal, het bot amper gepenetreerd, en in het brein zelf was niets van zwellingen of letsel te zien. Rust lekker uit, geef je been de tijd om te genezen, en de lichte fractuur van je schedel groeit vanzelf dicht. Trauma aan het hoofd kan altijd een reden tot zorg zijn, ongeacht hoe licht de klap, maar in mijn geval leek dat probleem niet te bestaan. Een kleine operatie aan het been was het enige wat nodig was.

Een paar maanden na de ble in het klaslokaal begon ik terug te denken en enkele ‘dromen’ die ik vanaf mijn zevende had gehad opnieuw te beoordelen. Dromen die niet zoals gewoonlijk geleidelijk uit mijn geheugen waren vervaagd, maar die in mijn hoofd waren blijven zitten vanwege de extreme helderheid en bijna rationele inhoud ervan. In die dromen had ik plekken bezocht waar ik alleen nog maar van had gehoord: kunstgalerieën (schilderijen en beeldende kunst fascineerden me al vanaf jonge leeftijd), speelplaatsen en de huizen van klasgenootjes. Ik had mijn moeder bespioneerd terwijl ze revers aan handgemaakte pakken naaide, kijkend naar haar geliefde soaps en spelshows op de kleine televisie die een donkere hoek van onze woonkamer verlichtte. Ik had nooit een gevoel van avontuur bij die droomuitstapjes gekregen – eigenlijk was er helemaal niets opwindends aan – en daardoor realiseerde ik me uiteindelijk dat het geen gewone dromen waren geweest.

Toen ik begon te lezen over het fenomeen, ontdekte ik dat het vaker voorkwam dan ik had gedacht. Ik las dat bepaalde nieuwsgierige en toegewijde mensen met onderzoek en doorzettingsvermogen hadden bereikt wat voor mij van nature kwam. Toch was niets wat ik las exact te vergelijken met mijn eigen ervaringen. Anderen hadden kennelijk niet zulk helder zicht of een dergelijke logische continuïteit bereikt. Hun ble’s leken meer op dromen en ontbeerden controle, en meestal werden ze afgewisseld met perioden van bewusteloosheid, waardoor de continuïteit ervan onderbroken was en ze zich de episodes later alleen in flarden herinnerden. Maar ik pikte wel wat nuttige technieken op om mezelf in een ontvankelijke toestand te brengen; niet helemaal een trance, maar een soort openheid die het optreden van het fenomeen vergemakkelijkte. Een van die dingen was alerte ontspanning, waarbij het lichaam in rust is, maar de geest zich acuut bewust is van zichzelf in plaats van het fysieke lichaam. Of een methode om het lichaam helemaal los te maken, het stukje bij beetje van top tot teen te ontspannen. Of de perceptie van binnen naar buiten, alsof mijn ogen alleen maar poorten waren waardoor ik de buitenwereld kon observeren. Of me terugtrekken in mezelf waardoor mijn huid en vlees een slecht passend pak werden, los genoeg om uit te ontsnappen. Dan was er nog de spiegelbeeldmethode, waarbij je je moet voorstellen dat je op korte afstand voor je eigen lichaam zweeft. Als je dat beeld duidelijk voor ogen hebt, een exacte replica van jezelf met dezelfde kleren, dezelfde stoppels of make-up, moet je je voorstellen dat je van bovenaf op je lichaam neerkijkt. Allemaal dingen die de overgang gemakkelijker zouden moeten maken, maar bij mij werkten ze nooit.

Zelf hoefde ik me alleen maar zo veel mogelijk te ontspannen, mijn geest vrij te maken van overbodige gedachten en mijn lichaam te willen verlaten. Dan keek ik naar een specifieke plek op het plafond of een hoek van de kamer om mijn ‘geest’ een bestemming te geven, en dan wachtte ik tot het gebeurde.

Meestal gebeurde er niets. Maar soms lukte het, en hoe vaker het lukte, hoe meer controle ik kreeg over mijn ‘vlucht’. In het begin verliet ik nooit de kamer waar ik me bevond, maar geleidelijk aan begon ik naar andere kamers in onze flat te gaan, voorzichtig verdergaand naar locaties buiten, totdat ik uiteindelijk over daken kon vliegen en plekken kon verkennen die ik nooit fysiek had bezocht. Buckingham Palace was saai, terwijl de huizen van volslagen vreemden interessant of zelfs griezelig konden zijn. Het leek erop dat ik alleen werd beperkt door mijn eigen stoutmoedigheid. (Ik moet toegeven dat ik in die begindagen enigszins timide was. De angst om niet te kunnen terugkeren naar mijn lichaam was te groot. Ik was bang dat hoe verder ik wegging, hoe eenvoudiger het zou zijn om de psychische link met mijn lichaam te verbreken).

Maar langzamerhand leerde ik dat ik alleen maar hoefde te dénken dat ik terug wilde zijn in mijn lichaam van vlees en bloed om er ook te zijn. Dat gebeurde dan heel snel, een duizelingwekkende tocht die niet langer duurde dan een seconde of twee, en altijd keerde ik zonder haperen veilig terug.

Ik kan niet beweren dat ik deze spannende nieuwe toestand ten volle verkende. Om te beginnen werkte het niet altijd, en daarnaast begon ik na de aanvankelijke opwinding mijn belangstelling te verliezen. Ik weet niet waarom, zo ging het gewoon. Misschien was ik diep vanbinnen wel bang voor wat ik kon en voelde ik in mijn onderbewuste aan dat het een onnatuurlijke toestand was, dat het vroeg of laat fout zou gaan en ik ervoor gestraft zou worden.

Daar had ik gelijk in.

6

Heb ik ooit iemand over die ble’s verteld? En zo niet, waarom niet?

Het simpele antwoord is nee, ik heb het nooit iemand verteld. De reden waarom is minder simpel, maar je hebt het recht om het te weten.

Ik ben altijd op mezelf geweest, ben nooit iemand geweest die zijn angsten of emoties met anderen deelde. Dat zal ik wel van mijn moeder hebben geleerd, denk ik.

Zij heeft me grootgebracht met het idee dat je je gevoelens moet verbergen, dat je de schijn moet ophouden voor anderen, vooral vreemden. Het had alles te maken met trots, en met haar schaamte omdat haar man haar had verlaten. Ze schaamde zich ook voor onze verminderde omstandigheden, en toen we naar ons flatje aan de ruigere kant van Londen verhuisden, verbrak ze alle contact met vrienden en kennissen. Ik heb toen ik klein was nooit geweten of ik nog andere familieleden had, en uiteindelijk maakte het me niet meer uit. Moeder en ik waren op onszelf. Ik was best tevreden. Meestal tekende ik, soms schilderde ik (als ik verf had, meestal na kerst of mijn verjaardag), ik schreef verhaaltjes en ik las veel. Ik las alles wat ik in handen kreeg, van strips en boeken tot de cornflakesdoos. Ik was ook dol op films, en mijn moeder en ik gingen minimaal twee keer per week naar de bioscoop; soms zelfs twee keer per dag. Voor mij was het allemaal een ontsnapping, denk ik. Die afleidingen haalden me weg uit mijn omgeving en mijn omstandigheden, en ik denk dat het voor mijn moeder met haar films en soaps hetzelfde was.

Ik vermoed dat ze in een soort droomwereld leefde, een plek waar de lelijke realiteit van het leven niet kon doordringen. Ze hield zichzelf voor de gek, natuurlijk, want het leven is niet zo gemakkelijk buiten te sluiten.

Nu denk je misschien dat zo’n soort leven een moederskindje van me zou maken, maar niets is minder waar. Als kind was ik altijd onafhankelijk, of misschien zelfs eenzelvig. Ik hield van mijn moeder, maar ik kon haar nooit begrijpen, kon niet de liefhebbende zoon zijn die zij zo graag wilde. Net zoals zij verdween in haar filmwereld (of de tijdschriften en romannetjes die ze las) waar alles uiteindelijk altijd op zijn pootjes terechtkwam, zo trok ik me terug op mijn eigen kleine planeet, die een heel stuk opwindender was dan de echte. Hoewel ik ze nooit mee naar huis kon nemen – mijn moeder had de strikte regel dat outsiders niet welkom waren en nooit ‘insiders’ konden worden – had ik vele goede vrienden op school en later op de kunstacademie. Zodra ik besefte dat ik voor mezelf kon zorgen, was ik nog maar zelden thuis, ondanks moeders beschuldigende smeekbeden om bij haar te blijven. Ik was geen rebel, maar ik was me ervan bewust dat er meer was, betere dingen die buiten gebeurden, en ik wilde er iets van meepikken. Ik had wel last van schuldgevoel – ik hield echt van mijn moeder – maar ik leerde al snel het een plekje te geven. Daarnaast had ik het voetballen ontdekt, waar ik vrij goed in werd, en niet lang daarna ontdekte ik meisjes.

Maar in je jeugd word je altijd beïnvloed door je ouders en je thuissituatie, en moeders eis om persoonlijke dingen privé te houden bleef altijd bij me. Tegen de tijd dat ik twaalf was, kon ik zelfs háár niets meer vertellen. Zij had me geleerd dat ik mijn gedachten en gevoelens voor mezelf moest houden, en ik denk dat ze daar uiteindelijk best blij mee was, want andermans emoties (ja, zelfs die van haar eigen zoon) konden ‘verdomde irritant’ zijn. Ze was een complexe persoon; ze wilde dat ik van haar hield en haar ‘beste vriend op de hele wereld’ was, maar ze was te erg gekwetst door het vertrek van mijn vader om een andere man te vertrouwen, of misschien zelfs een ander mens. Ze wilde mijn problemen of zorgen niet werkelijk aanhoren, want dan werd ze teruggehaald naar de echte wereld, en de echte wereld had haar hevig teleurgesteld. Ik kan het nu toegeven, en ik wist het toen ergens ook al: moeder was een beetje getikt. Als ik haar boos maakte door te laat thuis te komen of met opzet haar wensen naast me neer te leggen (ik kan ze geen bevelen noemen, want ze was niet sterk genoeg om echt bevelen te geven, het waren altijd suggesties en soms smeekbeden), verhaalde ze over de zonden van mijn vader. Dat hij ons had verlaten, dat hij ontrouw was geweest aan ons allebei en ervandoor was gegaan met een of andere sloerie, dat het hem niets kon schelen als wij verhongerden of op straat kwamen te staan. Uiteindelijk sloot ik me voor dat alles af, maar toch werd de schuld van mijn vader op de een of andere manier op mij overgedragen.

Maar ik dwaal weer af. Het punt is, ik had van jongs af aan geleerd om persoonlijke kwesties voor mezelf te houden, aanvankelijk omdat moeder het zo wilde en uiteindelijk, en misschien onvermijdelijk, omdat ik me schaamde voor het feit dat ik bij mijn moeder woonde. In bepaalde opzichten pakte het goed voor me uit in mijn tienerjaren, want de meisjes leken het zweem van mysterie dat om me heen hing wel leuk te vinden. Het deed me diepzinniger lijken dan ik waarschijnlijk was. Hoe dan ook, ik gebruikte het in mijn voordeel.

Maar genoeg daarover. Ik voel me nog steeds niet gemakkelijk bij onze moeder-zoonrelatie, maar misschien verklaart dit waarom ik tegen niemand iets over mijn BLE’s zei. Ik had gewoon geleerd dergelijke dingen voor me te houden.

Een andere reden was dat ik bang was om uitgelachen of verkeerd begrepen te worden. Dat mensen zouden denken dat ik gek was. Mijn pragmatische kant redeneerde als volgt: het zou eenvoudiger zijn als ik die ervaringen toeschreef aan lucide dromen, ongeacht hoe echt ze leken. Als ik erover zou praten, moest ik toegeven dat ze een fundamentele realiteit bevatten, en eerlijk gezegd waren ze een afleiding die ik niet in mijn leven kon gebruiken. Bovendien kwamen de ble’s niet vaak genoeg voor om problemen op te leveren.

Er was nog een reden, en ik denk dat die op zijn eigen manier even belangrijk was als de rest. Stel dat je een vriend van me was – of, misschien nog relevanter, een vriendin – en ik tegen je zei dat ik soms onzichtbaar kon reizen, meestal ’s nachts wanneer mijn lichaam volkomen ontspannen was, dat mijn geest mijn lichaam kon verlaten en op excursies kon gaan. Stel dat ik je dat vertelde en jij niet meteen dacht dat ik volslagen gek was, dat je me half geloofde. Hoe zou je het dan vinden dat ik je op elk gewenst moment kon bespioneren, dat ik je kon bekijken wanneer je dacht helemaal alleen te zijn? Dat zou je niet leuk vinden. Eigenlijk denk ik dat je me nooit meer zou vertrouwen. Ieder mens heeft behoefte aan privacy, zijn eigen ruimte. Dat maakt ons beschaafd.

Nu en dan voelde ik wel de behoefte om een goede vriend of een bijzonder meisje in vertrouwen te nemen, maar mijn gezonde verstand stak er altijd een stokje voor. Iets – noem het mijn intuïtie – zorgde er dan voor dat ik mijn mond hield. Zelfs mijn latere huwelijk kon me niet overhalen mijn geheimpje prijs te geven; misschien had ik het zo lang voor me gehouden dat het onbelangrijk was geworden.

Maar eigenlijk was het gewoon nooit een probleem.

7

Ik wil je nog iets ter overweging geven:

Je bent fysiek dicht bij iemand, iemand van wie je meer houdt dan van wie ook ter wereld, meer dan van het leven zelf. Die persoon staat op het punt vermoord te worden.

Die persoon van wie je zo veel houdt, is hulpeloos.

En jij ook, ook al ben je erbij en kun je je vrij bewegen. Je kunt je geliefde niet beschermen, hoe je ook je best doet.

Je kunt alleen maar toekijken terwijl de dood langzaam en o zo pijnlijk zijn slachtoffer begint op te eisen.

8

Mijn naam is – was – James True. Iedereen die me kende, noemde me Jim. James was alleen voor paspoorten en belastingaangiftes. Ik was vrij doorsnee, één meter tachtig lang, slank, een goeie kop met middelbruin haar, blauwe ogen, niet lelijk. Heel gewoon dus. Ik had wel een levendige fantasie, en dat was maar goed ook gezien de carrièrekeus die ik al op jonge leeftijd maakte.

Ik droomde veel, en dan bedoel ik geen dagdromen, maar slaapdromen. Altijd lucide, vol kleuren en met Dolby-geluid. Realistische dromen, maar niet al te logisch. Drukke, uitputtende dromen. De medische wetenschap ontkent de mogelijkheid, maar ik werd ’s morgens vaak uitgeputter wakker dan toen ik ging slapen. Zware nachten, zeg maar. Alsof ik nog eens zeven of acht uur werkte terwijl ik sliep.

De inhoud van mijn dromen liep uiteen van fantasie tot alledaags. Meestal kwam er aardig wat angst bij kijken. Ik was iets kwijt, kon net niet bij iets komen of bevond me in een gênante situatie. Je kent dat wel: met alleen een vest aan in een kamer vol mensen of bij een bushalte staan. Maar er was niets abnormaals aan, niets wat afweek van de dromen van ieder ander. Het was de luciditeit ervan, denk ik, die ze bijzonder maakte, plus het feit dat ik ze me altijd kon herinneren. Ik heb geen idee of het belang had, want ik probeerde ze maar zelden te analyseren, behalve één droom die vaak terugkwam.

In die droom, die ik meestal één of twee keer per jaar had, kon ik een soort van vliegen. Ik zeg ‘een soort van’ omdat het meer leek op lange zweefsprongen: ik kon loskomen van de grond, soms zelfs hoog boven de gebouwen. Of ik kon een stukje boven de grond suizen, waarbij ik me elke vijftig meter of zo met mijn handen afzette om hoogte te maken, zodat ik over mensen of obstakels heen kon komen. Ik dacht altijd dat die dromen gewoon betekenden dat ik een dromer was, dat ik hoge verwachtingen had, dat ik me misschien wilde losmaken van de realiteit of streefde naar dingen die alleen maar fantasie konden zijn. Dat mijn eigen pragmatisme, getemperd door de realiteit van het leven, me onvermijdelijk steeds weer terughaalde naar de aarde; letterlijk, in die dromen. Maar dat leek me niet verkeerd. Het betekende dat ik met beide benen op de grond stond. En dat was een pre in mijn uiteindelijke beroep, waar het ideaal hoogstaand was – het beste wasmiddel, het lekkerste bier, de grootste waardevastheid, allemaal beweringen die voldeden aan de reclamecode (ik geef toe dat we die verkooppunten vaak – nee, meestal – aandikten, maar we logen nooit echt).

Afijn, ik kwam dus snel over het motorongeluk heen. Het haarscheurtje in mijn schedel was veroorzaakt doordat mijn helm was gedeukt op de stoeprand, maar het was een geluksfractuur (als je zo’n fractuur al ooit gelukkig kon noemen) die geen druk veroorzaakte op mijn hersenen en binnen een paar weken genas. Er was geen operatie nodig. Ik had nog wel een paar weken last van hoofdpijn, maar gelukkig was die niet ernstig. Het herstel van mijn gebroken been duurde langer en ik hobbelde een paar maanden op krukken naar de kunstacademie, maar er was geen blijvende schade aangericht. Althans, ik bleef niet mank lopen, maar had alleen af en toe die steken.

Omdat mijn motor in de poeier lag, moest ik daarna weer met het openbaar vervoer, ondanks de hoge reiskosten en waardeloze dienstverlening. In elk geval was mijn moeder opgelucht. Het kostte me veel geld, maar ik nam ’s avonds en in het weekend meer werk aan. Op een gegeven moment werden de colleges overdag een soort rustperiode, totdat de schooldirecteur me zijn kantoor binnensleepte en dreigde me te schorsen als ik me niet verbeterde. Gelukkig kreeg een van mijn flatgenoten geld van zijn vader om een tweedehands auto te kopen; een oude Amerikaanse legerjeep waar we allemaal dol op waren. Hij was dan misschien koud in de winter, omdat er geen dak op zat, maar jongens, met die jeep waren we ongekend populair op school. Ondanks het gebrek aan comfort was het een meidenmagneet, en wij maakten daar ten volle gebruik van.

Na het voltooien van de driejarige opleiding en het behalen van mijn designdiploma ging ik op zoek naar een baan in de reclamebranche. Een jaar lang leefde ik van een uitkering en leurde ik met mijn portfolio bij het ene na het andere reclamebureau. (Elke keer kreeg ik hetzelfde te horen: kom maar terug als je meer ervaring hebt. Ja, hoe moet je verdomme ervaring opdoen als nooit iemand je aanneemt?). Maar uiteindelijk had ik geluk – als je het zo kon noemen – en kreeg ik een baan bij een klein kunstatelier en agentschap. Ik begon als verfpottenspoeler, koffiezetter, boodschappenjongen en archivaris – en dat allemaal na drie jaar kunstacademie – maar ik was blij dat ik werk had en maakte er het beste van. Het duurde een tijdje voordat ik me had opgewerkt naar de tekentafel, maar eenmaal daar had ik eindelijk iets aan mijn opleiding. Ik kreeg het vertrouwen dat ik de aanvankelijk zo ongrijpbare en zuurverdiende ervaring had opgedaan en verkaste naar een groot reclamebureau.

Ik was er aangenomen als typograaf, omdat ik mijn kwalificaties een tikje had overdreven, maar werkte me al snel op tot art director voor een paar vrij grote accounts. Ik was gewend aan de werkethiek; al die jaren op de kunstacademie en de avond- en weekendbaantjes hadden me een discipline bijgebracht die alleen maar positief kon zijn. Ik hield van hard werken, en nu het een substantiële financiële beloning met zich meebracht, merkte ik dat mijn enthousiasme voor het werk alleen nog maar toenam. Je staat onder grote druk in de reclamebranche. Het is een razendsnelle opeenvolging van frisse ideeën, campagnes en advertenties die altijd gisteren klaar moeten zijn, talloze vergaderingen met collega’s, briefings met klanten, fotografen, kunstenaars, commercieel directeuren en producenten. Het betekent lange weekenden en late avonden doorwerken. En dan is er nog de sociale kant van de business. Slimme, aantrekkelijke meisjes, intelligente collega’s, langdurige lunches met veel drank in evenwicht gehouden door lange, nuchtere perioden van overwerk. En dan de humor. Er is véél humor in de reclame, veel scherpzinnigheid, ook ten koste van klanten, hoewel ze dat nooit mochten merken. En bovendien is er dan nog de politiek. Op de politiek zelf na moet de reclamebranche wel de meest politieke business zijn die er bestaat. Het is een meedogenloze branche met gelijke hoeveelheden ijdelheid en onzekerheid, afgunst en ambitie, wantrouwen en het streven naar geld en macht.

Ik probeerde me er altijd verre van te houden, vooral omdat ik het allemaal te tijdrovend en kinderachtig vond, maar dat betekende nog niet dat ik niet moest oppassen. Sommige messen waren behoorlijk dodelijk. De twee dingen die ik mee had, waren kunde en talent.

Een gelukkig toeval bracht me in contact met een geweldige copywriter. Oliver Guinane was geniaal met woorden en ideeën, blaakte van het zelfvertrouwen en werkte heel graag in een team. We waren ongeveer van dezelfde leeftijd, hadden hetzelfde enthousiasme voor het vak en waren het eens over wat ‘in’ en wat ‘uit’ en wat gewoonweg troep was. Het beste van alles was nog dat we elkaars flair voor het werk bewonderden.

Ik weet niet of ik Oliver onder andere omstandigheden als beste vriend zou hebben gekozen, want hij was naar mijn smaak een beetje onbezonnen en behandelde niet altijd iedereen als een gelijke, maar hij had vele andere goede eigenschappen, die meer dan genoeg compensatie boden voor zijn tekortkomingen. Oliver was ongelooflijk vrijgevig, had heel veel charme en humor, produceerde vaak schitterende kopij en ideeën en was niet egoïstisch met die laatste. Hij had ook heel veel energie. Met zijn knappe gezicht, lichtbruine ogen en volle bos krullend roodbruin haar was hij ook een vrouwenmagneet, een beetje zoals die oude jeep. Vaak liet ik hem aanpappen met vrouwelijke klanten terwijl ik de rustige, interessante vriend speelde. Af en toe wisselden we dat af en nam ik de voortrekkersrol op me, maar Oliver kon nooit lang rustig en interessant blijven; zijn aangeboren onstuimigheid – en ijdelheid – nam het uiteindelijk altijd over. Hij was geen goede aangever, maar dat maakte niet uit, want we vormden zowel zakelijk als sociaal een geweldig team.

We hadden veel lol, en ons teamwork bracht enkele memorabele campagnes voort voor alles van banken tot haarverzorging en van drank tot auto’s. Onze reputatie groeide, net als ons salaris, en al snel werden we benaderd door andere bureaus met een goede naam.

Maar we verkasten maar twee keer: een keer naar J. Walter Thompson en daarna naar Saatchi & Saatchi, zoals het toen nog heette. Later, na behoorlijk wat zelfanalyse, een paar slapeloze nachten en heel wat serieuze besprekingen (met Oliver als voornaamste trekker van de kar in dit nieuwe en riskante plan), besloten we het erop te wagen en ons eigen bedrijf te beginnen.

We hadden geluk. De economie stond er goed voor, de huizenprijzen waren hoog en er kwam een heleboel geld binnen vanuit het buitenland. De banken gooiden nog net geen geld naar zakenlui die wilden uitbreiden of nieuwe bedrijven wilden starten, en ze waren vrijgevig ten opzichte van veelbelovende nieuwe ondernemingen. Oliver en ik gaven een gelikte presentatie voor onze vriendelijke stadsbankmanager, alsof we een pitch deden voor een nieuwe account. Mijn vriend de copywriter voerde het woord terwijl ik wat van ons beste bekroonde werk liet zien (ja, zo goed waren we), en de bankmanager vond het allemaal prachtig.

We benaderden een uitstekende accountmanager die we kenden van een ander bureau en ronselden een goede junior copywriter en art director bij Saatchi. Oliver had in die tijd een vriendin (stom genoeg had ik die twee bij onze vorige werkgever aan elkaar voorgesteld). Zij vertegenwoordigde een goede, dure fotograaf; zijn foto’s van voedingsmiddelen en producten waren net zo goed als zijn werk met mensen. Ze was een slimme, mooie brunette, slank, modieus en scherpzinnig, met grote bruine ogen en benen waar de meeste vrouwen een moord voor zouden doen. Ze heette Andrea Dodds, en uiteindelijk trouwde ik met haar, maar dit is niet het moment om daarover uit te weiden. We namen Andrea aan als office manager en rechterhand van Sydney Presswell, onze financieel directeur en derde partner, die de zakelijke kant van het bedrijf voor zijn rekening nam (hij was de accountmanager die we hadden ingepikt van een ander bureau). Andrea was representatief, kon goed omgaan met klanten (ik wás vroeger een van haar klanten) en pikte geen bullshit. Had ik al gezegd dat ze mooi was? Nou, dat was ze, en dat is ze nog steeds.

We namen om te beginnen één secretaresse aan, Lynda, die ook optrad als receptioniste en telefoniste. Daarnaast huurden we een manusje van alles in, een jonge knul genaamd Ramond die graag art director wilde worden, maar die niet naar de kunstacademie was geweest. Daarnaast hadden we een typograaf die Peter heette en het jonge creatieve team waar ik het al eerder over had, Paul en Mark. Het vinden van de juiste locatie was niet zo gemakkelijk, maar na veel zoeken en veel afwijzingen stuitten we op een pand met twee leegstaande verdiepingen, midden in Covent Garden. Het was net op de markt gekomen en was vrij prijzig – eigenlijk te prijzig voor ons – maar we wisten meteen dat het precies was wat wij zochten.

Toen begonnen we aan het moeilijkste deel van de hele onderneming: het werven van klanten. Onze arbeidsovereenkomsten met onze voormalige werkgever verboden Oliver en mij om de eerste drie jaar onze vroegere klanten te benaderen. Maar dat weerhield die klanten er natuurlijk niet van om óns te benaderen zodra bekend werd dat we voor onszelf begonnen. Twee oude klanten die vertrouwen in ons hadden, benaderden ons. Op die manier kregen we twee behoorlijk grote accounts, maar we hadden nog een derde grote klant nodig om ons bedrijf levensvatbaar te maken.

We gingen hartstochtelijk achter nieuwe klanten aan en werkten dag en nacht om buitengewone presentaties en betere marketingstrategieën neer te zetten dan die bedrijven al hadden. Een tijdje deed Sydney de mediakant van de zaak, totdat we onszelf voldoende hadden gevestigd om er fulltime iemand voor aan te nemen. We gingen meedogenloos achter elk bedrijf aan waarvan we dachten dat het bij ons paste en waarvan we vonden dat ze bij hun huidige reclamebureau een minder dan perfecte service kregen – middelmatige reclames, slechte mediakeuzes, enzovoort –, hoewel we de meesten niet konden overhalen om te switchen. Maar toch bemachtigden we met puur lef, doorzettingsvermogen en, zo hou ik me graag voor, talent, drie nieuwe klanten, een middelgrote en twee kleinere. Samen vormden ze met gemak de derde grote account die we dachten nodig te hebben. Het waren zware tijden, maar weet je wat? Ik mis ze. Ja, ik mis een heleboel dingen... We noemden ons bedrijf gtp zoals in die tijd modieus was, het acroniem voor Guinane, True, Presswell, natuurlijk, in het lettertype Baskerville, met letters die elkaar raakten. Het zag er behoorlijk cool uit.

Ons bureau was echt succesvol. We raakten bekend als een creatieve hotshop en haalden steeds meer accounts binnen. Soms waren het grote, maar de meeste waren klanten die net een beetje meer creativiteit wilden voor de verkoop van hun producten, klanten die niet bang waren om nieuwe marketingsprongen te maken die de aandacht zouden trekken van het publiek of in de branche. Je zou niet geloven hoeveel grote bedrijven willen vasthouden aan wat ze kennen. Concepten zonder risico, strategieën die niet durven af te wijken van vaste formules, alles wat de positie van de marketingmanager zou kunnen bedreigen. Er is veel interne politiek in zowel kleine bedrijven als grote (hoe groter hoe erger, eigenlijk). Alleen de reclamebranche is erger en die is, zoals ik al zei, uitsluitend ondergeschikt aan de politiek zelf.

De bedrijven die ons benaderden, wisten van onze reputatie als risiconemers en waren meestal klaar voor iets anders. Misschien niet meteen iets echt onconventioneels, maar in elk geval iets individueels. We haalden niet alle klanten binnen waar we een pitch gaven, zeker niet – je kunt wel zeggen dat je ‘iets anders’ wilt, maar het is soms even slikken wanneer het dan wordt gepresenteerd – maar we kregen genoeg werk om onze kantoorruimte en ons personeelsbestand uit te breiden. We sleepten in die tijd zelfs een paar reclameprijzen in de wacht, allemaal dankzij stemmen van vakgenoten2*.

*2 Nu Oliver en ik samen een bedrijf runden, voelden we ons nog verantwoordelijker voor onze klanten. Het is een oude grap in de reclamebranche dat art directors voortdurend manieren verzinnen om een palmboom in de linkerhoek van hun lay-out te zetten, ongeacht het product, omdat het betekent dat er een fotoshoot ergens in de Bahama’s moet plaatsvinden. Een leuke excursie voor zichzelf (en misschien, maar niet per se, voor de copywriter) met mooie modellen, een fotograaf en zijn assistenten. Met een palmboom kun je toch geen hondenvoer verkopen, hoor ik je zeggen, maar neem maar van mij aan dat het is geprobeerd. Een ander en nog beter vermomd doel is de D&AD award voor de beste reclame, waarvoor schitterende – en heel dure – reclamespots worden voorgesteld door het bureau. Het barst ervan in de media: geweldige concepten die de plank misslaan omdat ofwel de merknaam onopgemerkt blijft, ofwel de mensen ze steeds vergeten. Iedereen kan wel een of twee mooie televisiereclames opnoemen zonder dat hij nog weet welk merk product er aan de man werd gebracht. Het is ijdelheid, een gebrek aan respect voor de klant, maar aan de andere kant is de klant zo dom om het te laten gebeuren. De oplossing is simpel, maar vaak niet gemakkelijk: een echt goede reclame is altijd een combinatie van een slim (en vaak grappig) idee met een duidelijk merk (en dan bedoel ik geen levensgroot bedrijfslogo). Goede kopij, goede beelden, duidelijke productidentificatie, dat is het motto dat elke marketing manager of reclamemanager boven zijn bed zou moeten hangen, en creatieve teams moeten er voortdurend aan worden herinnerd. Dat was dus onze bedrijfsfilosofie, en geen enkele lay-out of storyboard verliet ooit ons kantoor voor een klantenpresentatie zonder dat aan die voorwaarden was voldaan. Oké, ik zal niet beweren dat er nooit een uitzondering was. Spoed- of paniekklussen, deadlines voor kopij, nachtwerk, vertragingen door klanten die ineens onzeker worden en af en toe niet in staat zijn om een uitstekend concept te herkennen, die zijn allemaal inherent aan de reclamebranche, dus we konden niet altijd ons beste werk leveren, maar verdomd, we deden ons uiterste best.

Oliver en ik waren in ons element en werkten keihard, met niet-aflatend enthousiasme. Het kwam regelmatig voor dat we een weekend een hotelsuite boekten en dan dag en nacht doorwerkten om een frisse, originele reclamecampagne te bedenken. Onze keus viel op een hotel omdat we soms behoefte hadden aan een andere omgeving die ons kon helpen een opdracht objectief te benaderen. Eerlijk gezegd is het in onze branche niet ongehoord dat bureaus hun creatieve teams soms een paar nachten in een vijfsterrenhotel opsluiten en ze cocaïne geven ter inspiratie en om ze gaande te houden. Het is geen standaardgebruik, maar het gebeurt wel eens wanneer bureaus wanhopig zijn, de tijd opraakt en de goede ideeën niet komen. Wij deden niet aan dat soort praktijken, want persoonlijk kon ik gewoon niets met drugs, van welke soort dan ook. Oké, ik had wel hasj gerookt op de kunstacademie, en toen mijn financiën het toelieten heb ik wel eens coke geprobeerd, maar bij mij leek het nooit te werken. Het maakte me alleen maar hypergespannen. Hetzelfde gold in zekere mate voor alcohol. Ik kon een heleboel hebben voordat ik dronken werd. Ik weet niet waarom dat zo was – waarschijnlijk iets in mijn spijsvertering – maar ik was er blij om. Drugs zijn slecht nieuws, zoals ik later ontdekte. Ik had geen chemische middelen nodig om mijn verbeelding te stimuleren; dat regelde zichzelf. En trouwens, niets kan op tegen de roes van een creatieve brainstormsessie.

Misschien werkten we té hard in die beginjaren, namen we te veel hooi op onze vork, maar Oliver en ik, en tot op zekere hoogte ook Sydney, waren overambitieus en liepen op adrenaline. Het leek alsof we onbeperkte energievoorraden hadden – hoewel, als we instortten, stortten we ook echt in – en dat is in het begin geweldig, maar te veel had gemakkelijk kunnen leiden tot een vroege burn-out. Naast het produceren van het creatieve werk hadden we ook de verantwoordelijkheid – de last – voor het runnen van ons eigen bedrijf, hoewel Sydney een groot deel van de administratieve kant voor zijn rekening nam. We hadden idioot veel vergaderingen, veel ervan met klanten – o god, die eindeloos lange lunches – maar belangrijke beslissingen namen we altijd met zijn drieën.

We werkten hard en maakten veel lol, en mogelijk was het de druk van allebei die de eerste barstjes in ons partnerschap veroorzaakte. Het feit dat ik de vrouw met wie Oliver samenwoonde van hem afpakte, hielp waarschijnlijk ook niet.

9

Ik kende Andrea Dodds al een paar maanden voordat ik haar aan Oliver voorstelde. Bij een paar eerdere klussen had ik samengewerkt met twee van de fotografen die ze vertegenwoordigde. Ze was vrij lang en slank en had, zoals ik al eerder zei, schitterende benen. In die tijd droeg ze haar donkerbruine haar nog lang en steil (tegenwoordig is het kort, jongensachtig, met de zijkanten uit haar gezicht geföhnd). Ik had gehoord dat ze single was, momenteel geen man in haar leven had en in een flatje in de buurt van Dolphin Square woonde, en ik bereidde me erop voor een poging bij haar te wagen. Normaliter zou ik er niet zo lang over hebben gedaan om haar mee uit te vragen – dat was zeker niet gebeurd bij andere meisjes – maar Andrea was een uitzondering. Waarom? Omdat ik al half verliefd op haar was en doodsbang was voor afwijzing. Grappig hoe gemakkelijk je je zelfvertrouwen kunt kwijtraken zodra iets heel belangrijk voor je wordt.

Uiteraard sloeg Olivers charme-antenne meteen uit toen hij haar met onze inkoper zag praten. Hij vroeg wie ze was, en stom genoeg trok ik haar ons kantoor in om die twee aan elkaar voor te stellen.

Ik kreunde vanbinnen toen ik zijn ogen zag oplichten en hij Andrea’s hand veel te lang vasthield. Ik was al verslagen voordat ik was begonnen, maar ik nam niemand iets kwalijk. Het was mijn eigen schuld omdat ik zo laf was geweest.

Al heel snel trok ze bij hem in. Ik was stomverbaasd. Tot dat moment had ik de hoop nog niet helemaal opgegeven, want er leek nog altijd iets gaande tussen ons als we oogcontact maakten. Andrea was geen flirt, maar ze had me altijd het gevoel gegeven dat ik bijzonder was. Misschien deed ze alleen haar werk, bespeelde ze het ego van de belangrijke klant die ik destijds was, maar ik dacht van niet; ze had iets ontzettend oprechts, en iets heel liefs.

Maar ik moest de situatie accepteren. Ik kon niet kwaad zijn op Oliver omdat hij als eerste de stoute schoenen had aangetrokken terwijl ik, domme sukkel, op de achtergrond was gebleven omdat ik te bang was om iets te proberen.

Ollie en Andrea. Ze waren een mooi stel. Ik misgunde het hem niet, hoewel ik stiekem naar haar bleef verlangen. Zet je eroverheen, hield ik mezelf voor. Oliver past beter bij haar. Bovendien is er meer dan genoeg vis in de zee, dus ga vissen. En dat deed ik een tijdje, maar ik kwam nooit echt over mijn verliefdheid op Andrea heen. Toen Oliver en ik de eerste opwindende maar doodenge stappen zetten om ons eigen bureau te beginnen, was hij degene die voorstelde om Andrea erbij te halen als accountmanager en assistente van Sydney.

Ik ging meteen akkoord. Uit ervaring wist ik dat Andrea meer dan competent was, en ik twijfelde er niet aan dat ze een aanwinst voor ons jonge bedrijf zou zijn. Ze had dan misschien een zacht uiterlijk en een vriendelijk karakter, maar geloof me, ze was zakelijk heel sluw en had altijd hard onderhandeld voor de fotografen die ze vertegenwoordigde (en dat terwijl ik geen watje was, want ik ging met het geld van onze klanten om alsof het ons eigen geld was).

Dus voor een vrij laag startsalaris, maar met de belofte dat dat even snel zou groeien als ons bureau zelf – we werkten in die tijd allemaal op commissiebasis – kwam Andrea bij gtp werken. Ze voelde zich bij ons als een vis in het water, wond bestaande en nieuwe klanten om haar vinger en verkocht onze talenten met evenveel hartstocht als ze voorheen de kunde van haar fotografen aan de man had gebracht.

Ons team breidde zich uit, ons klantenbestand groeide en alles leek goed. Maar zoals ik al zei, misschien werkten we een beetje te hard, want na verloop van tijd verschenen de eerste barstjes. En de meeste problemen hadden te maken met Oliver.

We hadden ons allebei tot het uiterste gepusht, Ollie en ik, maar de onophoudelijke druk eiste een grotere tol van mijn vriend en collega dan van mij. Na een tijdje leek hij het niet meer te trekken. Hij raakte snel geïrriteerd over collega’s (vooral Sydney, die zijn best deed om ons allemaal bij ons verstand te houden) en ging tot het randje met klanten (de meesten daarvan goede, intelligente mensen, hoewel zelfs degenen die dat niet waren met het nodige respect moesten worden behandeld). Bij zulke gelegenheden stond Sydney Preswell dan weer zijn mannetje, streek plooien glad en reduceerde de bijtende opmerkingen van Oliver tot grapjes.

Toch was ons werk altijd goed. Op dat vlak liet Oliver ons bureau nooit in de steek. Hij wist meestal op het allerlaatste moment wel een of ander creatief pareltje uit de hoge hoed te toveren, als de timing cruciaal was en we een bruikbare commercial of campagne moesten presenteren. En als hij het niet deed, deden wij het wel. We waren nog steeds een geweldig team, maar ik begon me zorgen te maken om mijn vriend. Een paar keer nam ik Oliver apart en vertelde ik hem waar ik mee zat: je slaat door, maat, je moet wat minder hard werken, neem even vrij, ga naar een zonnig oord, geef Andrea wat meer aandacht... Maar hij haalde zijn schouders op en zei met zijn typische Ollie-grijns dat alles cool was. Hij sliep de laatste tijd gewoon niet zo goed, hij zou het buiten het werk om inderdaad wat rustiger aan gaan doen, en trouwens, stemmingswisselingen hoorden bij zijn karakter. Vaak herinnerde hij me er bij die gelegenheden ook aan dat zijn creatieve input ons vele klanten had opgeleverd, een feit dat ik niet kon ontkennen. Tuurlijk, zei ik tegen hem, maar wij maken ons tegenwoordig meer zorgen om je gezondheid, niet om je input. Je ziet er niet goed uit, vriend, en die stemmingswisselingen hebben een averechts effect op Andrea.

Dát had ik niet moeten zeggen. Oliver ontplofte, zei dat ik me niet met zijn privéleven moest bemoeien en stormde ons gedeelde kantoor uit. De rest van die dag zagen we hem niet, en ik had er spijt van dat ik mijn mond open had gedaan. Maar het leek toch te hebben gewerkt, een tijdje. Ollie kwam de volgende dag vroeg weer naar het werk, monter en stralend en met een doos dure sigaren als cadeautje voor mij. Andrea, die er al een tijdje een beetje gestrest uitzag, kwam tegelijk met hem aan en leek bijna net zo vrolijk als hij. Ik nam aan dat ze een goed gesprek hadden gevoerd en dat Oliver een frisse start wilde maken. Ze zagen er allebei verkwikt uit, alsof ze een nacht goed hadden geslapen, hopelijk in elkaars armen.

Maar dat hield geen stand. Al snel schommelden Olivers stemmingen weer als een pendule heen en weer, en ik begon te vermoeden dat er meer achter zat dan alleen overwerktheid en drank. Sydney was degene die me uiteindelijk op de symptomen wees.

Insiders noemen het de vloek of de steunpilaar van het vak, maar ik vind dat geen van beide goede omschrijvingen. Ja, goed, coke en cannabis zijn populair in de business – en speed ook – maar het is meer een beroepsrisico dan een gangbaar gebruik, eerder recreatief dan verplicht. Creativiteit kan zich vaak uitstrekken tot het gebruik van geestverruimende middelen, en de reclamebusiness is een van de meest stressvolle bedrijfstakken die er zijn. En dan is er altijd nog de uitputtingsfactor, wanneer je hersenen en lichaam zo moe worden dat ze af en toe een beetje opgeladen moeten worden. Ik pleit niet voor drugs – verre van –, ik leg alleen uit hoe de valstrik wordt voorbereid. Ik ken goede mensen die voor de verleiding zijn bezweken, en nu was ik bang dat mijn beste vriend en zakenpartner er slachtoffer van werd.

Om een lang verhaal kort te maken, Olivers toestand werd geleidelijk aan slechter doordat de pendule op het laagste punt bleef hangen. Op een avond lag ik thuis uit te buiken na een pizza waar nog maar één smal puntje van over was, met mijn voeten over de rand van de bank, mijn hoofd aan de andere kant op een paar kussens, een halfleeg blikje Stella in mijn hand en een sigarettenpeuk smeulend in een volle asbak op de vloer, toen het irritante geluid van de deurbel me stoorde bij het staren naar een docusoap op televisie. Kreunend liet ik het bierblikje naast de asbak vallen, hees me overeind en liep grommend naar de deur.

Het was Andrea. Haar bleke gezicht was nat van de tranen en haar mascara was uitgelopen. Ze wierp zich in mijn armen en spuide meteen wat haar dwarszat: ze had er genoeg van, de situatie met Oliver was onhoudbaar geworden, hij had haar geslagen, op haar gescholden, haar gekwetst, ze was gevlucht en deze keer voorgoed. Ik had niet eens geweten dat het vaker was voorgekomen. Terwijl ze me haar droevige verhaal vertelde, werd ik almaar kwader.

Kennelijk had Olivers cokegebruik een kritiek punt bereikt, en een van de gevolgen daarvan was dat hij Andrea fysiek had mishandeld. Ze had hem verlaten en had niet de bedoeling ooit nog terug te gaan. Ik had totaal niet in de gaten gehad dat hun relatie er zo slecht voor stond, zo goed was hun dekmantel op het werk, en was met stomheid geslagen.

Om kort te gaan: ze bleef bij mij.

Ik ben er niet trots op, maar ik was ontzettend kwaad op Oliver omdat hij niet alleen mijn meisje had afgepakt (oké, ze was nooit echt mijn meisje geweest) maar haar nu nota bene lichamelijk mishandelde; en geestelijk, ontdekte ik al snel. Alleen al het feit dat ze bij mij thuis was, overstuur en wanhopig, wekte al die gevoelens ten opzichte van haar die ik had onderdrukt sinds ik het tegen mijn partner had afgelegd. Ik geef het toe, ik ben een watje als het op vrouwen en meisjes aankomt. Ik bood aan hem te bellen of persoonlijk met hem te gaan praten, hem recht voor zijn raap te vertellen wat een eikel hij was, maar Andrea wilde er niets van weten. We lieten ons samen op de bank vallen en ze smeekte me of ze mocht blijven, al was het maar voor één nacht.

Ze ging nooit meer naar Oliver terug. En wederom, ik ben er niet trots op, maar meteen die eerste avond vreeën we met elkaar. Al die emoties, die gefrustreerde verlangens, stroomden uit me tevoorschijn als water door een doorgebroken dijk.

Oliver liet zich twee dagen niet op kantoor zien, maar toen hij weer kwam, was hij volkomen kalm en redelijk. Eigenlijk deed hij bijna arrogant over Andrea’s vertrek, en ik denk dat dat haar nog het meest kwetste. Zijn onverschilligheid was een shock voor ons allebei, maar het hielp wel bij het schuldgevoel dat Andrea en ik hadden. Hij had tijd gehad om na te denken, zei hij, en beseft dat hij Andrea’s leven verpestte, en niet te vergeten zijn eigen leven. En misschien verpestte hij ook wel het bedrijf waar we allemaal zo hard voor hadden gewerkt. En hij verpestte beslist zijn lange vriendschap met mij. Dat moest allemaal veranderen, en hij snapte dat dit misschien wel zijn laatste kans was.

Het was afgelopen met de drugs en drank, hij koos voor hard werken en nuchterheid. Oliver zou Andrea niet vragen bij hem terug te komen totdat zij dat wilde. (Om eerlijk te zijn leek hij zich daar niet zo druk om te maken, alsof de bal volledig bij haar lag, en het leek mij niet het juiste moment om te vertellen dat ze al bij mij in was getrokken. Dat kon wachten.)

Een paar weken lang was de situatie tussen ons opgelaten, maar Oliver deed alle mogelijke moeite. Ik weet niet hoe hij zijn demonen bestreed – en overwon – maar het lukte hem. Hij kickte af van de drugs en het verschil in hem werd al snel duidelijk. Hij werd weer mijn oude, trouwe vriend, en hoewel het een tijdje duurde voor zijn creatieve sappen weer gingen stromen, keerde uiteindelijk ook de magie terug. We werden weer het team van voorheen, een soort Lennon en McCartney van de reclamebranche. Ik weet niet hoe hij erachter kwam dat Andrea met mij samenwoonde, maar het leek heel natuurlijk te gaan en er was beslist geen overduidelijke wrok van de kant van Oliver. Misschien was hij al op hun relatie uitgekeken geraakt voordat de trammelant begon – in het verleden had Ollie nooit lange relaties gehad – en dus aanvaardde hij de nieuwe situatie zonder rancune. Hoe pervers het ook klinkt, ik dacht dat hij oprecht blij voor mij was. Ik wist best dat ik nooit had kunnen verhullen dat ik me tot Andrea aangetrokken voelde; nu had ik eindelijk iemand gevonden met wie ik oud kon worden. O, nu en dan betrapte ik hem er wel op dat hij vreemd peinzend naar me staarde, maar ik dacht dat het met spijtgevoelens te maken had.

Alles werd al snel weer normaal en we kregen het ontzettend druk met het werven van nieuwe klanten en ons werk voor bestaande klanten. We breidden ons personeel verder uit en richtten twee nieuwe teams van art directors en copywriters op, namen nog wat secretaresses en een accountmanager aan en huurden uiteindelijk het hele gebouw. We waren een geweldige, jonge, creatieve hotshop, en we wonnen behoorlijk wat awards voor pers- en postercampagnes en televisiecommercials.

Binnen een jaar was Andrea zwanger van ons kind (ze stopte met werken in de zevende maand) en waren we getrouwd; in die volgorde. De tijd verstreek en het leven, op een paar mindere dingen na die de moeite van het noemen nu niet waard zijn, was goed. Of dat dacht ik, althans.

Zeven jaar later genoot ik nog steeds van mijn werk, was ik gelukkig getrouwd en had ik een heerlijke dochter die Primrose heette. (Ja, ik weet het. Reclamemensen, hè? Al na drie maanden kortten we het af tot Prim, want Primrose leek zo’n grote naam voor zo’n klein mensje, hoe mooi ze ook was.) Ik had nog steeds ble’s, die ik beter leerde beheersen en zelfs bewust in gang kon zetten. Maar ze bleven mijn geheim, en ze bleven me fascineren.

Wist ik veel dat die ble’s tot mijn voortijdige dood zouden leiden?

Hopelijk volg je me nog steeds. Ik vond het gewoon belangrijk dat je iets van mijn voorgeschiedenis wist; die is van belang voor alles wat ik je nog wil vertellen. Geloof me, ik heb een heleboel persoonlijke dingen weggelaten omdat ik niet wilde dat je je belangstelling verloor.

Maar nu ben ik er klaar voor en ben jij hopelijk voorbereid op het horen van mijn verhaal. Alles wat ik je tot nu toe heb verteld, leidde tot de vreselijke gebeurtenis die mijn leven – of misschien moet ik zeggen mijn bestaan – voor altijd zou veranderen...

10

‘Het is te groot voor ons,’ zei ik op ferme toon, en ik ontweek Olivers kwade blik. De discussie – oké, de ruzie – tussen Sydney, Ollie en mij was al meer dan een uur aan de gang. ‘We zijn er gewoon niet klaar voor.’ Ik leunde achterover in mijn stoel, sloeg mijn armen over elkaar en staarde naar mijn gekruiste enkels.

‘Niet als we uitbreiden.’ Oliver boog zich naar voren en zwaaide met zijn vinger naar me.

‘Dit is niet de juiste tijd om nog meer personeel aan te nemen. We hebben hier gewoon de capaciteit niet.’

Oliver sloeg hard op zijn bovenbeen en ik grimaste; die klap moest pijn hebben gedaan. ‘Dan verhuizen we!’ was zijn reactie.

‘Je maakt zeker een geintje. Het was al lastig genoeg om dit hele pand te krijgen. En we zijn trouwens te druk voor zo’n verstoring.’

‘Er is nog een andere manier.’ Sydney Preswell zat achter zijn grote, minimalistische bureau en zijn stem was zoals gewoonlijk kalm en geruststellend. Hij was altijd een goede scheidsrechter geweest tussen mij en Ollie, die de laatste tijd steeds opvliegender werd; we waren het nog amper ergens over eens, vooral als het op creatief werk aankwam.

We keken allebei naar onze financieel directeur.

Sydney was de afgelopen jaren aangekomen – te veel lange lunches met klanten – maar zag er nog steeds parmantig uit met zijn wijkende grijze haar en grijze pakken, altijd in combinatie met een donkerblauwe of rode stropdas. De huid van zijn nek puilde een beetje over de kraag van zijn overhemd, maar zijn arendsneus en zachte grijze ogen met fijne wenkbrauwen gaven hem het aanzien van een goedaardige patriarch. Hij droeg een onopvallende bril zonder montuur; alleen lenzen met pootjes en plastic neusclips. Hoewel hij voor de derde keer in scheiding lag, zaten er geen rimpels in zijn gladde voorhoofd en had hij slechts lichte wallen onder zijn ogen.

We wachtten tot hij door zou gaan, misschien allebei opgelucht dat onze steeds fellere confrontatie was onderbroken.

‘We kunnen fuseren,’ zei hij eenvoudig, terwijl hij zich naar voren boog en zijn vingers verstrengelde op het bureaublad.

Oliver en ik reageerden geen van beiden. Ik staarde alleen maar.

Sydneys bleke gezicht bleef onbewogen. ‘Blake & Turnbrow zit al een tijdje achter ons aan, zoals jullie weten. Zij zijn veel groter dan wij en hebben overal ter wereld kantoren. Samen zouden we met gemak onze respectievelijke klanten kunnen managen, plus alle nieuwe klanten die we nog willen binnenhalen. Blake & Turnbrow wil graag met ons fuseren.’

‘Ons overnemen, bedoel je toch?’ zei ik. Mijn irritatie was nu tegen hem gericht en dat was ongewoon, want Sydney was heel ontspannen in de omgang.

‘Nee, dat bedoel ik niet.’ Hij klonk mild, niet in het minst beledigd. ‘Als we kunnen uitbreiden en grotere klanten kunnen krijgen door het bed te delen met een prestigieus, wereldwijd opererend reclamebureau, waarom zouden we dan voor dat idee weglopen?’

‘Omdat, Sydney,’ antwoordde ik met ingehouden ongeduld, ‘we dan de controle over ons bedrijf uit handen geven.’

‘Wacht even, Jim,’ zei Ollie. ‘Dat hoeft helemaal niet zo te zijn. Even een helikopterview nemen.’

Het irriteerde me wanneer mijn collega’s jargon spuiden. ‘Overzicht’ was niet voldoende, het moest ‘helikopterview’ zijn. En een overname was een overname, niet het delen van een bed. Ik kreeg een vermoeden: was Oliver echt verbaasd om dit voorstel, of hadden hij en Sydney in mijn afwezigheid de mogelijkheid al besproken (ik was vaak van kantoor weg voor fotoshoots of opnames van commercials, dus kansen genoeg voor gezellige onderonsjes tussen mijn partners)? Of was ik gewoon paranoïde?

‘Blake & Turnbrow ziet ons klantenbestand wel zitten, en ook het creatieve talent op dit kantoor,’ ging Oliver door. ‘Maar zijn wij niet ook jaloers op hun klantenbestand en een paar van hun creatieve teams?’

‘Als we worden overgenomen...’ begon ik.

‘Als we fuseren,’ hield Sydney vol.

Ik liet me niet afleiden. ‘... dan is er geen garantie dat een paar van onze klanten niet weglopen. Ze hebben een contract met Guinane, True, Presswell, niet met Blake, Turnbrow, Guinane, True, Preswell...’

‘Nou, btgtp klinkt best oké.’ Oliver glimlachte, en ik wist niet of hij me opzettelijk op stang probeerde te jagen.

Voordat ik kon reageren, deed Sydney dat weer. ‘Bedrijven veranderen maar zelden van reclamebureau, behalve als ze teleurgesteld zijn over slechte marketingstrategieën, middelmatig creatief werk of slechte service; wij zijn schuldig aan geen van die dingen. Maar we kunnen mogelijk over dat eerste en laatste struikelen als we die nieuwe grote klant daadwerkelijk binnenhalen.’

‘Ik snap nog steeds niet waarom zo’n grote zakelijke bank ons benadert,’ mompelde ik, waarschijnlijk een beetje zuur. ‘Het bureau dat ze nu hebben, is een van de grootste en beste.’

‘Ja, en het is zelfgenoegzaam geworden. De bank is al minstens twintig jaar klant bij hen, en ik denk dat ze elkaar gewoon beu zijn. Dat gebeurt uiteindelijk met elke account, hoe goed de relatie ook is geweest.’

Sydney maakte zijn vingers van elkaar los en leunde achterover in zijn stoel. ‘Gelukkig is de marketingmanager bij die bank een oude kennis van me, en het afgelopen jaar heb ik onze vriendschap nieuw leven ingeblazen. We zijn lid van dezelfde golfclub en ik heb me meer dan eens door hem laten inmaken.’

‘Dat is de eerste keer dat je daar iets over zegt,’ zei ik met tegenzin.

‘Omdat ik tot nu toe niets te melden had. Geoff heeft me pas een paar maanden geleden een hint gegeven, en sindsdien bewerk ik hem. Hij is zich natuurlijk maar al te zeer bewust van mijn belang en ik denk dat hij wel geniet van het spelletje. Ik wil die vette worst hebben, en hij vindt het heerlijk om hem voor mijn neus te laten bungelen. Natuurlijk heb ik hem daarvan laten genieten op onze kosten... en dat bedoel ik letterlijk.’ Hij keek eerst mij en toen Oliver betekenisvol aan.

‘British Allied Bank begint marktaandeel in te leveren,’ ging Sydney door. ‘Hun concurrenten, de andere grote banken, worden als klantvriendelijker ten opzichte van kleinere bedrijven en trendier voor de jonge markt gezien. British Allied is wel de bankier van veel heel grote ondernemingen, maar je moet het belang van de kleinere bedrijven nooit onderschatten. Wat ze individueel financieel tekortkomen, maken ze meer dan goed in kwantiteit. Minder belangrijk, maar wel het overwegen waard, zijn de jonge mensen zonder bankrekening, de mobiele bankklanten, die moeten worden aangemoedigd – of verleid – om een bankrekening te openen. Ook hier hebben we het dan over ontzettend grote aantallen, en dus zijn ze de moeite waard om binnen te halen. Haal ze binnen als ze jong zijn, dat is het motto van alle banken, want mensen switchen op latere leeftijd nog zelden van bank.’

‘Dus wij worden gezien als vooruitstrevender dan het huidige bureau van British Allied? Willen ze daarom dat we een pitch doen?’ Olivers voet wiebelde heen en weer boven de vloerbedekking, een gewoonte van hem als hij opgewonden was.

‘Precies,’ antwoordde Sydney. ‘Natuurlijk zijn er nog meer kandidaten, inclusief hun huidige bureau, dat ook een kans moet krijgen. Maar ik heb van Geoff gehoord dat wij de enige hotshop zijn; de anderen zijn goed en bestaan al lange tijd, maar ze hebben niet onze reputatie voor conceptuele campagnes. Ik denk dat als we met de juiste pitch komen en hinten dat we mogelijk in de nabije toekomst in zee willen gaan met een ander, veel groter bureau, dat in ons voordeel zou kunnen werken. Als we die klant binnenhalen, is dat financieel gezien ons grootste account ooit. Hun reclamebudget zal fenomenaal zijn.’

‘Bedoel je dat die beide deals hand in hand gaan?’ vroeg ik fronsend.

‘Helemaal niet. Maar een fusie zou ons back-up opleveren. Het is allemaal mooi en aardig dat we prachtige innovatieve ideeën hebben, maar als we niet voldoende service kunnen bieden, wat heeft het dan voor zin? Onze ideeën zullen hen aanspreken, dat weet ik zeker, maar de bank zal zich ook maar al te zeer bewust zijn van onze beperkingen.’

Ik keek Oliver aan. ‘Wat vind jij ervan?’

Hij grijnsde en zijn voet ging nog steeds op en neer. ‘Ik vind dat we tot de max moeten gaan. Laten we gas geven en voor allebei gaan.’

Oliver sprak met een elitair accent dat hij nooit had geprobeerd af te vlakken ten gunste van zijn geloofwaardigheid. Gewone-mensentaal was de norm geworden in onze branche, maar hij wilde er niets van weten. Dat kon ik waarderen, ook al had hij de irritante gewoonte om met jargon te smijten. Hij probeerde zijn rijke achtergrond nooit te verbergen; al zou hij daar met dat bijna roodbruine haar waarvan losse plukken over zijn voorhoofd hingen, zijn rug zo recht als die van een soldaat, zijn intelligente bruine ogen en bekakte accent trouwens toch nooit in zijn geslaagd. Ook al was zijn kleding casual, het was wel perfect en keurig en paste bij zijn afgemeten stemgeluid.

‘Ik denk dat we een goede kans maken om die account binnen te slepen,’ ging hij door, ‘vooral als ze genoeg hebben van de bezadigde reclames waar ze aan gewend zijn en op zoek willen naar iets frissers en originelers.’

‘En de overname?’

‘Fusie,’ hield Sydney vol.

Oliver haalde zijn schouders op. ‘Best. Het zou een zeer voordelige zet kunnen zijn.’

‘Zou je alles opgeven waar we voor hebben gewerkt?’ Ik begon kwaad te worden.

‘Dat hoeft niet per se zo te zijn, maatje. Probeer het vanuit het noorden te bekijken.’

Ik haatte het als hij me maatje noemde, vooral in combinatie met jargon.

‘Sydney en ik waren het er al min of meer over eens dat het een slimme manier zou zijn om uit te breiden.’

Aha, dus Sydney en Oliver hadden de kwestie inderdaad al zonder mij besproken.

‘En daarnaast,’ ging Oliver door terwijl hij zijn ellebogen op de leuningen van zijn leren draaistoel zette en onder zijn kin een tentje van zijn vingers vouwde, ‘zouden wij drieën elk een behoorlijk mooi geldbedrag voor het bedrijf krijgen.’

‘Dat klinkt wat mij betreft alsof we worden uitgekocht,’ zei ik.

‘Helemaal niet. Een financiële tegemoetkoming aan de partners zou gewoon deel uitmaken van de deal...’

Er werd zachtjes op de deur geklopt en hij ging een stukje open. Lynda, onze receptioniste/telefoniste, stak haar hoofd naar binnen. Ze keek mij aan. ‘Telefoon voor je, Jim. Je vrouw.’

‘Heb je gezegd dat ik in bespreking zat?’

‘Ze zegt dat je altijd in bespreking zit.’

Daar kon ik niets tegen inbrengen. De afgelopen jaren leek mijn hele leven om vergaderingen te draaien, en dat was frustrerend voor iemand die het liefst achter de tekentafel zat. Ik wist dat Oliver er hetzelfde over dacht met betrekking tot zijn copywriting, maar op de een of andere manier was hij beter dan ik in besprekingen, vooral met klanten. Ollie was een kei in presentaties geven, zijn sociale vaardigheden waren uitstekend, terwijl ik meestal nogal stijfjes was en hopeloos slecht kon aanpappen met klanten, vooral als ik ze niet mocht.

‘Eh, zeg maar dat ik over een paar minuten terugbel, oké?’

Lynda glimlachte, stapte achteruit en trok geruisloos de deur weer dicht.

Ollie keek op zijn horloge. ‘Luister, Jim, ik heb vanavond iets te doen, dus ik moet ervandoor.’ Zijn roffelende voet viel stil.

Ik slaakte een diepe zucht. ‘Oké. Maar toch vind ik dat we de zaken stap voor stap moeten aanpakken.’

‘Maar ben je het er wel mee eens we die pitch moeten doen?’ Sydney boog zich weer naar voren over zijn bureau.

‘Jullie twee zouden me er toch uitstemmen.’

‘O nee, Jim.’ Oliver stond op en streek een denkbeeldige kreukel uit de knie van zijn pantalon. ‘Ik moet er zelf ook nog over nadenken of ik in bed wil stappen met Blake & Turnbrow. Laten we morgen de koppen weer bij elkaar steken, als we frisser zijn. Maar ik moet toegeven dat ik momenteel leun naar een poging tot het hoogst haalbare. We zouden allemaal kunnen profiteren van een paradigmaverschuiving.’

Ik nam aan dat Sydney dat jargon snapte; ik ook wel, min of meer.

‘Als we voor die nieuwe account gaan, moeten we meteen aan het werk.’ Ondanks de waarschuwing straalde Sydney geen ongeduld uit, en zijn grijze ogen ook niet. Die bevatten alleen zijn gebruikelijke gelijkmoedigheid.

‘We zouden er toch niet vanavond aan beginnen,’ zei Oliver tegen Sydney. ‘Laten we er een nachtje over slapen, oké?’

Sydney knikte en ik stond op, terwijl ik me nog steeds afvroeg of ik ergens onderweg buitenspel was gezet. Ollie had niet erg verbaasd geleken over de beide voorstellen of het mogelijke verband daartussen. Ik volgde mijn copywriter Sydneys kantoor uit, terug naar het kantoor dat wij als creatief managers van het bedrijf samen deelden. Oliver deed het licht aan toen we naar binnen liepen.

Ik stapte achter mijn bureau, pakte mijn lange stalen liniaal eraf en tikte met de vlakke kant in mijn handpalm, een gewoonte van me als ik gespannen was. Ik begon: ‘We moeten praten...’

‘Bel eerst Andrea, Jim,’ viel hij me in de rede. ‘Misschien is er iets dringends.’

Met tegenzin legde ik de liniaal weer op mijn bureau, pakte mijn telefoon en koos een 9 voor een buitenlijn. We moesten dingen bespreken, Ollie en ik. Ik belde mijn privénummer.

‘Hallo?’

Het was Prims ademloze stemmetje.

‘Hé, meid, met papa.’

‘Papa! Kom je naar huis?’

Glimlachend kon ik haar voor me zien in onze huiskamer, met de telefoon in beide handen, haar krullen uit haar gezicht gehouden door een haarband. Dik, bruin haar net zoals haar moeder, maar een paar tinten lichter, met een rossige gloed als de zon erop scheen, en lichtbruine ogen vol onschuld en pret.

‘Straks, Prim,’ zei ik.

‘Je moet thuiskomen, papa. Jij past vanavond op me. Of was je dat vergeten?’

O-o. Natuurlijk wist ik dat nog. Andrea had met twee vriendinnen afgesproken voor een meidenavondje, en ik zou oppassen.

‘Dacht je dat ik dat zou vergeten? Wil je iets bijzonders doen?’

‘Een heleboel. En kaarten.’

Zeven jaar oud, en nu al had ik haar leren gokken. En ook een beetje vals spelen.

‘Heb je geen dvd’s die je wilt kijken?’ Ik had vanavond wat tijd nodig om na te denken.

‘Nee, ik wil spelletjes doen.’

Ik lachte. ‘Oké.’ Ik zou meer dan genoeg tijd hebben om na te denken als ik haar naar bed had gebracht. ‘Wil je mama nu even roepen?’

‘Hou van je!’

Ze was weg, en ik zag voor me hoe ze naar de keuken rende; ze had die leeftijd waarop kinderen altijd haast hebben en van het ene interessante ding naar het volgende rennen. Ik moest denken aan een foto van haar, een vakantiekiekje waarop de zon recht achter haar stond en de krullen om haar gezicht oranjerood kleurde als een aureool van vuur. Haar gezicht werd nog verder verzacht doordat het in lichte schaduw gehuld was, haar bruine ogen werden verdiept waardoor ze nog meer op die van Andrea leken. Ze was om op te vreten.

‘Jim?’

Andrea’s lage stem, nog steeds verleidelijk.

‘Hoi. Je had me gebeld,’ zei ik.

‘Je bent toch niet vergeten dat ik vanavond weg ben?’

‘Nee, ik ben ruim op tijd thuis.’

‘Geen vergaderingen op het laatste moment. Ik weet hoe je bent.’

Eigenlijk wilde ik Sydneys voorstel nog wat nader met hem en Oliver bespreken, maar misschien was het beter om eerst even afstand te nemen. Ik begon me een beetje te ergeren aan dat geklets over een fusie – voor mij klonk het nog steeds als een overname – en had tijd nodig om erover na te denken en te kalmeren.

‘Ik ben binnen een uur thuis,’ zei ik tegen Andrea. ‘Waar heb je met de meiden afgesproken?’ Het etentje met haar twee vriendinnen, om bij te kletsen en de nieuwste roddels uit te wisselen, was om de maand vaste prik.

‘San Lorenzo.’

Ik was onder de indruk. ‘Dan hoop ik dat jij niet betaalt.’

‘We doen altijd samsam. Je vindt het toch niet erg?’

Natuurlijk vond ik het niet erg; we hadden allebei zo af en toe iets voor onszelf nodig. ‘Nee, geniet er maar van. Bestel het beste wat op het menu staat.’ Ze verdiende het; ik belde vaak op het laatste moment naar huis om te zeggen dat ik toch weer een vergadering had of tot laat op mijn werk zou blijven. ‘Luister. Ik betaal de hele rekening. Trakteer jij je vriendinnen maar.’

‘Nee, Jim, dat is niet nodig. Ik wil geen precedent scheppen.’

‘Het is aan jou, maar ik vind het echt niet erg.’

‘Bedankt. Prim heeft al gegeten, maar kun jij zelf iets maken? Er ligt meer dan genoeg gemaksvoer in de koelkast.’

‘Geen punt. Tot straks. O, en Andrea?’

‘Ja?’

‘Ik moet je later vanavond ook nog even spreken.’

Ik ving de lichte toon van ongerustheid in haar stem op. ‘Hoezo? Is er iets?’ vroeg ze.

‘Nee, nee, gewoon wat dingen die hier gebeuren en waar ik je mening over wil horen. Niets wat niet kan wachten.’

‘Oké, Jim. Dus je komt er zo aan?’

‘Ik ben al bijna onderweg. Tot straks.’

Ik legde de telefoon neer en bleef een tijdje achter mijn bureau zitten. Oliver had het gebouw verlaten terwijl ik aan de telefoon was, dus ik was alleen. Mensen op weg naar huis liepen langs mijn open deur en sommigen riepen in het voorbijgaan: ‘Tot morgen.’ In gedachten verzonken zwaaide ik naar ze.

Er was iets wat me niet lekker zat, en op dat moment weet ik het aan de voorgestelde fusie en de pitch voor de nieuwe account (waarvan ik dacht dat ons bureau er nog niet helemaal klaar voor was).

Pas veel, veel later besefte ik dat ik me intuïtief zorgen maakte over iets anders, iets wat niets met ons bedrijf te maken had.

Maar ik zou nog een heleboel meer gaan begrijpen als ik eenmaal dood was.

11

We hadden dit hotel vaker gebruikt voor onze brainstormsessies. De kamers en service waren uitstekend en we hadden een suite geboekt met een grote zitkamer en twee aparte slaapkamers.

Dit was ongeveer een week na mijn bespreking met Oliver en Sydney over de mogelijkheid om te ‘fuseren’ met een groter reclamebureau en of we wel of niet zouden proberen British Allied Bank binnen te halen. Ik was schoorvoetend akkoord gegaan met dat laatste, maar het idee om samen te gaan met Blake & Turnbrow – een overname, wat mij betreft – lag nog in de ijskast. Mijn partners wisten hoe ik erover dacht, negatief dus, maar ik denk dat ze dachten dat ik uiteindelijk wel zou bijdraaien. Ze hadden het mis. Ik had veel te hard gewerkt – wij allemaal hadden veel te hard gewerkt – aan het opbouwen van onze eigen creatieve toko om die nu te laten opslokken door een rivaliserend bureau, hoe mondiaal het ook was en hoeveel grote accounts ze ook hadden. Ik denk dat mijn ego ook ergens om de hoek kwam; ik wilde de controle over ons bedrijf niet kwijtraken, wat onvermijdelijk was, ondanks verzekeringen van Sydney dat het niet zou gebeuren.

Het boeken van een hotel voor het weekend was bedoeld om geen last te hebben van telefoontjes – behalve als we zelf wilden bellen – en alle andere ergernissen van het runnen van een bedrijf. Bovendien leverde een uitstapje uit onze normale omgeving om de een of andere reden vaak frissere ideeën op. Vreemd, hoe een andere omgeving tot nieuwe concepten kan leiden. Alles werd voor ons geregeld, inclusief roomservice, maar we hadden alleen dit ene weekend om een hagelnieuwe campagne voor British Allied Bank te verzinnen. Een reclamecampagne met een budget van een paar miljoen pond.

Het team bestond alleen uit Oliver en mij, en ik moet toegeven dat ik in de week voor dat weekend steeds enthousiaster was geworden, ondanks mijn bedenkingen dat deze account misschien te groot voor ons zou zijn. Ik zat in een soort roes, en dat is een uniek gevoel.

Op zaterdagavond, de tweede avond van het weekend – we zouden zondag ook de hele dag werken – lag de dikke vloerbedekking in onze hotelkamer bezaaid met vellen dun lay-outpapier. Er stonden al wat goede ideeën op papier, krachtige slogans en sterke beelden, en ik was met de meeste behoorlijk ingenomen.

Maar er was een probleem. Ik wilde de bank een menselijker gezicht geven. Ik wilde het publiek laten zien dat er echte mensen werkten, geen computers; dat ze allemaal namen, families en hobby’s hadden en toch experts waren op hun eigen financiële terrein en altijd het belang van de klant vooropstelden. Oliver wilde het veel grootser aanpakken. Hij wilde vooral in beeld brengen hoe groot en machtig de instelling was, met een wereldwijd netwerk en uitmuntende specialisten voor alle financiële zaken. Ik vond dat laatste veel te anoniem voor de gewone mensen die de diensten van de bank zouden gebruiken, en Oliver vond mijn concept te beperkt. Ik legde uit dat mijn campagnevoorstel niet alleen potentiële klanten zou werven, maar ook goed zou zijn voor het bankpersoneel. Door het personeel op een voetstuk te plaatsen, zouden ze weten dat ze door hun werkgever werden gewaardeerd, terwijl we tegelijkertijd probeerden nieuwe klanten binnen te halen. Oliver en ik ruzieden zelfs over de media, want ik wilde televisiecommercials en krantenadvertenties, terwijl hij glossy kleurensupplementen, grote posters en enorm dure reclamezendtijd wilde.

De oplossing, uiteraard, was om het budget op te splitsen voor verschillende campagnes en de grootte van de bank te gebruiken als paraplu waaronder al die aspecten vielen, maar dat zagen we op dat moment geen van beiden. Ik denk dat we op die tweede avond te opgefokt waren voor compromissen; letterlijk, in Olivers geval, zoals ik snel zou merken.

Wat er ontbrak was een tussenpersoon, de stem van de rede, die voor beide kanten kon pleiten en een compromis kon kiezen dat beide partijen paste. Dat was de rol die Sydney meestal speelde, maar hoewel hij eerder die dag bij ons was komen kijken, was hij allang weer weg. Als hij kon, had hij ons verteld, zou hij later nog even langskomen, als wij de kans hadden gehad om een beetje af te koelen.

Maar nu was het al bijna elf uur ’s avonds, en ik dacht niet dat hij nog zou komen. Waarschijnlijk kwam hij pas morgenochtend, zondag, als we een beetje uitgeslapen waren.

Ik staarde naar de lay-outs die op het kamerbrede tapijt verspreid lagen, en of het nu door pure vermoeidheid kwam of doordat ik half was geënthousiasmeerd door Olivers overtuigende pleidooien, ik stond op het punt om door de knieën te gaan. We verspilden te veel tijd en energie aan zinloos leuteren en niet genoeg aan het klaren van de klus. Ik zou Olivers idee uitwerken met beelden, en dan zouden we samen gaan kijken hoe dat kon uitpakken voor een televisiecommercial. Misschien konden we laten zien hoe enorm groot het netwerk van de bank was door echte individuen aan het woord te laten... Die kant gingen mijn gedachten op dat moment op, en ik begon mogelijkheden voor een tevredenstellende oplossing te zien.

Ik hoorde het toilet doorspoelen, en even later ging de badkamerdeur open en kwam Oliver naar buiten. Hij had zijn mouwen opgestroopt, zijn zijden stropdas hing halfstok en het bovenste knoopje van zijn overhemd was open.

‘Oké, laten we harmoniëren over dat kloteding,’ zei hij zonder me aan te kijken. Hij klonk kwaad, en toen hij op de bureaustoel ging zitten begon de neus van zijn schoen aan de vertrouwde roffel op de vloer.

‘Rustig, Ollie,’ zei ik, vastbesloten niet te happen. ‘Ik denk...’

‘Rustig?’

Het klonk snauwerig, en ik verstijfde geschrokken.

‘We hebben tot maandagochtend om iets te produceren,’ ging hij door. ‘De presentatie is eind van de week al, en jij zegt dat ik rustig moet doen! Wat héb je toch? Lig jij dan helemaal nergens wakker van?’

‘Hé, kom op,’ protesteerde ik.

‘Voltooide lay-outs, kleurenposters, storyboards... Jim, we moeten onze shit op orde krijgen, we moeten inkt op papier zetten! Maar nee, zoals gewoonlijk moet jij weer je zin hebben. Jóúw idee moet het worden.’ Dat ‘jouw’ klonk snerend.

Ik was stomverbaasd. Oliver en ik hadden in de loop der jaren wel wat ruzietjes gehad, altijd over het werk, maar al met al waren het meestal zijn ideeën die werden uitgewerkt. De verhouding lag ongeveer zestig-veertig in zijn voordeel.

‘Dit is stom...’ zei ik, en ik begon me een heel klein beetje op te winden.

‘Zeg niet dat ik stom ben!’ kaatste hij terug. ‘Jij bent stom.’ Zijn ogen waren groot en hij staarde naar me op een manier die me bekend voorkwam. Zijn knie ging met rukken op en neer terwijl de neus van zijn schoen op de vloerbedekking bleef stuiteren.

‘Ollie, ik zeg helemaal niks over jou. Luister, laten we even rustig aan doen, een kleine pauze nemen. Misschien moeten we morgenochtend vroeg doorgaan, als we goed hebben geslapen.’

‘Krijg de kolere,’ zei hij, en hij pakte zijn sigaretten van het bureau.

Terwijl hij wegkeek, wist ik ineens waarom die wilde blik in zijn ogen me bekend was voorgekomen. Zonder nog een woord te zeggen stond ik op en beende naar onze gedeelde badkamer.

Met een sigaret halverwege naar zijn lippen merkte hij dat ik uit mijn stoel was opgestaan. ‘Waar ga jij verdomme naartoe?’ hoorde ik hem zeggen.

Ik negeerde hem, stapte de badkamer in en nam niet de moeite om de deur achter me dicht te trekken. Onder de muurbrede spiegel hing een zwart marmeren blad met twee wastafels erin, en ik hurkte neer zodat het oppervlak ervan op ooghoogte was. Ik schoof naar rechts en bekeek het gladde, gevlekte marmer, en zag precies wat ik al had gevreesd aan te treffen: een paar korreltjes fijn poeder en vegen, waar Oliver met een vochtige vinger de restjes had opgeveegd om in zijn tandvlees te wrijven.

Om het echt heel zeker te weten likte ik aan mijn eigen vinger, drukte die op het harde marmer en proefde. Hoewel ik maar zelden iets met drugs te maken had gehad, had ik al eens eerder cocaïne geproefd, en dit was het echte werk. Oliver gebruikte weer.3*

*3 Sydney had me jaren geleden geleerd hoe je kon controleren of iemand gebruikte, toen we pas vermoedden dat Oliver aan de coke was. Cokesnuivers in Hollywoodfilms buigen zich over glazen tafels of spiegels en drukken een vinger tegen hun ene neusgat terwijl ze de coke in de slijmvliezen van het andere neusgat zuigen, en er blijft een licht residu van poeder achter als roos op een donker pak. Maar coke wordt nooit op die manier verspild, want daar is het veel te duur voor. Nee, een echte verslaafde zal altijd een vinger natmaken om op te vegen wat er is achtergebleven en dat eraf likken of het in zijn tandvlees wrijven. Bij drugs wordt niets verspild. Dat gebeurt gewoon niet.

Ik stormde de badkamer uit om mijn vriend ermee te confronteren.

‘Jij domme klootzak!’

Nu verstijfde hij even. Het vlammetje van zijn aansteker bleef een paar centimeter voor zijn sigaret zweven en ging uit. Hij keek me kwaad aan, maar zei niets.

‘Je had gezegd dat je klaar was met die drugs. Heb je je lesje de vorige keer niet geleerd?’

‘Oké, oké. Best. Stel dat het zo is? Wat kan het voor kwaad?’

‘De vorige keer ging ons partnerschap er bijna aan onderdoor!’

‘Je weet wat Sinatra heeft gezegd: “A nip every now and then pulls you through the day”.

‘Die film heb ik gezien, en hij had het over dránk, godverdomme.’

‘Komt op hetzelfde neer, maatje.’

‘Flikker op.’

‘Komt op hetzelfde neer, maar zonder kater.’

‘Je gaat eraan kapot.’ Ik schudde verbijsterd mijn hoofd.

‘Aan constant keihard werken ook. Bovendien maakt het me scherper.’

‘En soms,’ zei ik, ‘geeft het je het gevoel dat je meest waardeloze idee schitterend is.’

‘Hé, ik kom met goeie kopij.’

‘Nee, Oliver, dat doe je niet. Het punt is, dat weet je niet eens wanneer je high bent. Herinner je je niet meer hoe je de vorige keer doordraaide?’

‘Je overdrijft, maatje. Ik kan het wel aan.’

‘Kappen met dat máátje.’ Misschien kwam het wel door dat maatje dat ik een beetje hard werd. ‘Je bent Andrea kwijtgeraakt, weet je nog?’

De duistere grijns die ik van hem kreeg, beviel me niets, maar ik verzachtte mijn stem. ‘Je had beloofd dat je zou stoppen, Oliver. Je laat ons allemaal in de steek, maar jezelf nog het meest.’

‘Ach, flikker toch op!’ grauwde hij. ‘Het is mijn probleem, niet het jouwe.’

‘Nee, het is óns probleem. Wíj zitten ermee.’

Met een woedend gezicht sprong hij overeind, propte de aansteker in zijn zak en smeet de onaangestoken sigaret op de grond. ‘Je weet wat je met je bureau kan doen.’

‘Hé, kom op.’ Ook al was ik meer dan een beetje geërgerd, ik stak verzoenend mijn handen op. ‘Dat meen je niet. Zie je nou, dit is wat er gebeurt als je coke gebruikt. Het maakt je schizofreen.’

‘Ik ben tenminste niet degene die ons bureau tegenhoudt. Jij was bang om een gooi naar deze account te doen totdat Sydney en ik je overhaalden. Erger nog, je bent bang om samen te werken met een groter bureau zodat we kunnen uitbreiden.’

Ik voelde mijn gezicht verstrakken. ‘Laten we daarover ophouden, oké? Ik wil daar nu niet op ingaan.’

‘Nee, Jim, natuurlijk niet. Zie de waarheid onder ogen, máátje. Jij houdt niet van verandering, je hebt er nooit van gehouden.’

Ik had hem erop kunnen wijzen dat we het bureau samen hadden opgebouwd, account voor account, en ik dat ik net zozeer als hij een aandeel had gehad in alles wat we hadden bereikt, maar het was de moeite niet waard. Het had geen zin om te proberen redelijk met hem te praten als hij in zo’n koppige bui was. Hij had de hele avond zitten drinken, eerst de whiskyflesjes uit de minibar en toen een fles Black Label van de roomservice, en tussendoor had hij in de badkamer cocaïne gesnoven. En ik maar denken dat hij last had van zijn blaas.

‘We zijn allebei moe,’ zei ik rustig, me er grimmig van bewust dat het zinloos was om nu met hem in discussie te gaan. Alcohol en coke waren een slechte combinatie. ‘Laten we er voor vandaag een eind aan breien en morgen doorgaan, als ik frisser ben en jij weer nuchter.’

‘Waarom? Denk je dat dat iets zal veranderen? Je houdt me nog steeds tegen, zoals altijd.’

‘Je weet niet wat je zegt, Oliver.’ Ik weigerde te happen, vermoedend dat zijn bittere woorden meer te maken hadden met de whisky dan met de coke. ‘Genoeg voor vanavond, oké? We beginnen morgenochtend opnieuw.’

‘Maar je bedenkt je niet, hè? Je gaat nog steeds niet akkoord met een fusie.’

‘Dit is niet het moment om dat te bespreken!’ riep ik terug. Ik wilde die verwaande grijns van zijn gezicht meppen, maar ik hield me in. ‘Ik ga naar bed, en ik denk dat dat voor jou ook een goed idee is.’

Hij griste zijn jas van de rugleuning van de stoel en beende over de vellen papier naar de deur; hij verkreukelde ze en liet voetsporen op mijn tekeningen achter.

‘Oliver, niet doen!’ riep ik hem na. ‘Dit is gewoon stom.’

‘Val dood,’ zei hij terwijl hij de deur naar de gang open trok en me nog een keer minachtend aankeek. Hij had nog nooit zo naar me gekeken, en ik was geschokt. Hij keek alsof hij me wel kon vermoorden.

Toen sloeg hij de deur achter zich dicht en was weg, en dat was de laatste keer dat ik Oliver zag terwijl ik nog leefde.

12

Misschien kwam het door de wodka, de brandy en de gin uit de minibar dat mijn ble zo verwarrend was; ik had het allemaal snel achter elkaar opgedronken nadat Oliver de suite had verlaten.

In mijn eentje, omringd door vertrapte lay-outs, was ik steeds kwader geworden. Laat het maar aan Ollie over om de deur uit te stormen terwijl er voor maandag nog zo veel werk te verzetten was. En laat het maar aan die idioot over om te zweren dat hij nooit meer drugs zou gebruiken en die belofte te verbreken. Ik had een copywriter nodig die kon beoordelen wat goed en wat slecht was. Ik had een zakenpartner nodig die helder kon nadenken wanneer er belangrijke beslissingen moesten worden genomen. Ik dacht dat Ollie de vorige keer zijn lesje had geleerd.

Het was al na middernacht toen ik naar mijn slaapkamer ging en met een bijna leeg miniflesje gin in mijn hand op het bed dook. Ik dronk het laatste beetje op (shit, ik háátte gin), liet het flesje op de grond vallen en draaide me op mijn rug. Oliver, Oliver, waarom moest je dat nou doen? Waarom uitgerekend nu, in deze cruciale tijd? De bank was waarschijnlijk een van onze belangrijkste accounts ooit, en als we ons eenmaal hadden vastgelegd, mochten we het niet verpesten. We konden best een stootje hebben, maar als dit mislukte zou het onze reputatie als succesvolle hotshop wel een beetje aantasten. Wat die zogenaamde ‘fusie’ met Blake & Turnbrow aanging, daar moesten we rustig en rationeel over praten, zonder dat er al bloed vloeide voordat de onderhandelingen goed en wel waren begonnen.

Man, wat was ik moe. Ziek en moe, denk ik. Ik had een hekel aan ruzie, en dit was een knaller. Ollie en ik waren altijd hecht geweest, maar nu leek die relatie voorbij. Voorgoed? Wie weet?

Toen ik mijn ogen dichtdeed, voelde ik alles bewegen; geen aardbeving, maar een lichte verschuiving die meer te maken had met mijn uitputting dan met de alcohol die ik had gedronken. Ik opende mijn ogen weer en staarde naar het plafond. Door de ramen kwam oranje licht binnen van de straatlantaarns beneden, met af en toe wittere lichtstralen van auto’s die uit de straat ertegenover kwamen. Schaduwen bewogen als dartele spoken door de donkere kamer, aanwassend en weer afnemend terwijl het licht van de koplampen verdween.

Ik was niet dronken – dat weet ik zeker – maar zorgen, vermoeidheid en drank zijn nooit een goede combinatie. Even was ik gedesoriënteerd door het gevoel dat alles bewoog, maar het hield al snel weer op. Het zachte verkeersgeruis dat door de dubbele beglazing drong was bijna geruststellend. We kwamen hier wel overheen, hield ik me voor, en uiteindelijk zou alles weer worden zoals vroeger. Een compromis, dat hadden we nodig, en Sydney was er goed in om problemen glad te strijken en oplossingen voor geschillen aan te dragen. Morgenochtend zou ik Sydney bellen, hem vragen hierheen te komen, en dan zou hij alles oplossen. Hij was altijd de perfecte intermediair geweest bij ongemakkelijke toestanden. Hopelijk draaide hij bij als ik hem ervan doordrong hoe ‘anti-fusie’ ik echt was en zou hij me helpen Oliver van die drastische koers te laten afzien.

Mijn ogen vielen weer dicht, en deze keer bleven ze dicht. Binnen een paar tellen was ik weg.

Zo eenvoudig en snel ging het. Het ene moment begon ik in te dommelen en het volgende was ik uit mijn lichaam getreden, zweefde ik bij het plafond en zag ik mezelf liggen.

Meestal moest ik er iets voor doen, mezelf heel bewust in een ontspannen toestand brengen, me voorstellen dat ik buiten mijn lichaam was tot het beeld duidelijker werd, en ineens wás ik daar dan echt, keek ik van buitenaf naar mezelf, niet langer beperkt door het omhulsel van mijn fysieke lichaam. Vaak ging dat gepaard met een groot gevoel van vrijheid, een gevoel van eindeloze ruimte rondom mijn astrale vorm, de wetenschap dat ik naar elke gewenste bestemming kon vliegen. Maar vannacht was ik verward en was mijn denken niet zo vrij als mijn geest. Het leek alsof een onzichtbaar tuigje me stevig vasthield aan mijn lichaam; misschien een binding met de realiteit. Het kon zijn dat mijn lichaam, het deel van mij dat aan de fysieke wereld geketend was, meer aanvoelde dan mijn spirituele deel en bang was om me los te laten.

Maar die toestand duurde niet lang. Mijn lichaam verdween uit het zicht toen ik wegsuisde door het plafond en vervolgens door het plafond van de kamer erboven. Het ging sneller en sneller, tot ik me in de nachthemel bevond.

Het is lastig te beschrijven hoe het voelde, omdat er zo veel bij komt kijken wat de meeste mensen niet kennen. Om te beginnen is er een onvoorstelbaar gevoel van welzijn, want je hebt geen fysieke ongemakken zoals pijn, vermoeidheid, honger of een kater, en hoewel er aanvankelijk wat angst is, verdwijnt dat snel en begin je te genieten van het gevoel. Meestal heb je geen controle over je bestemming, maar soms, als je geest helder en meegaand genoeg is, kun je jezelf sturen, kun je een plek kiezen en suis je daar dan plotseling naartoe. Hetzelfde gebeurt wanneer je aan een specifieke persoon denkt. Het lijkt een beetje op die zeldzame keren dat je beseft dat je droomt en een tijdlang je eigen handelingen in de droom kunt besturen. Helaas duurt die interessante toestand nooit lang, want een beetje bewustzijn leidt al snel tot volledig bewustzijn. En dan ben je ineens weer wakker, geërgerd omdat je niet wat meer van de ervaring hebt gemaakt.

Maar in deze nacht kon ik mijn eigen koers niet bepalen en zag ik een caleidoscoop van beelden die me geen van alle relevant leken. Het leek wel alsof ik terug door de tijd reisde. Ik zag mezelf als klein jochie, skateboardend van een heuvel, steeds sneller, schreeuwend van angst en blijdschap tegelijk. Ik zeilde door de lucht toen mijn skateboard een obstakel op straat raakte (ik wist het niet zeker, maar ik dacht dat het de handtas van mijn moeder was, en dat was belachelijk, want waarom zou haar tas daar liggen?). Mijn skateboard stuiterde over het asfalt terwijl ik schreeuwend in een boog door de lucht vloog, wetend dat het niet lang zou duren voor ik tegen de harde grond zou klappen. Maar in plaats daarvan lag ik ineens op goedkoop linoleum, opkijkend naar een kring van gezichten. Een ervan was het mollige gezicht van mijn moeder, met schaamte en ongerustheid in haar ogen, en ik herinnerde me dat ik een gloeiend hete aardappel had doorgeslikt. En toen was ik weer op een andere plek, in een kamer met vreemde meubels. Een jongetje, een nog jongere ik, speelde met poppetjes van Luke Skywalker en Darth Vader op een kleed voor een elektrische kachel waarvan maar twee spiralen werkten. Mijn jonge ik deed zijn best om een ruzie tussen een man en een vrouw in dezelfde kamer niet te horen, en ik zag dat de vrouw mijn moeder was, alleen was ze veel jonger dan nu. Ze tierde tegen een man die om de een of andere reden geen gezicht had, of een gepixeleerd gezicht; je kent ze wel, die vierkantjes in verschillende tinten die in televisiebeelden worden gemonteerd om iemand onherkenbaar te maken. Hij onderging het gekrijs van mijn moeder zwijgend en uitte slechts af en toe een zwak protest. Hoe langer ik naar hem staarde, hoe meer die pixels uiteenvielen, vierkantje voor vierkantje, tot hij zich naar me omdraaide en zei: ‘Jimmy...’

... en toen was ik weer weg, vliegend over daken, suizend door het donker, door beschaduwde ravijnen en...

... ik daalde een versleten stenen trapje vanaf de straat af en ging door een oude deur met afbladderende verf. Ik stond in een sombere, bedompte kamer, met als enige lichtbron een bureaulamp op een tafel die bezaaid lag met krantenknipsels. Het stoffige peertje dat aan het plafond hing was uit.

Er zat een gedaante met zijn rug naar me toe, die met een lange schaar iets uit een krant knipte. Artikelen die al uit andere kranten waren geknipt lagen keurig netjes naast elkaar, zonder elkaar te overlappen. Aan de grootte van zijn handen en zijn brede, gebogen schouders kon ik zien dat hij een man was. Maar hij maakte rare geluiden: een soort vochtig gesnuif. Af en toe pakte hij een vieze doek van het bureau en depte zijn gezicht ermee. Misschien was hij ontzettend verkouden.

Ineens werd ik heel bang.

Waarom ik naar deze plek toe was getrokken wist ik niet, maar er moest een reden voor zijn. Het was beslist niet omdat ik dat zelf wilde. Door een open zijdeur zag ik een kamertje met een smal, onopgemaakt bed tegen de muur. De smoezelige gordijnen daar zaten stevig dicht om inkijk te voorkomen, ook al lag de woning onder straatniveau. Op de oude bank in de woonkamer lagen zo veel beduimelde tijdschriften dat er amper nog ruimte was om te zitten. Er was hier niets opbeurends of uitnodigends; deze plek leek alleen maar dreiging uit te stralen.

Knip-knip-knip.

Het metalige knipgeluid was spookachtig luid in de stille kamer, en als ik een hartslag had gehad, weet ik zeker dat ik die ook zou hebben gehoord.

Ik ging dichterbij, maar niet omdat ik dat wilde. Het was een soort drang, een onhoudbare nieuwsgierigheid die me dreef.

Ook al had ik geen fysieke substantie, ik was toch bang toen ik over de schouder van de man gluurde om de krantenkoppen te lezen.

POLITIE GEEFT TOE: SERIEMOORDENAAR ACTIEF.

MOORDSLACHTOFFER VERMINKT.

WAAROM DEZE SLACHTOFFERS? POLITIE STAAT VOOR EEN

RAADSEL.

JACHT OP VERMINKER GAAT DOOR.

Ik rechtte geschrokken mijn rug. Die moorden werden al zes weken gepleegd en de kranten stonden vol gruwelijke verhalen; zelfs de kwaliteitskranten leken hun gevoel voor fatsoen te verliezen en gaven steeds bloederigere beschrijvingen van de misdaden. Volgens die verhalen waren de slachtoffers willekeurig gekozen en was er geen verband tussen hen. Er leek ook geen motief te zijn, want de ongelukkige slachtoffers hadden voor zover bekend geen vijanden en waren kennelijk niet betrokken geweest bij criminele activiteiten. De enig bekende overeenkomst tussen de slachtoffers was dat het alle drie succesvolle mensen waren: de eerste was een advocaat, de tweede een verzekeringsadviseur en de derde, een vrouw, was radiologe bij het Royal London Hospital in Whitechapel.

Ik was vlak bij het hoofd van de man terwijl hij een artikel uit de Daily Telegraph knipte, en nu viel me zijn vreemde ademhaling nog meer op. Het klonk ruw, gutturaal, alsof zijn keel vol slijm zat, en het was weerzinwekkend.

Ik ging een stap achteruit en staarde naar zijn gebogen hoofd. Zijn haar was amateuristisch geknipt en ik zag zelfs in het karige licht van de laaghangende bureaulamp dat hij kale plekken had; zijn dunne haar zag er sprietig en vet uit en ik was ervan overtuigd dat de man ongewassen zou ruiken als ik in mijn alternatieve gedaante reukzin had gehad.

Ik besefte wat me nog meer dwarszat aan deze persoon: ik had nooit eerder zo’n heldere perceptie gehad, maar nu zag ik vaag een aura, de gloed die elk levend wezen omgeeft. Sommige mensen beweren dat het de ziel is die wordt uitgestraald, terwijl pragmatischer lieden zeggen dat het de normale straling is die van elk stoffelijk wezen uitgaat. Tegenwoordig neig ik naar dat eerste.

Deze man had een akelig aura met modderige grijs- en zwarttinten, slechts hier en daar meer dan een halve centimeter dik, waardoor het leek alsof hij iets smerigs, iets verrots uitwasemde. Ik ging nog verder achteruit, en op dat moment verstijfde de man en bleef zijn schaar halverwege een knipbeweging stilhangen. Zijn hoofd kwam omhoog en ik verstijfde, bijna bang om adem te halen (niet dat ik dat hoefde).

Het leek wel alsof hij mijn aanwezigheid had bespeurd.

Maar ik had geen geluid gemaakt; dat kon ik niet, in deze gedaante.

Hij leek mijn ogen op zijn achterhoofd te hebben gevoeld.

Maar natuurlijk was ik daar zelf niet, dus was het onmogelijk dat hij mijn aanwezigheid voelde.

Hij trok de schaar terug, deed hem dicht, veranderde zijn greep en hield de schaar vast alsof het een mes was.

En begon zich langzaam naar me om te draaien.

Ik ging nog verder achteruit, in de hoop op te gaan in de schaduwen. Belachelijk, ik weet het, want ik was onstoffelijk en tijdens geen van mijn buitenlichamelijke uitstapjes had iemand me ooit kunnen zien.

Maar hij draaide zich doelgericht naar me om, en ik voelde me ontzettend naakt.

En toen keken zijn zwarte, uitpuilende ogen in de mijne.

Ik gilde en sloeg op de vlucht.

13

Het was vreselijk, afgrijselijk, en ineens draaide alles om me heen.

Ik weet niet of het door de schrik kwam of dat mijn zelfbehoud de touwtjes in handen nam en me wegsleurde bij het gevaar, maar ik verliet die kamer heel snel. Ik rende niet weg, maar het leek alsof ik aan een haak werd weggetrokken terwijl beelden en geluiden om me heen wervelden. Ik suisde die donkere kamer uit, ging de lucht in, en toen wist ik een tijdje niets meer, alsof mijn astrale gedaante was flauwgevallen.

Ik ‘kwam bij’, als je het zo mag noemen, in mijn eigen huis. Het licht was uit, maar ik herkende mijn woonkamer doordat er een straatlantaarn naar binnen scheen. Sindsdien heb ik beredeneerd dat ik daar instinctief naartoe was gegaan, dat ik naar de plek was gevlucht waar ik me het veiligst voelde, want voelt ieder mens zich niet het veiligst in zijn eigen huis? Maar wat ik pas besefte toen ik toevallig op de klok op de schoorsteenmantel keek, was dat er een paar uur waren verstreken sinds mijn ble was begonnen.

Ik herinnerde me de mistroostige, armoedige kelderkamer en de man die daar had gezeten, en ook dat hij zich langzaam had omgedraaid alsof hij zich van me bewust was. Ik herinnerde me... herinnerde me... Nee, ik kon me het gezicht níét meer herinneren dat recht naar me had gekeken. Op de een of andere manier had de angst dat beeld uit mijn geest weggewist. Toen ik probeerde terug te halen wat er zo eng aan was geweest, lukte dat niet. Ik wist zeker dat ik iets vreselijks had gezien, iets wat mijn hersenen niet meer wilden weten. Misschien kwam het later nog terug...

Het was fijn om thuis te zijn, zo ontzettend fijn. Vertrouwde meubels, ingelijste foto’s, een comfortabele bank en leunstoel, dikke kamerbrede vloerbedekking – home sweet home. Een natuurlijke reactie had me hierheen gebracht, daar twijfelde ik niet aan; ik denk dat het zelfbehoud een heel eigen geleidingsinstinct heeft. Maar waar was ik in de tussenliggende uren geweest? Het duurde even, maar uiteindelijk begreep ik dat mijn gedachten – en dus mijn ‘geest’ – zich gewoon hadden afgesloten. Paniek had me ertoe aangezet te vluchten, en toen ik veilig weg was bij dat... dat wezen in de kelderflat had mijn geest zijn toevlucht gezocht in vergetelheid. Waarom ik niet gewoon was teruggekeerd naar mijn lichaam wist ik niet, maar nu was de impuls om dat te doen ineens overstelpend.

Normaal gesproken was alleen de gedachte genoeg om terug te keren, een tocht die nooit langer dan een seconde of twee duurde, hoe ver weg ik ook was. Maar deze keer weerstond ik die impuls. Mogelijk kwam het door de recente dreiging van gevaar dat ik geruststelling zocht bij vertrouwde en normale dingen? Of misschien moest ik gewoon weer even aansluiting vinden bij de realiteit, en wat is er echter dan je eigen woning? Voordat ik terugkeerde naar mijn lichaam wilde ik zeker weten dat mijn geliefden het goed maakten.

Zodra ik die gedachte had, zweefde ik naar de gang en vervolgens de trap naar de slaapkamers op. Je hebt een keus als je uit je lichaam bent getreden. Je kunt je voortbewegen zoals normaal – stap voor stap – of je kunt zeilen of glijden. Meestal wisselde ik het af, lopen en zweven zoals in de dromen waar ik het eerder over had. Bij deze gelegenheid zweefde ik de trap op en duwde ik me voort met mijn handen. Het leek een beetje op het bijna gewichtsloze gevoel onder water, duikend bij een scheepswrak. Normaal was het een heerlijk gevoel, maar vannacht was ik te opgefokt om ervan te genieten.

Op weg naar boven werd ik om de een of andere reden doodsbang om mijn gezin. Het sloeg helemaal nergens op. Ten eerste had die man mijn aanwezigheid alleen maar gevoeld en me niet echt gezien. En wat dan nog? Wat zou hij kunnen doen? Hij kende me niet, kon niet weten waar ik woonde. Maar toch gleed ik door die ongerustheid doelgericht de trap op. Ik had sterk de indruk gekregen dat de man die ik had gezien slecht was, alsof het kwaad uit al zijn poriën sijpelde en zich in dat lelijke, donkere aura manifesteerde. Ja, hij leek slechtheid te zweten, en ik had dat aangevoeld.

Waarom zou hij artikelen over de seriemoorden uitknippen? Mijn afwezige hart verkilde, wat een merkwaardige ervaring was. En het was dom, want het was uitgesloten dat hij me naar mijn huis kon traceren. Zelfs áls die man me echt had gezien, zelfs áls hij een psychisch zintuig had dat zoiets mogelijk maakte, dan nog zou ik een volslagen vreemde voor hem zijn en kon hij niet weten waar ik woonde. Toch voelde de dreiging heel echt.

Ik bleef ontdaan boven aan de trap staan, nu beslist ongerust om mijn vrouw en dochter. Stel dat die persoon toch het vermogen had om me te volgen? Stel dat hij ook ble’s had? Nee, nee, onmogelijk. Ik had zelf wel eens glimpen opgevangen van geesten, een soort vervaagde imprint van bewegende beelden, maar niets waar ik contact mee kon krijgen. Als ik dichterbij ging, vervaagden ze. Soms zag ik ze alleen vanuit mijn ooghoeken en losten ze al op wanneer ik recht naar ze keek.

Ik vermande me.

De slaapkamerdeur van Primrose stond zoals altijd een stukje open, zodat we haar konden horen als ze ’s nachts huilend wakker werd van een nare droom, en ik schoot erdoor. Ik ging boven haar zweven en keek naar dat gezichtje. Haar mond stond een stukje open en haar zachte kindergesnurk stelde me gerust dat alles goed met haar was. Haar armen lagen omhoog, kleine vuistjes rustten op het kussen, en haar bruine krullen omlijstten haar lieve gezichtje. Ik boog me over haar heen en kuste haar zachtjes op haar wang, en zij trok haar neus op en draaide haar hoofd opzij alsof ze iets had voelen kriebelen. Automatisch probeerde ik haar deken wat hoger op te trekken, maar natuurlijk gingen mijn handen dwars door het zachte materiaal heen. Ik bleef nog even en stelde me voor dat ik haar hartslag kon horen; ingebeeld of niet, het was geruststellend.

Toen ik achteruitging deed ik dat voorzichtig, alsof ik haar anders misschien zou wekken (dom, ik weet het). Op de overloop bleef ik staan luisteren of ik geen vreemde geluiden hoorde, iets wat niet in de huiselijke vrede paste, en pas toen ik zeker wist dat er niets was om me zorgen over te maken, gleed ik over de overloop naar de slaapkamer van Andrea en mij.

Dankzij de lantaarn buiten kon ik haar zien; ze lag op haar zij in ons grote tweepersoonsbed – ze had eens tegen me gezegd dat ze uit gewoonte altijd op haar eigen helft bleef als ik niet thuis was – en zij zag er ook vredig uit. Haar huid oogde bleek in de kille gloed vanaf de straat en haar gezicht was mooi en rimpelloos. We hadden best wat problemen gehad tijdens ons huwelijk, vooral in het afgelopen jaar – ik was de schuldige, want mijn werk nam zo veel van mijn tijd in beslag dat Andrea het recht had om zich verwaarloosd te voelen – maar ik hield nog steeds van haar en hoopte dat dat andersom ook gold. Ik vond haar nog steeds beeldschoon en was haar ontzettend dankbaar omdat ze me zo’n mooie dochter had gegeven. Haar blote arm lag boven de dekens en ik streek met onzichtbare vingers over haar gladde, lichte huid. Ik had haar wel eens eerder zo bekeken, als mijn lichaam nog naast haar lag maar mijn astrale gedaante boven ons zweefde. Je denkt misschien dat dat spioneren was, maar zo voelt het echt niet. In een astraal lichaam besta je in de puurste vorm en zijn er geen lichamelijke verlangens. Dat wil niet zeggen dat je schoonheid niet kunt waarderen, maar er komt geen lust bij kijken, geen enkel seksueel gevoel (anders denk ik dat de meeste mensen met buitenlichamelijke ervaringen voyeurs zouden worden). Ik had een keer Andrea’s naakte, slapende lichaam gestreeld toen ze in een warme zomernacht de lakens van zich af had gegooid, maar omdat er geen fysiek contact was, was er ook geen opwinding, en al helemaal niet bij mijn schone slaapster. Je kunt niet alles hebben, denk ik.

Ik ging naast haar op het bed zitten (nee, je wordt niet moe van staan – vermoeidheid komt alleen door de duur van je ble – maar je bent geneigd de normale levenspatronen te volgen), gewoon om haar te zien slapen. Ik nam me voor om meer aandacht aan haar en Prim te besteden zodra de presentatie voor deze nieuwe klant achter de rug was, om in de toekomst vaker vrij te nemen en meer van het creatieve werk naar mijn collega’s te delegeren, toen ik ineens werd overvallen door een verschrikkelijke, misselijkmakende angst.

Het raakte me met een dreun, een plotselinge schok die me voorover sloeg op het bed. Ik bleef aangeslagen liggen, happend naar lucht die ik niet nodig had. Een herinnering flitste door mijn hoofd. Ik moest nog heel klein zijn, want ik keek omhoog naar twee mensen. Ik herkende er een: moeder, die glimlachend op me neerblikte. Maar ze zag er anders uit en heel even – een nanoseconde maar, want het gebeurde allemaal zo snel, zo snel en toch zo belachelijk uitgerekt, alsof ik de tijd zelf had overwonnen – vroeg ik me af waarom. Toen snapte ik dat het kwam doordat ze zo veel jonger was dan de vrouw die ik nu kende. Net als in het visioen van eerder die avond was ze jonger, haar glimlach was liever en ze was mooi, op een mollige, ronde manier. Ze maakte geluiden tegen me, maar ik hoorde niets; toch wist ik – misschien door de o-vorm van haar mond – dat ze babygeluidjes tegen me maakte.

Ik keek naar de gedaante die naast haar stond. Het was een man, hoewel ik zijn gezicht niet kon zien; alleen zijn kleren, zijn lange magere benen en een wollen trui. Hij moest belangrijk voor me zijn, maar het enige wat ik zag was een waas, een zachte, rozige grijsheid, alsof zijn gezicht uit focus was. Tegelijkertijd wist ik dat dit de gepixeleerde figuur was die ik eerder bij mijn moeder had gezien.

Het stel vervaagde, maar ik keek nog steeds omhoog en er stonden gedaanten over me heen gebogen, een kring van nieuwsgierige gezichten. Ik stikte, er brandde iets in mijn keel wat me het ademen belette. Het was die hete aardappel weer. En daar was mijn moeder, ouder dan even geleden, met een gezicht waarop om onverklaarbare reden meer schaamte dan bezorgdheid te zien was.

Dat tafereel loste ook op en werd gevolgd door heel snelle, kort oplichtende en weer verdwijnende beelden. Ik bevond me te midden van andere kinderen, op een schoolplein voor zover ik kon zien, met rondom gebouwen die oprezen als bakstenen bergwanden. Ergens ging een bel, maar ik was met iets anders bezig: ik was in gevecht met een andere jongen. Hij was iets groter dan ik, maar hij had een bloedneus en tranen in zijn ogen. Hij stompte me. Ik wist dat ik hem die bloedneus had bezorgd en dat was een lekker gevoel, ook al zou ik nu een pak slaag krijgen. Ik voelde pijn, een scherpe pijn, maar het duurde niet lang, want nu zag ik weer een andere scène; het verhaal van mijn leven werd verteld in gebeurtenissen in plaats van in hoofdstukken. Er was een meisje, een mooi meisje van een jaar of vijftien met donker haar, en mijn hele lichaam leek te worden verscheurd door een emotie waarvan ik vermoed dat het een eerste liefde was, maar ook dat duurde niet lang. De scènes – de gebeurtenissen – wisselden elkaar nu nog sneller af en werden een draaikolk van beelden, snel maar volkomen helder, en op een ingekapselde manier perfect weergegeven met een begin en een einde. Het was meeslepend, maar tegelijkertijd ook vreselijk eng.

En ik vroeg me af waarom het gebeurde.

Het ging maar door. Nog meer scènes – sorry, gebeurtenissen, episodes – uit het verleden kwamen en gingen, en ik zag ze allemaal als waarnemer, niet als deelnemer. Het was vreemd, onrustbarend, en sommige beelden vervulden me van schuldgevoel terwijl andere ronduit gelukzalig waren.

Met enige ontzetting schoot me te binnen dat dit net zoiets moest zijn als de ervaring op het moment van sterven waar men wel eens over sprak: een film van het leven, in flashbacks verteld. Maar er leek geen oordeel aan gekoppeld te zijn, alleen een subliminaal en aspecifiek afwegen van mijn goede en slechte daden. En trouwens, ik was niet dood, alleen maar buiten mijn lichaam, dus wat er ook gebeurde, het was gewoon een raar fenomeen dat ik nooit eerder had ervaren.

In de jaren waarin ik mijn uittredingen had onderzocht, had ik geprobeerd zo veel mogelijk te lezen over de theorie, de controle en ervaringen van andere mensen. Het had me verbaasd te ontdekken dat de kern van de geest het lichaam nooit geheel verlaat, dat er een soort zilveren draad is (of volgens anderen een gouden) die je altijd verbindt met je fysieke gedaante. Hoe ver je ook bij je lichaam vandaan gaat, die draad rekt wel uit maar zal nooit breken. Nu had ik die zilveren of gouden draad nooit gezien, hoewel ik wel altijd iets van een onzichtbare band had bespeurd, maar op dat moment voelde ik hem breken.4*

*4 Er is geen zichtbare verbinding, hoewel er zonder twijfel wel een psychische is. Terwijl de ziel los is van het lichaam, is de band tussen ziel en lichaam heel fijn maar toch te sterk om te breken (denk maar eens aan sommige wezens in de diepzee, met een zo dunne huid dat hij transparant is, maar toch weerstaan ze doorlopend een ongelooflijke waterdruk zonder te worden verpletterd; of ragfijne spinnenwebben die betrekkelijk zware lasten kunnen dragen zonder te breken. Ik denk dat de psychische verbinding tussen lichaam en uithuizige geest – laten we die even de andere zelf noemen – nog sterker is). Dit is natuurlijk geen feit, maar iets wat ik in de loop der tijd heb beredeneerd en wat ik beslist van het begin af aan zo heb gevoeld. Heel veel in die onstoffelijke toestand bestaat uit voelen, want het gevoel wordt aanzienlijk versterkt. Misschien sta je zonder lichaam dichter bij de mysteries van het leven. Of misschien is het een soort compensatie voor de afwezigheid van een van je andere zintuigen; en dan bedoel ik de tastzin, want er is geen fysiek contact meer, je kunt helemaal niets materieels voelen. En geloof me, daar wen je niet zomaar aan. Je vingers gaan dwars door alles heen wat je aanraakt en je lichaam kan door alles heen gaan wat massief is, als vloeistof door een zeef.

De verbinding was onzichtbaar en ontastbaar, maar op de een of andere manier voelde ik dat hij was geknapt als een te ver uitgerekt elastiek, en het gevolg was dat ik naar voren werd gelanceerd, dat mijn onzichtbare hoofd bijna tegen mijn onzichtbare knieën klapte. Het was een verschrikkelijke, angstaanjagende schok, en ik werd plotseling losgegooid van mezelf. De figuurlijke navelstreng die mijn lichaam en ziel bij elkaar hield, was doorgesneden.

Even plotseling kreeg ik een visioen van de man in de donkere kelderkamer, die met zijn lange schaar de draad doorknipte. Onmogelijk, natuurlijk, maar om de een of andere reden kon ik dat beeld niet uit mijn hoofd zetten. Ik begon in paniek te raken.

Kon je de verbinding met je lichaam verliezen? Kon je op drift raken? Ik had geen idee; ik was een eenzame pionier op het gebied van BLE’s en kende verder niemand die ze had. In geen van de boeken die ik had gelezen was deze mogelijkheid ter sprake gebracht. Ik was ontzettend bang en wilde meteen terug naar mijn lichaam.

Normaal gesproken zou alleen die gedachte me al moeiteloos en binnen enkele ogenblikken naar mijn lichaam hebben teruggevoerd, maar deze keer moest ik echt mijn wilskracht aanwenden. Ik vloog snel het huis uit en over de straten, maar ik moest zelf de route bepalen, mezelf voortbewegen, terwijl het tot nu toe nooit bewuste inspanning had gekost; ik kwam gewoon altijd zonder nadenken of sturen bij mijn lichaam terug. Nu raakte ik een paar keer zelfs de weg kwijt, was ik verward, moest ik mezelf dwingen te stoppen en even na te gaan waar ik was en waar ik heen moest. Gelukkig kende ik de stad goed, dus het was uiteindelijk geen groot probleem om naar het Knightsbridge Hotel terug te keren.

Ik zweefde omhoog naar de tiende verdieping van het hotel, door de dikke muur, een lange gang in en dwars door de dichte deur van de suite die ik met Oliver deelde. In de zitkamer, waar al mijn lay-outs en Olivers tekstideeën op de vloer lagen, aarzelde ik. Ik werd bang toen ik naar mijn open slaapkamerdeur keek en durfde eigenlijk niet naar binnen.

Ik voelde me raar. Op drift, ontheemd. Toch zweefde ik uiteindelijk in de richting van de open deur.

Toen ik half dronken op bed was gaan liggen, had ik de twee wandlampen boven het bed aan gelaten, en daardoor zag ik wat er van mijn lichaam restte nu boven op de dekens liggen. De hoeveelheid bloed was ontzagwekkend. Hoeveel bloed bevat het menselijk lichaam eigenlijk? Een liter of vijf, geloof ik, en het leek erop dat het meeste daarvan eruit was gelopen. Heb je wel eens een pak melk laten vallen? Dan weet je wat ik bedoel. Zolang het in het pak zit, lijkt het niet zo veel, maar op de vloer? Alsof er een dijk is doorgebroken.

Mijn bloed doorweekte de sprei waarop ik lag, droop van het bed en lag in plassen op de vloer. Er zat zelfs bloed op de muur achter het bed: grote bogen, druipers en spetters. Het leek wel een kunstwerk uit een rode periode van Jackson Pollock.

Mijn ogen waren een stukje open in de ravage die ooit mijn gezicht was geweest en mijn pupillen leken wel ongepolijst marmer, onbeweeglijk en dof. Ik was dood, echt dood.

14

Mijn moordenaar had me onherkenbaar verminkt; alleen aan mijn haar en met bloed besmeurde kleren herkende ik mezelf. Wacht, dat klopte niet. Het kwam niet door dat haar en die kleren, ik wíst gewoon dat dat mijn lichaam was. Hoewel de verbinding was verbroken, wilde ik terug in mezelf. Puur instinct veegde elke logische gedachte aan de kant. Ik wilde leven in mijn lichaam terug stoppen, ongeacht hoe verminkt het was.

Meestal was er geen bewuste inspanning voor nodig; ik ging gewoon terug, schoof naar binnen als een hand in een handschoen. Maar nu moest ik mijn spirituele vorm dwingen om in de puinhoop van dat lichaam te stappen, in dat gemangelde vlees.

Ik hurkte boven mijn lichaam, liet mijn astrale achterwerk in mijn fysieke pelvis zakken en ging na even aarzelen als een vampier in een doodskist achteroverliggen.

Maar helaas. Terwijl ik bij eerdere keren gewoon met mezelf versmolten was, de terugkeer naar vlees en bloed een moeiteloze en soepele overgang, leek ik nu oneigen voor mijn stoffelijke vorm. Ik paste wel, maar ik bond er niet mee, werd niet weer mezelf.

Ik lag losjes in een leeg, ontheiligd omhulsel. Elke keer als ik me probeerde te bewegen, bewoog mijn vlees niet mee; mijn spirituele vorm kwam gewoon weer los van de gastheer. Gefrustreerd en wanhopig begon ik te kermen.

Ik heb geen idee hoelang ik daar bleef, eindeloos zittend en weer liggend, proberend me terug te ‘denken’ in mijn lichaam. In een ble heeft de tijd geen echte betekenis, geen waarde, behalve als je het relateert aan echte gebeurtenissen, maar ik vermoed dat ik de hele nacht met die pogingen doorging.

Iets vreemds te midden van al die andere vreemde dingen was dat er nog een residu van mijn gedachten leek te zijn achtergebleven in mijn gehavende brein. Of misschien kwam het van mijn lichaam als geheel, alsof alles wat ik in het leven had ervaren zich in het vlees en de botten van mijn wezen had geëtst, herinneringen ingeprent in weefsels en pezen, in de textuur van het lichaam zelf. Misschien is het brein niet het ál van ons denken.

Ik ving glimpen op van andere momenten in mijn leven. Niet zulke heldere beelden als eerder, maar haast reflecties van gebeurtenissen en mensen, sommige van lang geleden, andere recenter. De sterkste waren van Primrose en Andrea, maar Oliver was er ook bij, en mijn moeder ook. Maar ze waren allemaal te onstoffelijk en ik was te overstuur om er veel aandacht aan te besteden.

Ik raakte in paniek, wilde wanhopig graag mijn lichaam weer bezetten, en dat lukte totaal niet. Hoe verminkt het ook was, ik wilde mijn lichaam terug. Ik wilde mezelf weer zijn. Ik begon vurig te bidden, ook al was ik bij leven nooit gelovig geweest – mijn god, ‘bij leven’; ik had het nu al afgesloten. Ik bad alsof ik al mijn dagen een vrome gelovige was geweest. Help me, God, smeekte ik, bad ik, jammerde ik, en ik deed idiote beloften over mijn toekomstige gedrag indien mijn bestaan alsnog werd verlengd. De kerk zou mijn tweede thuis worden, goede daden mijn tweede natuur. Slechts één kans nog, lieve God, want ik ben hier echt niet klaar voor. En denk eraan, God, dat ik katholiek ben.

Tijdens dat gebazel bleef ik mezelf afvragen: ben ik echt dood?

Ik vóélde me niet dood, maar wat wist ik ervan? Het was de eerste keer dat ik dit meemaakte. Waarom zag ik niet dat licht aan het einde van de tunnel waar zo veel over werd gesproken? Waar waren de overleden familieleden en vrienden die me aan de andere kant zouden moeten verwelkomen? Waar waren de engelen?

Het enige wat ik zag waren de muren en meubels van een luxe maar onpersoonlijke hotelslaapkamer, een televisie op een kastje in de hoek, een kledingkast in de andere hoek, en links van me hoge ramen met zware gordijnen. Geen hemel of hel. Het vagevuur? Dat zou kunnen, nam ik aan. Ik had over het vagevuur gehoord op de lagere school, die voornamelijk werd bestierd door nonnen (een katholieke school, hoewel mijn moeder geen specifieke religie aanhing). Ze hadden me verteld dat het vagevuur – hoewel ik altijd ernstig betwijfelde of zo’n plek wel bestond – een tussenstation was waar de zonden van een ziel werden gelouterd. Maar niemand had me verteld dat het ook een hotelkamer kon zijn.

Nee, dat kon het niet zijn, want ik was niet echt dood. Als ik dood was, zou ik het toch weten? Daar zou ik toch niet aan twijfelen? Behalve natuurlijk als ik een spook was. Een verloren, verward spook. Spoken waren toch de eenzame geesten van mensen die niet konden accepteren dat hun lichaam dood was en ze er nu los van waren? Onrustige zielen die niet begrepen dat ze niet langer welkom waren in deze wereld? Nee, ik niet. Dat was belachelijk. De dood had me nooit dwarsgezeten, niet als concept en niet als realiteit. Als het je tijd was, ging je, en het had geen zin om erover te klagen. Gewoon verdergaan. Niet achteromkijken. Je tijd zit erop. Ja, pragmatisme is makkelijk wanneer iets slechts een idee voor de toekomst is. We weten allemaal dat we niet onsterfelijk zijn, dus hoe kan het dan dat de dood zelden een rol speelt in onze plannen?

Dit was het soort zinloze discussies dat ik met mezelf voerde terwijl ik wanhopig steeds opnieuw probeerde mijn lichaam terug te winnen, en ik vermoed dat het eindeloos had kunnen doorgaan. Maar toen ging de telefoon naast mijn bed.

Ik dook eropaf, vergetend dat ik geen substantie had. Mijn hand ging dwars door de plastic buitenkant en het binnenwerk heen, waardoor ik mijn evenwicht verloor (ja, dat kan nog steeds, zelfs zonder lichaam) en op de bloederige vloerbedekking belandde. Ik vloekte binnensmonds – alsof ik nog een mond had – en stak wanhopig mijn armen uit.

Zelf had ik geen tijdsbesef, maar volgens de digitale wekker op het nachtkastje was het vijf voor twee ’s nachts. Wie zou me op dat uur bellen? Oliver, om zich te verontschuldigen voor zijn gedrag? Dat betwijfelde ik. De kwade buien van mijn copywriter konden dagen duren, en soms weken als hij er echt de smoor in had. Wie dan?

Andrea. Beelden van haar en Prim verschenen voor mijn geestesoog. Andrea zou beslist bellen als er thuis iets aan de hand was. Of misschien had ze gisteravond een telefoontje van mij verwacht, zoals altijd als ik van huis was. Normaal belde ik voor het eten of rond de bedtijd van mijn dochter altijd even om na te gaan of alles goed was thuis, maar vannacht – of gisteravond, eigenlijk – was ik te zeer in beslag genomen geweest door mijn ruzie met Ollie om eraan te denken. Er hoefde niet per se iets mis te zijn thuis, hield ik mezelf voor om een beetje te kalmeren. Mijn vrouw wist dat ik waarschijnlijk tot laat in de nacht zou doorwerken en ze me dus niet wakker zou bellen. Ik hoopte dat dat het was terwijl ik naar de nog steeds rinkelende telefoon zat te staren.

Het rinkelen hield abrupt op, maar ik bleef staren. Ze had het opgegeven, maar nu zou ze zich zorgen maken omdat ik niet had opgenomen. Wat kon ik verdomme doen? Ik kon haar beslist niet terugbellen. Nog een poging met mijn lichaam, dan maar. Je wist het nooit, misschien lukte het deze keer.

Ik stond op en knielde op het bed boven mijn lichaam, kijkend naar dat ingeslagen gezicht. Mijn niet-bestaande maag begon te draaien, maar ik wendde mijn blik niet af. Ik zag een probleem: zelfs als ik weer in mijn lichaam kon komen, het kon besturen en ondanks mijn bloederige, scheefstaande ogen ons nummer kon bellen, hoe moest ik dan met Andrea praten? Mijn mond was verschrikkelijk verminkt en ik zou alleen maar bloed en afgebroken tanden in de telefoonhoorn spugen.

Shit, shit, shit, wat moest ik verdomme doen? Ik brulde smartelijk, een geluid dat geen levende ziel kon horen, en sloeg mijn handen voor mijn gezicht. Wat was er met me gebeurd? Waaróm was het met me gebeurd?

Datgene wat iemand tot een persoon maakt is niet zijn vlees en bloed, maar de geest – niet het brein – die in het omhulsel leeft. Dat vormt de persoonlijkheid, de filosofie, het instinct en de perceptie, iemands karakter, en ik heb in de loop der jaren geleerd dat dat is wat je meeneemt wanneer je je lichaam verlaat. Je bent gewoon nog jezelf, en in je astrale vorm gedraag je je net zoals je in de fysieke wereld zou doen. Je doet je ogen open en dicht, je huilt, je voelt angst en blijdschap, alle emoties net zoals normaal; en je kleedt je ook zoals in je normale leven, want je geest creëert het fantoommateriaal. Zoals eerder al genoemd kun je verlangen voelen, maar omdat je geest zich ervan bewust is dat er geen fysieke uitdrukking van kan zijn, wordt het automatisch onbelangrijk. Je geest brengt ook andere zintuigen bijeen, zodat je kunt horen, aanraken (maar niet echt voelen – dat heeft allemaal met perceptie te maken), zien en spreken, hoewel niemand anders je zal horen. In feite worden al die zintuigen versterkt omdat er niet langer fysieke beperkingen zijn. Ik vermoed dat de geest zichzelf ervan overtuigt... Nee, wacht, het moet iets sterkers zijn. Mogelijk is het omdat de geest de werkelijkheid ís, dat alle andere materiële dingen niet bestaan of irrelevant zijn behalve als ze door de geest zelf worden geaccepteerd. Ik ben geen filosoof, ook nooit geweest, maar dat klinkt wat mij betreft wel logisch. Laten we het erop houden dat ik bestond in het zesde zintuig dat de andere vijf niet uitsluit, ook al ontbreken smaak en geur. Net zoals in dromen, in feite.

Maar wat ik eigenlijk wil zeggen is dat ik me in mijn astrale vorm net zo gedroeg als wanneer ik gewoon in mijn lichaam zat. Ik kon zitten, liggen, lopen, rennen, springen. Alleen kon ik daarnaast nog vliegen, zweven, door muren gaan en mezelf naar andere plekken dénken.

Op mijn knieën op dat bed begon ik te huilen. Ik was bang en verloren en had geen idee waar ik naartoe moest. Ik was dakloos; ik had geen lichaam en geen tastbaarheid.

Ik huilde om Primrose en Andrea en ik huilde om mezelf. God, ik huilde zelfs om Oliver en Sydney, mijn vrienden en zakenpartners. Wat moesten zíj zonder mij, wie zou mijn werk doen? Ik huilde ook om mijn moeder. We konden het niet goed met elkaar vinden, maar wat moest zij als ik er niet meer was? Ze had al een man verloren, haar echtgenoot, en nu mij, haar zoon. Zelfmedelijden vermengd met medeleven voor mijn vrienden en familie. Met mijn armen om mijn onstoffelijke lichaam wiegde ik daar op dat grote, met bloed besmeurde bed op mijn knieën heen en weer, en al die tijd keek het verminkte gezicht van mijn oude lichaam me met doffe, glazige ogen aan.

Het duurde een poosje, maar uiteindelijk kalmeerde ik. Ik was nog niet helemaal uitgehuild – ik wist dat er later nog meer tranen zouden komen – maar werd me er geleidelijk van bewust dat hier blijven, bij het omhulsel dat mijn menselijke gedaante was geweest, zinloos was. Bovendien voelde ik een dringende behoefte om mijn vrouw en dochter weer te zien, want misschien zou er later geen gelegenheid meer voor zijn. Als ik dood was (en laten we eerlijk zijn, alles wees daarop) dan had ik misschien alleen nog deze ene kans voordat ik naar de plek ging waar alle zielen heen gaan (ik begon nu echt te hopen dat er toch een hemel was).

Voordat mijn leven eindigde was alleen denken aan een plek voldoende om daar bijna onmiddellijk naartoe te gaan; ik was me altijd bewust van mijn vlucht, maar meestal ging het heel snel. Deze keer moest ik me echter bewust inspannen om de hotelkamer te verlaten door dwars door de dikke buitenmuur te gaan. Eenmaal buiten moest ik een route naar mijn huis volgen die ik kende en was mijn tocht weloverwogen in plaats van wensvervulling. Ik had het merkwaardig koud onderweg, alsof er een soort wind door me heen blies, ook al had ik geen massa om die wind te vangen. Mijn tocht verliep door middel van korte sprongen, door me met mijn handen of voeten af te zetten en dan een stukje te zweven voordat ik weer naar de grond zakte. Het leek op de terugkerende dromen van vroeger, waarin ik nooit helemaal kon vliegen doordat mijn pragmatisme en de zwaartekracht me telkens naar de grond terug trokken. De astronauten die op de maan hebben gelopen, moeten ongeveer diezelfde ervaring hebben gehad.

Het was rustig op de straten van Londen, met slechts af en toe een vrachtwagen of nachtbus en een paar auto’s. Hier en daar zag ik mensen, soms in kleine groepjes die van late feestjes of uit nachtclubs waren gekomen (het was weekend, bracht ik mezelf in herinnering), en ik ontweek ze zonder te weten waarom. Maar toen ik een hoek omging en even op de grond stond, liep iemand die van de andere kant kwam dwars door me heen.

Het was een uiterst merkwaardig gevoel, want heel kort maakte ik bijna een deel uit van die ander. Er gingen vreemde gedachten door me heen, flarden van gebeurtenissen en beelden van mensen die deze persoon kende. Ik zag een flits van twee vrouwen, geen van beiden bijzonder aantrekkelijk, die ruzieden om deze persoon; een man, nam ik aan, de man door wiens lichaam ik was gedrongen. Er waren ook nog andere dingen, alsof de voetganger de bagage van zijn hele leven met zich meedroeg, maar ze waren verwarrend en werden overstemd door het scenario met de twee vrouwen. Toen was het voorbij en was ik weer van hem los.

Ik voelde me plotseling uitgeput en een beetje misselijk alsof mijn invasie strafbaar was – of misschien gewoon te veel voor me – en ik bleef staan. Toen ik omkeek, zag ik dat de man ook was blijven staan en met een onthutste uitdrukking op zijn gezicht in mijn richting keek. Ik dacht dat hij me misschien zelfs kon zien en hief automatisch begroetend mijn hand, maar natuurlijk keek hij dwars door me heen (letterlijk).

Hij huiverde; een koude rilling, een gevoel alsof er iemand over zijn graf was gelopen, vermoed ik. En ik voelde me ook zo, al rilde ik niet. De man draaide zich om, liep door en verdween om de hoek, en ik bleef perplex en niet minder bang achter. Het was een onplezierig gevoel geweest dat ik me voornam in de toekomst te vermijden. Als ik nog enige vorm van een toekomst had.

Ik hervatte mijn reis en ontdekte dat ik niet meer zo gemakkelijk kon zweven. Pas veel later besefte ik dat ik aan mijn toestand begon te wennen, mijn huidige staat, en dat die vertrouwdheid zijn eigen beperkingen begon op te leggen. Dit was namelijk niet helemaal een BLE zoals voorheen, toen ik nog leefde. Nee, ik bevond me in een soort tussenstadium, ongebonden maar toch nog gekoppeld aan mijn vroegere leven. Op de een of andere manier legde deze toestand bepaalde restricties op, en ik moest nog leren wat die waren. Ik vermoedde dat hoe meer ik me erbij neerlegde en me aanpaste, hoe minder vrijheden ik zou hebben, misschien doordat de rede me tot op zekere hoogte zijn eigen grenzen oplegde.

De tocht naar huis was een van de ergste die ik ooit had ondernomen; ik was verdrietig, bang en verward. Alleen de gedachte aan mijn geliefde Prim en Andrea voorkwam dat ik me als een jammerend hoopje op de stoep liet zakken. Dit kan de dood niet zijn, hield ik mezelf herhaaldelijk voor. Dit kan niet zijn wat er op sterven volgt, de volgende fase, de stap door de deur; dit kon niet het hiernamaals zijn waar de meeste mensen op hoopten. Als het zo was, waar waren alle andere zielen dan? Als ik een spook was, waar was dan iedereen die me was voorgegaan? En trouwens, ik vóélde me geen spook. Ik was dan wel onstoffelijk, maar ik had deze aarde beslist niet verlaten. Waar was het Grote Oordeel dat de nonnen op de lagere school me hadden beloofd (of eerlijk gezegd mee hadden gedreigd)? Waar was de eeuwige vrede en vreugde, en waar was Gods allesomvattende liefde? Of lachte Hij me nu soms uit? (Ja, er kwam nu ook een beetje woede om de hoek, en dat was niet slecht, want op de een of andere manier gaf het me wat meer focus.)

Ik ging verder, het ene moment kokend van woede, het volgende in tranen van wanhoop. Nog nooit had ik me zo alleen gevoeld. Ik wilde weer bij mijn vrouw en dochter zijn en bleef mezelf aansporen om naar huis te gaan in de hoop dat mijn wilskracht zou werken zoals voorheen, dat alleen de gedachte aan Prim en Andrea me ogenblikkelijk naar huis zou brengen als een soort Star Trek-machine, maar dan zonder de elektronica en fonkelende lichtdeeltjes. Dat gebeurde echter niet, en ik verplaatste me over de straten als (alweer letterlijk) een dolende ziel.

Toch kwam ik sneller thuis dan wanneer ik op fysieke benen had gelopen, en de inspanning ging niet gepaard met vermoeidheid. Bij de stenen paal onder aan onze korte oprit bleef ik staan en keek naar ons huis; niet om op adem te komen, wat volkomen overbodig was, maar om van het moment te genieten. Ik voelde me opgelucht en tegelijkertijd overmand door een gevoel van verwachting.

Vreemd genoeg was in een kamer boven, ondanks het late uur, het licht aan. Prims slaapkamer.

15

Het moet gedachteloze, pure reactie zijn geweest die me zo snel naar de slaapkamer van mijn dochter bracht. Het ene moment stond ik bij de paal, het volgende gleed ik over de oprit naar het huis (met mijn voeten een paar centimeter boven de grond), was ik door de stevige houten barrière van de voordeur heen en op weg naar boven.5*

*5 Je gaat er niet simpelweg in een gemakkelijke, vloeiende beweging doorheen zoals een spook in een film. Wat er gebeurt is dat jeheel even deel uitmaakt van het materiaal, of het nu hout, steen of doek is. Bij dat laatste maak je onderdeel uit van het weefsel zelf, bij hout ben je de nerf en bij steen maak je deel uit van het stof waar het uit bestaat. Je vermengt je met de atomen, integreert erin, wordt ermee verenigd totdat je erdoorheen bent. Het is min of meer hetzelfde als je door een levend lichaam gaat, alleen word je dan ook deel van de herinneringen en metafysische aard van dat lichaam; maar daarover later meer.

Ik heb geen idee waarom ik bij de slaapkamerdeur wachtte; misschien bereidde ik me voor op een volgende schok. Of nee, nu ik erover nadenk was het eerder een onvrijwillige aarzeling dan een opzettelijk stilstaan, want ik hoorde een vertrouwde, geruststellende stem. Mogelijk verwachtte ik dat Prim en mijn vrouw me in deze nieuwe en verbazingwekkende toestand zouden zien, want ik wist er op dat moment nog niet genoeg van om in te schatten hoe ik op anderen overkwam. In mijn ble’s was ik altijd onzichtbaar geweest voor anderen, maar misschien waren de regels nu wel drastisch veranderd. Sommige mensen kunnen toch geesten zien, vooral wanneer ze een fysieke band met die persoon hebben gehad? Ik wilde mijn vrouw en dochter niet bang maken. Maar wás ik wel een geest? Goed, het leek erop dat ik dood was, mijn lichaam ademde niet meer (ondanks de verschrikkelijke toestand van mijn lijk had ik naar tekenen van ademhaling of hartslag gezocht), maar ik voelde me... écht... níét... dóód! Het begon een mantra van me te worden.

Andrea’s zachte stem moedigde me aan om naar binnen te gaan. De kamer werd verlicht door een kleurige Winnie de Poeh-lamp, een zachte gloed die de schaduwen alleen temperde en niet volledig verdreef. Op het mooie nachtkastje stond Prims kleine blauwe inhalator, helemaal op het randje zodat ze er gemakkelijk bij kon. Onze dochter had iets meer dan een jaar eerder haar eerste astma-aanval gehad, en het was hartverscheurend te weten dat ze zo bang was om er nog een te krijgen (ze had er sinds die eerste nog vier gehad) dat de Ventolin-spray altijd dichtbij moest zijn, vooral ’s nachts. Ik bleef in de deuropening staan en keek een lang, moeilijk moment alleen maar toe. Andrea zat op het bed, met haar arm om Primrose heen en kussens in hun rug. Met de andere hand aaide ze onze dochter troostend over haar haar, en ze bleef praten met die zachte, kalmerende stem.

‘Het was gewoon een nare droom, lieverd,’ zei ze. ‘Er is niks met papa aan de hand, dat beloof ik.’

Prim omklemde Snowy, haar lievelingsteddybeer die ooit spierwit was geweest, maar nu licht geelgrijs. Ze had Snowy voor haar derde verjaardag van mij gekregen.

‘Maar hij neemt de telefoon niet op, mama.’ Licht glinsterde op wangen die nog vochtig waren van eerdere tranen.

‘Dat weet ik, maar het is al heel laat en papa heeft hard gewerkt. Hij ligt waarschijnlijk gewoon heel diep te slapen.’

‘Je hebt zijn mobiel ook geprobeerd.’

‘Ja, maar die stond uit.’

‘Hij legt hem altijd naast zijn bed.’

‘Aangezien de hoteltelefoon daar stond, had hij zijn mobiel niet nodig, denk ik.’

‘Maar waarom hoorde hij de hoteltelefoon dan niet?’

‘Omdat hij waarschijnlijk doodmoe is. Je weet hoe moeilijk het is om papa wakker te krijgen als hij zo hard heeft gewerkt.’

‘Ik ben bang, mama.’

‘Weet ik, Prim, maar dat is niet nodig. Ik bel morgenvroeg nog een keer. Je zult zien dat hij dan opneemt en niet snapt waar wij ons zo druk om maken.’

‘In mijn droom was hij heel erg verdwaald.’

‘Je wordt altijd ongerust als papa niet thuis is. Weet je nog toen je moest huilen omdat je dacht dat hij van de trap was gevallen? Dat is al heel lang geleden, hè? En toen hij thuiskwam, was er toch helemaal niets gebeurd?’

Ik herinnerde me dat incident nog. Hoewel er inderdaad fysiek niets met me was gebeurd, had ik op een middag spontaan mijn lichaam verlaten terwijl ik half in slaap viel achter mijn bureau. Ik was verbaasd geweest mezelf zonder enige waarschuwing op dat andere bestaansniveau te bevinden en had er geen enkele controle over gehad. Mijn astrale lichaam stond plotseling boven op een hoog gebouw, helemaal op het randje van het dak (het was een bekend gebouw een paar kilometer bij mijn kantoor vandaan, en ik had geen idee hoe ik daar was gekomen), op het punt een stap naar voren te doen. Als ik zelf de controle had gehad, zou ik naar een veilige plek zijn gezweefd, maar die keer viel ik. Het was niet veel meer dan wat je wel eens overkomt tijdens een normale droom, een gevoel alsof je een verkeerde stap van een stoeprand hebt gemaakt en met een ruk wakker wordt, maar dit keer was de locatie wat serieuzer. En net als in een normale droom schrok ik onmiddellijk wakker, en ik viel inderdaad bijna van mijn stoel, maar ik wist mezelf op tijd te redden. Gelukkig was ik alleen in ons kantoor, anders zou Oliver me de rest van de middag hebben uitgelachen. Mijn hart sloeg wat sneller dan normaal, maar verder was ik in orde. Pas later hoorde ik dat Prim rond dezelfde tijd – ongeveer vier uur ’s middags – in haar stoeltje achter in Andrea’s Peugeot op weg van school naar huis, ineens in huilen uitbarstte omdat papa van een trap was gevallen en zich pijn had gedaan.

Toen ik die avond thuiskwam, kwam Prim me tegemoet rennen om te vertellen over haar huilbui en te kijken of er niets met me aan de hand was. Ik lachte en stelde haar gerust dat er geen ongeluk was gebeurd, en pas die avond in bed legde ik het verband tussen de twee gebeurtenissen. Toen deed ik het af als toeval, maar nu, in de deuropening, begon ik toch twijfels te krijgen.

‘Kun je hem niet nog een keer bellen, mama?’ drong Prim aan.

‘Nee, schatje. Papa zou boos zijn als we hem wakker maakten. Het is al bijna ochtend, en dan bellen we hem samen. Misschien komt hij wel eerder naar huis als zijn werk af is.’ Ze boog zich opzij om Prim op haar sproetige neus te kussen. ‘En nu moet jij ook gaan slapen, anders ben je morgen de hele dag hangerig.’

‘Andrea,’ zei ik terwijl ik de kamer in stapte. ‘Ik ben hier. Het gaat goed. Er is niets aan de hand.’

Ik weet niet waarom ik dat laatste zei; misschien wilde ik het zelf graag geloven. Eigenlijk weet ik niet eens waarom ik überhaupt iets zei. De vorige ervaringen buiten mijn lichaam hadden me geleerd dat niemand me kon horen. Toch was een levenslange gewoonte moeilijk te doorbreken. En bovendien, als mijn dochter het inzicht of de intuïtie had om te voelen dat er iets ergs met me was gebeurd, dan kon ze me misschien nu wel zien en horen.

‘Er is iets met mijn lichaam gebeurd,’ ging ik door, ‘maar het gaat goed met me. Ik ben niet dood, dat moeten jullie geloven.’

‘Kom nou maar.’ Andrea haalde haar arm van Prims rug en legde de kussens plat. ‘Ga liggen, en ga lekker slapen.’ Ze kuste Prim op haar hoofd en trok het bloemetjesdekbed tot onder de kin van onze dochter omhoog.

Primrose was niet gerustgesteld, maar ze was moe en haar ogen zakten dicht ondanks haar pogingen om ze open te houden. ‘Ik ga niet slapen, mama,’ zei ze.

‘Sst. Jawel. Denk aan mooie dingen.’

Prim trok een lelijk gezicht, maar het was halfhartig. Ik wist dat ze binnen een paar tellen zou slapen.

Andrea deed het nachtlampje uit, stond op en liep zachtjes naar de deur. Ze stapte op de overloop, draaide zich om en keek nog een keer naar ons kind, en toen deed ze de deur half dicht. Ik bleef nog een tijdje bij Prims bed zweven en inderdaad, ze was al in slaap gevallen. Toen ik probeerde een losse haarlok van haar gesloten ogen weg te strijken, maakten mijn vingers uiteraard geen contact. Met een laatste, spijtige blik op haar onschuldige gezichtje draaide ik me om en volgde mijn vrouw.

Ze zat op de rand van ons bed, kijkend naar de telefoon op het nachtkastje, met haar hand ernaast. Haar nachtlampje was aan. Ik zag aan haar dat ze toch ongerust was en het liefst mijn hotel nog een keer zou bellen, maar kennelijk besloot ze dat het te laat was om me te storen. Ze ging in bed liggen en deed het licht uit.

‘Nee!’ riep ik bijna in tranen. ‘Nee, Andrea. Bel het hotel, laat iemand in mijn kamer gaan kijken. Het is nog niet te laat, het kan nog niet te laat zijn!’

Ik vroeg me af of ze mijn stem misschien toch kon horen, want even kwam ze op haar elleboog overeind alsof ze nog steeds niet wist wat ze moest doen. Maar toen ging ze liggen, met haar ene arm boven de dekens, en sloot haar ogen. In het vage oranje licht van buiten zag ik de frons op haar voorhoofd, maar al snel verdwenen de zorgrimpeltjes en was haar gezicht weer glad. Andrea sliep ook.

In diepe ellende zonk ik naast haar neer en sloot ook mijn ogen.

16

Ik werd opgeschrikt door een vreemd, kokhalzend geluid. Ik zeg niet ‘gewekt’, want ik weet niet of ik had geslapen; ik wist niet of het überhaupt mogelijk was om te slapen in mijn toestand (hoe heerlijk zou het zijn geweest als ik was gewekt uit een nachtmerrie).

Ik opende mijn ogen en was terug in de hotelsuite, op het bed naast mijn afgeslachte karkas. Er was geen tijd om te overpeinzen of ik door een of ander instinct was teruggehaald, me onbewust toch weer had willen verenigen met het gastlichaam van mijn ziel terwijl mijn geest inactief was, want de serveerster met de ontbijtkar stond in de deuropening en staarde vol afgrijzen naar het bloederige, verminkte lijk op het bed. Haar mond ging geluidloos open en dicht.

Uiteindelijk kwam er een hoge, bloedstollende schreeuw naar buiten, gevolgd door een reeks hijgende staccato’s van half ingehouden, snakkende gillen waarvan ik me dood schrok. Even dacht ik dat ze een toeval zou krijgen, en ik hief mijn handen alsof ik haar gerust wilde stellen.

Het was hetzelfde meisje, met een lichte huid en donker haar, dat me de vorige ochtend ook mijn ontbijt had gebracht. Ze had de instructie om gewoon mijn kamer binnen te komen als ik haar niet hoorde kloppen (mijn slaapkamer had twee deuren, een ervan naar de zitkamer van de suite, de andere naar de gang van het hotel). De vorige dag had ik haar een gulle fooi gegeven, en hoewel ze weinig Engels sprak, had ze indruk op me willen maken met haar efficiëntie; helaas kreeg ze vanochtend meer dan alleen een fooi.

Dat arme meisje in haar keurige uniform zakte tegen de deurpost en even dacht ik dat ze zou flauwvallen. Haar pupillen rolden weg in haar kassen en ze wankelde, maar de deurpost hield haar overeind en ze herstelde zich voldoende om achteruit te deinzen. Ik hoorde haar log door de gang rennen (ze was een forse meid), steeds harder gillend, en toen werd het stil.

Nu pas keek ik naar mijn bloederige resten. O, goeie god...

Het vroege ochtendlicht dat door de open gordijnen naar binnen scheen, maakte de situatie er niet beter op. In het kille daglicht was het tafereel nog schokkender. Vannacht moest de eerste shock me hebben verdoofd voor de volledige verschrikking, want nog niet alles was tot me doorgedrongen. Ik zag nu, zonder de deken van de hysterie, meer details.

Mijn bloed stolde al en werd koperachtig, en mijn scheefstaande ogen keken nog altijd als matte halvemaantjes van onder de oogleden naar buiten. Van mijn neus was niets meer over dan geplette pulp in de bloederige vallei van mijn ingebeukte gezicht. Binnen in de scheve doodsgrijns van de mond zag ik afgebroken tandstompjes, als gevandaliseerde grafstenen tegen een inktzwarte achtergrond. Als ik had kunnen overgeven, dan denk ik dat ik dat zou hebben gedaan, want ik voelde me beslist misselijk. Mijn kin was een scheve punt, maar verder ongeschonden; de ergste schade zat er vlak boven.

Het schoot me te binnen dat iemand mijn lichaam zou moeten identificeren, en een nieuwe walging overspoelde me. Mijn god, misschien moest Andrea het wel doen. Ik kreunde zachtjes bij die gedachte.

De rest van mijn lichaam was ook gehavend. Allebei mijn armen waren gebroken, de ene bij de pols, de andere bij de elleboog – misschien had ik geprobeerd de aanvaller af te weren (maar hoe kon dat, als ík er niet bij was geweest?) – en mijn ene been was in een merkwaardige hoek gebogen, de knieschijf verbrijzeld en mijn gescheurde broekspijp vol glinsterend, stollend bloed. Er zaten diepe snijwonden over mijn hele lichaam en mijn hoofd lag er bijna helemaal af, alsof mijn nek was doorgehakt met een kleine bijl. Wie mijn belager ook was geweest, hij had me écht dood willen hebben.

De wonden waren rafelig, en een brede stroom stroperig bloed ruïneerde de lichtgroene sprei en droop op de vloerbedekking eronder. De randen van de plassen waren al uitgehard en hadden een heel donkere kleur.

‘O god...’ fluisterde ik met tranen in mijn ogen. Ik huiverde van de schade die was aangericht aan mijn borst en buik, waar het bloed rijkelijk had gevloeid en waar zelfs nu nog elke paar seconden belletjes verschenen alsof er lucht uit de wonden ontsnapte. Ik zag iets uitsteken onder mijn linkerrib, bijna verhuld door het bloed. Het was klein en rond, maar voordat ik het beter kon bekijken, werd ik door iets anders afgeleid. Mijn gulp stond open. Vanwege het vele bloed kon ik niet precies zien – en eigenlijk wilde ik het ook niet weten – wat voor schade daar was aangericht, maar ik hoefde er niet eens naar te raden, want er lag iets tussen mijn gestrekte benen. Een bergje bloederig vlees dat uit mijn kruis was verwijderd en op de zachte sprei was gegooid, een abstract stapeltje genitaliën waarvan de aanblik me weer deed kokhalzen.

Terwijl ik me over mijn knieën naar voren boog, hoorde ik zware voetstappen door de gang aankomen. Nog altijd kokhalzend, wat zinloos was omdat ik niets over te geven had, trok ik me terug naar een hoek van de kamer.

O, het was een lange dag. Een verschrikkelijk lange dag. En ik bleef er het grootste deel van die dag bij.

Waar moest ik anders naartoe? Wat kon ik anders doen?

Ik hurkte doodongelukkig in een hoekje en bekeek het komen en gaan, de shock en verbijstering van de hotelmanager en conciërge die naar de kamer waren komen rennen na de hysterische hulpkreten van de serveerster, het afgrijzen van de directeur en het groepje personeel dat hij had meegebracht, en later de kalme reactie van de eerste politieman in uniform die arriveerde. Tegen de tijd dat er twee rechercheurs in burger aankwamen, was ik een getraumatiseerd wrak.

‘Help,’ kraste ik meelijwekkend. Ik nam niet eens de moeite om op te staan, want ik wist dat toch niemand me zou zien of horen.

Uiteindelijk werd de kamer ontruimd en bleven alleen de rechercheurs achter, die zich voorstelden als Coates en Simmons en de eerste politieman op zijn kop gaven omdat hij niet meteen iedereen van de plaats delict had weggestuurd. Al snel kwamen de professionals, en die namen het over. Sommigen droegen witte overalls, en ik nam aan dat zij van de technische recherche waren. De politiearts onderzocht mijn lichaam voorzichtig, zodat hij geen bloed op zijn burgerkleding en schoenen kreeg. Met een ironische grijns verklaarde hij me dood. Een van de mannen in het wit maakte foto’s en een andere mat de bloedspetters op. Weer een andere filmde met een camcorder, en al die tijd overlegden de twee rechercheurs op gedempte toon, alsof ze niet wilden dat het lijk hen hoorde.

Toen er een extreem lange man met grijs haar, een pikzwarte snor en even zo zwarte wenkbrauwen binnenkwam, knikten de twee rechercheurs respectvol naar hem. De politieman in uniform die bij de deur stond, salueerde.

Zijn postuur was indrukwekkend, zijn rug kaarsrecht, zijn antracietgrijze pak onberispelijk. Hij liep meteen door naar de politiearts, die aantekeningen maakte op een klembord.

‘Inspecteur Sadler,’ zei de nieuwkomer zonder aanstalten te maken de man een hand te geven.

De arts knikte kort. ‘Dokter Breen,’ zei hij, kijkend naar zijn aantekeningen. ‘Het is nog te vroeg om u iets te vertellen.’

‘Kunt u al iets zeggen over het tijdstip van overlijden?’ vroeg Sadler, hoewel zijn toon aangaf dat hij weinig hoop had.

‘Na de sectie.’

‘Doe alvast een poging.’

‘Nou, het lichaam – wat ervan over is – is nog een beetje warm, maar de ruimtetemperatuur is hier vrij hoog. Ik zou een snelle rectale meting kunnen doen, maar ik kan me indenken dat u in dit stadium nog niets wilt verstoren.’

De politieman gromde iets wat instemming moest zijn, en de politiearts ging door.

‘Er is al lividiteit, voor zover ik kan bepalen – de toestand van het lichaam helpt niet bepaald – maar de patholoog zal bij de autopsie een duidelijker tijdstip van overlijden kunnen vaststellen.’

‘Maar er is rigor mortis...’

‘O ja, die is zeker ingezet, maar u weet hoe onbetrouwbaar dat kan zijn bij het vaststellen van dergelijke dingen.’

De inspecteur verloor zijn geduld. ‘Goeie god, man, ik vroeg alleen maar om een ruwe schatting,’ zei hij nors.

‘Oogleden verstijfd, spieren van wat er over is van de kaak ook. Hetzelfde met de nek en de bovenzijde van de borst, maar de toestand van het lijk en het bloedverlies maken het lastig te beoordelen.’

Dokter Breen zag de grimmige, stalen blik van de strenge politieman en gaf snel zijn informele oordeel.

‘De dood is beslist meer dan drie uur geleden ingetreden; misschien zes uur geleden of zelfs nog iets langer.’

Inspecteur Sadler was nog niet helemaal klaar met hem.

‘En...’ vroeg hij bruusk.

‘En? En wat?’ De politiearts was overduidelijk niet gewend aan botte verhoortechnieken, en dat was te zien aan zijn geïrriteerde frons.

‘Is het er weer een?’ vroeg Sadler.

‘Wij denken van wel, meneer,’ antwoordde een van de rechercheurs. Hij stapte behoedzaam naar voren, over een klodder geronnen bloed op de vloerbedekking heen.

‘Door het hart?’ vroeg de inspecteur.

‘Ja. U kunt hem net zien zitten onder de ribben, als u goed kijkt.’

De hogergeplaatste politieman geloofde de rechercheur op zijn woord.

‘Dus we hebben weer een slachtoffer.’

‘Het zou een copycat kunnen zijn,’ opperde de tweede rechercheur.

‘Doe niet zo achterlijk, Coates,’ zei Sadler boos. ‘De feitelijke doodsoorzaak is niet bij het publiek bekend.’

Coates kreeg een blos. ‘Ja, meneer.’

Ik staarde naar hen, bijna maar niet helemaal uit mijn verdoving gewekt. Wat bedoelde hij met ‘de feitelijke doodsoorzaak is niet bij het publiek bekend’? Even was ik verward, maar toen begon het tot me door te dringen. De lange man had gevraagd of het – en die ‘het’ was mijn morsdode lijk – er wéér een was, en daarmee bedoelde hij overduidelijk weer een slachtoffer. En een van de rechercheurs, de man die Coates heette, had geopperd dat het een copycat zou kunnen zijn, wat erop wees dat ik er een in een reeks was. Ik was dan misschien dood, ik was wel alert.

Maar wat was het dat het publiek niet wist? Ik besloot nog beter op te letten.

‘Ja, hij zit er.’ Dit kwam van de politiearts, Breen.

Alle ogen, inclusief de mijne, richtten zich op hem.

‘Gat in het hart?’ vroeg Sadler.

Een ernstige knik van de dokter. ‘Ja. Onder de linkerkant van de ribben en recht omhoog. Net als bij alle andere gevallen. Het is moeilijk te zien, met al dat bloed, maar het platte einde van de naald zit er beslist.’

Ik herinnerde me het bloederige bobbeltje dat ik eerder had opgemerkt.

‘En dat is de doodsoorzaak?’

‘Nou, voor het slachtoffer hoop ik dat die verminking pas naderhand kwam, maar ik denk van niet. De patholoog zal daar uitsluitsel over kunnen geven. Als hij al dood was, zou de bloeding niet zo heftig zijn geweest als wanneer hij nog leefde.

Kijk.’ Hij wees met zijn pen. ‘De dijbeenslagader is doorgesneden. Als het slachtoffer op dat moment nog leefde, zou het bloed naar buiten zijn gespoten in een boog die het plafond had kunnen bereiken.’ De drie mannen keken omhoog; het plafond was smetteloos wit. ‘Zoals u ziet is het in een flauwe boog naar buiten gekomen, maar wel tot ver voorbij het bed en bijna tegen de muur. Dat wijst erop dat de dader het slachtoffer eerst in zijn gezicht heeft gehakt, met zijn onmiddellijke dood tot gevolg, en het andere wapen daarna pas is gebruikt. De grootste stromen bloed zijn op de vloerbedekking beland en overal zitten spetters, sommige behoorlijk ver weg. Die zijn waarschijnlijk veroorzaakt door het eerste wapen, dat in het lichaam zonk en er met aanzienlijke kracht weer uit werd gerukt. Het lijkt erop dat het gebruikte wapen een soort slagersbijl of zoiets was; ik heb dit type diepe wonden eerder gezien. Maar de autopsie zal er meer over onthullen.’

‘De dader zal zelf ook onder het bloed hebben gezeten. Iemand van het personeel moet hem toch hebben zien vertrekken.’

Simmons schudde gelaten zijn hoofd. ‘De nachtportier en de receptionist hebben het grootste deel van de nacht in het kantoortje achter de balie gezeten. Ze hebben geen verdachte personen gezien, en al zeker niemand met bloed op zijn kleren. Er is volgens hen niet één gast in of uit gegaan.’

‘Er is een achterdeur,’ zei Coates. ‘Voor personeel en leveranciers en zo.’

‘Onbewaakt?’ vroeg Sadler nors.

‘Ik vrees van wel,’ antwoordde Coates. ‘Althans, meestal. Er zit wel een nachtwaker in een hokje bij de deur, maar die loopt daar regelmatig weg om zijn rondes te doen.’

‘Zat die deur niet op slot?’

‘Nee, meneer,’ antwoordde Simmons. ‘Het nachtpersoneel en de schoonmakers die ’s ochtends vroeg komen, lopen daar in en uit.’

‘Er moet ook een grotere goedereningang zijn.’

‘Ja, in de kelder. Grote voertuigen kunnen daar komen via een helling vanaf de weg.’

‘Maar die zit op slot, meneer,’ voegde Coates eraan toe. ‘Het is een grote roldeur, en die was vannacht afgesloten omdat er geen leveringen werden verwacht.’

Sadler dacht even na. ‘Oké, ik wil dat jullie iedereen spreken die vannacht en vanochtend vroeg dienst had. Ongetwijfeld kan de directeur of de manager een personeelslijst aanleveren. Ondervraag de nachtportier en de receptionist nog een keer. Misschien herinneren ze zich alsnog iets. O, en de bewaker ook. Zet hem een beetje onder druk, dan komt er misschien iets nuttigs uit.’

Ik hoorde stemverheffing in de kamer naast de mijne, de zitkamer, en dacht een van die stemmen te herkennen. Daarna volgden gehaaste voetstappen, het geknisper van mijn lay-outs van gisteren die werden vertrapt, een scherp ‘U mag daar niet naar binnen’ en wat geschuifel, en toen stond Oliver ineens in de deuropening.

‘O...’ zei hij alleen; een verstikt, gefolterd geluid. Afgrijzen, shock en ongeloof maakten zijn gezicht bleek en benadrukten een paar lichte sproeten aan weerskanten van zijn neus. Hij staarde naar mijn bloederige resten op het bed.

‘Jim...’ hoorde ik hem ademloos fluisteren.

Ik besefte dat hij alleen maar kon aannemen dat ik dat was.

‘Wie bent u?’ blafte Sadler hem toe.

Er stond een andere politieman in uniform achter Oliver, die aan zijn arm hing om hem weg te trekken. ‘Ik kon hem niet tegenhouden, meneer,’ gromde de geërgerde diender. ‘Hij drong zich langs me heen.’

‘Laat maar even,’ zei zijn superieur. De politieman liet Oliver los.

‘Wat... Wat is er gebeurd?’ Olivers stem klonk hees en dik, alsof hij de vraag amper naar buiten kon krijgen.

Een van de rechercheurs stapte naar hem toe om zijn uitzicht te versperren.

‘Het is al goed, Simmons,’ zei hun baas. ‘Laten we even horen wat hij te zeggen heeft.’ Hij wendde zich rechtstreeks tot Oliver. ‘Ik ben inspecteur Sadler van New Scotland Yard, en dit zijn rechercheurs Simmons en Coates. Mag ik weten hoe u heet?’

Oliver sloeg beide handen voor zijn gezicht. Op de een of andere manier kon hij echter zijn ogen niet helemaal bedekken, want hij bleef door gespreide vingers over Simmons schouder naar mijn bloederige karkas staren.

‘Oké, breng hem terug naar de kamer hiernaast,’ commandeerde Sadler.

De politieman in uniform pakte de arm van mijn aangeslagen vriend weer vast en Simmons leidde Oliver rustig terug. Sadler ging met hen mee naar de andere kamer, en ik volgde.

Mijn campagnelay-outs lagen door elkaar gegooid op de dikke vloerbedekking. Oliver werd naar een leunstoel geleid en ze lieten hem er voorzichtig in zakken.

‘Mag ik weten hoe u heet, meneer?’ herhaalde Sadler. Hij klonk minder streng, maar nog steeds gezagvol.

‘Wat?’ Oliver staarde met glazige ogen naar de slaapkamerdeur.

‘Uw naam?’ vroeg Sadler.

Ik ging in een hoek bij een van de hoge ramen staan alsof ik niemand voor de voeten wilde lopen.

‘Oliver Guinane,’ wist mijn copywriter uit te brengen.

‘En kent u de overledene in de kamer hiernaast?’ werd hem gevraagd.

Ongetwijfeld kende de inspecteur mijn naam al. Ze hadden vast al van het management gehoord wie er in deze suite logeerden en aangezien Oliver nu voor hem zat, lag het voor de hand dat het lijk dan James True moest zijn. Toch hield hij Oliver nauwlettend in het oog.

‘Dat is Jim... James True. Hij... hij was mijn partner.’

‘Levenspartner of zakenpartner?’

Ollies aandacht werd eindelijk weggetrokken bij de deuropening en hij tuurde naar Sadler. Even werd zijn shock gemaskeerd door onbegrip.

‘Wérkte u met hem samen, of wóónde u met hem samen?’ vroeg de hooggeplaatste politieman geduldig.

‘We werkten samen.’ Ollie was te aangeslagen om beledigd te zijn. ‘Hij was mijn art director. We hebben ons eigen reclamebureau. gtp. Guinane, True, Presswell.’ Hij keek naar de gezichten om hem heen alsof hij verwachtte dat ze ons bedrijf zouden kennen. Niemand zei iets, maar ik zag wel dat een van de rechercheurs, de man die Coates heette, Ollie vreemd aankeek.

‘We hadden deze suite geboekt zodat we het weekend ongestoord aan een pitch voor een nieuwe klant konden werken. Dat doen we wel vaker, weet u, als het belangrijk is.’

Hij kletste te veel. Nog steeds in shock, nam ik aan.

Sadler onderbrak hem. ‘Hoe weet u dat dat James True is? Zijn gezicht is onherkenbaar.’

Oliver kromp ineen; het beeld van de slachtpartij werd hem bijna weer te veel.

‘Ik...’ Hij zweeg even en vermande zich. ‘Het moet Jim zijn. Dat is zijn kamer. En die kleren...’

‘Ze zijn gescheurd en bebloed.’

‘Die schoenen. Jim draagt altijd...’ Hij schudde zijn hoofd. ‘Ik bedoel, droeg altijd oude Nikes als we brainstormden. Jim zei dat hij zijn beste ideeën had gehad met die schoenen aan, en dat was zo. Ze zijn oud en afgetrapt, maar ze brachten hem zeg maar geluk.’

‘Ondanks de toestand van het lichaam vielen u die schoenen op?’ Het was Simmons die dat vroeg.

‘Ja. Dat was het enige waar geen bloed op zat.’

‘Wanneer hebt u meneer True voor het laatst gezien?’ Het leek erop dat Sadler tevreden was met die identificatie.

‘Eh...’ Oliver keek de hooggeplaatste agent duf aan. ‘Eh, gisteravond laat. We...’ Hij stopte halverwege zijn zin alsof hij zich plotseling bewust werd van de implicaties.

‘Een personeelslid van het hotel heeft gisteravond geschreeuw uit deze kamer horen komen,’ zei rechercheur Coates.

‘Eh, ja. Ja, dat waren wij.’ Ollie richtte zijn aandacht weer op de inspecteur. ‘We hadden een beetje ruzie. Niks serieus,’ voegde hij er snel aan toe. ‘Gewoon een meningsverschil over het werk. Gebeurt heel vaak.’

‘O ja?’ merkte Sadler droogjes op.

‘Ja, ja, dat is zo. Het is nooit serieus.’

‘Had u daarom het hotel verlaten? Ik hoorde dat u allebei hier logeerde.’

‘Dat klopt. Als we geen ruzie hadden gehad, zou ik gewoon naar mijn eigen slaapkamer zijn gegaan. Alles zou veel gemakkelijker zijn opgelost na een nachtje slapen. We waren allebei ontzettend moe, want we hadden sinds vrijdag non-stop gewerkt.’

‘U zei dat uw ruzie niet serieus was, maar u stormde het hotel uit. U bent dus niet gewoon naar bed gegaan.’

Ze keken hem allemaal zwijgend aan.

‘Luister, als u wilt impliceren...’ Eindelijk kwam er iets van de oude Ollie naar boven. Hij begon kwaad te worden.

‘Ik wil helemaal niks impliceren, meneer Guinane. Ik probeer alleen de feiten vast te stellen. U hebt het hotel verlaten. Waar bent u naartoe gegaan?’

Het duurde een fractie van een seconde voordat Oliver antwoordde. ‘Naar huis, natuurlijk. Ik had er genoeg van. Ik was uitgeput, gestrest, had een pauze nodig.’

‘Hebben uw...’ Sadler dacht even na, ‘wóórden met meneer True tot geweld geleid?’

‘Goeie god, nee! Jim en ik zijn vrienden. We zijn vrienden. Het was allemaal niet serieus wat we tegen elkaar zeiden.’

‘De portier die de ontbijtkaarten van de deuren haalde, beweert dat de ruzie die hij hoorde behoorlijk agressief klonk.’

‘Hij overdrijft. Jim en ik zouden nooit op de vuist gaan. God, we kennen elkaar al jaren.’ Hij keek de lange politieman smekend aan. ‘Ik zou Jim nooit iets aandoen.’

Sadler knikte lichtjes alsof hij alles wat hij had gehoord in zich opnam. Hij wendde zich van Oliver af en liep naar het raam, waar hij de vitrage opzij schoof om op de straat beneden te kijken. Hij stond vlak bij me, en ik kon zien dat er achter die kille blauwe ogen een heleboel denkwerk werd verricht.

‘Vertel me eens precies waar die ruzie over ging,’ zei hij zonder zich om te draaien.

Ollie schudde gefrustreerd zijn hoofd. ‘Dat is ingewikkeld. Het ging voornamelijk over ons creatieve werk voor een potentiële klant, maar van daaruit ging het verder.’

‘O?’ Sadler draaide zich naar Oliver om en ik zag dat de andere twee rechercheurs elkaar even aankeken.

‘Een ander bedrijf, een groot bureau, wilde met ons fuseren.’

Ons opslokken, Ollie! wilde ik roepen.

‘Jim was tegen, ik was voor. Maar luister, het was niet serieus genoeg om hem voor te vermoorden. Het zou uiteindelijk wel zijn opgelost, net als al onze kleine meningsverschillen.’

‘Dus jullie hadden vaker ruzie,’ concludeerde Simmons.

‘God, nee.’ Oliver schudde nadrukkelijk zijn hoofd. ‘Of eigenlijk ja, maar nooit serieus, altijd over kleine dingen.’

‘Fuseren met een ander bedrijf?’ Simmons klonk minachtend. ‘Dat klinkt wat mij betreft behoorlijk serieus.’

‘Zo is het wel genoeg, Simmons,’ zei Sadler kortaf. Hij keek alsof hij andere dingen aan zijn hoofd had. ‘Meneer Guinane, we kunnen uw privéadres en telefoonnummer wel uit het hotelregister halen, maar ik zou het op prijs stellen als u uw gegevens bij een van mijn agenten achterlaat voordat u vertrekt.’

Oliver knikte ongerust, alsof hij de man graag een plezier wilde doen. Je zou haast denken dat hij iets had om zich schuldig over te voelen.

‘En voordat u gaat...’ voegde Sadler eraan toe. ‘Kunt u me nog wat meer vertellen over James True?’

‘Dus u weet zeker dat hij het is?’ Oliver leek bijna te hopen dat het misschien toch een vergissing was. ‘Ik bedoel, zijn gezicht...’

‘U verzekerde ons net nog dat hij het was. Waarom denkt u nu iets anders?’

‘Dat is niet zo.’ Oliver sloeg zijn handen voor zijn gezicht, waardoor zijn stem gedempt klonk. ‘Ik dacht alleen... alleen...’

‘Ik weet dat dit moeilijk is, maar we hebben geen reden om aan te nemen dat het slachtoffer niet James True is. Zijn naam stond in het hotelregister, samen met die van u. Ondanks de schade aan het gelaat zullen we hem aan de hand van zijn gebitsgegevens definitief kunnen identificeren, want de onderkaak is nog bijna intact. Ik neem aan dat er ook wel wat reconstructiewerk aan de bovenkaak mogelijk is. Wat ik graag van u wil horen, is wat voor man hij was. U moet hem heel goed hebben gekend.’

Oliver keek op en liet zijn handen slap op zijn knieën zakken. ‘Hij was een goeie vriend. Hij was gewoon een normale vent, u weet wel. Een beetje op zichzelf, denk ik, want hij vertelde nooit veel over zichzelf. Maar hij had een goed gevoel voor humor en was natuurlijk heel getalenteerd.’

‘Een zeer succesvol man, verwacht ik,’ vatte Sadler het samen terwijl een van zijn agenten aantekeningen maakte.

‘Ja, zeer. Samen vormden we een geweldig team. Hoewel ik de copywriter ben en Jim de art director... was, wisselden we heel veel uit. Doorgaans verzonnen we allebei ideeën, maar soms bedacht hij goede teksten terwijl ik ideeën voor de lay-out had. Onze staat van dienst spreekt voor zich.’

Oliver zweeg alsof hij moeite had om door te gaan. Hij staarde met lege ogen naar de vloer.

‘Was hij getrouwd?’ vroeg Sadler.

Mijn vriend knikte.

‘Had hij kinderen?’

Bij die vraag begon Oliver te huilen.

De inspecteur stapte naar hem toe en legde een hand op zijn schouder. ‘Probeer alstublieft mijn vragen te beantwoorden, meneer Guinane. Daarna kunt u gaan.’

‘Jim heeft een dochter. Primrose. Ze is pas zeven.’ Nu stortte hij echt in. De twee jongere rechercheurs leken opgelaten.

‘Nog één ding, meneer Guinane. Nog één vraag, en dan zijn we voorlopig klaar. Probeer antwoord te geven.’

‘Ja... oké.’ Ollie haalde een zakdoek uit zijn broekzak en bette er zijn ogen mee. ‘Het spijt me,’ zei hij met trillende stem. ‘Wat wilt u weten?’

‘Maar één ding.’ Sadlers stem klonk zo somber als die van een begrafenisondernemer. ‘Was James True een knappe man?’

17

Het was een rotdag voor me, zoals je je wel kunt voorstellen.

Het grootste deel van die dag bleef ik in de hotelkamer, niet omdat ik niet vrij was om te gaan, maar omdat ik niet wilde vertrekken. Ik kon het niet aan om weg te gaan bij mijn lichaam, hoe bloederig en verminkt ook.

Ik sloop naar verschillende hoeken telkens als er iemand bij me in de buurt kwam. Stom, ik weet het, maar het was moeilijk om te accepteren dat ik een fantoom was geworden en ik dacht nog steeds dat mensen tegen me op zouden botsen. Bovendien was het geen fijn gevoel wanneer er iemand door me heen liep, wat twee keer gebeurde toen ik van de zitkamer naar de slaapkamer ging en andersom. Ik ervoer een rare mengeling van verschillende gedachten en gevoelens wanneer dat gebeurde, een wirwar van emoties die me volkomen vreemd voorkwamen. Het voelde als een soort elektrische schok, zoals wanneer je een blootliggende stroomkabel aanraakt, maar dan veel milder. Niet meer dan een korte, onaangename zoem.

Op een bepaald moment ging de telefoon in de zitkamer, en rechercheur Coates nam op. Hij luisterde even en wendde zich tot zijn inspecteur. ‘De receptie, meneer,’ zei Coates zachtjes, misschien uit eerbied voor mijn lijk. ‘Mevrouw True is aan de lijn en wil haar man spreken.’

‘Laat ze maar zeggen dat hij nu niet aan de telefoon kan komen,’ raadde Sadler hem aan. ‘Ik ga zo even bij zijn huis langs om mevrouw True zelf op de hoogte te brengen.’

Ik sprong overeind en gleed door de kamer om bij de telefoon te komen, maar Coates had al instructies gegeven en legde net de hoorn op de haak toen ik bij hem was. Ik had geen idee wat ik zou hebben gedaan als ik op tijd was geweest. Andrea had me toch niet kunnen horen, en wat had ik dan trouwens moeten zeggen? ‘Hé, schat, ik ben een geest’? Met een zwaar gemoed sloop ik terug naar mijn hoek.

Er verschenen en verdwenen nog meer in het wit geklede figuren. Er werden nog meer foto’s gemaakt, nog meer filmpjes, ook van de zitkamer en Ollies slaapkamer. Bloedspetters en zelfs piepkleine spatjes werden opgemeten in relatie tot mijn lijk. Een patholoog onderzocht me grondiger, maar haar gesprek met de inspecteur was gedempt.

Uiteindelijk rechtte de patholoog haar rug en hoorde ik haar zeggen: ‘De autopsie zal ons veel meer vertellen.’

Sadler zei: ‘Maak er een prioriteit van’, en de patholoog regelde dat mijn lichaam werd opgehaald. Er werd een lijkzak naar binnen gebracht, en daar werd ik zorgvuldig in gelegd. Ik geef toe dat ik op dat punt niet meer kon toekijken. Ik kreunde van zelfmedelijden toen de rits over mijn hoofd werd gesloten en mijn geschonden karkas aan het zicht werd onttrokken. Dat ratelende geluid klonk zo definitief. Ik hoorde het alleen toen ik de kamer uit werd gedragen.

De inspecteur overlegde met zijn twee rechercheurs en gaf nadere instructies aan het forensische team. Er moesten vezels van het slaapkamertapijt en de bloeddoorweekte sprei worden meegenomen en de slaapkamer, zitkamer en tweede slaapkamer moesten centimeter voor centimeter worden onderzocht. Natuurlijk zouden er bloedmonsters worden verzameld om na te gaan of ze allemaal hetzelfde waren (de zieke smeerlap die zelfs mijn genitaliën eraf had gehakt, had misschien ook gebloed als er een worsteling had plaatsgevonden, hoewel hun vermoeden was dat mijn hart was doorboord terwijl ik als een blok lag te slapen). En natuurlijk moest alles worden onderzocht op vingerafdrukken (waarvan er vele zouden zijn: van mij, de schoonmaakster, werklui, eerdere gasten... het zou een lange lijst worden). Toen Sadler kennelijk tevreden was, verliet hij de plaats delict, en ik vroeg me af of hij rechtstreeks met het vreselijke nieuws naar mijn huis zou gaan.

O, goeie god, dacht ik. Hoe zal ze het opnemen? En hoe vertelt ze het aan Primrose? Ze zullen er allebei kapot van zijn. Nee, erger nog, veel erger. Deze keer jammerde ik niet. Ik huilde stilletjes om mijn vrouw en dochter.

De tranen bleven komen totdat ze uiteindelijk opraakten. Ik zweefde naar de zitkamer, zocht een ander hoekje om in te rouwen, zakte op de vloer, trok mijn knieën op, sloeg mijn armen eromheen en legde mijn voorhoofd erop. Ik heb geen idee hoeveel tijd er verstreek6*, maar uiteindelijk merkte ik dat ik alleen was. Het was niet donker buiten, maar de schaduwen waren lang en de straten waren vol met auto’s en voetgangers. Het was overduidelijk spitsuur, wat minimaal een paar uur duurde omdat dit nu eenmaal Londen was.

*6 Tijd is iets raars in de dimensie die ik nu bewoon. Er zijn lege plekken, hele gedeelten die ontbreken net zoals in dromen of films, waarin scènes alleen relevant zijn voor het plot en geen natuurlijke, lineaire, moment-voor-momentvolgorde hebben. Misschien zink je zo ver omlaag in je eigen psyche dat je het onderbewuste niveau bereikt, waar tastbare gedachten en beelden niet mogelijk zijn. Zelfs als je veel droomt, droom je nooit de hele nacht; er zijn lange leemtes van waaruit je weer in andere scenario’s belandt.

Ik vervloekte mezelf. Ik had meteen met de inspecteur mee moeten gaan, hem naar mijn huis moeten volgen, misschien zelfs moeten meerijden in zijn auto, zodat ik erbij kon zijn als hij het nieuws vertelde. Het was tijd om naar huis te gaan; ik wilde wanhopig graag bij mijn gezin zijn.

Ik had wel door de dikke buitenmuur van het gebouw kunnen gaan en naar de drukke straat beneden kunnen zweven, maar om redenen die ik zelf niet helemaal begreep besloot ik de normale route te nemen. Ik liep/zweefde door de gesloten deur van de suite en het blauwwitte politielint dat ervoor hing, langs de agent in uniform die op wacht stond en door de gang naar de trap. De lift kon ik niet nemen, want hoe moest ik op de knoppen drukken? Onderweg kwam ik een of twee mensen tegen, en ik deed mijn best om ze te ontwijken.

In de hal waren een heleboel verslaggevers en fotografen, die bij de liften werden tegengehouden door de gefrustreerde manager en een norse portier. Ik sloop langs hen heen als een beroemdheid die paparazzi probeert te ontlopen – irrationeel, ik weet het.

Buiten was het druk: verkeer, forensen die zich langs haastten, meisjes in minirokjes, lange rokken en sexy broeken. Allemaal hadden ze een plek om naartoe te gaan en leefden ze in hun eigen lichaam. Ik was een onstoffelijke nomade geworden. Wreed losgerukt van mijn gastlichaam. Een mysterie, zelfs voor mezelf. Voorál voor mezelf.

Op deze mooie herfstavond stonden gasten van de pub aan de overkant buiten op de stoep en zat een terras bij een café verderop vol met klanten. Ondanks de kou leken ze allemaal best tevreden, en dat kwam op mij bijzonder wreed over. Onlogisch genoeg wilde ik dat ze mijn ellende deelden, dat ze met mijn acute eenzaamheid meeleefden. Ik denk dat ik eigenlijk gewoon graag wilde dat ze zich bewust waren van mijn nood. Of misschien wilde ik te midden van hen zijn, in mijn menselijke gedaante.

Uhhh! Er was iemand dwars door me heen gelopen. Het was beslist mijn verbeelding, maar ik dacht te voelen dat ik heel even met die persoon werd meegezogen, een zo licht gevoel, zo subtiel dat ik me afvroeg of het wel echt was. Ik huiverde een beetje en zette de herinnering aan zijn zure gedachten van me af; maar toch voelde ik een onverwachte spijt omdat ik hem had verlaten. De man liep door en leek behalve de korte en inmiddels bekende iemand-liep-over-mijn-graf-rilling nergens last van te hebben.

Ik vermande me, liep weg bij de ingang van het hotel en zweefde over de stoep. Nu en dan raakte ik een schouder of arm of ging ik door een lichaam heen als het niet te vermijden viel. Maar toen werd ik me bewust van iets nieuws, en het was vreemd en een beetje onrustbarend. Het leek wel alsof ik me afstemde op het collectieve bewustzijn. Daarmee bedoel ik dat ik de onuitgesproken woorden van al die mensen begon te horen. Hun gedachten, verbeelding, ideeën, percepties, bespiegelingen, afwegingen en angsten. Al hun hersenspinsels kwamen plotseling in een vloedgolf van massagedachten op me af. Ik zakte tegen een muur en sloeg mijn handen over mijn oren alsof het hun lawáái was dat me folterde, niet hun gezamenlijke hersengejammer. Bijna overstelpt kroop ik in elkaar tegen de bakstenen, drukte mijn handen nog harder tegen mijn oren en schreeuwde uit volle borst om de kakofonie te overstemmen.

Goeie god, schreeuwde ik vanbinnen, hier word ik gek van.

Maar binnen een paar tellen begon iets in mij de controle over te nemen. Het leek erop dat ik een soort ingebouwde bescherming had die het ‘geluid’ kon dempen. Dit was mijn eerste les in het verkrijgen van enige controle over mijn nieuwe status. Ik denk dat alleen de wens om de aanval af te slaan, samen met de ‘fysieke’ handeling van het bedekken van mijn oren en het schreeuwen, de katalysator was die mijn eigen wil weer vrijgaf en me redde voordat ik flipte. Het was instinctief, net zoals zo veel handelingen in het normale leven dat zijn.

Uiteindelijk kwam ik overeind en liep voorzichtig door. Ik besefte dat het me op dit tempo waarschijnlijk een uur zou kosten om thuis te komen (had het ook zo lang geduurd om gisteravond naar het hotel terug te gaan?) en werd ongeduldig. Ik begon experimenteel de lucht in te springen, met mijn armen en benen gestrekt als een superheld en me afzettend met mijn tenen. Maar het leek wel alsof ik een normaal mens was, zo weinig haalde het uit. Ik ging misschien vijfentwintig centimeter de lucht in voordat ik weer op de stoep landde. Vloekend probeerde ik het nog een keer, maar het resultaat bleef gelijk. Ik dacht weer aan die zweefdromen, en zodra ik dat deed ging ik wel de lucht in, een klein stukje, en had ik weer een lesje over mezelf geleerd.

Ik hield me voor dat ik wilde zweven – nee, ik stelde me vóór dat ik zweefde – en toen ging ik weer omhoog. De zwaartekracht trok nog wel aan me, want ik zonk geleidelijk omlaag, hoewel ik nu enigszins doorhad hoe het moest.

Juichend van blijdschap duwde ik mezelf met mijn verbeelding wat verder, en ik ging ook verder. Ondanks de zwaarte in mijn hart genoot ik van die kleine prestatie. Eigenlijk was het stimulerend, een kleine oase van blijheid op een verder ellendige dag. Ik vloog door de lucht, opgestegen boven de stervelingen... maar die ijdelheid zette me aan het denken. Was ik dan echt verloren voor deze wereld?

Verkeer en voetgangers gingen onder me door en ik keek met verwondering en een siddering naar ze. Ik stelde mezelf dezelfde vraag, maar op verschillende manieren: Was ik echt dood? Ik bedoel, kunnen geesten ergens enthousiast over zijn?

‘Ik kan niet dood zijn,’ zei ik terwijl ik naar de grond terugzakte. Ik vóélde me gewoon niet dood, bleef ik mezelf in herinnering brengen. Ik had bij mijn eigen geschonden lijk gestaan, dus ik moest wel dood zijn, maar waarom was ik dan hier, suizend door de lucht, onzichtbaar voor mijn stoffelijke medemensen, me bewust van alles om me heen? Ik denk, dus ik ben, zei Descartes, en hij was een intelligente vent. Maar bestond ík ook?

Ik landde zachtjes op het asfalt, en meteen liepen er twee meisjes door me heen. Een huivering van vreemde indringing en een kort beeld van een knappe jonge vent, overduidelijk het onderwerp van het gesprek tussen de giechelende meisjes. En nog iets anders: een verborgen, broeierige afgunst onder het plezier. In een oogwenk begreep ik dat een van de meisjes een date had met een nieuw vriendje, terwijl het andere meisje, dat deed alsof ze het enthousiasme van het eerste meisje deelde, stiekem een nare jaloezie diep in haar hart koesterde. Het inzicht was snel verdwenen, maar er bleef me een zure herinnering bij. Ik huiverde omdat het residu van afgunst maar langzaam vervaagde en het mijn eigen tijdelijke opleving besmette. Ik besloot nog beter op tegemoetkomende voetgangers te letten; die gedeeltelijke absorptie van anderen was veel te onrustbarend. (Interessant genoeg was het meisje met het vriendje trouwens het minst aantrekkelijk van de twee – ik had een glimp van hun gezichten opgevangen vlak voordat ze door me heen gingen – en was het het mooie meisje dat brandde van afgunst.)

Ik stapte de goot in en zweefde verder boven de straat. Het ging sneller nu ik alleen overstekende mensen en fietsers hoefde te ontwijken. Eenmaal, op een kruising, kwam ik neer op het pad van een bus, en ik schreeuwde het onwillekeurig uit, dook ineen en sloeg mijn armen over mijn hoofd. Het was naar, maar niet zo naar als ik had verwacht.

Om te beginnen was er geen botsing (uiteraard niet, in mijn toestand), en het gevoel van metaal, motoronderdelen, olie en de onderlichamen van mensen die door me heen gingen als vloeistof door een zeef (nou ja, zoiets) stelde niet veel voor. Het ging zo snel en er waren zo veel passagiers aan boord dat hun percepties elkaar uitvlakten of zich zodanig vermengden dat niets ervan duidelijk was. Zoals een ronde kleurkaart met verschillende tinten helemaal wit wordt als hij wordt rondgedraaid, zo versmolten hun afzonderlijke zorgen en overwegingen tot één en werden gereduceerd tot een onbegrijpelijke maar gedempte invasie. Ik kon het aan, en die nieuwe les was een opluchting voor me: een massale aanval zou me gek hebben gemaakt.

Het werd onmogelijk om nog te genieten van mijn vlucht, want grotere zorgen duwden al snel al het andere aan de kant. De ongerustheid werd mijn grootste drijfveer. Ik moest naar Andrea en Primrose toe, ik wilde bij hen zijn wanneer ze het nieuws over mijn overlijden hoorden. Op de een of andere manier – God wist alleen hoe – moest ik proberen troost te bieden. Als er een mogelijkheid was om mijn gezin te laten weten dat ik niet weg was, dat ik hier nog was...

Er waren wat kleine incidenten onderweg, die het niet waard zijn om hier genoemd te worden. Laten we het erop houden dat ik aan het eind van de tocht nog meer over mijn toestand had geleerd en me begon aan te passen. Wanneer mensen door me heen liepen, iets wat niet altijd te vermijden viel, voelde ik een koude rilling of soms, als het heel snel ging, een soort nies van de hersenen, een milde schok die me maar heel even beroerde.

Toch was ik tegen de tijd dat ik thuis aankwam een emotioneel wrak doordat die kwaadaardige reisgenoten – angst, twijfel, spanning, onthutsing, ongerustheid – me de hele weg hadden begeleid. Maar eindelijk was ik er en ik wachtte – aarzelde? – aan het begin van de korte oprit, net zoals de vorige keer dat ik naar huis was gegaan, maar nu om een andere reden.

Ik voelde me ineens ontzettend tekortschieten.

De herfstzon ging onder achter de gebouwen en bracht nachtelijk duister en lengende schaduwen. Ik was me er vaag van bewust dat de tocht vanuit hartje Londen tot in de buitenwijken niet zó lang had moeten duren, maar op dat moment hadden andere zorgen voorrang.

Mijn huis stond aan een brede laan met bomen en was een van de beloningen van mijn succes; hoewel ik geenszins rijk was, alleen maar redelijk welgesteld. Het was een vrijstaand huis met een garage voor twee auto’s – mijn bmw en Andrea’s kleine stadsauto, een groene vw –, vier slaapkamers (een ervan omgebouwd tot werkkamer voor mij, een andere gebruikt als fitnessruimte door Andrea en twee gewone slaapkamers), twee badkamers, een ruime hal, een lange zitkamer met openslaande deuren naar de tuin aan de achterkant, een eetkamer en een vrij ruime keuken. Aan de voorkant was de oprit waar ik nu treuzelde, met een klein, net gazon en een paar bloembedden.

Het viel me op dat er geen onbekende auto of surveillancewagen langs de stoeprand stond.

Ik bleef staan kijken naar mijn huis, emotioneel maar natuurlijk niet fysiek vermoeid, totdat de zon alleen nog een oranje gloed achter de gebouwen in de verte was. Ik weet niet waarom ik daar bleef; ik denk dat ik gewoon bang was. Er knaagde iets aan me. Als ik bij mijn vrouw en dochter aankwam en ze me niet konden zien of horen, zou dat de definitieve bevestiging van mijn dood zijn. En dat maakte me pas echt bang.

Ik weet niet hoelang het duurde voor ik mezelf in beweging zette, maar uiteindelijk besloot ik om de waarheid maar onder ogen te zien.

Ik zweefde naar de dikke voordeur van mijn huis.

18

Een seconde van verblinding, een heel kort gevoel dat ik deel uitmaakte van het hout, dat ervoer ik toen ik door de voordeur ging. Ik was verwant met de textuur, de essentie van het hout, begreep hoe het had geworteld en was gegroeid (ja, ik had letterlijk kennis van de eik vanaf het moment dat hij ontkiemde en leven putte uit aarde en lucht). Maar dat duurde slechts heel even (inmiddels heb je wel in de gaten dat tijd niet helemaal is wat het lijkt).

Toen ik in de gang aankwam, met de trap naar de slaapkamers recht voor me, duwde een gevoel van angst de eikenboom en houtnerf uit mijn gedachten.

Het huis leek verlaten, of er hing in elk geval een kille sfeer die ik nooit eerder had gevoeld. Bij leven had ik er altijd naar uitgekeken om na een productieve werkdag over de drempel van mijn huis te stappen en te weten dat er iemand op me wachtte. Vooral als Primrose op me wachtte. Maar pas op dit moment besefte ik hoeveel het voor me had betekend, want nu was er niets. Geen stemmen, geen rennende voetjes. Niets. Maar nee, dat was niet helemaal waar. Ik had het gevoel dat er iets ontbrak.

Ineens was ik bang om me te bewegen.

De politieman, inspecteur Sadler, zou hier toch moeten zijn om het tragische nieuws aan Andrea mee te delen, haar te troosten, vragen over mij te stellen? Was hij er gewoon nog niet? Maar het huis was stil.

Misschien had het me maar een paar minuten gekost om hier te komen, was de tocht sneller verlopen dan ik had gedacht en kwam het door mijn wankele tijdsbesef. Mijn gezin was niet thuis en de politieman was nog niet gearriveerd. Ja, dat moest het zijn. Er stond geen vreemde auto voor het huis, en misschien werd Prim op dit moment wel van school gehaald. Maar de bloedoranje zon ging onder achter de gebouwen ten westen van ons huis, terwijl hij nog hoog aan de hemel stond toen ik het hotel verliet. Ik keek op mijn horloge.

Ja, ik had mijn horloge om.7* Ik trok mijn manchet omhoog om erop te kijken; een reflexmatige handeling. Volgens het horloge was het twee over half twee ’s nachts, maar dat was onmogelijk. Het was nog niet donker genoeg. En trouwens, zo lang kon de tocht vanaf het hotel niet hebben geduurd. Dat was onmogelijk! Maar toen schoot me iets te binnen: twee over half twee ’s nachts was de tijd dat ik was overleden. Mijn overhemd en broek (ik had geen jasje) en het horloge om mijn pols vergezelden me naar dit andere bestaansniveau omdat ze intrinsiek deel van me uitmaakten. Op de een of andere manier wist ik dat het horloge altijd dezelfde tijd zou blijven aangeven, behalve als ik me erop concentreerde om die te wijzigen, en mijn kleren zouden nooit hoeven te worden gewassen of gestreken zolang ik ze niet als gekreukeld ‘zag’. Dat besef leek even natuurlijk tot me te komen als andere inzichten die ongetwijfeld nog zouden volgen.

*7 Dat is een van de vele vreemde dingen van een buitenlichamelijke ervaring. Je hult je in alledaagse kleren en accessoires, je haar zit zoals het meestal zit en kan in de war raken als je erdoorheen strijkt, en je draagt zelfs schoenen terwijl lopen niet essentieel is. Ik wist dat als ik mijn hand in mijn zak zou steken, ik daar een zakdoek zou aantreffen, want ik bestond in een toestand van valse normaliteit en had mezelf onbewust toegerust met normale voorwerpen, ook al hebben die dingen en ik geen substantie. Ik denk dat het gewoon een manier is om te voorkomen dat je geest met je wegloopt; je houdt je vast aan bekende dingen om een soort realiteitszin in stand te houden.

De afdwaling was snel voorbij en mijn gedachten keerden terug naar de leegte van het huis. Maar toen hoorde ik eindelijk zachte, snuffende geluiden en het gemompel van een troostende stem. Andrea’s stem, Prims gesnuif.

Ik kwam snel in beweging. Lopend of zwevend, dat weet ik niet meer, ging ik door de open deur aan de linkerkant in de richting van de geluiden. Ze zaten tegen elkaar aan op de lange bank in de woonkamer, met hun armen om elkaar heen en Prims hoofdje tegen haar moeders borst. Het was zo’n hartverscheurende aanblik dat ik tranen in mijn ogen voelde prikken.

Ik rende naar hen toe en probeerde ze te omhelzen, maar natuurlijk kon ik ze niet aanraken en zakte ik alleen onbedoeld een stukje in hun lichaam. Ik ging geschrokken achteruit, hoewel ik inmiddels had moeten weten wat er zou gebeuren, maar de diepe ellende die ik van hen had geabsorbeerd was nog erger dan de mijne. En ik kon alleen maar naar hen kijken.

Tijdens mijn tocht door de straten had ik een soort waas om individuen heen opgemerkt, een lichte stralenkrans die zich tot nu toe niet duidelijk genoeg had gemanifesteerd om erbij stil te staan; laten we eerlijk zijn, ik had genoeg andere dingen aan mijn hoofd gehad. Als ik per ongeluk te dicht bij mensen kwam (en denk eraan dat ik mijn best deed om ze te vermijden) zag ik die straling duidelijker: een zachte gloed rondom iedereen. Ik had geaccepteerd dat het hun aura’s8** waren en had geen tijd of zin gehad om er dieper over na te denken. Nu zag ik het ook rondom mijn vrouw en dochter: een mistroostig dofgrijs dat hier en daar heel dicht was. Op dat moment was ik nog niet sterk op het fenomeen ingesteld, maar het was beslist aanwezig en onthulde de diepte van hun verdriet nog meer dan Prims gesnuif en Andrea’s tranen. Ze hadden het verschrikkelijke nieuws overduidelijk al gehoord. Te oordelen naar hun toestand was dat al enige tijd geleden gebeurd, want er zat geen hysterie of ontkenning in hun verdriet, alleen maar gelaten, droevige acceptatie. Het leek erop dat ze zich al bij de realiteit van mijn dood hadden neergelegd, hoewel ik vermoedde dat de volledige verschrikking hen de komende paar weken of maanden steeds opnieuw zou blijven overvallen. Als ik een hart had gehad, zou het voor hen hebben gebloed, maar nu kon ik alleen maar meeleven met hun pijn.

**8 Je hebt waarschijnlijk wel gehoord van aurafotografie, waarbij de straling rondom een levend wezen wordt vastgelegd op film. Dat proces onthult dat we allemaal worden omringd door een soort hoogfrequent elektrisch veld, waarvan het kleurbereik of de sterkte aanwijzingen kunnen geven over iemands gezondheid of welzijn. Tumoren, ziekten en schade aan bepaalde organen kunnen ermee worden gedetecteerd aan de hand van matheid of ongezonde troebelheid op bepaalde plekken in het veld. Deze ‘halo’ kan ook worden beïnvloed door stemmingen en onbalans in de geest.

Andrea herhaalde steeds dezelfde zachte mantra tegen Prim: ‘Het is al goed, schatje, papa is overleden, maar hij heeft niks gevoeld.’

Het leek erop dat men zo verstandig was geweest om Primrose niet het hele verhaal te vertellen, en daar was ik blij om. Ik bedoel, hoe vertel je een meisje van zeven in godsnaam dat haar vader op een vreselijke manier is verminkt en vermoord door een gestoorde maniak? Welke woorden gebruik je? Ik bad maar dat ze nooit de hele waarheid zou horen, zelfs niet als ze volwassen was.

Ik liet me op mijn knieën op de dikke vloerbedekking zakken en fluisterde dat ik van hen hield, dat ik niet weg was, dat ik gewoon nog hier was, dat ik zou proberen hun dat te laten weten.

Wat? Spoken bij mijn eigen gezin? Had het verlies van mijn lichaam me nu al gek gemaakt? Ik had de gemangelde toestand van mijn lijk gezien. Terugkomen was onmogelijk. Maar er moest een manier zijn om mezelf aan hen bekend te maken. Dat gebeurde toch ook in de film? Wat was die grote filmhit van een paar jaar geleden ook alweer, die met Whoopie Goldberg en de twee acteurs die daarna nooit meer zo’n grote rol speelden? Die waarin de echtgenoot of het vriendje wordt vermoord, maar terugkomt en contact met zijn vriendin opneemt via een medium. Ghost, zo heette die film. Ja, destijds was het een grote hit. Oké, dat was puur Hollywood, maar rouwende nabestaanden gingen zo vaak naar mediums in de hoop op nieuws van hun verloren geliefden. Ik had dat soort dingen altijd grote onzin gevonden, vond dat ze misbruik maakten van mensen in hun verdriet, maar nu wilde ik alles wel aangrijpen. Ik zou alles proberen om mijn gezin te laten weten dat het goed met me ging. Ik wist dat het wanhoop was, maar ik kon hun verdriet gewoon niet aan. Ik moest íéts doen.

Ik knielde neer en legde mijn handen op hun schouders, hoewel ik die niet voelde (ik begon al manieren te vinden om mijn toestand net iets aanvaardbaarder te maken: ik stelde me gewoon voor dat ik ze wel kon voelen. Het was beter dan niets).

‘Maak je geen zorgen om mij,’ zei ik alsof ze me konden horen. ‘Het gaat echt goed met me, ik heb geen pijn gehad, ik wist niet eens dat ik doodging.’ Misschien hielp het hen niet, maar merkwaardig genoeg hielp het mij wel. Was er een betere manier om dit leven te verlaten dan terwijl je er niet eens bij was? Geen pijn, geen angst, niets dan... vergetelheid. Alleen was het niet helemaal vergetelheid, hè? Nee, het was de ene na de andere ontdekking, angst en allerhande zorgen.

Ik voelde dat ik op het punt stond te gaan janken, dus trok ik mijn handen terug, stond op en nam een besluit. Er was een reden voor mijn toestand, en ik moest uitzoeken wat die was. Ik was een raadsel, een mysterie voor mezelf, maar ik was vastbesloten het antwoord te vinden. En ondertussen zou ik ook een manier zoeken om contact op te nemen met mijn geliefde vrouw en dochter. Geesten spraken toch zo vaak met de levenden via mediums?

Helaas koos Andrea precies dat moment om Primrose zachtjes van zich los te maken en te zeggen: ‘Ik moet oma True bellen, lieverd. Ik moet het haar vertellen, van papa.’

En mijn nieuwgevonden vastberadenheid stortte in.

Hoewel ik al jaren niet meer hecht was met moeder (als ik het al ooit was geweest) wist ik hoe verschrikkelijk hard mijn plotselinge dood bij haar zou aankomen. Wat is ook weer dat oude Chinese gezegde? De grootste foltering van de goden is wanneer je kinderen eerder sterven dan jij? Zoiets. Die dag begreep ik dat gezegde volkomen. Ondanks haar afstandelijkheid zou ze kapot zijn van het verlies van de tweede man in haar leven na mijn vader (ze moesten in het begin van elkaar hebben gehouden, ook al had zij later overduidelijk niets dan minachting voor hem gevoeld). Ze had geen goede vrienden – daar had ze nooit behoefte aan gehad – en had voor mijn dood al nauwelijks contact gehad met Andrea en Primrose, dus ik was er vrij zeker van dat dat nu niet zou veranderen.

Ik bleef bij Prim zitten en probeerde het eenzijdige telefoongesprek buiten te sluiten. Gelukkig hield Andrea haar stem gedempt en bereikte alleen haar serieuze toon Prim en mij. Mijn dochter was onderuitgezakt op de bank, met haar wang tegen de rugleuning en glinsterende tranen in haar bruine ogen. Elke paar seconden bewogen haar borst en schouders met kleine hikjes van droge snikken. Ik zou er alles voor overhebben om haar vast te houden en te zeggen dat het goed ging met papa, dat hij hier bij haar was en geen pijn voelde; geen fysieke pijn, althans. Maar ik had niets te geven. Wat kon iemand zonder lichaam in vredesnaam geven? Ik paste de nieuwe truc toe die ik had geleerd: ik legde mijn armen om haar heen en fantaseerde dat ik haar aanraakte. Ik fluisterde lieve woorden in haar oor en hoopte dat die op wat voor mysterieuze wijze dan ook tot haar zouden doordringen. O god, ik voelde haar pijn, en het was nauwelijks te verdragen.

Andrea kwam met een asgrauw gezicht terug. Ik zag dat ze op de plek wilde gaan zitten waar ik zat en stond op. Met tegenzin liet ik mijn denkbeeldige grip op Prim los, maar ik wilde ook niet nog meer trauma door een ‘invasie’ van mijn vrouw.

Prim wurmde zich weer in haar moeders armen en keek haar aan. ‘Wat... zei... oma?’ Elk woord kwam geforceerd naar buiten. Een kindervraag, maar misschien de enige manier waarop ze uiting kon geven aan haar bezorgdheid om haar grootmoeder.

Andrea’s antwoord was zo grimmig als haar gezicht bleek was. ‘Niet veel.’

Knielend op de vloer voor hen slaakte ik een diepe zucht. Nee, het was meer een zachte kreun. Ik had moeten weten dat mijn moeder op haar eigen afstandelijke manier met mijn dood zou omgaan. Ze zou nooit spontane emoties aan anderen laten zien. Misschien zou ze in tranen uitbarsten nadat ze de telefoon had neergelegd. Misschien. Ik vroeg me af of ze wel had gevraagd hoe ik was overleden. Goed, misschien oordeelde ik te streng over mijn moeder, maar dat oordeel had zich wel in de loop van een heel leven gevormd. Laat het los, hield ik mezelf zonder bitterheid voor. Moeder was moeder. Haar zelfbehoud volgde een eigen koers. Ik richtte mijn aandacht weer op mijn vrouw en dochter, die zulke obsessies niet hadden.

Ik weet niet hoelang we daar in die sombere kamer bleven, huilend en amper bewegend – misschien een uur, misschien een half uur – maar uiteindelijk keken we allemaal op bij het geluid van een auto op de oprit en vervolgens de deurbel.

Andrea omhelsde Prim nog een keer voordat ze opstond en dwars door me heen liep om de deur open te doen. Heel even voelde ik die nu bekende desoriëntatie toen haar psyche zich vermengde met de mijne en verdriet boven op verdriet werd gestapeld. Maar ik ving ook een merkwaardig spoortje van verwachting op, een soort verlichting van haar stemming die het verdriet niet echt wegnam, maar wel even onderbrak.

Ik hoorde de voordeur opengaan en een luide snik van Andrea. De stilte die erop volgde werd alleen verbroken door nog meer gedempt gesnik. Ik stond soepel op – ik had in elk geval een bepaalde mate van gratie verkregen in mijn nieuwe toestand – en liep naar de gang.

Andrea stond in Olivers armen. Hij drukte haar hoofd tegen zijn schouder. Zijn ogen waren gesloten en op zijn gezicht was niets te zien.

19

Ik bleef een dag of drie thuis rondhangen, vol zelfmedelijden en verdriet om mijn gezin. Buiten was het grijs en regenachtig, wat paste bij de stemming, neem ik aan.

Ik denk dat ik gewoon bang was om alles achter te laten wat ik kende, dat het contact daarmee op de een of andere manier hielp mijn eigen realiteit in stand te houden. Niets kon voor mij nog normaal zijn, maar in elk geval bood mijn vertrouwde omgeving een soort toevluchtsoord.

Het leed van mijn gezin was verschrikkelijk en ik zocht naar manieren om mijn aanwezigheid aan hen kenbaar te maken (ik was er nog niet klaar voor om het huis te verlaten en op zoek te gaan naar een medium). Ik probeerde dingen zoals spulletjes op de schoorsteenmantel of de vitrages te laten bewegen, sprak luid in Andrea’s oor, probeerde mijn naam in de condens op de badkamerspiegel te schrijven of kopjes te laten ratelen op schotels, ik probeerde op tafels te kloppen, op keukenkastjes, op elk hard oppervlak dat in de buurt was. Maar er gebeurde niets. Ik maakte geen geluid, ik veroorzaakte geen beweging. Ik kon alleen maar toekijken terwijl er een stroom bezoekers naar het huis kwam om mijn gezin te condoleren – vrienden, buren, en natuurlijk mijn zakenpartners Oliver (alweer) en Sydney. Sydney bleek degene te zijn die mijn lichaam had geïdentificeerd; afluisteren was een makkie als niemand je kon zien. Maar misschien was dat niet zo verbazingwekkend. Andrea zou het niet aan hebben gekund om mijn verminkte lijk te zien, en mijn moeder al helemaal niet. Oliver? Eerlijk gezegd zou ik niet weten hoe hij erop zou hebben gereageerd. Niet goed, vermoed ik, gezien zijn reactie toen hij in de hotelsuite terugkeerde en mijn overblijfselen op het bed zag. Ondanks al zijn bravoure en de verdenking door de politie was hij een behoorlijk gevoelige ziel en zou hij een waardeloze moordenaar zijn; of eigenlijk een rampzalige.

De politie kwam twee keer langs en vroeg opnieuw naar eventuele schimmige kennissen en regelrechte vijanden, maar Andrea had niets te bieden. Het ergst waren de verslaggevers van kranten en televisie die dag en nacht aanbelden: Hoe is het om te weten dat uw man het vierde slachtoffer was van een seriemoordenaar, vindt u dat de politie haar werk efficiënt doet, vreest u voor uw eigen leven nu u weet dat de moordenaar nog op vrije voeten is, hebt u foto’s van uw man die we kunnen plaatsen? Ze waren opdringerig en wreed. Ik zou alles hebben gedaan wat in mijn macht lag om ze weg te houden, maar natuurlijk was ik machteloos. De frustratie en het gevoel dat ik tekortschoot waren haast onverdraaglijk.

Uiteindelijk werd ik zelf rusteloos. Ik geloof niet dat ik ooit een type ben geweest voor zelfmedelijden (waar ik trouwens ook nooit echt reden toe had), maar ik had me er sinds mijn dood te veel door laten meeslepen. Oké, misschien had ik daar reden toe, maar in wezen ben ik altijd een optimist geweest, en het lijkt mij dat sterven niet per se de karaktereigenschappen die je bij leven had hoeft weg te nemen. Toch denk ik niet dat het mijn optimisme was waardoor ik in actie kwam, maar meer een soort nieuwsgierigheid, een drang om meer te ontdekken over mezelf en de dimensie waarin ik bestond. Ik voelde ook een behoefte om mijn moordenaar op te sporen, en bepaalde ideeën drongen door de dichte mist van ellende en verdriet die me omringde.

Maar eerst moest ik iets anders doen, namelijk bij mijn moeder langsgaan. Het was niet alleen een kwestie van moeten, want ik wílde haar ook zien. Zij was immers mijn enige ouder en ik hield van haar. Welke zoon houdt er nou niet van zijn moeder? Ik nam me voor bij haar op bezoek te gaan. Bij mij thuis werden regelingen voor mijn uitvaart getroffen en dat, samen met de vriendelijke woorden van goedbedoelende bezoekers (ik zou nu ieder moment heilig verklaard kunnen worden, kreeg ik het gevoel) was allemaal nogal onthutsend. Ik moest de wereld weer in voordat ik een sombere, teruggetrokken geest werd.

Ik nam in stilte afscheid van Andrea en Prim, die ik de hele dag achterna was gelopen gewoon om bij haar te zijn (begrijpelijkerwijs werd ze een tijdje thuisgehouden van school). Ik had op de vloer bij haar bed gezeten tot ze sliep en daarna was ik in mijn eigen slaapkamer naast Andrea gaan liggen, met een arm over haar heen. Ik stelde me voor dat ik echt was en haar kon voelen. Daarna ging ik doelgericht mijn vreemde, nieuwe wereld in.

Het was naar schatting laat in de middag, want het verkeer vanuit de stad begon al drukker te worden. Ik had me voorbereid op een lange tocht – mijn moeder woonde dicht bij de rivier aan de oostkant van Londen –, maar toen gebeurde er iets verbazingwekkends en positiefs.

Het beeld van mijn moeder en de goedkope huurflat waar ze woonde stond me heel helder voor ogen. Ik kon voor me zien hoe ze in haar oude, bultige leunstoel zat, waarschijnlijk met de gordijnen dicht. Dat was haar manier van rouwen, en daarvoor hoefde niet per se iemand te zijn overleden. Elke belediging, verstoring of onmin met andere mensen – de melkboer die laat had geleverd of een buurman die te veel lawaai maakte – kon haar in zo’n bui doen belanden. Als ik als tiener laat thuiskwam – wat ik vaak deed, geef ik toe – was dat al voldoende om te zorgen dat ze zich een paar dagen chagrijnig terugtrok. Er mocht op dergelijke dagen nooit zonlicht de kamer in komen, maar meestal gingen op dag drie de gordijnen weer een paar centimeter open, en daarna elke dag iets verder. Het was irritant, maar ik leerde geleidelijk me er niets van aan te trekken. Ik bleef normaal tegen haar praten en soms, als ik geen antwoord kreeg, antwoordde ik voor haar. Ik voerde veel van dergelijke eenzijdige gesprekken, en ik vrees dat die de situatie nooit verbeterden. Uiteindelijk begon ik mezelf te irriteren en bood ik mijn excuses aan, en na de derde of vierde dag werden die aanvaard. Pas dan keerde het daglicht volledig in onze zitkamer terug.

Dat was dus het beeld dat ik nu in mijn hoofd had, al zou mijn moeder nu waarschijnlijk erger overstuur zijn omdat mijn dood de boosdoener was. Ik had altijd geprobeerd om haar eens per week te bezoeken, maar de ontvangst was steevast ijzig als ik laat kwam of het de week ervoor niet was gelukt. Gesloten gordijnen in de zomer, één lampje aan in de winter. Ik zag haar nu zo voor me, ineengedoken in haar leunstoel en met sporen van tranen op haar mollige wangen. Misschien had ze een foto van me gepakt en hield ze die met trillende handen vast, een foto uit mijn jeugd, toen ik nog meegaander was. ‘Alleen jij en ik, Jimmy,’ zei ze vroeger vaak, en dan kneep ze in mijn hand. ‘Wij hebben niemand nodig, en vooral hém niet (ze bedoelde mijn vader, de weggelopen echtgenoot). Alleen wij tweeën tegen de hele wereld.’ Dat ging prima toen ik nog klein was, maar geleidelijk aan werd ik wijzer en besefte ik dat die hele wereld en de bewoners ervan veel te bieden hadden. Uiteindelijk – rond mijn twaalfde, schat ik – kwam ik in opstand en werd ik mijn eigen persoon. Natuurlijk hield ik nog van mijn moeder, maar ik wist niet of ik haar nog wel zo graag mocht.

Ach, ik dwaal weer af. Ik was drie (?) dagen na de dood van mijn lichaam op weg – niet helemaal zwevend en ook niet helemaal lopend, maar glijdend – met het beeld van mijn moeder in haar zitkamer scherp in mijn geest, toen ineens alles heel snel ging. Of eigenlijk ging ík ineens heel snel.

Het was dezelfde manier waarop ik bij leven tijdens mijn ble’s meestal naar plekken was gegaan. Ik dacht dan aan een bekende locatie of een persoon, en na een korte, wazige vlucht was ik daar. Het was een onthutsende maar spannende ervaring, een soort ‘Beam me up, Scotty’. Telkens weer, als ik bij de persoon verscheen die ik in gedachten had gehad, was ik er heel even van overtuigd dat die me zou zien, of dat mijn plotselinge aankomst in elk geval was bespeurd. Ik voelde me namelijk zelf zo massief, moet je begrijpen. Het duurde altijd even voor ik besefte dat mijn lichaam niet was meegekomen.

En zo ging het nu weer, kort na mijn dood. Het ene moment liep ik over de hoofdweg, toen werd alles ineens wazig en gehaast, en het volgende moment bevond ik me heel ergens anders. Dit was een onbekend deel van de stad, maar toch wist ik dat ik dichter naar het adres van mijn moeder was gebracht. Ik concentreerde me nog sterker op mijn moeder en er volgde opnieuw zo’n wazige tocht. Wat voorheen in mijn droomtoestanden instinctief was gebeurd, besefte ik, moest ik nu weloverwogen in gang zetten.

Ik was nog dichter bij het huis van mijn moeder beland, in een zijstraat met vervallen huizen en rommel in de goot, maar deze keer wist ik precies waar ik was, en alleen een mentaal beeld van moeder en haar zitkamer waren nodig om mijn vlucht te hervatten en de reis te voltooien.

Er kwam maar een dun streepje daglicht door de smalle spleet tussen de gordijnen, maar ze had in elk geval het tafellampje aan gedaan, hoewel het evenveel schaduwen wierp als verdreef. En inderdaad, ze zat in haar bultige leunstoel, naar voren gebogen over de lage salontafel die ik jaren geleden voor haar had gekocht. Er lagen drie foto’s voor haar, een ervan zwart-wit en in vier stukken gescheurd, de andere twee in kleur, allebei van mij. Op de eerste was ik tien of elf jaar oud, op de andere was ik een jongeman, toen ik mijn ndd – mijn National Diploma of Design – van de kunstacademie had gehaald. Ik zag er goed uit: glimlachend, blij, vol zelfvertrouwen.

De verscheurde zwart-witfoto was van een oudere man, maar hoewel de vier stukken weer in elkaar waren gezet, zaten ze niet netjes vastgeplakt en werden zijn gelaatstrekken vervormd. Dat de foto zo klein was hielp ook niet bepaald. Ik herkende de man niet – ik zag alleen dat zijn haar bij de slapen grijs was en dat hij glimlachte – maar hij kwam me op de een of andere manier toch bekend voor.

Ik richtte mijn aandacht op mijn moeder en fluisterde dat ik er was, maar natuurlijk kwam er geen reactie. Haar gezicht was opgezet en aan haar rode ogen te zien hadden er vele tranen gevloeid. Ze zag er onverzorgd uit, wat niets voor haar was: de kraagloze blouse onder haar dunne beige vest was gekreukeld, en haar rok ook. Ze droeg oude pantoffels en een panty die om haar enkels lubberde. Zelfs haar grijsbruine haar zat warrig; normaal was het onberispelijk en bewoog er niet één haartje als ze haar hoofd schudde. Nu viel het in slordige plukken over haar voorhoofd, terwijl de rest in slangachtige krullen op haar hoofd lag. Ik had haar nog maar zelden zo gezien. De laatste keer dat ze ongeveer net zo aangeslagen oogde, was op de dag dat ik aankondigde op zoek te willen gaan naar mijn vader (ik was zeventien, als ik het me goed herinner, en het was kort voor mijn motorongeluk). Hij was dan misschien volgens haar een ellendeling geweest, een verschrikkelijke echtgenoot en vader, iemand die te veel dronk en een obsessie had met dingen waar fatsoenlijke mensen niet hardop over spraken (ik nam aan dat ze seks bedoelde), maar ik hield vol. Ik zei dat het mijn recht was om mijn vader te leren kennen, ongeacht wat voor klootzak hij was. En dat was dat: gordijnen dicht, vijf dagen mokken met een vlekkerig, betraand gezicht, beschuldigingen dat ik net zo begon te worden als hij, dat ik niets meer om haar gaf, dat ik obstinaat, koppig en respectloos was. Terwijl me dat allemaal voor de voeten werd gegooid, kreeg ik stukje bij beetje het idee dat de zoektocht naar mijn lang verloren vader meer moeite zou kosten dan hij waard was. Ik geef het toe: als het op vrouwen aankwam, of het nu moeders, vriendinnen of echtgenotes waren, koos ik het liefst de gemakkelijkste weg. Ik kon er niet tegen als ze boos op me waren, misschien omdat mijn moeder altijd boos was. Hoe dan ook, net als die keer op mijn zeventiende was deze bui heftig. Heftig, maar in elk geval begrijpelijk. Ze had haar enige zoon verloren, en dat nog wel op de vreselijkste manier die een moeder zich maar kon indenken.

Ik zag dat haar rozige bril met het transparante montuur op de salontafel achter de foto’s lag. Er lag een stapeltje brieven op de vloerbedekking aan haar voeten. Toen de nieuwsgierigheid het won van het medelijden, zakte ik op mijn knieën bij de lage tafel om de brieven beter te bekijken. Eerst dacht ik dat het condoleancebrieven van kennissen waren, maar toen zag ik dat sommige van die enveloppen er oud en vergeeld uitzagen. Toen ik nog beter keek, zag ik wat er op de bovenste stond: James True, met onder mijn naam ons oude adres.

Het was een schok. Waarom zou iemand me schrijven op ons oude adres? Naar voren gebogen, met mijn hoofd bijna tegen mijn moeders knieën, probeerde ik het poststempel te ontcijferen, maar dat was uitgelopen. De envelop zelf was lichtblauw en de postzegel een exemplaar dat ik in geen jaren had gezien. De andere enveloppen hadden verschillende afmetingen, en de meeste waren wit. Het was frustrerend dat ik er niet doorheen kon bladeren.

Moeder slaakte een vochtige zucht, niet helemaal een snik. Ik viel om toen ze haar hand uitstak; een reflex, omdat ik dacht dat ze me zou aanraken en ik haar niet wilde laten schrikken. Stom, maar ik was nog steeds niet helemaal aan mijn toestand gewend. Er waren nog een heleboel dingen te leren, en tot die tijd zouden onvrijwillige acties of reacties er wel bij horen.

Ze zette haar bril op haar neus en pakte de meest recente foto van mij.

‘Verrader,’ fluisterde ze met behoorlijk wat venijn.

Ik was geschokt. Ik staarde naar haar.

‘Net zoals hij!’

Die ‘hij’ werd bijna uitgespuugd.

Mijn moeder pakte de kleurenfoto bij de bovenrand en scheurde hem langzaam en doelgericht doormidden. Ze legde de twee helften op elkaar, draaide de foto en scheurde hem nog eens doormidden. Vanwege de dubbele dikte ging dat niet zo gemakkelijk als de eerste keer, en ze vloekte binnensmonds terwijl ze hem vastgreep en haar gezicht net zo wit werd als haar knokkels.

Ik was alweer geschokt. Ik had mijn moeder nog nooit horen vloeken.

Ze veegde de stukken bij elkaar, samen met de andere gescheurde foto, en liet ze in de gele metalen prullenbak aan de andere kant van de leunstoel vallen. Toen ze de bodem raakten, klonk dat door de stilte in de kamer belachelijk luid.

‘Klootzak!’ schold mijn moeder, en ik wist niet of ze mij bedoelde of de man op de zwart-witfoto. ‘Allebei klootzakken!’ zei ze als om het te verhelderen.

Ik kon mijn oren niet geloven. Ze deed net alsof ik haar opzettelijk had verlaten. Ze had hetzelfde strakke gezicht als toen ik aankondigde dat ik het huis uitging om een flat te gaan delen met vrienden, en later toen ik vertelde dat ik ging trouwen. Ik had dat harde gezicht in het verleden vaker gezien, vooral als ik naar mijn vader vroeg, maar nog nooit zo streng of woedend als nu. Dit was doodeng! Dit was Medusa met een slechte haardag.

Ik huiverde en vroeg me af of de gruwelijke manier waarop ik was overleden haar soms over het randje had geduwd. Toen bedacht ik me. Ze was toch altijd al een béétje gek geweest? Ik bedoel niet stapel, schuimbekkend gek, maar... een beetje gestoord. Een verzamelaar van gekwetste gevoelens en een vrek waar het warme emoties betrof. Waarom haatte ze me? Wat had ik gedaan? Het was niet mijn schuld dat ik dood was. Ik had er zelf problemen mee. Dacht ze dat ik haar met opzet in de steek had gelaten? Nam ze aan dat ik het voorbeeld van mijn vader volgde? Nee, dat sloeg nergens op. Niemand bij haar gezonde verstand zou het haar zoon kwalijk nemen dat hij was vermoord. Alleen iemand die echt krankzinnig was...

Zo kwam ik daar weer op terug, maar ik weigerde het toe te geven. Ze kon niet gek zijn. Maar mijn foto verscheuren... waar sloeg dat op? En ik begon te vermoeden wie de grijsharige man op de zwart-witfoto was.

Intussen, terwijl ik de geestelijke toestand van mijn moeder inschatte, pakte zij de brieven van de vloer. Een paar ervan gleden uit haar mollige vingers, en ik schoot naar voren als een hond waar een bak voer voor wordt neergezet en bekeek snel de namen en adressen.

Op elk van de oude enveloppen stond mijn naam en ons oude adres, op twee na, waar mijn naam op stond met dit nieuwe adres. Wat deed moeder er verdomme mee, en waarom had ze ze nooit aan mij gegeven? Ik snapte het niet. Wat voor reden kon ze hebben om die brieven achter te houden? Ze waren niet eens geopend.

Je zult me wel traag van begrip vinden, maar uiteindelijk drong wel tot me door wie me al die jaren was blijven schrijven. De oude zwart-witfoto, doorgescheurd maar niet weggegooid – tot nu toe, althans –, de brieven gericht aan ons oude adres en daarna aan moeders huidige adres, het huis waar ik samen met haar had gewoond tot in mijn vroege tienertijd... Je hoefde geen hogere wiskunde te hebben gestudeerd om het te snappen. Die foto was van mijn vader, en die ongeopende brieven kwamen van hem.

Vreemd genoeg werd ik niet kwaad op mijn moeder. Er daalde wel een diep verdriet over me heen. Hoe had ze dat kunnen doen? Hij had ons verlaten voor een andere vrouw, voor zover ik wist – moeder wilde er nooit over praten en liet mijn eigen verbeelding met me op de loop gaan – maar hij bleef mijn vader. Al was hij de meest weerzinwekkende man op aarde, ik had het recht om hem te leren kennen en zelf te oordelen. Echt, hoe hád ze dit kunnen doen?

Ik schreeuwde ‘Nee!’ toen ze methodisch de brieven begon te verscheuren, een voor een, en de resten in de prullenmand gooide. Ik probeerde ze te pakken, maar natuurlijk raakte mijn graaiende hand niets. Uit kwade frustratie sloeg ik met mijn vuist op de vloerbedekking, alsof alleen het geluid haar zou tegenhouden. Maar natuurlijk máákte ik geen geluid. Ik wilde huilen en schreeuwen, maar uiteindelijk keek ik alleen maar toe.

Ik dacht weer terug aan mijn tekeningen en schilderijen, de schriften vol korte verhalen die alleen voor mijn eigen ogen bestemd waren, alle schatten – althans voor mij – die mijn moeder zonder erbij na te denken of iets aan mij te vragen in de vuilnisbak had gekieperd. Waar ik pas achter kwam toen het te laat was en de vuilniswagen al was geweest. Destijds had ik haar niet gehaat, maar nu wel.

Wat was ik al die jaren eigenlijk voor haar geweest? Een zoon, of haar bezit? Had ze dan nooit echt liefde voor me gevoeld? Zo ja, dan zou ze met me hebben gepraat, ze zou me in vertrouwen hebben genomen. Ze zou niet zo’n stuurse bui hebben gekregen elke keer als ik plannen voor mezelf maakte. Het was volkomen natuurlijk dat kinderen hun vleugels uitsloegen, ervaring opdeden en uiteindelijk het nest verlieten, dus waarom had zij dat nooit geaccepteerd? Waarom had ze Andrea nooit verwelkomd als mijn vrouw? Waarom was ze zo afstandelijk gebleven tegenover haar kleinkind, Primrose? Was ze zo egoïstisch, zo bezig met haar eigen problemen, dat er geen ruimte was voor anderen in haar kille hart? Maar steeds keerde ik terug naar de hoofdvraag.

Was ze gek?

Het zijn vreselijke dingen om over je eigen moeder te denken, ik weet het, maar vergeet niet wat ik had meegemaakt. Op een verschrikkelijke manier vermoord, getuige van het verdriet van mijn vrouw en dochter, verloren en alleen, zonder eigen lichaam. Wie zou me mijn verbitterde gemoedstoestand kwalijk nemen?

Die brieven wáren van mijn vader, en zij had ze om haar eigen redenen voor zichzelf gehouden. Maar al was hij uitschot geweest, een kind moet íéts weten over zijn vader. En misschien was hij wel helemaal niet zo’n rotzak als zij had beweerd. Ik had alleen haar kant van het verhaal gehoord. Jaren van gif. Maar nu kwam er een broos glimmertje van twijfel bij me op. Misschien, heel misschien, was mijn vader niet zo’n zwijn als zij me altijd had voorgehouden.

Een voor een raapte ze de brieven op die ze had laten vallen en verscheurde ze met steeds meer kracht en woede. Melk zou zuur worden van de vernietigende uitdrukking op haar gezicht, en de hatelijke blik in haar ogen zou konijnen kunnen verlammen. Er glinsterde spuug op haar lippen en er zat kwijl in haar mondhoek.

‘Klootzak!’ bleef ze maar herhalen, en ik wist niet zeker of ze de brievenschrijver of mij bedoelde. Het voelde beter om te denken dat het dat eerste was, maar toch was het schokkend. Ik wist niet hoe ik had verwacht mijn moeder aan te treffen – in diepe rouw of stoïcijnse onverzettelijkheid – maar dit was het beslist niet.

‘Klootzak!’ Weer een brief.

Ik stond op en keek naar haar gebogen schouders, haar wraakzuchtige handen en angstaanjagend harde gezicht, en ik schudde mijn hoofd met een ander soort droefheid dan eerst. Dit was een melancholiek soort medelijden die mijn woede stevig binnenhield. Haar hoofd leek mee te trillen met haar kwaadheid en de verstrikte ‘slangen’ op haar hoofd trilden alsof ze echt leefden. Ik wilde weggaan, maar bleef als aan de grond genageld staan. Haar gedrag was bijna biologerend.

‘Klootzak!’ Weer een brief.

En toen een woord waarvan ik nooit had kunnen dromen dat mijn moeder het zou gebruiken.

‘Kuttekopkuttekopkuttekop...’ Steeds opnieuw.

Dat verbrak de betovering. Ik was achteruitgedeinsd naar de andere kant van de kamer, maar mijn geschrokken blik bleef op haar gefixeerd terwijl ze de kapotgescheurde brieven liet vallen, stukken ervan opraapte en ze in nog kleinere stukjes scheurde. Wat was er in godsnaam met mijn moeder gebeurd? Had mijn dood haar over de rand geduwd? Was daardoor eindelijk de kille gereserveerdheid doorbroken die ze altijd als een beschermende mantel had gedragen? Of was dit mijn echte moeder, het monster dat zich verschool achter de respectabele en gereserveerde vrouw die ze aan de rest van de wereld toonde? Ineens besefte ik dat ik niet meer wilde zien, en met die gedachte verliet ik haar huis...

... En stond ik bij mijn eigen lijk.

Het was een kille, sombere ruimte met roomwitte tegels op de vloer en tegen de wanden, en aan twee kanten ruiten van melkglas. Rondom waren werkbladen vol flesjes, potjes, kommen en verschillende metalen instrumenten, met kastjes en lades eronder en glazen kastjes erboven. Daarin stonden nog meer flesjes en middeltjes, de meeste met felgekleurde labels, waardoor ze de enige vrolijke noot vormden op deze donkere plek. En als ik donker zeg, bedoel ik de sfeer; er hingen twee lange tl-balken aan het plafond, maar het schelle licht daarvan leek de onveranderlijke kleurloosheid van deze plek alleen maar te benadrukken.

Op een roomkleurig kastje met draaiknoppen en schakelaars stond een ronde glazen pot met een rozige vloeistof, waar twee doorzichtige plastic slangetjes uit kwamen. Het leek wel wat op de waterkoelers die je vaak op kantoren ziet, maar vanwege de kleur van de vloeistof en het vermoeden dat ik in een mortuarium was, nam ik aan dat het een balsempomp was. Op het werkblad ernaast stond een dienblad met pluggen en oogdopjes, die laatste overduidelijk met als doel om oogleden dicht te houden, en daarnaast een potje met make-uppenselen. Verderop was een wasbak met sproeikraan. Nog meer potjes en metalen bakken stonden op de werkbladen aan weerszijden en op de schappen die langs twee muren waren opgehangen. In de ene hoek stond een kruk op wielen.

Naast een rechthoekige witporseleinen tafel met opstaande randen en een afvoergat stond een kleine serveerwagen met twee metalen schappen en een la onderin. Een stukje bij de eerste vandaan stond nog zo’n witte tafel, en van allebei was de dikke middenpoot aan de tegelvloer verankerd. Het enige verschil tussen de twee was dat op de eerste tafel mijn kadaver lag. Het was tot aan de heupen bedekt met een groen operatielaken en het hoofd werd ondersteund met een blok. Achter de tafel was een waterkraan met een korte slang eraan.

Ik huiverde toen ik naar mijn opgelapte gezicht keek.

Ze hadden hun werk ongetwijfeld zo goed mogelijk gedaan, maar het moest een onmogelijke taak voor de patholoog zijn geweest om me weer enigszins presentabel te maken. Ik zal niet te veel in detail treden, maar hoewel er een poging was gedaan om mijn schedel te reconstrueren – met andere woorden om mijn ingeslagen neus en voorhoofd weer naar buiten te trekken – zag ik er nog steeds uit alsof ik door een vrachtwagen was geschept. God, het was afgrijselijk. Quasimodo’s lelijke broertje. Frankensteins minder bekende creatie. Ik was een monster; een dood, verminkt monster. Dat werd dus geen open kist.

De diepe kerven in mijn borst en bovenarmen waren met grove, slordige hechtingen gedicht; de mauve tot geelpaarse bloeduitstortingen op grote delen van mijn huid leken wel een griezelig soort bodypaint. En voordat ik vol walging mijn hoofd afwendde, zag ik nog iets. Aan de linkerkant van mijn lichaam, vlak onder mijn ribbenkast, zat een lichtelijk uitstulpende wond ter grootte van een kraal, een perfect rond gaatje, donker van het geronnen bloed.

Ik boog me net naar voren om het beter te bekijken toen ik werd afgeleid door een ingehouden kuchje ergens achter me. Nog steeds voorovergebogen keek ik om en zag in een kamertje naast de autopsieruimte een man aan een bureau zitten. Hij droeg een witte jas en krabbelde aantekeningen op een notitieblok. Ik vroeg me af of hij een autopsieverslag over mij schreef, maar besefte al snel dat hij waarschijnlijk eerder een uitvaartondernemer was dan de patholoog, want de ruimte waar hij zich bevond was niet overdreven groot en bevatte geen koelcellen. Nee, ik werd voorbereid op mijn begrafenis, en dat besef gaf me de rillingen.

Nu voelde ik me écht dood.

De derde plek die ik bezocht, was de ergste.

De eerste twee hadden me verontrust en bang gemaakt, maar nummer drie... Nou, die maakte me echt gek. Ik weet niet hoe ik daar gekomen was, het was beslist niet opzettelijk, maar het ene moment was ik in het sombere mortuarium en het volgende moment stond ik in een donkere, schimmige kamer die me bekend voorkwam.

Ik keek om me heen. Ja, ik was hier eerder geweest, maar wanneer? Toen herinnerde ik het me weer. Ik was hier geweest in de nacht dat ik werd vermoord. In deze kamer. Een griezelige kelderflat. Ik herkende het bureau en de bureaulamp, de kast tegen de muur, de saaie gordijnen. Ik herinnerde me de schaduwen.

Maar wat deed ik hier weer? Terwijl ik mezelf die vraag stelde, zag ik de krantenknipsels op het bureau liggen. De vorige keer had hier een man gezeten – wat was er met die man waardoor ik nu bang werd? – die artikelen uit een krant knipte, en die krantenknipsels had hij vervolgens keurig naast andere gelegd. Andere artikelen met schreeuwende koppen over moord en verminking. Ik wist nu, en ik was er zeker van dat ik het de eerste keer ook moest hebben geweten ook al had ik het niet erkend, dat de gedrongen gedaante de gezochte moordenaar was. Het moest wel. Waarom zou hij anders die krantenartikelen uitknippen, als het niet voor zijn eigen plakboek was? Waarom zou hij die verhalen verzamelen als ze niet over hem gingen? Maar eigenlijk had ik geen behoefte aan die logica, want ik wíst gewoon dat de bewoner van deze bedompte flat de moordenaar was die door de politie werd gezocht. Noem het instinct, psychische herkenning of wat je wilt. Ik was ervan overtuigd, dat is alles. Ik had geen enkele twijfel.

En, overpeinsde ik, ik was hier nu omdat een innerlijk bewustzijn dat niets met logica of berekening te maken had me hierheen had gehaald. Ik bevond me immers niet langer in de wereld van rede of normaliteit; ik bestond op een andere plek waar gedachte – of de psyche – alles was. Deze man was mijn moordenaar. Híj had me vermoord en verminkt!

Mijn onstoffelijke lijf hield heel ineens op met trillen. Zelfs in mijn buitenlichamelijke toestand was ik verstijfd. En ik was verstijfd omdat ik zware voetstappen op het trapje buiten hoorde, het trapje dat vanaf de straat naar de flat afdaalde. Toen hoorde ik schuifelende voetstappen in het korte gangetje.

En ze stopten voor de deur.

20

Ik hoorde de sleutel knarsend omdraaien in het slot en vervolgens werd met enige moeite de deur opengeduwd, alsof hij opgezwollen of ontzet was. Een donkere gedaante schuifelde naar binnen, terwijl van achter hem nauwelijks licht binnenkwam. Het was nog wel licht buiten, maar het leek moeite te hebben deze plek onder straatniveau te bereiken. Even later ging de deur met een schrapend geluid van hout tegen verwrongen hout dicht en werd het interieur weer grotendeels in diepe schaduwen gehuld.

Een plafondlamp ging aan, maar ook al hing er alleen een kaal, stoffig peertje, het licht leek te worden opgeslokt door de somberheid in de kleine woning.

De gedaante bleef even bij de deur staan alsof hij mijn aanwezigheid bespeurde, en dat gaf me de kans om hem beter te bekijken. En ik was niet blij met wat ik zag, helemaal niet.

Als hij zich niet zo vreemd had uitgedost, denk ik dat zijn eigen beste vriend hem niet zou herkennen (hoewel ik betwijfelde of dit haveloze individu een vriend had, laat staan een beste, want naast zijn sjofelheid leek hij iets regelrecht onaangenaams uit te stralen. Of misschien deed mijn eigen kwetsbare verbeelding hem tekort, dacht ik op dat moment). Hij was niet lang, maar wel potig, en hij droeg een donkere, wijde regenjas die bijna tot op zijn enkels hing. Op zijn hoofd had hij een ouderwetse slappe deukhoed waarvan de brede rand aan de voorkant omlaag was getrokken om schaduw over zijn ogen te werpen. Om zijn gezicht – letterlijk óm zijn gezicht, want het ding bedekte alles behalve zijn ogen – droeg hij een dikke, marineblauwe gebreide das waarvan hij de uiteinden onder de voorpanden van zijn regenjas had gestopt.

De man zag eruit alsof hij een postkantoor wilde overvallen.

Roerloos bleef hij vlak bij de deur staan. Zijn brede maar afhangende schouders leken ontspannen, maar ik ving de glinstering van zijn ogen in de beschaduwde kassen op, weerspiegelingen van de lamp die heen en weer bewogen alsof ze ergens naar zochten. Een paar keer leken ze zich op mij te richten, maar na een tel gingen ze dan zoekend weer verder. Voelde hij mijn aanwezigheid? Zo ja, dan leek hij wel de enige te zijn die dat kon. Zelfs Primrose had me niet gevoeld, en ik had altijd gedacht dat kinderen heel gevoelig waren voor dat soort dingen. Kinderen en dieren. Toen de man plotseling een beweging in mijn richting maakte, deinsde ik haastig achteruit. Vanuit de duisternis onder zijn hoed leken zijn donkere, uitpuilende en wijd uit elkaar staande ogen recht naar mij te staren. Maar alweer gingen ze tot mijn opluchting langs me heen en staarde hij in de duisternis achter mij. Dit was één persoon van wie ik niet wilde dat hij me zag.

Hij draaide zich om met hetzelfde vreemde, snuffende geluid dat hij had gemaakt toen ik hier de vorige keer was en haalde een opgerolde krant uit een van de diepe zakken van zijn regenjas. Toen hij hem op tafel gooide, tilde de tochtvlaag de krantenknipsels op die er nog van de vorige avond lagen, en een of twee dwarrelden naar de vloer. De man vouwde de krant op het bureau uit, en terwijl hij de krantenkoppen bekeek maakte hij de knopen van zijn jas open.

Toen ik opzij stapte voor een beter uitzicht, zag ik dat de krant de late editie was van de Evening Standard, en de kop schreeuwde me toe: naam 4e slachtoffer bijlmoordenaar bekend.

Het leed geen twijfel dat ik het vierde slachtoffer was waar men naar verwees. In wat voor dimensie ik nu ook bestond, er kwam een soort helderziende gave bij kijken, en daarom was ik naar deze plek getrokken. Mijn moordenaar werd me getoond. Maar waarom? Was dit een straf voor vroegere overtredingen? Moest dit mijn persoonlijke hel zijn, dat mijn moordenaar aan me werd onthuld terwijl ik er niets mee kon doen? Mijn eigen foltering van de goden? Wat de reden ook was, ik was er niet blij mee.

De man had zijn regenjas nog niet helemaal uitgetrokken en boog zich over de krant heen. Hij drukte zijn knokkels op het bureau en had zijn hoofd zo diep gebogen dat hij er van achteren uitzag alsof hij helemaal geen hoofd had. Het leek erop dat hij het artikel onder de vette krantenkop las. Ik ging dichter naar het bureau toe, maar bleef wel uit de buurt van de gebogen gedaante. Ik wilde niet zo dicht bij hem zijn. Verdomd, ik wilde liever niet eens bij hem in de kamer zijn!

Ik zag een foto van mezelf bij het artikel staan, een bedrijfsfoto van een paar jaar geleden9*. Het was raar om over mijn eigen dood te lezen, en het brak mijn hart toen ik de kleinere foto van Andrea zag. Ze stond bij de deur van ons huis en het verdriet was duidelijk te zien op haar bleke gezicht; naast haar, met een arm beschermend om haar schouders, stond Oliver. Op de achtergrond zag ik Primrose, die verlegen om het been van haar moeder heen gluurde. Ik kon wel huilen voor hen allemaal.

*9 Toen we het bedrijf oprichtten hadden Oliver, Sydney en ik de geijkte foto’s nodig voor het zakenkrantje Campaign en voor onze eigen folder, dus het waren formele zwart-witfoto’s zonder een spoortje persoonlijkheid. Dit was er een uit die reeks, en de Evening Standard moest hem uit de fotoarchieven van het krantje of van ons bureau zelf hebben gekregen.

Plotseling griste de man de krant van tafel en smeet hem door de kamer, en het papier landde in een fladderende, verkreukelde hoop. Met een kwaad gebaar veegde hij vervolgens alle krantenknipsels van tafel, samen met de lange schaar die ik hem een paar dagen eerder had zien gebruiken. Hij sloeg op het hout en maakte alweer zulke afschuwelijk snuivende, neusophalende geluiden.

Ik dook uit de weg toen hij zich met een ruk omdraaide en een paar passen mijn kant op kwam. Stom genoeg voelde ik me kwetsbaar, ook al wist ik zeker dat hij me niet kon zien. Of misschien was het de angst dat zijn lichaam door mij heen zou dringen en ik zijn gevoelens zou moeten delen. Dat leek me om de een of andere reden heel ongezond.

Hij bleef staan en keek met zijn zwarte ogen speurend door de beklemmende kamer. Angstig ging ik nog een stukje achteruit, zocht een plekje in een donkere hoek en hield mijn adem in voor het geval hij me kon horen (ademen was niet nodig, maar iets in mij drong erop aan dat ik doorging zoals normaal; ik wist zeker dat als ik een hand op mijn hart legde, het nog steeds zou kloppen). Tot mijn opluchting zag de man niets, al staarde hij een paar onbehaaglijke seconden lang wel naar mijn hoek. Hij gromde vochtig, en ik vroeg me nogmaals af of hij misschien verkouden was, wat zou verklaren waarom hij zich nog niet van die regenjas en sjaal had ontdaan. Ik zou al snel ontdekken hoe het echt zat.

Hij draaide me de rug toe en beende naar de krant die hij op de vloer had gesmeten, en intussen trok hij zijn jas uit en liet hem van zijn schouders vallen. Toen hij zijn hoed afzette, zag ik dat zijn dunne, lichtbruine haar vet en sprietig was. Lange slierten haar aan de achterkant waren onder de das gestopt, en hier en daar zag ik kale plekken die het licht vingen, voor zover dat er was. Gebukt, waardoor de uiteinden van de sjaal omlaag bungelden, schoof hij de krant slordig bij elkaar en legde hem op tafel. Starend naar de voorpagina met de zwart-witfoto van mij en de kleinere afbeelding van Andrea, Oliver en Prim begon hij zijn dikke gebreide sjaal af te doen.

Ik raakte een beetje in paniek toen hij zich omdraaide en weer naar mij toe kwam terwijl hij dat deed. Maar hij bleef staan en gooide zijn sjaal op de met kranten en tijdschriften bezaaide bank. Ik was daar niet op voorbereid, en de sjaal zeilde dwars door me heen.

Op dat moment kon ik hem pas echt in het gezicht kijken. Of het gebrek daaraan, eigenlijk.

Het moet shock zijn geweest waardoor ik de eerste keer dat ik hem op deze mistroostige plek zag was vergeten, want nu herinnerde ik het me meteen. Nu zag ik hem weer, in al zijn afschuwelijke, obscene lelijkheid.

Eigenlijk leek zijn gezicht wel wat op het mijne nadat hij het doormidden had gehakt, waarschijnlijk met die bijl waar in de Standard over was geschreven. Maar mijn gezicht had tenminste nog iets gehad wat op een neus en mond leek, terwijl hier alleen een leegte was, een gapend niets waar gelaatstrekken hadden moeten zijn, een donker gat met rauw vlees langs de randen en iets diks en zwarts binnenin dat op een glinsterende naaktslak leek.

Hij was enorm groot, die open wond, een gapende muil met druipende slierten speeksel en die slak waarvan alleen de punt bewoog. Zijn zwarte ogen leken normaal, maar nadere inspectie onthulde dat ze iets ver uit elkaar stonden en bol waren als kikkerogen. En er lag een bepaalde glans in, een soort krankzinnigheid – nee, kwaadaardigheid – die gruwelijker was dan zijn misvorming.

Als geesten kunnen flauwvallen, dan is dat wat ik deed.

21

Vergetelheid.

Ik weet niet waar ik naartoe ging of wat er met me gebeurde. Het was een soort wegvagen van de geest, geactiveerd door het afschrikwekkende gezicht van die man... dat wezen. Ik was verloren op een plek waar tijd noch gedachten relevantie hadden.

En wat was ik, behalve geest? En misschien, net als bij leven, moet de geest zichzelf af en toe een tijdje uitschakelen. Misschien heeft zelfs de psyche herstel nodig.

Mogelijk was het ook gewoon een voorproefje van de ware dood die me nog wachtte. Of een overgangsfase tussen het bestaan en complete obliteratie in. Misschien bestond er geen hemel of hel, alleen maar een tijd van overpeinzing voordat de vergetelheid intrad. Ik had destijds geen idee.

Maar nu wel.

22

Op de dag van mijn uitvaart kwam ik weer boven water.

Ik had geen idee hoelang ik buiten westen was geweest en kon me ook geen dromen herinneren uit mijn bewusteloze toestand. Het enige wat ik me herinnerde was die vreselijke, bedompte kelderkamer. Maar nu waren er andere dingen die me bezighielden.

Ik hing rond op de stoep voor mijn huis, kijkend naar de verschillende voertuigen die werden geparkeerd en de mensen die uitstapten; voornamelijk vrienden en kennissen, maar ook een paar gezichten die ik niet kende. Kragen van regenjassen werden opgezet en paraplu’s werden uitgevouwen tegen de koude motregen die dwars door mij heen ging. Er konden geen auto’s pal voor het huis staan, want die plekken werden bezet door een lijkwagen en twee donkere limousines.

Mijn moeder arriveerde in een taxi, stapte uit en liep met gebogen hoofd maar waardige passen de oprit op. Hoofden draaiden mee en volgden haar, en ik hoorde het gemompel terwijl de identiteit van de kleine mollige vrouw in het zwart werd doorgefluisterd. Ik weet niet goed waarom ik zo lang buiten bleef. Misschien omdat ik wist dat het huis vol ongelukkige mensen was en ik hun verdriet niet wilde absorberen als ik per ongeluk contact maakte. Maar uiteindelijk kreeg ik toch een overstelpende behoefte om dichter bij Andrea en Primrose te zijn. Toen ik echter de oprit over zweefde, ging de voordeur open en kwamen er somber geklede figuren naar buiten. Voorop liep een lange, gebogen man met een zwarte pandjesjas en een antracietgrijze broek met een krijtstreepje; de uitvaartondernemer, nam ik aan. Hij werd gevolgd door Sydney Presswell, Andrea’s ouders (met wie ik altijd behoorlijk goed had kunnen opschieten), een paar reclamecollega’s en uiteindelijk Oliver, die met zijn arm om de schouders van een aangeslagen Andrea liep terwijl zij de hand van Primrose vasthield. Mijn dochter was bleek en had donkere kringen onder haar roodomrande ogen, terwijl Andrea’s gezicht schuilging achter een zwarte sluier. Ik kon alleen zien dat haar ogen neergeslagen waren.

Ik onderdrukte een plotselinge snik, ook al kon niemand me horen. Ik wilde naar hen toe rennen en hen allebei omhelzen, zeggen dat ik geen pijn had en die ook niet had gehad op het moment van mijn dood. Ik wilde hun laten weten dat ik bij hen was in hun verdriet. Maar om bij hen te komen, zou ik dwars door andere mensen heen moeten, dus bleef ik staan en keek van een afstandje toe terwijl ze naar de grote limousine achter de lijkwagen liepen. Op een met fluweel beklede verhoging in de lijkwagen stond een grote, duur uitziende kist van taxushout met een prachtige nerf; mijn favoriete houtsoort.

Ik kwam in de verleiding nog een laatste poging te doen om mijn lichaam op te eisen, mijn leven weer op te nemen... Denk je eens in hoe stomverbaasd iedereen zou zijn als het deksel van de kist openging en er een doodgewaande man uit klom. Maar ik wist dat het geen zin had. Mijn lijk zou ondanks pogingen van de uitvaartondernemer om het proces te vertragen al aan het ontbinden zijn, en ik zou er bepaald niet op mijn best uitzien.

Laat maar, zei ik tegen mezelf. Je kúnt niet meer terug.

Primrose, mijn ooit zo vrolijke kleine meid, werd in de limousine geholpen en ik vocht tegen een wanhopig verlangen om ook in te stappen. Maar hoe kleingeestig het ook klinkt, ik wist niet waar ik dan zou moeten zitten. Andrea was na Prim ingestapt, gevolgd door haar ouders en mijn moeder. En Oliver was er ook, op de passagiersstoel naast de bestuurder. Met zes personen plus bestuurder was de auto waarschijnlijk overvol, ook al nam ik niet veel ruimte in beslag.

De gasten kwamen ook in beweging, stapten in hun auto’s en startten de motoren. Grijze uitlaatgassen kringelden als spoken de koude, vochtige ochtendlucht in. Het regende niet meer, maar het was bewolkt en somber weer, perfect voor een begrafenis. De lijkwagen reed langzaam de straat uit, gevolgd door Andrea’s limousine en de andere auto’s. De stoet meerderde slechts lichtjes vaart toen ze de drukke hoofdweg op draaiden. Ik zweefde mee met de auto waarin Andrea en Primrose zaten en keek door de zijramen naar binnen om een glimp van hen op te vangen. Prim had haar gezicht tegen de zij van haar moeder gedrukt, en Andrea’s gezicht bleef verborgen achter de sluier. Niet dat het nog nodig was, maar ik werd eraan herinnerd hoe kostbaar een gezin voor een man is. Vrouw en kinderen staan hoger dan ouders, broers en zussen, en ze betekenden zo veel meer voor je. Zij bezitten jou en jij bezit hen, en dan niet op een egoïstische manier, maar in termen van verantwoordelijkheid. Ze maken een enorm groot deel van je uit en helpen definiëren wie je bent. En wederzijds vertrouwen is daarbij het bindweefsel. Onthoud dat ik dat gezegd heb.

Het viel me op hoeveel mensen, zowel andere bestuurders als voetgangers, met de begrafenisstoet rekening hielden. Twee oude mannen zetten respectvol hun hoed af toen de lijkwagen langsreed, maar de grootste verrassing was toen een jonge vent in een wijde broek en camouflagejack zijn achterstevoren staande honkbalpet afzette en snel een kruisje sloeg toen we langskwamen. Andere weggebruikers hadden opmerkelijk veel geduld met de traagheid van de stoet, en een buschauffeur weigerde zelfs in te halen terwijl er meer dan genoeg ruimte voor was. Ik moet toegeven dat die gebaren me ontroerden.

De rit ging door en het kostte me geen moeite om mee te zweven, slechts af en toe afzettend met mijn voeten op het asfalt. Maar de ellende die uit de limousine met mijn dierbaren sijpelde was tastbaar en ik begon niet alleen medelijden te krijgen met hen, maar ook met mezelf. Ik denk dat iedereen zich wel eens afvraagt hoe het zou zijn om op je eigen begrafenis te gast te zijn, maar ik kan je in alle eerlijkheid vertellen: het is helemaal niet leuk.

Het was een immense schok voor me toen de stoet voor een crematorium stopte.

Ze gingen me verbranden.

Dat had ik totaal niet verwacht. Maar waarom zou het uitmaken, als ik dood was? Ik weet het niet. Toch was het zo.

Misschien had ik nog niet helemaal geaccepteerd dat mijn leven voorbij was, dat ik niet meer in mijn lichaam terug kon. Ik zou iedereen de stuipen op het lijf jagen en jaren van operaties en plastische chirurgie tegemoet gaan, maar wat kon mij dat schelen? Alles om weer van vlees en bloed te zijn.

Nee. De verbranding van mijn vlees en botten betekende mijn einde. Mogelijk was ik gedoemd om de rest van de eeuwigheid over de aarde te dolen (of bij mijn huis rond te hangen) als entiteit, als schim of geest of spook; een verloren ziel, een boeman, een schrikbeeld, een dolend fantoom, een onstoffelijk wezen – er waren allerlei namen voor wat ik was geworden, maar ze leken geen van alle echt op mij van toepassing. En nu zou ik worden gereduceerd tot as, waardoor ik geen enkele binding meer zou hebben met de wereld die ik kende en er zelfs geen bewijs meer overbleef dat ik ooit had geleefd.

Andrea en ik hadden nooit over de dood gesproken, nooit plannen gemaakt voor degene die als eerste zou gaan. Ik was ervan overtuigd dat ik het in ons leven samen nooit over crematie had gehad, waarschijnlijk omdat je niet over dat soort dingen wilt nadenken wanneer je jong en gezond bent. Mogelijk had ik gewoon aangenomen dat ik op een dag zou worden begraven. Ik was immers katholiek, wel een slechte, dat weet ik, maar niemand had me ooit uit die club verbannen, en katholieken horen niet gecremeerd te worden. Of maakte dat niet meer uit? Waren de regels veranderd zonder dat ik het wist? Misschien had gewoon niemand de moeite genomen me daarover te informeren. Vroeger was op vrijdag vlees eten een grote zonde voor katholieken, maar nu helemaal niet meer. Misschien betekende een crematie niet langer automatisch dat mijn ziel zou worden verdoemd tot een eeuwigheid van hellevuur. Misschien waren dat soort dingen niet meer zo belangrijk. Net als wegblijven van de zondagse kerkdienst; een doodzonde, was me als kind door nonnen en priesters verzekerd. En masturberen. God, wat had ik me schuldig gevoeld. Maar de populairdere religies pasten zich aan, eeuwenoude dogma’s werden bijgesteld of simpelweg herroepen omdat de kerk bij de tijd moest blijven, mee moest veranderen met de huidige maatschappij waarin normen en waarden waren afgevlakt en moraliteit politiek incorrect was. O, hadden we je dat niet verteld? Sorry, maar het beleid is gewijzigd. Al diegenen die in de loop der eeuwen naar zij dachten doodzonden hadden begaan en zich daarover het hoofd hadden gebroken, zichzelf ervoor hadden bestraft, nou, ze zouden het wel begrijpen als ze het nirwana bereikten. Zijn er dan nog meer dingen die niet langer een doodzonde zijn? Daar kom ik nog op terug.

En dan vragen ze zich nog af waarom mensen tegenwoordig cynisch zijn over religie.

Maar goed, dat maakte mij op dat moment allemaal niet zo veel uit. Het was geen grote eyeopener voor me geweest dat ik na mijn dood geen hemel of hel had gevonden, dus waarom liep ik nu te klagen? O ja, ik was geërgerd omdat ik gecremeerd zou worden.

Het crematorium was een imposant maar tegelijkertijd ingetogen rood bakstenen gebouw te midden van prachtige gazons en glooiende heuvels. Een hoge toren, overduidelijk de schoorsteen, rees op uit de achterkant van het gebouw, en in de entreehal was een glazen deur met een elegant bordje KAPEL. Iedereen stapte uit de auto’s en volgde de kist, die respectvol op de schouders van vier mannen het crematorium in werd gedragen. Er hadden al andere auto’s voor de deur gestaan toen de stoet aankwam en buiten stonden groepjes mensen met gepaste eerbied te praten. Er kwam een nederig gevoel over me heen toen ik zag hoe groot de opkomst was. Ik had niet beseft dat zo veel mensen me mochten – er waren zelfs een paar zakelijke klanten van me – en de behoefte zouden voelen om hun respect te betuigen. Ik zag bekende gezichten die ik jaren niet had gezien: vrienden, kennissen, en zelfs mijn advocaat. Er waren ook een hoop gezichten die ik niet kende, waarschijnlijk aanhang. Het zien van al die rouwenden gaf me een brok in mijn keel. Weer kon ik wel huilen.

Ze liepen langzaam de kapel in, gedempt pratend, en ik wachtte op ruimte om ertussendoor te glippen. Ik had wel door de bakstenen muur kunnen gaan, maar om de een of andere reden wilde ik dit zo normaal mogelijk doen. Ik zweefde naar de voorste bank, waarvan ik wist dat daar de twee mensen zouden plaatsnemen die me het allerdierbaarst waren.

Andrea en Primrose zaten op de voorste rij tussen Andrea’s ouders en mijn moeder in. Prims arme ogen waren gezwollen van het huilen. Toen mijn vrouw haar sluier optilde, zag ik dat haar gezicht afgetobd en grauw oogde. Op de rij achter hen zaten Oliver en Sydney en personeel van ons bureau. Sydneys gezicht stond grimmig onbewogen, en Olivers oogleden oogden schraal alsof hij de afgelopen dagen ook veel had gehuild.

Midden voor in de zaal stond een eenvoudig altaar met een kleed en een houten crucifix erop, en daar ging ik op zitten. Ik wilde naar de gezichten van mijn vrienden en familie kijken en hen zwijgend voor hun komst bedanken. Er waren zeker honderd mensen gekomen. Ik werd vervuld van een droevige warmte, en plotseling hield ik van hen allemaal en miste hen. Kon ik maar met hen communiceren, overbrengen dat het goed met me ging, dat fysieke pijn je niet de dood in volgt. Dat gold eigenlijk voor de meeste fysieke sensaties, want ik voelde geen warmte of kou en had geen honger of dorst. En mijn vermoeidheid was er een van de ziel, zonder fysieke oorzaak. Alle andere gevoelens waren gewoonweg herinneringen.

Ik leunde achterover.

De dienst leek heel snel voorbij te gaan. Er werden geen psalmen gezongen, maar via het vrij aardige geluidssysteem werd muziek van Grieg en Beethoven gespeeld. Het klonk zacht en teder en leek bijna met opzet gecomponeerd om tranen op te wekken. De priester zei een paar woorden; dat ik een goed mens was geweest, ware het dan niet een heel religieus mens. Het feit dat hij me nooit persoonlijk had ontmoet, weerhield hem er niet van me te overladen met lof waarvan ik vond dat ik die niet verdiende en die hij waarschijnlijk toezwaaide aan alle overledenen, ongeacht wie ze waren. Tot mijn verbazing kwam Sydney naar voren lopen voor de grafrede; ik had verwacht dat Oliver degene zou zijn die een paar aardige woorden over me zei. Maar toen ik naar zijn verwrongen gezicht keek, vermoedde ik dat hij waarschijnlijk bang was om halverwege zijn speech in te storten en had hij het niet aangedurfd. We kenden elkaar al heel lang en hadden samen vele hoogte- en dieptepunten beleefd.

Ik zal Sydneys grootmoedige woorden over mij niet herhalen; laten we het erop houden dat er behoorlijk wat gesnik in de kapel klonk en er heel wat neuzen werden gesnoten. Andrea hield haar hoofd gebogen, waardoor ik haar gezicht niet kon zien. Primrose huilde de hele tijd zachtjes tegen de borst van haar moeder, met haar ‘stukje deken’ in haar hand zodat ze ermee over haar wang kon aaien. Dat stukje stof was alles wat er restte van het roze dekentje dat ze al sinds haar peutertijd overal mee naartoe nam. Na jaren van slijtage en wassen was de wol in stukken uiteengevallen, en uiteindelijk was alleen een deel van de zijden zoom overgebleven. Prim ging met dat restje om alsof het hele troostdekentje er nog was en nam het iedere avond mee naar bed, en tegenwoordig wreef ze er tijdens het duimen zachtjes mee langs haar wang en neus. Natuurlijk had ze het bij zich op deze dieptrieste dag, maar ik kon zien dat het haar weinig troost gaf.

Naast haar zat mijn moeder, met een stalen gezicht. Zoals gewoonlijk kreeg ik het gevoel dat ik haar had teleurgesteld, maar vandaag kon me dat geen moer schelen. Vandaag gaf ik alleen om de mensen die écht van me hielden.

Aan het eind van Sydneys sentimentele grafrede (hij prees me voor veel te veel buitengewone kwaliteiten) stond ik als een klein kind te janken, met mijn handen voor mijn gezicht. Ik denk dat iedereen zich wel eens afvraagt wat zijn vrienden over hem zouden zeggen als hij er niet meer was, en op deze ellendige herfstdag kwam ik daar achter. Sydneys woorden maakten me niet trots, maar net als voorheen juist nederig. De liefde voor mijn vrienden, stuk voor stuk in die kapel aanwezig vandaag, zwol binnen in me op tot ik bijna knapte. Het was een mooie en tegelijkertijd eindeloos verdrietige ervaring.

Het bleef een poosje stil nadat de priester de aanwezigen vroeg te denken aan mij en hoeveel ik voor hun afzonderlijke levens had betekend. Mijn gehuil zou de hele kapel hebben gevuld als ik te horen was geweest; een gênante vertoning. En toen kwam het ergste.

Ergens uit het zicht drukte iemand op een knop. De kist, die op een wagentje aan de zijkant van het altaar stond, begon achteruit te rollen terwijl de fluwelen gordijnen erachter soepel open gleden. Het gerommel van de wieltjes was minimaal en werd trouwens al snel overstemd door het muziekstuk dat mijn laatste reis begeleidde. Het was een modern stuk, maar het stak met kop en schouders boven alle tijdgenoten uit, en ik weet zeker dat Andrea het had gekozen omdat ze wist dat het een favoriet van me was. Een van de meest emotionele nummers ooit: ‘Everybody Hurts’ van rem. Het had altijd een brok in mijn keel en tranen in mijn ogen gebracht, maar god, op mijn eigen uitvaart stortte ik volledig in.

Ik rende achter de wegrijdende kist aan, jammerend van wanhoop. Verbrand me alsjeblieft niet, verbrand me alsjeblieft niet! Jullie weten niet wat jullie doen! Ik ben niet dood, ik ben niet dood!

Niemand hoorde me, en niemand zou het geloven. Maar bij God, ík geloofde het! Op dat moment dacht ik echt dat niets onherstelbaar of onomkeerbaar was. Ik was nog te redden, de situatie was niet hopeloos!

Ik bonsde met mijn vuisten op het deksel van mijn kist (vreemd genoeg gingen mijn handen nu niet door het hout heen; alsof mijn geest dat niet toestond, alsof ik nog steeds vasthield aan de realiteit die ik van vroeger kende) en riep dat ze moesten stoppen, dat ze mijn lichaam moesten redden. Natuurlijk besteedde niemand enige aandacht aan me.

De kist gleed bij me weg, en de duisternis achter de gordijnen beviel me niets. Zodra de kist uit het zicht verdween en de gordijnen dichtgingen, zou hij in een oven worden geschoven en met gasvuur worden verbrand. Daar wilde ik niet bij zijn. Dat werd de definitieve bevestiging van mijn lichamelijke dood, en daarna zou ik totaal verloren zijn. Het was misschien irrationeel, maar zolang mijn lichaam er nog was had ik het gevoel nog enige binding te hebben met de wereld die ik kende en waar ik van hield.

Maar de kist reed verder onder begeleiding van de rauwe, emotionerende stem van Michael Stipe en ik besefte dat dit echt het einde was van mij als persoon. Ik stortte me in volkomen wanhoop op de grond en toen ik smekend naar mijn gezin omkeek, zag ik alleen hun gezichten vol verdriet, hun tranen en hun schokkende schouders. Zelfs bij mijn moeder liepen de tranen over haar wangen. Sydney oogde stoïcijns, terwijl Oliver zijn hoofd had gebogen en zijn ogen gesloten. Nog nooit had ik mijn vroegere zakenpartner en vriend zo aangeslagen gezien.

Mijn hoofd zakte ook omlaag, en ik bleef op handen en knieën achter de verdwijnende kist zitten. Ik voelde dat de gordijnen dichtgingen en in gedachten zag ik de vlammen oplaaien. Over de rest wilde ik niet nadenken.

Ik was de laatste die de kapel verliet, hoewel de laatste levende die vertrok dat natuurlijk niet wist. Ik huilde overvloedig, stond mezelf die emotie toe, me ervan bewust dat ik nooit fatsoenlijk zou kunnen functioneren (hoe je dat in mijn huidige toestand ook moest opvatten) als ik die tranen niet had laten vloeien. Maar uiteindelijk had zelfs ik er genoeg van en verlangde ik weer naar mijn vrouw en dochter.

Toen ik door het middenpad liep, passeerde ik een oude man die net was binnengekomen om de programma’s van de dienst op te halen. Hij moest eind zeventig zijn en zo te zien – hij was gebogen en broos, met een gelige huid – had hij misschien binnenkort ook een serieuzere afspraak bij het crematorium. Ik kan me vergissen, maar ik weet zeker dat hij rilde toen ik langskwam, en toen ik me omdraaide leek hij recht naar mij te turen. Hij haalde zijn schouders een beetje op en bleef de papieren verzamelen, terwijl ik me afvroeg of mensen die zelf dicht bij de dood stonden mogelijk dingen konden zien of aanvoelen die anderen ontgingen. Maar ik had dringender zaken aan mijn hoofd. Misschien zou mijn aanwezigheid bij Andrea en Primrose hun onbewust troost bieden; ik kon alleen maar hopen en wensen.

De bezoekers hadden zich buiten al verspreid en overal werd gesproken, ware het op gedempte, respectvolle toon, en sommige mensen bekeken de kransen en boeketten die zorgvuldig tegen een muur waren uitgestald. Ik hoorde zelfs hier en daar wat ingehouden gelach, ongetwijfeld van opluchting omdat het ergste achter de rug was. Hopelijk was het een grappige, liefdevolle anekdote over mij die voor de jolijt zorgde. Ik wilde graag dat ze terugdachten aan de mooie tijden die we hadden beleefd. Maar tot mijn verbazing – en, moet ik tot mijn schande bekennen, tot mijn lichte ergernis – ging bijna geen enkel gesprek dat ik afluisterde terwijl ik behoedzaam tussen hen door zweefde over mij, wat een geweldige vent ik was geweest en hoe erg ze me zouden missen. Goed, ik werd wel genoemd, maar haast terloops. Het weer en de meest recente misleidingen van de overheid kregen meer zendtijd dan ik. Ik had geen gejammer en tandenknarsen verwacht, maar ik had wel prijs gesteld op wat meer woorden over die goeie ouwe Jim en zijn talent en gevoel voor humor, dat soort dingen. Misschien zouden er straks thuis aangenamere herinneringen worden opgehaald. Ik hoopte het.

Ik zag een of twee fotografen en mensen met notitieblokjes en opnameapparatuur staan, ongetwijfeld verslaggevers van regionale en landelijke kranten. Niet mijn dood was het grote nieuws, maar het feit dat ik een van de vier slachtoffers was van dezelfde moordenaar. De seriemoordenaar was het echte nieuws, maar mijn uitvaart zou wat extra ruimte in de krant vullen. Er liep een man rond die foto’s maakte van de gasten, maar hij zag er anders uit dan de andere fotografen; hij had de moeite genomen om een donker pak met zwarte stropdas aan te doen. Ik vermoedde dat hij een politiefotograaf was die hoopte foto’s te kunnen maken van iemand die zich verdacht gedroeg, een einzelgänger, iemand die niet bij de normale begrafenisgasten hoorde. De politie was ook hier op zoek naar de moordenaar, en ik begon zelf de gasten ook wat beter te bekijken.

Ik ontdekte niemand die hier niet thuis leek te horen, maar ik zag wel de twee rechercheurs die op de plaats delict in het hotel waren geweest. Coates en Simmons, als ik het me goed herinnerde. Toen ving iemand anders mijn blik: een eenzame gedaante op een kleine grasheuvel onder een boom, die volkomen stil naar het gebeuren stond te kijken. Maar dit was het vreemde.

Hoewel hij op minstens driehonderd meter afstand stond, wist ik op de een of andere manier zeker dat hij recht naar mij keek. Hij was lang, maar zijn gedaante was onduidelijk, een beetje verbleekt, alsof hij een vervaagde kleurenafdruk op dunne film was. Desondanks had hij iets bekends. Ik wist dat ik hem eerder had gezien, ik kon me alleen niet herinneren waar.

Terwijl ik naar hem keek, hief hij een hand alsof hij naar me zwaaide. Toen was hij weg. Verdwenen. Een echte geest, zou je kunnen zeggen.

23

Andrea hield geen echte wake voor me. Het was meer een exclusieve receptie bij ons thuis, met slechts een paar geselecteerde gasten van alle mensen die in de kapel waren geweest. Ik begreep het volkomen. Welke vrouw zat er nu te wachten op een grootschalige herdenking terwijl haar man op zo’n gruwelijke manier was vermoord? Zelf was ik er ook niet voor in de stemming. Het enige wat ik wilde was dicht bij Primrose zijn, mijn onzichtbare armen om haar heen slaan en in haar oor fluisteren: ‘Maak je geen zorgen om papa.’

Het was een gepast sombere affaire, en tot mijn opluchting en vast ook die van Andrea begonnen de gasten zich al snel te verontschuldigen en te vertrekken. Hier in huis was ik in elk geval wel het onderwerp van de meeste gesprekken, vooral wanneer die tussen mijn vrouw en de gasten gingen. Ik ving wat aardige opmerkingen over mezelf op en begon te zwelgen in de realisatie dat ik een behoorlijk fijne vent was geweest, een briljante art director die ook nog eens slimme slogans kon verzinnen en een goed gevoel voor humor had. Ik begon mezelf wat meer te mogen... of eigenlijk mijn vroegere zelf. Sydney Presswell was een van de eersten die vertrok, en ik glimlachte. Typisch Sydney: het werk ging boven al het andere, zelfs de dood van een vriend en collega. Het was immers een doordeweekse dag (hoewel ik geen idee had welke) en ik bewonderde hem wel om zijn pragmatisme. Ik vroeg me af of Sydney en Oliver nog steeds wilden proberen die nieuwe bankklant binnen te halen, maar concludeerde dat er geen tijd zou zijn om een nieuw creatief team aan te trekken, het te briefen en eersteklas werk te laten produceren. Misschien zouden ze het plan vergeten, uit respect voor mij. Ollie zou in deze gemoedstoestand in elk geval beslist niet in staat zijn ermee door te gaan.

Andere gasten vertrokken niet lang daarna, en ik ging op de trap bij de voordeur zitten en keek hen na. Hoewel lang niet alle bezoekers van mijn uitvaart in het huis waren uitgenodigd, was de woonkamer propvol geweest en waren een paar gasten naar de keuken uitgeweken. Ik had door de woonkamerdeur een oogje gehouden op Primrose terwijl zij in een leunstoel bij haar opa op schoot zat. Ze was bleek en haar wangen waren smoezelig van de weggeveegde tranen. Ik zag dat mijn moeder niet was meegekomen vanuit het crematorium. Kennelijk had ze van iemand een lift gekregen of had ze zich, en dat was waarschijnlijker, onderweg bij een metrostation of taxistandplaats laten afzetten. Andrea was een toonbeeld van kracht; ze liep van groep naar groep om te zorgen dat iedereen iets te eten – kleine sandwiches en vol-au-vents – en genoeg sherry of sterkedrank, thee of fris had. Af en toe zag ik Oliver even troostend in haar arm knijpen, en ik dankte hem in stilte omdat hij er voor haar was. Onze ruzie leek nu zo zinloos, zo onbelangrijk, en ik had er ontzettend veel spijt van dat we op zo’n onaangename manier uit elkaar waren gegaan.

Andrea praatte even zachtjes met Primrose, pakte haar hand en leidde haar de woonkamer uit. Ik duwde me tegen de muur (of bijna erdoorheen, eigenlijk, want ik had mijn nieuwe vaardigheden nog steeds niet helemaal onder de knie), zodat ze langs me heen konden zonder me aan te raken. Nu zag ik hun vage aura’s van dichtbij en ze waren mat, grijzig van kleur, zonder levenslust. Ik had niet geweten dat ellende zo tastbaar kon zijn. Zodra ze langs me heen waren, volgde ik hen naar Prims vrolijke slaapkamertje met posters van Shrek en De Kleine Zeemeermin, een boekenkast vol vrolijk gekleurde boeken, netjes gerangschikte poppen – een heleboel poppen – op een grenen kast, geel behang met blauwe bloemetjes en blauw met gele gordijnen. Meestal vrolijkte ik ervan op als ik hier naar binnen liep – zelfs de kleine Ventolin-inhalator op het nachtkastje bedierf die stemming niet – maar vandaag was geen normale dag. De tranen begonnen weer te stromen zodra Prim op het smalle bed zat en Andrea troostende woorden mompelde en haar schoentjes uittrok.

‘Waarom moest papa doodgaan, mama?’ vroeg Prim met een klein, klaaglijk stemmetje.

Ik kan wel doorgaan en je alles vertellen wat Andrea antwoordde en welke vragen Primrose nog meer stelde, maar dat zal ik niet doen. Laten we het erop houden dat de strekking deze was: Waarom heeft God de op één na belangrijkste persoon in mijn leven weggenomen? Waarom is God zo wreed? Is papa gelukkig waar hij nu is, en zo ja waarom? Mist hij ons? Komt hij ons binnenkort ophalen? Het is niet alleen hartverscheurend om dat te vertellen, het is ook zielverscheurend. En toepasselijk, denk je misschien. Want er zijn geen goede antwoorden op die vragen, en niets kan de pijn van nabestaanden wegnemen of zelfs maar verlichten. Ik begon heel boos te worden. Niet alleen had ik geen tevredenstellende antwoorden op die vragen – en ik had altijd geloofd dat je de waarheid over alles zou ontdekken als je het aardse eenmaal verliet – maar ik zou Prim niet eens kunnen geruststellen als ik ze wel had. Ik tastte zelf volkomen in het duister over mijn toestand, mijn toekomst en mijn doel. O ja, mijn doel. Ik geloofde wel dat er een reden was voor mijn toestand – álles had een reden, een betekenis, noem het wat je wilt – maar ik had geen idee wat die bij mij was. En dus, zoals ik al zei, werd ik boos.

Ik ijsbeerde door de kamer, tierend in mezelf, terwijl Andrea zachtjes over het voorhoofd van onze dochter aaide. Ze zocht Prims lievelingsteddybeer op, Snowy, en stopte hem in haar armen. Ik staakte mijn getier om Andrea en Primrose te omhelzen, gefrustreerd omdat ik ze niet heel stevig kon vasthouden. Ik denk niet dat ik ooit meer van ze gehouden had als op dat moment. Toch drong hun stemming tot mij door, en ik had nooit eerder zulke wanhoop gekend.

Uiteindelijk omhelsde Andrea Primrose nog een keer, gaf haar een zoen en liet haar achter op het bed met Snowy tegen zich aan en haar ogen dicht om te gaan slapen. Maar waar was haar troostdoekje, haar stukje deken? Ze zou het nodig hebben als ze wakker werd, maar waar ik ook keek, ik kon het rozige stukje zijde nergens vinden. Ik wist zeker dat ze het bij zich had gehad in de kapel en besefte dat het nog in haar jaszak moest zitten, beneden in de gang. Ik riep naar Andrea, die op haar tenen naar de deur liep, maar natuurlijk hoorde ze me niet. Omdat ik het ding zelf niet kon gaan halen, kreunde ik van frustratie en riep nog een keer tevergeefs naar mijn vrouw. Nooit eerder had ik me zo nutteloos gevoeld.

Andrea bleef met haar hand op de deurknop staan en keek om naar Primrose. Onze dochter sliep al, uitgeput door het trauma van de afgelopen paar dagen. Mijn vrouw verliet de kamer en sloot zachtjes de deur achter zich.

Ik ging op de vloer naast haar bed zitten en deed alsof ik Prims haar en rug streelde, bijna gelovend dat ik haar kon voelen terwijl ik troostende woorden fluisterde in de hoop dat ze op de een of andere manier tot haar door zouden dringen, of in elk geval het gevoel erachter. Al vrij snel begon ze zachtjes te snurken, maar ik bleef bij haar, bleef fluisteren, vertelde haar steeds opnieuw hoeveel ik van haar hield en dat ze niet bang moest zijn, dat het goed ging met papa en dat hij bij haar was, ook al kon ze hem niet zien. Op enig moment trilden haar oogleden en mompelde ze ‘papa’, maar ze was al snel weer weg, diep in slaap, langzaam en onbewust vrede sluitend met mijn dood. Eén dag tegelijk, zei ik tegen haar. Uiteindelijk komt het wel goed. Je zult me altijd missen, hoop ik, maar de pijn zal minder worden en uiteindelijk vervagen. Nooit helemaal, maar genoeg om zonder dit verpletterende hartzeer met je leven door te gaan. God, ik hield zo veel van haar, en de gedachte aan wat ik verloor was hartverscheurend.

Hoewel ik zelf niet moe was, sloot ik mijn ogen, er tevreden mee om gewoon een tijdje bij haar te zijn. Uiteindelijk ging haar borst ritmisch op en neer en verslapte haar greep op Snowy toen ze dieper in slaap viel. Ik opende mijn ogen en keek uit het raam. Het begon donker te worden.

Ik stond op, gaf Prim nog een laatste gesimuleerde kus, liep naar de deur en ging erdoorheen. Even was er die vreemde sensatie van osmose door lucht en atomen (ging ik eigenlijk door de lucht tússen de atomen, vroeg ik me af toen ik eraan dacht dat niets in deze wereld van ons – van jullie – echt massief is; misschien is dat het geheim van onstoffelijke geesten die door schijnbaar massieve muren of deuren gaan), het gevoel dat ik deel uitmaakte van de deur zelf, en toen stond ik op de overloop voor de slaapkamer van mijn dochter. Ik hoorde nog geroezemoes van stemmen beneden, maar het leek erop dat de meeste gasten al waren vertrokken. Er viel een stilte, en toen hoorde ik weer stemmen. Een ervan was die van Andrea. Ik liep naar de trap toe. In plaats van te zweven, daalde ik de treden een voor een af alsof mijn leven normaal was, alsof ik Prim net een verhaaltje voor het slapengaan had voorgelezen en klaar was voor een wodka-tonic of misschien een glaasje brandy voor het eten. Dat zou fijn zijn geweest. Dat zou zó fijn zijn geweest. Maar dat was niet de werkelijkheid. Nee, verbazing, schok, wanhoop en ellende waren de werkelijkheid. Mijn vroegere leven was nog niet helemaal klaar met me.

Ze zoenden. Andrea en Oliver stonden in elkaars armen en zoenden elkaar.

Ik verstijfde met open mond.

Dit was geen condoleancekus. Het was geen platonische kus tussen oude vrienden. Het was een uitgehongerde, wellustige kus. Met tongen. Het soort kus dat Andrea en ik elkaar al drie of vier jaar niet meer hadden gegeven.

Ik kon mijn ogen niet geloven. Ik staarde door de open deur de woonkamer in en mijn knieën begaven het bijna. Dit was niet waar. Dit kón niet waar zijn. Mijn vrouw en mijn beste vriend. Terwijl ik amper vijf minuten dood was. Was ik gek? Had het verlies van mijn lichaam me eindelijk gek gemaakt? Dit kon niet waar zijn.

Ze stapten achteruit, en het was slechts een schrale troost dat Andrea degene was die Oliver wegduwde.

‘Nee, dit kan niet,’ zei ze ademloos. ‘Dit is niet goed. Niet zo snel al.’

Niet goed. Niet zo snel al? Waar had ze het verdomme over? Dit was... Het was obsceen!

‘Sorry, Andrea.’ Hij liet haar niet los. ‘Ik kon niet langer wachten. Het zijn zulke zware dagen geweest.’

‘Hoe denk je verdomme dat het voor mij is geweest?’ zei ze kwaad. ‘Ik heb nooit... nooit zoiets als dit gewild.’

Hij leek ongerust, maar betrekkelijk kalm vergeleken met Andrea. Toch liet hij haar nog steeds niet los.

Ze zette haar handen tegen zijn borst. ‘Ik hield van hem, Oliver. Begrijp dat dan. Ik hield nog steeds van hem.’ Haar stem sloeg een beetje over.

‘Ja, dat weet ik.’ Hij keek haar doordringend aan. ‘Maar het was niet hetzelfde. Het was met hem nooit zoals het tussen ons is. Zelfs toen je pas met Jim was, hield je nog steeds van mij.’

Hij probeerde haar weer naar zich toe te trekken, maar Andrea verzette zich. Ik wenste dat ze dat een paar minuten geleden ook had gedaan.

‘Primrose kan naar beneden komen,’ zei ze terwijl ze zwakke pogingen deed om zich van hem los te maken.

‘Die slaapt de slaap der doden. Sorry, stomme woordkeus. Maar die arme kleine is uitgeput. Ze slaapt de hele nacht door als je haar laat liggen.’

Eindelijk wist Andrea zich te bevrijden. Oliver probeerde haar weer beet te pakken.

‘Néé!’

Oliver schrok van haar heftige tegenwerping en deed een pas achteruit. ‘Oké, Andrea.’ Hij hield zijn stem gedempt, alsof hij toch bang was om Primrose te wekken. ‘Het is gewoon moeilijk om bij je uit de buurt te blijven terwijl jij zo veel meemaakt.’

‘Is dat niet ironisch?’ Ze spoog die woorden vol minachting uit, maar ik wist dat ze evenzeer tegen zichzelf als tegen mijn zogenaamde vriend gericht waren. ‘Wat we doen is walgelijk.’

Nou, op dat punt was ik het met haar eens.

‘Dat meen je niet, Andrea. Dat hij op zo’n vreselijke manier aan zijn einde is gekomen, betekent nog niet dat wat wij hebben niet goed is.’

Goed? Vond hij mij bedonderen iets goeds? Daarnet had ik mijn ogen niet geloofd, maar nu geloofde ik mijn oren niet. Die hypocriete, bedrieglijke smeerlap praatte zijn verraad goed.

‘Maar...’

Hij schudde zijn hoofd om haar de mond te snoeren. ‘Net had je me nog nodig. Dat waren je echte gevoelens, Andrea.’

‘Ik heb je nu ook nodig, maar daar gaat het niet om. Het is te snel, het is verkeerd.’

‘Hoelang moet ik wachten?’

‘Ik... Ik weet het niet, Oliver. We moeten het tijd geven. En we moeten ook aan Primrose denken.’

‘En onze vrienden? Je vader en moeder? Zíjn verschrikkelijke moeder?’

Mijn verschrikkelijke moeder? Alleen ík had het recht om haar zo te noemen.

‘We moeten voorlopig doen wat gepast is.’

‘Je bent altijd van me blijven houden, toch?’ Zijn ogen waren groot, zijn wenkbrauwen opgetrokken. De beproefde Oliver-de-lieve-kleine-jongen-blik. Die mislukte nooit. Ik had hem die blik heel vaak zien gebruiken, op mannen zowel als vrouwen, ware het dan onder andere omstandigheden. Had ik hem echt ooit gemogen?

‘We zouden het er niet eens over moeten hébben. Hij was je beste vriend. Voel je je dan niet schuldig?’

‘Natuurlijk wel! Ik heb me altijd schuldig gevoeld!’ Oliver was nu ook kwaad. ‘Maar je had me om te beginnen al nooit moeten verlaten. Jij hebt Jim tegen mij gebruikt.’

‘Wat een onzin! Hoe kom je daar nou bij!’ Andrea keek in de richting van de trap alsof ze bang was dat ze onze dochter had gewekt. Even leek ze recht naar mij te kijken.

Toen ging de deurbel, waar we alle drie van schrokken.

Andrea deed open. Op de stoep stonden rechercheurs Simmons en Coates. Ze moesten de begrafenisauto’s zijn gevolgd naar het huis en buiten hebben gewacht totdat ze dachten dat iedereen was vertrokken.

De langste van de twee, Simmons, leek de zegsman te zijn. ‘Sorry dat we u lastigvallen op zo’n treurige dag, mevrouw True, maar is Oliver Guinane hier nog? We hebben een tijdje gewacht of hij zou vertrekken, zodat we u niet hoefden te storen.’

Andrea keek met open mond van verbazing achterom. Oliver stond in de deuropening naar de woonkamer, een meter bij mij vandaan.

‘Het is al goed, Andrea,’ zei hij. ‘Ik regel dit wel.’ Zijn stem klonk kalm, maar het ontging me niet dat er een vreemde klank in zat. Niet meer dan logisch, neem ik aan, als twee nors ogende politiemannen je willen spreken. ‘Kan ik u helpen?’ vroeg hij beleefd. Nu zag ik pas hoe bleek hij was.

‘Ja, meneer. Rechercheur Simmons en rechercheur Coates. We hebben u afgelopen maandag in het hotel gesproken.’

‘Natuurlijk.’ Oliver knikte naar hen allebei.

‘Mogen we even binnenkomen?’ vroeg Simmons beleefd aan Andrea.

Ze aarzelde, maar niet lang. ‘Ik... Ja hoor. Maar mijn dochter ligt boven te slapen.’

‘We zullen heel stil zijn. We moeten meneer Guinane alleen een paar vragen stellen.’

Andrea opende de voordeur verder en stapte opzij om de twee politiemannen binnen te laten.

Simmons en Coates bleven in de gang staan en leken opgelaten, maar af en toe gingen hun blikken naar Oliver.

‘Zoals u waarschijnlijk weet, mevrouw True, werken rechercheur Coates en ik aan de zaak van uw man.’

Ze knikte. ‘Ik zag u op de uitvaart.’

‘Ik hoop dat we niet opdringerig waren.’

‘Nee. Anders dan de mensen van de pers.’

‘Ja.’ Simmons dacht daar even over na. ‘Verslaggevers zijn soms irritant. Maar er is niet veel wat wij daar als politie tegen kunnen doen. Persvrijheid en zo.’

‘Het geeft niet, het is niet uw schuld.’ Ze keek naar Oliver, die nog steeds bij de deur naar de woonkamer stond. ‘Waarom wilde u Oliver spreken?’

Andrea kwam nerveus op me over, waarschijnlijk vanwege wat mijn vroegere vriend en zij een paar minuten eerder nog hadden uitgespookt.

‘Eh, ik denk dat dat voorlopig tussen ons en meneer Guinane moet blijven.’ Dit werd gezegd door de kleinere man, rechercheur Coates. ‘Het zijn alleen maar een paar eenvoudige vragen, niets formeels. Het zou niet lang moeten duren.’

Andrea keek vragend naar Oliver, die bij de deur was weggestapt.

‘Ik heb er geen bezwaar tegen als Andrea erbij is. Zullen we naar binnen gaan?’ Hij gebaarde naar de zitkamer.

‘Eh, nee, meneer Guinane.’ Simmons weer. ‘We kunnen natuurlijk binnen praten, maar het lijkt me niet gepast als mevrouw True erbij is.’

Er werden korte, ongeruste blikken gewisseld tussen Andrea en Oliver. Oliver wilde protesteren, maar Andrea was hem voor.

‘Het geeft niet, rechercheur,’ zei ze. ‘Ik ga wel even naar mijn dochter en blijf bij haar tot u zegt dat ik beneden kan komen.’

‘Het zou niet al te lang moeten duren,’ beloofde Simmons deze keer.

Ik was niet voorbereid op het volgende moment. Andrea beende dwars door me heen en ging de trap op, en ik bezweek bijna onder het gewicht van haar emoties. Ze was verward en onverwacht bang, en dat allemaal met een kolkende onderstroom van verschrikkelijk verdriet. Gelukkig liep ze snel door en beklom met vermoeide passen de trap.

Beide rechercheurs keken Oliver aan.

‘Zullen we naar binnen gaan, meneer?’ zei Coates, die met een glinstering in zijn ogen naar Oliver keek.

Oliver liet de beide mannen voorgaan en liep achter hen aan. Ik volgde.

Hij gebaarde naar de bank, en de politiemannen namen plaats. Ik was niet in de stemming om te gaan zitten, want ik was nog steeds pissig. Ik wilde mijn ex-vriend en partner bij zijn keel pakken en hem ter plekke wurgen. Ik wilde hem tot pulp slaan en haalde zelfs een paar keer naar hem uit, al ging ik natuurlijk dwars door hem heen alsof hij een hologram was. Ik tierde. Ik schopte hem waar het echt pijn had moeten doen, maar hij merkte het niet eens. God, ik wilde hem vermoorden!

Maar ik kon alleen maar wachten en meeluisteren. Het gesprek ging ongeveer als volgt:

Simmons: ‘Meneer Guinane, laatst vertelde u ons dat u in de nacht van de moord op James True het hotel hebt verlaten en naar huis bent gegaan.’

Oliver: ‘Ja.’

Simmons: ‘Maar een buurman van u, een vroege vogel die zijn hond uitliet in de tuin bij de appartementen, zei dat hij u rond zes uur ’s morgens de gemeenschappelijke hal in zag lopen.’

Oliver: stilte.

Coates: ‘U ging met lege handen naar binnen, dus u was niet even melk of een ochtendkrant gaan halen.’

Oliver: ongemakkelijke stilte.

Simmons: ‘Wilt u uw oorspronkelijke verklaring veranderen, meneer?’

Oliver: ‘Ik kon niet slapen. Ik was een beetje opgefokt. U weet dat Jim en ik aan een belangrijke campagne voor een potentiële klant werkten? Het is moeilijk om je te ontspannen als je de halve avond overtuigende ideeën hebt zitten bedenken.’

Coates: ‘Dus u verliet de hotelsuite betrekkelijk vroeg? Op zaterdagavond, bedoel ik?’

Oliver: ‘Nou, ook weer niet zó vroeg. Het moet rond middernacht zijn geweest. Maar ik heb niet op mijn horloge gekeken.’

Coates: ‘Iemand hoorde u heftig ruziemaken met James True...’

Oliver: ‘Heftig is niet het juiste woord. We hebben af en toe creatieve meningsverschillen. Dat hoort bij het vak en het is nooit serieus.’

Simmons: ‘De nachtportier van het hotel zei dat de ruzie extreem serieus klonk toen hij bij het ophalen van de ontbijtbestellingen langs uw kamer kwam.’

Oliver: ‘Dan vergist hij zich. We waren misschien een beetje luidruchtig, maar er zijn geen klappen gevallen of zoiets.’

Coates: ‘Was er niet ook nog een belangrijk zakelijk geschil tussen u beiden?’

Oliver: ‘We waren het oneens over een ophanden zijnde fusie met een groter bureau – ik was voor, Jim was tegen – maar dat was amper een reden voor moord, als u dat suggereert.’

Simmons: ‘We suggereren op dit moment helemaal niets.’

Coates: ‘U en True’s vrouw waren toch ooit geliefden?’

Oliver: ‘Goeie god. Heeft iemand op kantoor geroddeld? Onze relatie was jaren geleden, voordat Jim en Andrea trouwden. Ik heb samengewoond met Andrea voordat ze voor Jim koos. Sindsdien is er niets meer tussen ons.’

Ik: Ha!

Simmons: ‘Weet u dat heel zeker, meneer Guinane?’

Oliver: ‘Natuurlijk weet ik dat verdomme zeker.’

Simmons: ‘Nou, dat parkeren we even.’

Ik: Nee, vraag door. Hij liegt!

Coates: ‘Net zei u dat u opgefokt was. Kwam dat door drugs, meneer?’

Oliver: ‘Wat?’

Coates: ‘Gebruikt u drugs?’

Oliver: ‘Nog meer geklets van kantoor?’

Simmons: ‘We hebben gehoord dat uw drugsgebruik dermate ernstig was dat het in de loop der jaren meermaals voor problemen heeft gezorgd, vooral met meneer True.’

Oliver: ‘Dat is een hele tijd geleden. Ik gebruikte marihuana, een beetje coke, niks echt zwaars. Maar nu ben ik clean. Toen ik opgefokt zei, bedoelde ik gewoon opgefokt van boosheid.’

Coates: ‘Hebt u wel eens van een Rudolf gehoord, meneer Guinane?’

Oliver: ‘Waar hebt u het over?’

Coates: ‘Rudolf, u weet wel, het rendier met de rode neus.’

Oliver: ‘Waar wilt u naartoe?’

Coates: ‘Nou, een duidelijk teken dat iemand veel coke gebruikt, is dat de punt van de neus een beetje schraal kan worden. Niet heel rood, niet knalrood. Je ziet het wel eens bij beroemdheden op tv als hun make-up eraf is gesleten. Het valt niet heel erg op, gewoon een klein rood puntje. Zoals bij u.’

Oliver: ‘Wat een onzin! Dat spul gebruik ik al jaren niet meer.’

Ik: Waarom lieg je, Ollie? Wat verberg je nog meer, naast die verhouding met mijn vrouw?

Coates: ‘Echt niet?’

Oliver: ‘U hebt het misschien niet in de gaten, maar ik heb deze week een goede vriend verloren. Ik heb lopen huilen, geloof het of niet.’

Simmons: ‘Waarom had u afgelopen zaterdagavond ruzie met James True?’

Oliver: ‘O, gaan we het daar weer over hebben? Het was een kleinigheidje, een meningsverschil tussen vrienden. Jim dacht dat ik weer cocaïne gebruikte.’

Coates: ‘Ach, dus u gebruikt toch nog drugs.’

Oliver: ‘Dat zeg ik niet. Ik heb niks toegegeven. Maar luister, geloven jullie nou echt dat ik mijn beste vriend en zakenpartner zou vermoorden? Ik dacht dat hij het slachtoffer was van een seriemoordenaar?’

Simmons: ‘Het kan ook allemaal zo zijn opgezet. Een copycat-moord. Als iemand een ander uit de weg wilde ruimen zonder zelf verdacht te worden, zou hij zijn motief kunnen verstoppen tussen een reeks van gelijksoortige moorden en zo de seriemoordenaar ervoor op kunnen laten draaien. Helaas voor de schuldige partij was de moord op meneer True niet helemaal hetzelfde als de vorige moorden. Niet exact dezelfde modus operandi, begrijpt u.’

Oliver: ‘Ik snap het niet.’

Simmons: ‘In de eerste drie zaken waren de slachtoffers al enige tijd dood voordat hun lichamen werden verminkt. Hoewel er bij die gevallen een zekere hoeveelheid bloed lag vanwege de verminkingen, was het niet ver verspreid. In het geval van James True vond de verminking onmiddellijk na de dood plaats of zelfs even ervoor, voor zover wij kunnen bepalen. Daarom lag er bij hem meer bloed dan bij de vorige drie slachtoffers; zijn bloed was nog niet gaan stollen.’

Oliver: ‘Dus dan zal de moordenaar waarschijnlijk ook onder het bloed hebben gezeten.’

Coates: ‘U... Ik bedoel de dader zou meer dan genoeg tijd hebben gehad om zich op te knappen. De hele nacht, in feite. En natuurlijk kan hij beschermende kleding hebben gedragen; een plastic jas, handschoenen, dingen die naderhand gemakkelijk verstopt of weggegooid kunnen worden.’

Oliver: ‘Beschuldigen jullie me nu van moord? Zo ja, dan zeg ik niks meer zonder dat mijn advocaat erbij is.’

Simmons: ‘We beschuldigen u helemaal nergens van, meneer Guinane. Althans, voorlopig nog niet. Maar we zullen u in de komende dagen nog eens willen horen, waarschijnlijk op het bureau van New Scotland Yard, dus als u denkt een advocaat nodig te hebben, dan stel ik voor dat u er zo snel mogelijk een benadert.’

Oliver: ‘Dit is belachelijk! Totaal gestoord!’

Simmons: ‘Zorg gewoon dat u beschikbaar voor ons bent, meneer. Dat is voorlopig alles.’

Dat ik Oliver en Andrea zoenend had aangetroffen, had me gesloopt en verzwakt (en het zou nog erger worden). Nu Oliver min of meer beschuldigd werd van mijn moord stond ik volkomen paf. Dat was onmogelijk! Niet Ollie. Niet mijn beste vriend. Nee! Dat kon niet kloppen! Maar... hij had me bedrogen met Andrea. Ik was pas een paar dagen dood, en hij stond hartstochtelijk te zoenen met mijn vrouw in mijn eigen huis. Hoelang duurde hun verhouding al? Een paar weken, een paar maanden... een jaar? Ik had geen idee, had er niets van gemerkt. Andrea zou me dit toch niet aandoen? Maar ze had eerst van Oliver gehouden, dus misschien was die vonk nooit werkelijk uitgedoofd. O, lieve god, hoeveel moest ik nog verdragen? Was ze me ooit trouw geweest?

Ik zakte letterlijk in elkaar, met gebogen knieën en schouders; ik zou zijn ingestort als ik het gewicht van mijn fysieke lichaam had gedragen. Ik voelde me leeg, futloos. Maar de twee rechercheurs gingen weg, en ik wilde meer horen. Ik wilde horen wat ze tegen elkaar zeiden als ze buiten gehoorsafstand van de verdachte waren, dus volgde ik hen naar buiten en bleef vlak achter hen terwijl ze naar hun auto liepen, die verderop geparkeerd stond.

‘Hoe wist je dat, van die drugs?’ hoorde ik Simmons vragen.

‘Goeie ouwe Rudolf,’ antwoordde Coates. Zijn zwarte haar was heel kort geknipt. Hij had een gedrongen bouw en zag er stoer uit, maar niet zo keihard als zijn ijzige collega.

‘Kom op, Danny. Een Rudolf? Wat was dat nou voor lulkoek?’ Simmons, een man met een scherpe, snavelachtige neus, had duidelijk geen geduld met zijn collega.

‘Insider info,’ liet Coates hem weten. ‘Maar dat kon ik Guinane niet vertellen.’

‘Ben je bij hun reclamebureau geweest?’

‘Dat zou je kunnen zeggen.’

‘Zonder mij? Ik dacht dat we een team waren?’

‘Ik heb een bron, Nick.’

‘Hou je niet van den domme. Hoe zit het met die toestand tussen Guinane en True’s vrouw? Ook weer insider roddels?’

‘Nou, dat zou ik geen roddels noemen.’ Ze waren bij hun auto aangekomen en Coates zocht in zijn broekzak naar de sleutel. Hij grijnsde over het dak van de Opel naar Simmons.

‘Oké, zo is het genoeg, Danny.’ Simmons vond het helemaal niet grappig. ‘Jij wilde na de uitvaart per se hierheen, en we hebben hier uren rondgehangen. Loop niet te klooien. Wat is er aan de hand?’

‘Nou, het blijkt dat True’s vrouw Guinanes vriendin was voordat ze met True trouwde.’

‘Ja, dat wisten we al. En?’

‘Mijn bron heeft me verteld dat die relatie kort na het huwelijk weer begon. En nog steeds gaande is.’

‘Jezus. Alweer een reden waarom Guinane de pest kon hebben aan zijn zakenpartner.’

‘Precies. Dat en die ruzie over de fusie. En natuurlijk weten we dat de moord op True niet volgens hetzelfde patroon is verlopen als de rest.’

‘Wat, de maffe dingen die de eerste drie slachtoffers deden voordat ze werden omgelegd?’

‘Juist. Twee ervan – de mannen – gingen naar de hoeren voordat ze werden vermoord, hè? Iets wat volgens goede vrienden van die twee kennelijk helemaal niets voor hen was. Maar we hoorden dat pas toen we hun gangen in de periode voor hun dood nagingen.’

‘Een heleboel mensen hebben duistere geheimen waar niemand iets van afweet.’

‘Tuurlijk. En we weten ook niet zeker dat die twee dat nooit eerder hadden gedaan. Maar het waren allebei succesvolle, knappe kerels, professionals, de een verzekeringsagent en de ander advocaat. Die eerste had zo’n bloedmooie vrouw, weet je nog?’

Simmons knikte en legde zijn arm op het dak van de auto.

‘Zou jij naar de hoeren gaan als je zo’n stuk thuis had zitten?’

‘Waarschijnlijk niet. Maar je kent het oude spreekwoord... verandering van spijs en zo.’

‘Oké. Zou kunnen. Maar die tweede vent dan?’

‘Dat kan ook weer iets anders zijn.’

‘Met een schandknaap meegaan, terwijl hij niet eens homo was?’

‘Zoals ik al zei, duistere geheimen.’

‘Ja, maar zijn vriendin – ook een stuk, trouwens –, die met hem samenwoonde, zei dat hij helemaal niks gays over zich had. Integendeel, eigenlijk. Volgens zijn vrienden was hij nogal een charmeur en keek hij alleen naar vrouwen. Hij was zelfs een beetje homofoob; en zeg niet dat dat juist een teken is van latente homoseksualiteit, want we weten allebei dat dat gelul is.’

‘Ja, dat weet ik allemaal. Zoals je zegt, het paste niet bij ze. Maar we lopen allebei al lang genoeg mee om te weten dat mensen soms ineens gekke dingen doen.’

‘Oké. En dan is er nog het derde slachtoffer, die vrouw.’

‘O ja. Dat was wel een beetje raar.’

‘Raar? Het was verdomme bizar. Een aantrekkelijke vrouw van dertig, getrouwd met een rijke bankier, modieus gekleed en volgens alle verklaringen intelligent en sociaal. Waarom zou ze zich verdomme ineens prostitueren? We hebben getuigen gesproken die zeiden dat ze mannen lastigviel rondom de Shepherd Market, waar haar lichaam uiteindelijk werd gedumpt. Shit, de plaatselijke hoeren klaagden omdat ze op hun terrein binnendrong.’

‘Weet ik. Het slaat helemaal nergens op.’

‘Goh, echt?’ Coates trok zogenaamd verbaasd zijn wenkbrauwen op.

‘Nou, ze deden allemaal rare dingen. Dingen die hen in gevaar konden brengen.’

‘Allemaal behalve James True.’

‘Precies, die volgt het patroon niet. Hij was het hele weekend aan het werk voor zijn bureau en het lijkt erop dat hij het hotel niet heeft verlaten of iets anders buitengewoons heeft gedaan. En er zijn geen hoeren van welk geslacht dan ook naar zijn suite gegaan... voor zover we weten.’

‘Het enige wat klopt met het patroon is dat hij jong, knap en succesvol was en dat dezelfde soorten moordwapens zijn gebruikt, alleen in een andere volgorde. Maar het punt is dat zijn zakenpartner, die Oliver Guinane, daar niets van wist, en ook niet van de vreemde activiteiten van de vorige drie slachtoffers. Dat wist niemand, want dat hebben we stil gehouden.’

‘Bevel van de chef. Deels omdat we niet wilden dat de naaste familie nog meer zou lijden onder de publiciteit die erdoor zou ontstaan, maar vooral omdat we de overeenkomsten tussen de zaken nog even onder de pet wilden houden.’

‘Precies. Het publiek is niet door de media geïnformeerd omdat wij dat tegenhielden. Guinane kan het in elk geval niet hebben geweten. Ik denk dat hij daar de fout in is gegaan. Niet dat hij er iets aan had kunnen doen.’

‘Vanwege de theorie dat de moordenaar de slachtoffers chanteerde of bedreigde om dingen te doen die niets voor hen waren. Misschien door te dreigen de familie van het slachtoffer te vermoorden.’

‘Juist.’

‘Maar dan moest hij nog wel van die moordwapens afweten.’

‘Nou, daar is hij dan achter gekomen. We kunnen niet alles voor het publiek geheimhouden. Er is gekletst op de Yard, dat is naar buiten gekomen en heeft zich verspreid. Hij heeft het misschien gewoon in een pub gehoord. Guinane is schrijver, dus wie zegt dat hij niet met verslaggevers omgaat? Je weet hoe die kletsen na een paar biertjes.’

Simmons schudde twijfelend zijn hoofd. ‘Ik weet niet, Dan. Het klinkt nogal vergezocht. En trouwens, als hij van die wapens afwist, waarom wist hij dan niet welke als eerste was gebruikt?’

‘Geloof me,’ zei Coates, die naar zijn collega grijnsde. ‘Zelfs verslaggevers hebben een geweten. Misschien wíllen ze niet dat het bekend wordt. Nog niet, althans. Op dat punt houden ze zich dan wel aan onze regels.’

‘We hebben nog steeds geen sterke bewijzen tegen Guinane. Maar kom op, het is ijskoud. Vertel me onderweg maar wat meer over die bron van je.’

Coates grinnikte terwijl hij het portier opende en instapte. ‘Dan geloof je me wel,’ hoorde ik hem zeggen.

Ze sloegen allebei hun portieren dicht, reden weg en lieten mij op de stoep achter, en ik kon niets anders doen dan hen nastaren en nadenken.

24

Daarna brak er voor mij een tijd van ronddolen aan. Ik was depressief, in de war en bang, en ik voelde me ontzettend hulpeloos. De politie verdacht Oliver van de moord op mij, met als niet geheel succesvol plan om het te laten lijken op het werk van een gestoorde seriemoordenaar. Ik had gedacht dat hij mijn vriend was, maar nu wist ik dat hij me had verraden. Met mijn eigen vrouw. Hoeveel erger kon het nog worden? (Het is grappig, maar telkens als je jezelf die vraag stelt, wordt de situatie onvermijdelijk nog erger; dit was geen uitzondering.) Ik was helemaal alleen, schijnbaar verlaten door God zelf. Mijn lichaam was dood, maar ík scheen dat niet te zijn. Nee, ik dacht niet eens dat ik een geest was, want geesten kunnen toch andere geesten zien? Ik had wel rare, korte glimpen opgevangen van schimmen die misschien ooit levende wezens waren (ik herinnerde me het bijna doorschijnende maar bekende gezicht dat ik nu twee keer in de verte had gezien, eenmaal in mijn tienertijd en daarna bij mijn crematie) maar ze communiceerden niet met me en waren alleen tijdelijk zichtbaar geweest. Wat was mijn bestemming? Moest ik tot in de eeuwigheid over de aarde blijven zwerven als een nomadische geest zonder doel? Misschien was dit de hel.

Die middag keerde ik niet terug naar huis. Ik wilde Andrea niet zien. Ik kon het gewoon niet aan. Hoe ik er ook naar hongerde om bij Prim te zijn, ik wilde zo ver mogelijk weg blijven bij mijn ontrouwe echtgenote. Liefde zou iets eerlijks moeten zijn, maar hoe vaak is het dat? Ik kon wel schreeuwen van woede, jammeren van wanhoop, maar wat had dat voor zin? Niemand zou me horen, niemand zou erom malen.

Ik zweefde weg bij mijn huis.

Denk je eens in hoe je het zou vinden om onzichtbaar te zijn. Leuk, zeker? De plekken waar je heen kon, de mensen die je kon bespioneren. En stel je voor dat je niet eens meer massief was, dat niets je kon aanraken of deren. Nog leuker, hè?

Nou, dat heb je mis. Zo werkt het namelijk niet. Althans, niet als je getraumatiseerd bent zoals ik was. In mijn optiek was ik een wandelende dode op een reis van ontdekking en ontluistering, en de belangrijkste ontdekkingen tot nu toe waren dat ik door allerlei mensen was verraden. Door mijn moeder (hoe had ze de brieven van mijn vader voor me verborgen kunnen houden? Hoe kon ze de foto van haar eigen zoon verscheuren met zo veel walging in haar ogen omdat ik de euvele moed had gehad om dood te gaan, en dan nog wel op zo’n publiekelijke manier?). Door mijn eigen vader die me in de steek had gelaten toen ik nog maar een kind was, door mijn beste vriend en zakenpartner, en door de vrouw van wie ik al die jaren had gehouden en die mijn dochter ter wereld had gebracht. Mensen van wie ik had gehouden en die ik in mijn tijd op aarde had gerespecteerd (behalve mijn vader, voor wie ik helemaal geen gevoelens had), hadden me misleid.

Met die zware last op mijn schouders keerde ik eenzaam terug naar de stad.

Ik ging naar verschillende plekken: de bioscoop, het theater, bars, hotels en gezinswoningen. Ik ging zelfs naar de dierentuin. Tijgers grauwden en apen kwetterden als ik langskwam, maar de meeste dieren negeerden me. Slechts een paar leken zich van me bewust en keken argwanend naar me alsof mijn aanwezigheid hen stoorde. Ik werd een waarnemer van het leven, van mensen, zocht individuen op die er interessant uitzagen en deelde de routine van hun dag of avond met hen.

Ik stond aan de zijkant van het toneel in theaters en zag grote acteurs spelen, en ik stond zelfs in het achtergrondkoor bij een musical en zong mee. Ik wandelde door parken en reed mee met bussen, ik keek naar kinderen op speelplaatsen en in klaslokalen en dacht aan Primrose, verlangde naar haar, wilde haar wanhopig graag zien, haar vasthouden, haar mollige wang kussen, fluisteren hoeveel ik van haar hield en hoe erg ik haar miste... Maar ik weerstond de neiging om naar huis te gaan omdat ik nog steeds werd verteerd door woede en wanhoop vanwege Andrea’s overspel en Olivers verraad. Ik hield me voor dat terugkeren de pijn alleen maar erger zou maken. Op een dag reed ik urenlang mee in de Circle Line van de metro, bekeek de forensen, luisterde naar hun gesprekken, was jaloers op hun lichaam, hun menselijkheid. Af en toe versmolt ik met de ene of andere nietsvermoedende passagier, gewoon om weer een gevóél van leven te krijgen, hun gedachten te zien, hun emoties te voelen. Het was allemaal behoorlijk onaangenaam en saai, maar dat was niet hun schuld; die saaiheid, die desinteresse kwam vanuit mezelf. Zelfs de wellustige fantasieën van een jongeman over de dingen die hij en zijn vriendin de afgelopen nacht hadden gedaan, en zijn dagdromen over de voortzetting ervan de komende avond, riepen niets bij me op. Het was net alsof ik naar een pornofilm keek, maar ik voelde verlangen noch afgunst; de beelden bezorgden me niet eens een erectie (hoewel ze voor hem prima schenen te werken, maar dat stond los van mij). Als ik pigment had gehad, zou ik misschien rood zijn geworden van schaamte, maar nu verliet ik hem gewoon, verveeld door zijn privégedachten. Ik vermoed dat wanneer je niet langer de macht hebt om je fysiek voort te planten, je psyche de opwinding uitschakelt en een dergelijke drang overbodig maakt. Bepaalde verlamde personen zullen dat punt mogelijk betwisten, maar die bestaan nog steeds uit vlees en bloed; als je niets bent, raak je letterlijk losgekoppeld. Je verliest geen emoties zoals liefde en haat (denk aan mijn wrok), en je kunt beslist smachten, maar seks komt er niet meer bij kijken. Geloof me, ik heb het bij mezelf getest.

Je vraagt je misschien af of niemand bij wie ik binnendrong mijn aanwezigheid voelde, en dan zou ik moeten zeggen nee, niet echt, behalve dat ze allemaal even huiverden. Een heel kleine rilling van onderbroken energie, een miniem verstrakken van de nekspieren. Ik had geen controle over die mensen, moet je begrijpen, ik was geen bodysnatcher, ik kon ze op geen enkele manier mijn wil opleggen en zij pikten míjn gedachten en gevoelens niet op. Het was puur eenrichtingsverkeer.

Nu komt het gedeelte waar ik me echt voor schaam, en dat gaat over die zelftest waar ik het net over had; maar als dit een eerlijk verslag moet zijn, dan moet ik het vertellen. Na de teleurstelling in de Circle Line wilde ik namelijk de grenzen van mijn toestand verkennen. Ik bedoel, wat zou elke gezonde vent doen als hij plotseling het vermogen tot onzichtbaarheid had verworven? Ik had nog de herinnering aan het verlangen, ik kon nog altijd genieten van schoonheid, vooral die van de vrouwelijke vorm, en ik had nog steeds primitieve neigingen, of misschien zou je het wat milder kunnen stellen en ze menselijke zwaktes kunnen noemen.

Ik volgde een mooie, jonge blonde meid naar huis en keek toe terwijl ze zich uitkleedde en in bad ging. Ze was geen natuurlijke blondine, zag ik, maar zelfs zonder make-up en stijlvolle kleding was ze prachtig. Ik kon haar fraaie uiterlijk best waarderen, maar ik werd niet opgewonden; het was alleen de bewondering van een objectieve waarnemer. Ik denk dat ik haar zag zoals een man van tachtig haar zou bekijken: evaluatie zonder lust. Zo ontdekte ik een ander aspect van mijn toestand en daarom, hoe beschamend dat voyeurisme ook was, moet het hier worden genoemd. Een wat minder ontmoedigend voorbeeld is dat de aanblik van een mooi gerecht plezierig voor me bleef, maar niet langer mijn eetlust opwekte. Als ik door straten en parken dwaalde, zwevend wanneer ik dat wilde, met lange sprongen wanneer ik daar zin in had, had ik geen last van pijntjes of vermoeidheid. Maar mijn ziel werd moe, en ik begreep al snel dat dat kwam door mijn mentale smart, niet door de kilometers die ik had afgelegd. Dus hoewel ik genoot van die naakte blonde vrouw, werd ik totaal niet opgewonden. De rondingen en welvingen van haar lichaam waren prachtig, de sierlijke lengte van haar dijen verrukkelijk, maar in mij wekte het allemaal niets dan bewondering op. Misschien had de Paus dus gelijk toen hij een paar jaar geleden verklaarde dat er geen seks is in de hemel.

Ik had trouwens ook behoorlijk wat perioden van niets, waarna ik mezelf ineens op plekken bevond waar ik niet had verwacht te zijn. Als ik mijn sterfelijke lichaam nog had gehad, zou ik hebben aangenomen dat dat tijden waren waarin ik gewoon uitschakelde of in slaap viel, maar als ik niet meer fysiek moe werd, waarom gebeurde dit dan? Iedereen droomt, zeggen ze, zelfs als we ons daar niets van herinneren bij het ontwaken, maar we dromen niet gedurende onze hele slaap. Dromen vormen maar een klein percentage van onze onbewuste toestand, met langere perioden van volkomen afsluiting ertussen. Waar gaat onze geest dan heen? Ons lichaam schakelt zichzelf in elk geval niet geheel uit, want hoe zouden onze longen dan nog ademen, ons hart kloppen? Maar het lijkt erop dat we soms een poosje in de vergetelheid wegzinken, en ik vroeg me af of mij dat nog steeds overkwam, zelfs zonder lichaam. Het mysterie intrigeerde me, maar wederom waren er geen antwoorden.

Het kwam voornamelijk door die black-outs dat ik steeds meer mijn besef van tijd begon te verliezen – en belangstelling ervoor – maar ik denk dat er een paar dagen verstreken. Ik dwaalde eenzaam en doelloos rond terwijl alleen hier en daar een hond of kat me scheen op te merken en geen mens enig benul had van mijn bestaan.

Op een dag kreeg ik een idee.

25

Mogelijk kwam het door dat gevoel van langzame terugtrekking uit de wereld die ik had gekend, dat ik die wereld steeds objectiever in plaats van subjectiever begon te bekijken. Ik observeerde bijna verstrooid gebeurtenissen en situaties, kwam heel geleidelijk los te staan van de realiteit van het leven, en daardoor werd ik onrustig en wilde ik op wat voor manier dan ook contact leggen met Primrose. Ik wilde haar geruststellen, haar laten weten hoeveel ik van haar hield en hoe erg ik haar miste, en dat er geen pijn was in deze dimensie, behalve emotioneel lijden (ik denk eigenlijk dat mijn ondraaglijke woede dat lijden veroorzaakte, en misschien was het ook wel de reden dat ik nog steeds aan deze aarde verbonden was). Misschien nog wel het belangrijkste van alles was dat ik afscheid van haar wilde nemen; anders dan mijn eigen vader, die zonder iets te zeggen was vertrokken toen ik nog maar een kind was.

Wat me te binnen schoot was dit: als bepaalde dieren mijn aanwezigheid konden bespeuren, waarom dan geen spiritisten, mediums, helderzienden, paranormaal begaafden of hoe ze zich ook wilden noemen? Zij beweerden contact te kunnen leggen met overledenen om hun woorden en boodschappen aan de levenden door te geven. Het was een poging waard.

Maar hoe vond ik er een?

Ik kon niet even door de gouden gids bladeren, dus dwaalde ik eigenlijk maar gewoon een poosje zoekend rond.

Vraag me niet hoe het gelukt is, want dat weet ik niet. In mijn wanhoop dacht ik gewoon aan wat ik zocht, en een tijdje later bevond ik me voor een klein rijtjeshuis in een onbekend deel van de stad. (Vreemd genoeg was het avond; ik was het grootste deel van die dag kwijt, misschien weer door een van mijn ‘black-outs’.) Maar de locatie deed er niet toe. Ik was daar gearriveerd of naartoe getrokken en wist op de een of andere manier zeker dat de persoon die ik zocht binnen was. Achteraf denk ik dat ik me afstemde op het medium, of zij op mij. Ik zweefde door de bakstenen muur en kwam in een vrij grote, schemerig verlichte zitkamer waar zeven mensen – vijf vrouwen, twee mannen – om een ronde tafel met een donkerrood fluwelen kleed zaten, met hun handen gespreid op het tafelblad en hun vingertoppen tegen elkaar aan. Het was duidelijk dat de seance al was begonnen.

De gordijnen, zag ik, zaten potdicht en alleen een kleine lamp verlichtte de kamer. Ik bekeek snel de gezichten van de aanwezigen op zoek naar het medium. Mijn blik bleef hangen bij een mollige vrouw met een stevige, zwoegende boezem en gesloten ogen, geheel in het zwart gekleed en met grote oorbellen in, maar het was een andere persoon aan de overkant van de tafel die het woord nam. Zij was een grijze muis, heel anders dan het klassieke beeld dat ik van een helderziende had; ze leek eerder een vriendelijke lievelingstante. Haar gezicht was heel smal, met hoekige, uitstekende jukbeenderen en ingevallen wangen, en haar nek was zo mager als die van een geplukte kip. De polsen die uit de strakke mouwen van een verwassen paisley-jurk staken waren stokjes, de polsbeentjes duidelijk zichtbaar, en haar vingers trilden lichtjes op het tafelkleed. Haar donkerblauwe aderen waren duidelijk te zien onder de slappe huid van haar polsen en handen. Ze droeg geen make-up en haar wenkbrauwen leken te zwaar voor haar gladde voorhoofd, haar grote smalle neus en haar verder broze gezicht. Het was in dit licht lastig te bepalen hoe oud ze was, maar ik schatte haar ergens tussen de vijftig en zeventig, waarschijnlijk meer richting dat laatste, en haar stem was al even broos als haar uiterlijk. Haar dikke oogleden waren gesloten, haar gezicht een beetje geheven alsof de persoon tegen wie ze sprak zich in de hoek van het plafond bevond.

‘Andrew? Kun je me horen, Andrew? Ik voel dat je bij ons bent. Catherine wacht op een boodschap, Andrew. Heb je een boodschap voor haar?’

De mollige vrouw die ik ten onrechte voor het medium had aangezien, keek indringend naar de spreekster tegenover haar. De andere gasten, een mengelmoes van leeftijden en kledingstijlen, staarden naar hun eigen handen of hielden hun ogen dicht en hun hoofd gebogen.

De broze helderziende sprak weer. ‘Andrew, we zijn hier voor je, en we wensen je niets dan vrede en liefde toe. Wil je via mij spreken?’

Er volgde alleen stilte, en een of twee gasten verschoven ongemakkelijk op hun stoel.

Plotseling gingen de ogen van het medium open – ze waren lichtblauw, bijna naar grijs vervaagd – en heel even dacht ik dat ze recht naar mij keek. Maar voordat ik kon spreken, riep ze die naam weer.

‘Andrew?’

Ik keek over mijn schouder met het idee dat de geest van Andrew misschien achter me stond. Er was niets, al dacht ik misschien iets te hebben zien bewegen in de schaduwen.

‘Jij bent het, Andrew, ik hoor dat je me je naam vertelt,’ klonk de bevende stem van de magere vrouw.

Aan tafel gingen andere ogen open en draaiden hoofden mijn kant op. Ik keek weer naar de schaduwen achter me.

Er was nu beslist beweging, iets wat groter opdoemde, een schaduw die zich losmaakte van andere schaduwen. Hoewel het onmogelijk was, durf ik te zweren dat de haartjes achter in mijn nek overeind kwamen. Als een langzaam ontwikkelende foto begon er een gezicht te verschijnen, gevolgd door schouders.

Het was in het begin moeilijk te zien omdat de omtrekken en gelaatstrekken wazig waren, maar na nog wat aanmoediging van het medium begon het duidelijker te worden. Al snel zag ik dat het gezicht toebehoorde aan een oude man met wit haar, maar met betrekkelijk weinig rimpels, alsof de problemen van deze wereld hem niet naar de volgende waren gevolgd.

‘Zo veel,’ hoorde ik het medium zeggen. ‘Er zijn er vandaag zo veel aanwezig, allemaal met boodschappen voor hun geliefden.’

Gezucht, kreten en zelfs gekreun stegen op van de groep rond de tafel. Ik voelde een spanning in de lucht, als een soort opmaat naar hysterie. Ik had er zelf ook danig last van.

Ik dacht half dat het medium naar de gasten verwees toen ze zei dat er vandaag zo veel aanwezig waren, maar toen ik langs de verschijning keek, zag ik dat er nog andere waren die ook vorm aannamen. De leider was het duidelijkst te zien, al trilden zijn omtrekken af en toe alsof hij dreigde te verdwijnen, samen met zijn behoedzamer metgezellen die achter hem bleven.

‘Zo veel,’ zei het medium nog een keer, met iets van dankbaarheid in haar bevende stem. Ik draaide me weer naar haar om. Ze glimlachte, waardoor haar dunne lippen werden weggetrokken van gele tanden. Toen de glimlach vervaagde kreeg haar gezicht meteen een warmere uitstraling; in feite was haar glimlach bijna een doodsgrijns geweest. ‘Kom naar voren,’ zei ze plechtig. ‘We wachten op jullie.’

Inmiddels was ik een stukje achteruitgegaan, omdat ik niet tussen het medium en haar etherische gasten wilde staan. Maar de manifestatie van de opdoemende geesten was verstard. Ik zag bleke gezichten met grote ogen, die beslist uit een ander bestaansniveau kwamen dan dit, want ze waren niet massief, niet substantieel, alleen maar nevelige incarnaties. En hoe bizar ook, ze leken bang voor mij.

Ze begonnen zich terug te trekken, op te gaan in de schaduwen alsof ze erdoor werden opgezogen, zonder hun blik van mij los te maken. Ik opende mijn mond om iets te zeggen, maar ik kon niets bedenken. Moest ik ze terugroepen? Zeggen dat ik een van hen was? Op dat moment kende ik de waarheid: ik wás niet een van hen, geen geest, niet zoals het hoorde. Toch stak ik smekend mijn hand uit; waar ze ook heen gingen, ik wilde met ze mee. Maar het ongeloof was duidelijk af te lezen van hun vervagende gezichten, boven op de angst die ik daar al zag, en ik voelde me een gruwel.

Mijn god. Ineens schoot me te binnen dat ik spookte bij geesten.

‘Verlaat ons alsjeblieft niet.’ Het was de wanhopige, ijle stem van het medium. ‘Jullie geliefden wachten op boodschappen van jullie. Andrew, vertel me wat er mis is, zodat ik je kan geruststellen. We zijn allemaal één in deze kamer en hebben geen kwaad in de zin.’

Afgeleid draaide ik me naar haar om, en toen ik weer naar de verschijningen omkeek, waren ze allemaal zo goed als verdwenen en zag ik alleen nog wegtrekkende mist. Maar nee, er was er nog één.

Ik wist niet zeker of deze geest was blijven staan of net op de seance was aangekomen en zich nog niet bewust was van mijn aanwezigheid. Maar dat kon niet, want hij keek me recht aan.

Hij had iets bekends, en ineens besefte ik waarom: dit was de geest die ik op het heuveltje bij mijn uitvaart had zien staan. Hij was me toen al bekend voorgekomen, maar ik kon me nog steeds niet herinneren waar ik hem van kende. Als hij nog zou leven, zou hij ergens midden tot eind veertig zijn, want er was kennis en ervaring in zijn ogen te zien. Zijn haar was vol maar haast volkomen kleurloos en hij droeg een ietwat gekreukeld pak. Zijn overhemd was wit, met een donkere stropdas (pak en stropdas waren zo vaag dat ze allebei grijs leken). Ik kende deze man. Ik kénde deze man.

Er straalde een warmte van hem uit die me sinds mijn overlijden niet meer was gegund. Ik verloor mijn angst, maar niet mijn verbazing, terwijl de schim duidelijker werd, het grijs plaatsmaakte voor zwakke kleuren, het beeld scherper werd afgetekend. Nu zag ik dat zijn stropdas rood was en zijn pak bruin.

Hij glimlachte – naar mij – en de warmte overspoelde me. Zijn mond ging open.

Maar de stem kwam van achter me.

‘Jimmy.’

Het was niet zijn stem, want het was een vrouwenstem, hoog en vragend. Ik keek weer naar het medium, en zij sprak drie keer mijn naam uit.

‘Jimmy... Jimmy... Jimmy...’

Zo was ik sinds mijn vroege jeugd niet meer genoemd.

‘Je moet naar me luisteren.’

Te verbaasd om te weten waar ik moest kijken, ging mijn blik van de aanwezigen naar de geest, van de geest naar de aanwezigen. De mond van het medium bewoog weer en ik zag dat haar lippen vochtig waren van het speeksel.

‘Je moet teruggaan, Jimmy,’ zei ze, en toen pas drong tot me door dat de verschijning tegen mij praatte via die broze vrouw, wier handen plat op het fluwelen kleed bleven liggen, haar pinken nog steeds in contact met de andere handen rond de tafel. Het was haar stem, maar hij klonk niet helemaal hetzelfde als toen ze de geest genaamd Andrew had geroepen. Om de een of andere reden kwam er damp uit haar mond toen ze sprak, alsof de temperatuur in de kamer plotseling dramatisch was gedaald, iets wat ik zelf niet kon voelen.

De andere gasten keken elkaar stomverbaasd aan.

‘Wie is Jimmy?’ hoorde ik een van hen vragen. Anderen schudden hun hoofd en hier en daar werd ontkennend gemompeld.

‘Ik ben Jim... Hij bedoelt mij,’ zei ik, misschien hopend dat het medium met haar bijzondere gaven me kon horen.

Dat was duidelijk niet het geval, want haar hoofd rolde heen en weer op haar schouders, de pupillen van haar lichtblauwe ogen verdwenen achter haar oogleden en ze verstijfde met gekromde rug en haar magere nek maximaal uitgerekt. Even dacht ik dat ze zou omvallen, maar haar handen bleven stevig op tafel liggen.

‘Ze kan je niet horen, Jimmy.’ Die woorden kwamen van dezelfde bron, het medium zelf, maar ik wist dat ze waren uitgesproken door de spookachtige man achter me. Ik draaide me weer naar hem om en zag dat hij nog steeds naar mij keek en dat de vrouw alleen maar een doorgeefluik voor zijn boodschap was. Achter hem waren timide gedaanten te zien, andere geesten die aarzelend verschenen en kennelijk ook angstig waren; ik voelde het van hen afstralen. Ik had degene moeten zijn die bang was, al was ik dat ook wel een beetje, en ik schudde mijn hoofd.

‘Wat... Wie ben jij?’ vroeg ik, al verwachtte ik niet echt een antwoord. Ik was er te veel aan gewend geraakt dat ik werd genegeerd.

Zijn glimlach was teder. Ik zag dat zijn ogen blauw waren en zijn haar bruin, maar grijzend. Ik kénde deze man.

‘Dat maakt nu niet uit,’ hoorde ik het medium achter me zeggen terwijl de lippen van de man de woorden vormden. ‘Je moet terug, Jimmy. Je moet teruggaan en iets doen. Vele anderen zullen sterven als je de moordenaar niet tegenhoudt.’

‘Tegenhouden? Wie moet ik tegenhouden? Bedoel je Oliver, de vriend die me heeft vermoord?’

Er trok een uitdrukking van wanhoop over zijn spookachtige gelaat. ‘Nee. Degene die in schaduwen leeft, degene met de zwarte ziel. Je hebt die persoon al ontmoet, Jimmy, en je moet een einde maken aan de moorden. Zoek de persoon zonder gezicht weer op.’

Op de een of andere manier wist ik ogenblikkelijk wie hij bedoelde, al voordat het medium sprak.

‘De persoon met de schaar.’

De man die artikelen uit kranten had geknipt. De man die in de sombere kelderflat woonde. De man met het afschuwelijk mismaakte gezicht. Of eigenlijk de man zonder gezicht.

‘Nee.’ Ik weigerde met één woord. Ik wilde dat monster echt niet nog een keer bezoeken. Laat hem maar. Laat hem maar alleen met zijn obsessies. Ook al kon mij nu niets meer overkomen, de gedachte om terug te keren naar dat donkere hol vervulde me van weerzin.

‘Je moet dit kwaad een halt toeroepen, Jimmy. De moorden en ontheiligingen moeten stoppen.’

Ik was in de war. Hij had het over de moordenaar die ik aanvankelijk de schuld had gegeven van mijn dood. De man met de schaar.

‘Maar ik kan niks doen!’ riep ik. ‘Ik ben... Ik ben een geest, net als jij.’

‘Nee. Dat ben je nog niet. Uiteindelijk, Jimmy, uit...’ De stem van het medium werd zachter en de verschijning en de ineengedoken omtrekken erachter begonnen te vervagen.

‘Jouw tijd komt nog, maar eerst...’

Het geluid stierf weg terwijl de spookachtige gedaante voor mijn ogen uiteenviel.

‘De kracht...’ zijn woorden werden gedempt, vervaagden, kregen weer kracht alsof er aan een volumeknop werd gedraaid. ‘... anderen hier... bang voor jou... de verbinding... zwak... je bezoeken... één... keer... dit voorbij is. Houd moed... moet sterk zijn... je gezin... gevaar...’

Het beeld en de stem waren verdwenen, in het niets opgelost. Ik hoorde een zachte bons en een gil. Toen ik me abrupt omdraaide, zag ik dat het medium naar voren was gevallen, met haar hoofd op tafel. Een van de gasten, de mollige vrouw denk ik, had een kreet geslaakt.

Ik staarde in de beschaduwde hoek, maar er was niets meer te zien, geen vervagende resten, geen enkele aanwijzing dat de geesten er echt waren geweest. Toen kwam er ineens een herinnering bij me op, zonder dat er een gedachte aan vooraf was gegaan. De geest die me had toegesproken had ik eerder gezien, maar dat was vele jaren geleden, toen ik op mijn zeventiende dat motorongeluk kreeg. Ik was uitgetreden als gevolg van het trauma en had mistige gedaanten naar mijn bewusteloze lichaam in de goot zien staan kijken. Ik dacht aan één ervan in het bijzonder, een ervan die had geprobeerd met me te praten, maar zijn kracht of mijn ontvankelijkheid was niet groot genoeg geweest om zijn woorden te verstaan. Hij was me toen ook al bekend voorgekomen. Nu begreep ik waarom.

Die man was dezelfde geweest die net voor me was verschenen in de kamer van de helderziende, de geest die tegen me had gesproken. Ik wist nu zonder een spoortje van twijfel dat hij mijn vader was.

26

Daarom keerde ik dus terug naar die verschrikkelijke, bedompte kelderflat in het westen van Londen. Het ging heel gemakkelijk, ook al wilde ik het niet eens; ik zag de woning in gedachten voor me, en toen vloog ik en werden de straten beneden bijna een waas. Binnen een paar seconden was ik daar, in de schemerig verlichte kamer met schaduwen die nog donkerder waren dan in het huis van de seance. De afschuwelijk mismaakte man was thuis.

Het kost me moeite om uit te drukken hoe onrustig en misselijk ik werd zodra ik hem over zijn bureau gebogen zag zitten, want ik zou later nog veel ergere dingen zien; dingen die me met nog meer weerzin vervulden. De man zat te eten, maar dat deed hij met een rietje. Hij zoog een of ander vermalen mengsel in het gat dat zijn gezicht had moeten zijn, en het slurpende, gorgelende geluid dat hij erbij maakte was even misselijkmakend als de aanblik.

De doorzichtige plastic kan van een blender stond bij hem op tafel – een tafel waar nog steeds oude krantenknipsels en de lange schaar lagen, trouwens – met een restje van een of andere slijkachtige vloeistof erin. De rest van de troebele bruine pap zat in het schaaltje waar de gebogen gedaante uit dronk.

In zijn sjofele zwarte kleding, zijn schouders gerond en zijn hoofd omlaag, leek hij op een reusachtige vlieg die door zijn zuigbuis dronk, en de strontbruine kleur van de vloeistof droeg bij aan die illusie. Ook al had ik geen substantie, ik moest haast overgeven. Toch bleef ik bij hem. Ik kon me de stank in de flat voorstellen door naar de vervallen toestand ervan te kijken, de zwarte schimmelvlekken op de muren en het plafond, de versleten vloerbedekking en de geopende etensblikken in de gootsteen van de kleine keuken, en voor het eerst was ik blij dat ik geen reukzin had. Het was een rare situatie, en dan bedoel ik zowel de locatie als mijn intentie: buiten was een hele wereld om te verkennen (als ik de ‘belangstelling’ ervoor kon opbrengen), dus waarom bleef ik in dit akelige krot terwijl ik door de muur kon zweven en veel heilzamere en interessantere plekken kon bezoeken? Maar ik bleef, niet zeker wetend waarom ik gehoor gaf aan de smeekbede van een geest. Een geest die het over mijn gezin had gehad... en over gevaar...

De persoon met de schaar, had de geest van mijn vader gezegd. Maak een einde aan dat kwaad.

Was deze gedrongen persoon dan de seriemoordenaar? Was hij degene die al die arme mensen had vermoord en verminkt? De moordenaar die Oliver zo dwaas had geprobeerd te imiteren? En zo niet, waarom was ik dan die eerste keer naar hem toe getrokken, nog voor de seance, nog voordat mijn vader de kans had gehad om met me te praten? De belangstelling die deze persoon voor de moorden had, aangetoond door de knipsels die nog op tafel lagen, wees op meer dan alleen morbide nieuwsgierigheid. Het was gestoord. Ik was – vroeger – een normale vent met weinig belangstelling voor bovennatuurlijke zaken, zelfs al had ik het vermogen om af en toe mijn lichaam te verlaten, maar wat moest ik nu geloven? Ik wilde hier weg, weg bij dit onfortuinlijke maar walgelijke schepsel. Mijn geweten berispte me om dergelijke onvriendelijke gedachten, terwijl mijn ogen me smeekten te vluchten. Bovendien had ik liever dat Oliver terechtstond dan dit monster. Egoïstisch, ik weet het, maar ik kon me niet over het verraad van mijn partner heen zetten; eerst met mijn vrouw, en toen zijn ultieme verraad van de moord op mij.

Ik dwong mezelf om daar te blijven. Zelfs toen de groteske figuur zijn maaltijd onderbrak, zijn spieren spande en omkeek, trok ik me niet terug. Maar het was wel eng, die koolzwarte ogen die naar me staarden alsof hij wist dat ik er was. Ik hield figuurlijk mijn adem in en zijn blik dwaalde verder, speurend in de hoeken van zijn smerige woning. Na een tijdje ging hij verder met zijn lawaaiige geslurp en slaakte ik een zucht van verlichting. Maar waarom had het er de twee vorige keren dat ik hier was ook op geleken dat hij mijn aanwezigheid kon voelen? Wat voor bovennatuurlijke krachten had hij? Niemand anders was zich sinds mijn dood van me bewust geweest, zelfs niet mijn naaste familie – zelfs niet mijn moeder – dus waarom deze man dan wel? Het waren alleen nog maar meer vragen boven op het mysterie van mijn toestand10*.

*10 Het feit dat zelfs het medium me niet had kunnen zien, creëerde een nieuwe puzzel. Ze was zich bewust geweest van de aanwezigheid van de geest, had gesproken met degene van wie ik dacht dat hij mijn overleden vader was, en hij had met mij gesproken via haar. Betekende dat dat ik geen echte geest was, ook al bestond er geen twijfel over dat mijn lichaam dood was? Verdomd, het was zelfs gecremeerd! Als ik geen geest was, wat was ik dan? Ik leefde niet, en ik was dus ook geen geest; althans, kennelijk niet in de conventionele zin. Ik vreesde dat ik gek werd.

Ik zou wachten, besloot ik. Ik zou hier blijven zolang ik het kon verdragen en kijken wat er gebeurde, hoe walgelijk die beproeving ook mocht zijn. Wat maakte het uit, ik had toch niets anders te doen. Dus bleef ik de hele avond bij hem en keek toe terwijl hij door zijn kleine woning schuifelde en in zijn stapel knipsels rommelde. Toen hij het artikel over mijn eigen verschrikkelijke einde pakte, leek hij kwaad te worden, want hij sloeg een paar keer met zijn vuist op tafel. Ik kon alleen maar aannemen dat hij woedend was omdat iemand het gras voor zijn voeten had weggemaaid en na dat pretje (de mismaakte man moest een soort perverse kick krijgen van moorden en verminken, dus zou hij wel aannemen dat dat ook voor de copycat gold) de schuld bij de echte seriemoordenaar in de schoenen had geschoven. Hij las het artikel steeds opnieuw en toen, tot mijn afgrijzen, onderstreepte hij met een potloodstompje mijn adres. Na een poosje ging hij rechtop zitten en schoof het artikel opzij. Hij staarde naar het vlekkerige behang tegenover hem, maar zijn ogen leken glazig, alsof hij niet naar de vervaagde dessins keek maar zat na te denken. Uit het grote gat in zijn gezicht sijpelden spuug en een gelige, pusachtige vloeistof die over zijn halfgevormde kin omlaag liepen. Ik had graag weggekeken, maar ik was gebiologeerd door zijn mismaaktheid. God, wat had die man in zijn leven moeten doorstaan? Was hij geboren met die diepe wond op de plek waar zijn neus en mond hadden moeten zitten, of was hij door een tragisch ongeluk zo geworden? In wat voor wereld leefde hij? Wat een mentale folteringen moest hij hebben doorstaan. Had hij een beroep, of dwong zijn mismaaktheid hem om zich permanent schuil te houden en ging hij alleen naar buiten met een hoed en sjaal om zijn gebrek aan normale gelaatstrekken te verbergen? En was de lelijkheid van zijn gezicht de oorzaak geweest van de lelijkheid in zijn ziel? Ik kreeg bijna medelijden met hem, maar al snel herinnerde ik me dat hij een moordenaar was die de lichamen van zijn slachtoffers in stukken hakte.

Misschien vind je het vreemd dat ik geen moment betwijfelde dat hij de gezochte seriemoordenaar was, maar alles aan hem – zijn belangstelling voor de krantenartikelen over de moorden, het donkere aura dat hem omringde en zelfs de duistere, broeierige sfeer in zijn woning – wees er voor mij op dat er iets heel erg mis was met deze man en dat het niets te maken had met zijn misvorming. Toen hij naar een kastje in de hoek schuifelde en er iets uithaalde wat in een ruwe doek was gewikkeld, werd mijn nieuwsgierigheid nog verder gewekt. Ik hoorde iets klikken toen hij de bundel op tafel legde en uitpakte. Er verschenen een paar grijze breinaalden van zo’n dertig centimeter lang, en ik zag dat de stalen punten ervan heel scherp waren geslepen.

Ik bleef de rest van de avond in die angstaanjagende en deprimerende woning, kijkend naar de mismaakte man, luisterend naar zijn raspende ademhaling. Hij sorteerde zijn stapel krantenknipsels en ik ontweek hem als hij door de kamer ijsbeerde. Af en toe keerde hij naar de tafel terug en pakte de artikelen over de moord op mij weer op, alsof ze een speciale betekenis voor hem hadden (en ik besefte dat het ook zo was, want de politie had gelijk: dit was een moord die hij niet had gepleegd). Zijn ademhaling werd elke keer als hij de uitgeknipte artikelen bekeek zwaar en raspend, en dan smeet hij ze met amper ingehouden woede terug op tafel en ging weer tien minuten ijsberen voordat hij naar de knipsels terugkeerde. Het was een patroon dat zich een tijdlang herhaalde, en voor mij bevestigde het dat hij echt gestoord was. Ik bleef in een beschaduwde hoek staan, klaar om in beweging te komen als hij naderde. Ik was bang voor hem, ook al wist ik dat mij niets meer kon overkomen, en verstijfde telkens als het erop leek dat hij recht naar me keek alsof hij aanvoelde dat ik er was. Op die momenten bleef hij heel stil staan en straalde de nieuwsgierigheid en boosaardigheid uit zijn uitpuilende ogen. Ik had het gevoel dat ik in de ogen van het vleesgeworden kwaad keek en kon die blik nooit lang vasthouden. Telkens keek ik weg en kromp ineen, klaar om ervandoor te gaan als hij nog dichterbij kwam.

Maar dat deed hij nooit. Zijn schouders zakten omlaag en hij ging door met ijsberen of keerde terug naar de tafel met de knipsels, de vuile kom en de kan van de blender, die hij nog niet had opgeruimd. Ik heb geen idee hoelang het duurde voor hij besloot naar bed te gaan, maar uiteindelijk deed hij het karige licht in de zitkamer uit en liep naar zijn slaapkamer. Ik wilde er niet bij zijn als hij zich uitkleedde – wie weet wat voor verschrikkingen zijn naakte lichaam nog meer zou prijsgeven – dus bleef ik in mijn hoek staan, die nu pikkedonker was omdat het enige licht door de open slaapkamerdeur scheen. Na een paar bonzen, waarschijnlijk van schoenen die op de grond vielen, en wat gekreun – had hij pijn van andere, verborgen misvormingen? – hoorde ik hem urineren (kennelijk zat er een toilet of badkamer aan de slaapkamer vast) en doorspoelen. Ik hoorde voetstappen toen hij naar het bed liep, en daarna het gekraak van een oude spiraalbodem.

Hij gromde wat, af en toe zwol zijn stem aan tot een kwaad, ongevormd gebrul, en uiteindelijk klonk het onaangename geluid van zijn gesnurk: een raspende, piepende uitademing gevolgd door een snorkende, dreunende inademing. In het donker verkende ik de rest van de woning (het slaapkamerlicht had hij voordat hij in bed stapte uitgedaan, en de enige verlichting kwam nu van een lantaarn op de stoep boven de keldertrap), maar vond niets belangwekkends, niets wat de identiteit van de man kon onthullen. In de gootsteen stonden vieze bekers en kommen, de prullenbak puilde zodanig uit dat een paar dingen – een melkpak, een halve eierschaal, een leeg blik bonen – op de vloer waren beland. Ik keerde terug naar de zitkamer en dwong mezelf te gaan zitten op de bultige, met tijdschriften bezaaide bank, waarvan de omtrekken net zichtbaar waren in het zwakke licht dat door het kelderraam binnenkwam. Wederom was ik dankbaar dat ik niets kon ruiken.

Ik denk dat ik in een diepe slaap viel, want het volgende wat ik weet is dat er grijs schemerlicht door het vuile vensterglas binnenkwam en dat mijn gastheer door de kamer schuifelde. Het leek erop dat hij de deur uit wilde gaan. Ontdaan besefte ik dat ik een hele nacht en het grootste deel van de volgende dag moest hebben geslapen of een black-out had gehad.

27

Ik volgde hem het stenen trapje naar de straat op. Hij droeg dezelfde donkere regenjas en sjaal als gisteren, en alleen die uitpuilende ogen waren enigszins zichtbaar onder de rand van zijn hoed. Het was een regenachtige en kennelijk koude herfstdag, want andere voetgangers droegen ook regenjassen en sommige mensen liepen met een paraplu. Ik had geen idee hoe laat het was, maar het voelde als laat in de middag. God, had ik liggen slapen (of was ik gewoon buiten westen geweest) terwijl hij zich aankleedde en zijn eten klaarmaakte, zich net zomin bewust van mij als ik me van hem bewust was geweest?

Met zijn schouders nog verder opgetrokken dan normaal, alsof hij in elkaar dook om niet te worden opgemerkt, liep hij langs een rij voertuigen op bewonersparkeerplaatsen, en ik volgde op een halve meter afstand terwijl de motregen dwars door me heen ging. Hij bleef bij een stokoude Hillman Minx staan, een grijze tank van een auto die in de jaren vijftig van de vorige eeuw moest zijn gemaakt. De wielkassen waren verroest, de deurpanelen gedeukt en bekrast en de ruiten net zo vuil als die in zijn flat, met op de voorruit twee iets schonere vlakken van de ruitenwissers. Ik zag dat er een parkeervergunning aan de binnenkant van de ruit geplakt zat, maar er stond geen naam van een vergunninghouder op, alleen een kenteken.

De man opende het portier van de auto en stapte in, dus ging ik door het achterportier heen en zakte op de brede achterbank. Net als zijn huis was het interieur van de auto een zooitje, met zowel voor- als achterin papiertjes en afval – een spuitbus antivries zonder dop, een beduimelde stratengids, een leeg melkpak, gebruikte rietjes. De leren bekleding was hier en daar gebarsten en op de passagiersstoel voorin lag een smerig doekje. De man zakte naar voren om een bundel onder zijn stoel te duwen; het was me niet opgevallen dat hij iets bij zich had toen hij naar zijn auto liep, maar dat verstopte hij nu. Toen ik iets hoorde tikken, herkende ik dat geluid. Hij had de breinaalden meegenomen.

Voordat ik me kon afvragen waarom, stak hij de sleutel in het contact en startte de motor. De auto kreunde onwillig en het kostte hem drie pogingen voordat de motor eindelijk aansloeg en onregelmatig begon te snorren. Hij schakelde naar de eerste versnelling – de Hillman was zo oud dat de versnellingspook aan het stuur bevestigd was – en reed bij de stoeprand weg. Pas toen we de zijstraat verlieten en de hoofdweg op gingen, realiseerde ik me dat mijn inschatting van de tijd niet klopte, want er liepen een heleboel voetgangers op straat, alle winkels en kantoren waren verlicht en er was veel verkeer. Het was vroeg in de avond, geen middag. Hoe had ik zo lang kunnen slapen? Waarom was ik niet eerder wakker geworden van zijn bewegingen door de flat? Maar had ik echt zo lang geslapen, of was de tijd gewoon weer door mijn vingers geglipt? Het viel niet te achterhalen; ik was nog niet vertrouwd genoeg met mijn toestand. Het enige wat ik wist, was dat ik op bepaalde tijden in slaap viel of een black-out kreeg, zodat mijn geest, ziel, bewustzijn, wat dan ook, kon rusten of zich kon vernieuwen. Ik voelde me trouwens echt wat frisser elke keer als ik ‘wakker’ werd, dus ik kon er alleen maar van uitgaan dat ik zelfs in mijn toestand rust en verkwikking nodig had. Het leek aards, maar ik nam aan dat het onstoffelijke bestaan tot op zekere hoogte parallel liep aan het normale leven omdat de geest een vertrouwd patroon bleef volgen. Misschien troostte je jezelf in een onbekende situatie instinctief met bekende dingen, of misschien waren levenslange gewoonten zelfs na de dood lastig af te werpen.

Binnen een paar minuten had ik in de gaten dat we door de wijk Shepherd’s Bush reden. Ik zag mensen rondlopen, zich er niet van bewust dat een vreemdsoortige geest zich tussen hen bewoog. Wat benijdde ik hen om hun alledaagse leven, wat wenste ik dat ik weer deel uitmaakte van het systeem, als levende, ademende persoon met alle problemen, hartzeer en vreugde van het menselijk bestaan. De wereld waarin ik nu leefde was helemaal niet leuk en ik begon me af te vragen of ik in het vagevuur was, het stadium tussen leven en dood waarvan sommige religies – vooral de mijne – ons vertelt dat we erdoor moeten voordat we ons paradijs bereiken (of onze hemel, zoals wij het noemden). Als dat zo was, dan kon ik misschien op verlossing hopen door te voorkomen dat dit monster nog meer onschuldige slachtoffers maakte. En waarom ook niet? Ik had toch niets beters te doen, en mij kon niets meer gebeuren. En het leek belangrijk te zijn voor de geest waarvan ik nu stellig geloofde dat hij mijn vader was. Ik had geen idee hoe ik die gestoorde gek moest tegenhouden, maar ik hoopte dat er zich vanzelf iets zou aandienen.

Mijn gedachten keerden terug naar de bestuurder van het gammele voertuig en ik keek vanaf de achterbank naar zijn achterhoofd. Zijn zachte gesnuif werd af en toe onderbroken door opzettelijk gesnuif, zijn reactie op andere bestuurders die hem ergerden met hun achteloze weggedrag. Wederom verontrustte de ziekte van zijn aura me evenzeer als de man zelf, want de troebele uitstraling zond ontmoedigende trillingen uit waarvan ik vermoedde dat ze ook invloed hadden op zijn omgeving. Het is vreemd hoe sommige mensen direct een hekel kunnen hebben aan bepaalde andere mensen; een verschijnsel dat meestal wordt toegeschreven aan de chemie tussen personen. Ik geloof nu dat afkeer en aversie meer te maken hebben met het aanvoelen van andermans aura dan met een chemische reactie (of misschien is dat wel hetzelfde, wie zal het zeggen?). En waarschijnlijk is het tegenovergestelde dan ook waar, dat aantrekkingskracht gevoelig is voor een onweerstaanbaar aura. Misschien was dit het antwoord op het mysterie van ‘liefde op het eerste gezicht’.11*

*11 Ik herinnerde me nu – op het moment zelf was ik te verstrooid om zulke subtiele dingen op te merken – hoe Prims gedempte straling (met toch nog wat felle flitsen in de zachte gloed) zich had vermengd met die van Andrea die haar probeerde te troosten, dat hun licht één geheel was geworden. Dat was ook zichtbaar geweest toen Primrose op de dag van mijn crematie bij haar grootvader op schoot zat. Helaas herinnerde ik me ook een ander soort interactie, toen Andrea en Oliver elkaar later diezelfde dag zo hartstochtelijk hadden gekust in mijn huis: vanuit hun gedempte kleuren waren kleine, felle uitbarstingen over en weer geschoten.

We reden denk ik een minuut of tien toen de auto voor een groot grijs gebouw stopte, en ik zag nog net het woord ziekenhuis op een bord langs de weg staan. Welk ziekenhuis het was wist ik niet, maar er waren twee vleugels aan weerskanten van het hoofdgebouw en de façade was groezelig van de uitlaatgassen. Mijn onvrijwillige chauffeur reed naar de achterkant van het grijze gebouw en zette de Hillman op een drukke personeelsparkeerplaats. Hij stapte uit, maar nam nog even de tijd om het ingepakte bundeltje wat verder onder de voorstoel te duwen. Met het grommende geluid dat ik van hem begon te kennen sloeg hij het portier dicht, deed de auto op slot deed en liep weg. Ik volgde. Hij had een merkwaardig schuifelende gang, met zijn ene schouder hoger dan de andere, en ik vroeg me af wat er nog meer mis was met zijn lichaam. Hij had in elk geval wat moeite met lopen, hoewel zijn lichaam er sterk uitzag. Zijn schouders waren breed, al hingen ze omlaag en stonden ze scheef, zijn handen en polsen waren groot en zijn gelaarsde voeten ook, wat wees op stevige benen. Zijn gezicht ging bijna geheel verborgen onder de wollen sjaal en hoed waar zijn uitpuilende zwarte ogen tussendoor tuurden. Hoewel de holte van zijn ontbrekende neus en mond er gerafeld en rauw had uitgezien, en er constant vocht uit was gesijpeld waardoor hij er de vorige avond steeds een grote vieze doek tegenaan had gehouden, had ik het gevoel dat dit geen nieuw letsel was. Als het al letsel was. Zijn manier van eten was op mij geoefend overgekomen, waardoor ik dacht dat de opening niet recent was, want hij had het rietje handig en zonder zichtbare pijn of ongemak voorbij die ruwe randen geduwd en het vermalen voedsel met gemak opgezogen. Een paar verpleegkundigen in uniform wierpen hem blikken toe terwijl hij langsliep, maar niemand sprak met hem. Ik volgde hem op de hielen en vroeg me af of hij voor behandeling in het ziekenhuis kwam of dat hij er misschien als onderhoudsmonteur werkte of zoiets. Of een andere baan waarbij hij niet met het publiek in aanraking kwam. Hoe wreed die gedachte ook was, ik was er vrij zeker van dat zijn werk hem niet vaak in contact bracht met andere mensen.

Hij ging een dubbele deur door met de tekst Mortuarium - uitsluitend personeel en betrad een lange, brede gang met somber olijfgroen geschilderde muren. De lampen langs het plafond waren om de een of andere reden afgedekt met ijzeren roosters, alsof men bang was dat de lijken die door deze gang werden getransporteerd zouden proberen ze kapot te slaan. Ik bleef dicht bij hem, gewoon lopend alsof ik nog deel uitmaakte van de echte wereld. Van de andere kant kwam een man in een groene overall en met een groen operatiemasker onder zijn kin aanlopen. Hij knikte in het voorbijgaan naar de man die ik volgde en werd begroet met een gedempte grom die van alles kon betekenen.

Al snel kwamen we bij plastic klapdeuren aan waar gemakkelijk karren en brancards doorheen konden worden geduwd. Erachter was een lange ruimte, helemaal wit betegeld en met tl-verlichting die het vertrek een klinisch reine sfeer gaf. Aan de ene kant was een hele muur vol stalen koelkasten met deurtjes van ongeveer een meter bij vijfenzeventig centimeter; het moesten er minimaal veertig zijn. Er stonden drie roestvrijstalen tafels met karretjes voor medisch gereedschap. Op een van de tafels lag een naakt lichaam, en een man in operatiekleding, met een masker op en handschoenen aan, was bezig met het bleke karkas.

‘Ah, mooi,’ zei de gemaskerde man toen hij opkeek. ‘Jij hebt dus vanavond dienst, Moker?’

Een bekende grom van de griezel.

‘Nou, er staat niet veel te gebeuren, behalve als er nog een verse wordt binnengebracht.’ De man die naast het lijk stond, deed zijn masker af. ‘Deze is klaar, dus je hoeft hem alleen maar te wassen voordat je hem opbergt. De familie komt morgenochtend om nog een laatste keer te kijken en de identificatie te bevestigen, dus zorg dat je goed werk aflevert.’

Er klonk geen vriendelijkheid in de stem van de patholoog toen hij de man toesprak... Hoe had hij hem genoemd? Moter? Nee, Moker. Hij had hem Moker genoemd. Eigenlijk keek de arts minachtend naar de man met zijn sjaal en hoed, en ik wist zeker dat dat niet alleen vanwege Mokers uiterlijk was; niet in deze politiek correcte tijden. Moker leek niet al te populair, en dat kon ik goed begrijpen. Met of zonder zijn mismaaktheid, die vent had gewoon echt iets onaangenaams.

De patholoog begon zijn latexhandschoenen af te pellen en keek in gedachten verzonken naar het lijk op de tafel. Toen hij de handschoenen in een pedaalemmer gooide, zag hij dat Moker nog niet in beweging was gekomen. Hij loerde naar hem van achter zijn dunne montuur.

‘Nou, waar wacht je op?’ vroeg hij nors. ‘Ga je omkleden, en vergeet niet om handschoenen aan te trekken. Ik heb je vaak genoeg verteld dat je allerlei ziekten kunt oplopen van kadavers. En nu opschieten.’

Moker schuifelde naar een deur aan de zijkant van de lange, sobere ruimte. Ik ging uit nieuwsgierigheid met hem mee. Het was een kleedkamer met hoge kasten, waar een vrij jonge vent die eruitzag alsof hij te veel Big Macs at net de deur van een kluisje dichtdeed. Moker liep naar een ander kluisje, haalde een sleutel uit zijn regenjas en deed het open; maar voor die tijd had ik de kans om het naamkaartje op de deur te lezen: A. MOKER stond er in slordig geschreven blokletters. Dus de naam was bevestigd. Niet dat ik er iets aan had. Waarom had ik eigenlijk de moeite genomen om hem te volgen? Wat moest ik doen? Ik kon hem fysiek niet aanraken, ik kon niet eens bij hem spoken. Hij leek zich dan misschien af en toe bewust van mijn aanwezigheid, maar er was geen enkele aanwijzing dat hij me daadwerkelijk had gezien.

De patholoog die Moker zijn instructies had gegeven, kwam binnen met een verkreukeld schort, dat hij met één hand voor zich uit hield alsof de pest eraan kleefde. ‘Van wie is deze?’ blafte hij tegen de mannen in de kleedkamer.

De mollige man, die bezig was zijn jack aan te trekken, wees met de hand die uit een mouw tevoorschijn kwam naar Moker. ‘Van Alec,’ zei hij zonder enige toon van beschuldiging.

De patholoog wierp Moker een vernietigende blik toe en stak het kledingstuk naar hem uit. ‘Ik heb het je al eerder verteld,’ zei hij berispend toen Moker het vuile schort aanpakte. ‘Je moet geen vuile schorten in de kast terughangen. Dit ziet eruit alsof het al weken niet meer is gewassen.’

Daarop draaide hij zich om, en de mollige man volgde hem de kleedkamer uit.

Toen Moker alleen was, smeet hij het schort onder in zijn kluisje en haalde er een groene overall uit, en een lange linnen jas zoals de patholoog ook droeg. Hij legde ze over de rugleuning van een stoel en deed zijn sjaal af. Ik kromp opnieuw ineen bij het zien van zijn gehavende gezicht, maar hij draaide zich snel weer om naar het kluisje en pakte een wit operatiemasker, dat hij over zijn gezicht zette om het gat te verbergen. Toch zag het masker er vreemd uit zonder de opvulling van een neus en mond; het werd opgeblazen als hij uitademde en veel te ver naar binnen gezogen als hij inademde.

Hij trok de overall aan, hing zijn jas, sjaal en hoed in het kluisje en sloot de deur. Toen pakte hij een droge spons en doek en keerde terug naar de grootste ruimte, waar nu alleen nog het lijk op de metalen tafel lag. Moker liep naar het kadaver en keek een poosje naar de eenvoudige hechtingen in de borst, waar de patholoog organen had verwijderd. Ik zag dat er potjes met labels op een schap stonden, allemaal met organen erin. Een bruin klembord met handgeschreven informatie hing aan de zijkant van de roestvrijstalen tafel. Aan de grote teen van de rechtervoet van het lijk hing een gegevenslabel. Ik hoorde een kuchje en keek naar een deuropening, naar een klein en zo te zien volgepropt kantoor waar degene die Moker eerder had begroet over een bureau gebogen zat. Hij droeg nog steeds zijn groene overall en was bezig met papierwerk, ongetwijfeld formulieren die betrekking hadden op de overledene. Bij het horen van het kuchje begon Moker het lichaam te wassen. De dode man was ongelooflijk bleek, met blauwe vlekken rond zijn ogen, lippen en op andere plaatsen op zijn huid. Hij bood een vreselijke aanblik, vooral met die gehechte wond van zijn borst naar zijn buik. Ik had niet de morbide belangstelling om Moker aan het werk te zien, dus dwaalde ik wat rond. Ik keek in glazen kastjes met allerlei vloeistoffen, poeders en crèmes en zelfs lichaamsdeodorant, wondvulling en pluggen. Er stond een balsempomp met draaiknoppen en slangetjes en bovenop een grote glazen kan gevuld met een rozige vloeistof. In het kantoortje ernaast, waar de patholoog met zijn formulieren bezig was, waren een bureau vol dossiermappen, een computer, twee lampen, een telefoon en nog meer papieren. De patholoog had amper ruimte om te schrijven. Aan de muren hingen klemblokken met formulieren, ingelijste diploma’s, een kalender en een weekrooster met ingevulde werktijden. Ik zag Mokers naam die week bij elke avonddienst staan.

De patholoog legde uiteindelijk met een opgeluchte zucht zijn pen neer en schoof zijn stoel achteruit. Ik stapte weg alsof de stoel me kon raken (instinct, nog steeds lastig van me af te zetten) en trok me terug naar de hoofdruimte, en de patholoog kwam achter me aan. Hij nam niet de moeite om Moker goedenavond te wensen toen hij naar de uitgang liep en Moker, die bezig was met het wassen van het lijk, keek niet op van zijn werk.

Ik voelde me nog steeds heel onbehaaglijk in Mokers aanwezigheid, ook al was ik onzichtbaar (het verkilde me telkens als Moker scheen aan te voelen dat er iets bij hem was en door de kamer tuurde, op zoek naar datgene wat hem dwarszat), en ik wilde daar het liefst weg. Maar dat kon niet; de woorden van de geest bij de seance hadden te veel effect op me. Misschien was ik op weg naar een soort verlossing, een bevrijding van het vagevuur waar ik me in bevond. Ik was immers katholiek, al was het een afvallige, en ik hoorde in dat soort dingen te geloven.

Dus hield ik vol, zonder enig idee van het doel van mijn wake, maar erop vertrouwend dat er iets belangrijks uit zou kunnen voortkomen. De avond sleepte zich voort, en hoe later het werd, hoe meer het mortuarium geïsoleerd leek van de rest van de wereld. Voetstappen, een hoestje van Moker, het geklater als hij zijn spons uitkneep, alles klonk hol, echoënd, luider dan het had moeten klinken. Ik wist dat het door de akoestiek van de betegelde muren en metalen kasten kwam, maar toch was het een beetje spookachtig. De rijen verborgen doden en de aanblik van het lijk waar Moker aan werkte zullen het allemaal wel extra griezelig hebben gemaakt, maar ik moest mezelf eraan herinneren dat ík degene was die hier spookte. Moker werd niet bij zijn werk gestoord en er kwam helemaal niemand naar het mortuarium die avond; de telefoon ging niet en er waren geen geluiden van buiten de vier muren te horen. De stilte werd alleen verbroken door Mokers gegrom en zware ademhaling. Het was deprimerend en zenuwslopend tegelijk.

Toen hij eindelijk klaar was, gooide hij de natte spons en doek in een plastic emmer onder de metalen tafel. Hij bekeek het resultaat van zijn werk nog even en streek toen met zijn dikke vingers over de hechtingen op het lichaam. Het was een weerzinwekkende handeling en ik vroeg me af hoe die man in godsnaam dacht en wat hem bewoog. Uiteindelijk schuifelde hij weg, met zijn linkerschouder hoger dan zijn rechter, en liep naar een hoge kast, waar hij een opgevouwen wit laken uit haalde. Hij spreidde dat over het lijk uit en bedekte het van het hoofd tot de enkels, zodat alleen de voeten nog zichtbaar waren, en vervolgens haalde hij een brancard en tilde schijnbaar moeiteloos het lijk erop. Hij duwde de brancard naar het einde van de rij gesloten kasten, las het kaartje op een ervan en trok de la helemaal naar buiten. Natuurlijk was die leeg, en hij rolde de brancard dichter naar de lege kast toe. Weer zo te zien moeiteloos verplaatste hij het lijk naar de la en stopte netjes het laken in voordat hij de kast afsloot. Ter afsluiting tikte hij met platte hand twee keer op de voorkant van de kast, alsof hij de dode goedenacht wenste.

Dat was nog vrij galant, maar wat daarna kwam was veel erger. Mijn god, het was veel, veel erger. Het was ronduit walgelijk. Eerst liep hij naar de klapdeuren, duwde een ervan een stukje open en tuurde naar buiten alsof hij wilde kijken of de kust veilig was. Toen ging hij terug naar de gesloten kasten en liep erlangs, tikkend tegen elke deur op borsthoogte. Hij bleef staan, keek nog even gauw om naar de klapdeuren en trok een kast open. De la schoof soepel en met een zacht geruis van geleiders naar buiten, en ik zag dat de persoon die erin lag aan de kleine kant was. Hoewel het hoofd volledig bedekt was, verraadden de kleine, kleurloze voeten en de twee lichte zwellingen onder het laken dat er een vrouw of meisje onder lag.

Moker trok langzaam het witte laken opzij, alsof hij genoot van elke fase van de onthulling, en hield stil toen de borsten waren onthuld. Het operatiemasker dat hij droeg ging sneller naar binnen en naar buiten en ik zag dat er een donkere speekselvlek op verscheen. Toen hij het laken verder afpelde, wilde ik me afwenden van zijn overduidelijke necrofilie, maar gebiologeerd en vol afgrijzen bleef ik toekijken.

Toen eindelijk het hele laken aan de voeten van het meisje lag – ik zag nu dat ze niet ouder dan begin twintig kon zijn – hief Moker zijn dikke, nu trillende handen en streek ermee over haar krijtwitte lichaam. Op de doodse bleekheid en de blauwe tint van haar lippen na leek ze ongedeerd, alsof datgene wat haar jonge leven had beëindigd verborgen bleef in het omhulsel van haar lichaam. Haar haar was goudblond en lag in doffe krullen om haar hoofd en hals.

Ik gilde een protest toen ik zag wat Moker deed en probeerde zijn armen te grijpen, hem weg te trekken, te voorkomen dat hij dat mooie maar levenloze meisje schond, maar ik kon niets doen om hem tegen te houden. Hoewel ik me bewust was van mijn machteloosheid, kon ik niet ophouden hem te slaan, aan hem te trekken, hem wanhopig weg te sleuren. Zijn grote hand kroop tussen haar dijen, die hij in een onthullende houding gespreid had, en ik schreeuwde steeds opnieuw.

Uiteindelijk gaf ik het op en ging naar het kantoortje ernaast. Ik zonk in de bureaustoel, sloeg mijn handen voor mijn gezicht en probeerde mijn oren te bedekken.

Toch hoorde ik de brute geluiden uit de naastgelegen ruimte nog, het dierlijke gekreun van Moker terwijl hij het lichaam misbruikte dat aan zijn zorg was toevertrouwd.

Maar hoe schokkend en walgelijk die ervaring ook was, niets had me kunnen voorbereiden op de verschrikking die later die nacht zou volgen.

28

Het was een lange, ellendige avond, en meer dan eens moest ik mezelf dwingen om niet bij dat monster weg te vluchten. Ik bleef in het kantoortje zitten en probeerde me wanhopig af te sluiten voor wat er in de ruimte ernaast gebeurde. Ik had nog meer kasten horen opengaan, maar ik weigerde te denken aan wat er mogelijk met andere lichamen werd uitgespookt. Misschien deed Moker gewoon zijn normale werk nu hij met het meisje klaar was; daar kon ik alleen maar op hopen. Twee keer zag ik hem door de deuropening, bezig met een dweil en een metalen emmer, en ik nam aan dat het niet alleen zijn werk was om de lijken te wassen, maar ook om het mortuarium zelf schoon te maken. Eenmaal kwam hij het kantoortje in, waarop ik me in een hoek drukte om zijn aanraking te ontwijken – ik moest er niet aan denken om zijn zieke gedachten met hem te delen – terwijl hij door paperassen op het bureau bladerde. Ik kreeg het gevoel dat hij gewoon wat rondsnuffelde, want hij voegde niets toe aan de formulieren die hij bekeek en was ook zelf niet met papierwerk bezig. Hij keek ook in de bureaulades, maar leek niet echt naar iets op zoek te zijn. Vreemd genoeg hield hij al die tijd het operatiemasker over het gapende gat in zijn gezicht, alsof er ieder moment bezoekers konden binnenkomen en hij niet wilde dat iemand zijn mismaaktheid zag. Ik had geen idee hoelang hij al bij dit mortuarium werkte, maar het leek me vrij zeker dat het overige personeel van zijn misvorming op de hoogte was. Misschien probeerde hij het voor zichzelf te verbergen. Het was me al opgevallen dat hij geen spiegels in zijn smoezelige flat had, maar hij kwam ze ongetwijfeld wel op andere plekken tegen; in feite hing er in dit kantoortje ook een kleine spiegel aan een van de muren, waar de patholoog zijn uiterlijk kon inspecteren voor hij aan het werk toog. Maar Moker had al die tijd dat hij in het kantoortje was niet in de spiegel gekeken, en dat kwam op mij opzettelijk over.

Het was een opluchting toen hij wegliep en doorging met waar hij dan ook voor werd betaald. Ik bleef met mijn ogen dicht in de stoel zitten, klaar om op te springen als hij terugkeerde. Af en toe keek ik op de ronde klok aan de muur boven het bureau. Toen het bijna tien uur was, hoorde ik water stromen in een van de roestvrijstalen wastafels en vervolgens het gekletter van de emmer en dweil die in een kast werden opgeborgen. Ik vermoedde dat zijn dienst er bijna op zat en hij zich klaarmaakte om te gaan.

Ik ging terug naar de lange, witbetegelde mortuariumruimte en volgde hem naar de kleedkamer. Hij trok de groene overall uit en propte het operatiemasker in de zak van zijn regenjas. Vervolgens wond hij de lange wollen sjaal weer om zijn gezicht, trok zijn jas aan en zette zijn breedgerande hoed op. Hij was klaar voor vertrek, maar een of ander instinct vertelde me dat hij niet onmiddellijk naar huis zou gaan.

Ik had gelijk: hij ging niet terug naar zijn kelderflat. In plaats daarvan reed hij naar een ondergrondse parkeergarage in Bayswater die vierentwintig uur per dag geopend was.

We zaten daar al een behoorlijke poos, Moker onderuitgezakt op de bestuurdersstoel, ik achterin als ontastbare passagier. Het was verschrikkelijk om zo dicht bij hem te zijn – ik wist zeker dat als ik iets had kunnen ruiken, zijn stank ondraaglijk zou zijn geweest – maar er was geen andere optie. Ik voelde aan dat hij niets goeds in de zin had, want waarom zou hij anders in het donker op de laagste verdieping van de garage zitten, kijkend naar iedereen (hoewel, op dit uur van de avond waren dat niet veel mensen) die binnenkwam om een auto op te halen.

Deze kelder was bijna even slecht verlicht als zijn flat. Ik begon te wennen aan donkere, deprimerende plekken: de seancekamer, Mokers armoedige woning, moeders zitkamer en nu deze sombere parkeergarage. Er hingen hier geen bewakingscamera’s en er stonden weinig auto’s op deze verdieping. Voetstappen, als die er al waren, klonken hol in deze ruimte diep onder de grond. De oude Hillman stond tussen twee mooie auto’s geparkeerd, een Mondeo en een BMW, wat alleen maar benadrukte wat een gammele brik dit was. Het zou me niets verbazen als Mokers raspende ademhaling buiten de auto te horen was, zo stil was de verdieping die hij had gekozen, maar misschien kwam het alleen door mijn overactieve verbeelding. Ik hoorde een portier dichtgaan, een motor starten en het gedempte geruis van wielen op beton. Het geluid vervaagde. Weer voetstappen, deze keer van meer dan één persoon.

Twee mensen kwamen in zicht op de helling. Ze kwamen onze kant op, en Moker liet zich verder onderuitzakken in zijn stoel. Het waren een man en een vrouw en ze liepen arm in arm en keken in elkaars ogen, schijnbaar blind voor de rest van de wereld. Ze liepen naar de bmw toe zonder de donkere, ineengedoken gedaante in de oude auto ernaast te zien, en de man zocht in zijn zak naar de autosleutel. Voordat hij die in het slot stak, nam het stel eerst de tijd voor een hartstochtelijke kus, waarbij de man met zijn vrije hand over de rug van de vrouw streek. Ze bleven nog een tijdje zo staan, en ik hoorde dat Moker zwaarder begon te ademen.

De man ging achter het stuur zitten en de vrouw liep naar de passagierskant; haar geliefde boog zich opzij om het portier voor haar te openen. Toen ze langs mijn raam liep, zag ik dat ze aantrekkelijk was, waarschijnlijk medio dertig, netjes gekleed in een lange rok en marineblauw jasje. De man, had ik gezien, droeg een ietwat gekreukeld pak en had een koffertje bij zich gehad dat hij op de achterbank van de auto had gegooid. Ze zagen eruit als collega’s die hadden overgewerkt. Eenmaal in de auto wierpen ze zich weer op elkaar, hun lippen versmolten en hun handen hielden geen moment stil. Hun kus was gepassioneerd, hun omhelzing vurig; ze graaiden naar elkaar en ik begon me opgelaten te voelen. Moker bleef diep in zijn stoel naar het stel zitten gluren, duidelijk opgewonden maar bang dat hij zou worden gezien. Net toen het erop leek dat het stel alle remmingen zou laten varen, ging er op ongeveer vijftig meter afstand een deur open en kwamen drie mannen de garage in. Ze waren luidruchtig, lachten om elkaars opmerkingen, en een van hen stompte speels een andere op zijn arm. Het stel in de BMW verstijfde en schoot rechtop, en de man stak de sleutel in het contact om de motor te starten. Toen de drie mannen een stukje verderop bij twee auto’s bleven staan, keek een van hen opzij en zag het stel. De bestuurder van de BMW startte de motor en deed onverstaanbaar mompelend de koplampen aan. Hij reed weg, waarschijnlijk op zoek naar een andere afgelegen plek voor hun verdere plannen.

Terwijl de bmw langsreed, splitsten de drie mannen zich op. Twee van hen stapten in een blauwe Peugeot stationwagen en de andere liep naar een Celica en stapte in. Moker rechtte zijn rug toen de Celica wegreed en boog zich naar voren om de bundel te pakken die hij eerder onder zijn stoel had gestopt. Toen hij hem op schoot tilde en de doek openvouwde, hoorde ik een bekend kletterende geluid, en ik boog me naar voren. Hoewel de verlichting in de parkeergarage gedimd was, kon ik zien wat hij tegen de voorruit omhooghield om ernaar te turen.

Het was zo’n gemeen scherpe breinaald van gecoat staal.

Ik zakte achteruit op de achterbank, plotseling heel bang. Waarom hing Moker rond op deze slecht verlichte en afgelegen plek? Waarom had hij dat akelige ding in zijn hand? Maar je hoefde geen genie te zijn om dat te bedenken. O god! Ik wilde eruit. Ik wilde geen getuige zijn van moord! Niet terwijl ik er helemaal niets tegen kon doen. Ik...

De deur naar het trappenhuis ging weer open. Mokers hoofd kwam met een ruk omhoog. Een gedaante, afgetekend tegen het licht in de gang, stapte naar buiten. Voetstappen weerkaatsten tegen de betonnen muren en pilaren. Iemand liep onder de matte gloed van een plafondlamp door en Moker en ik zagen allebei tegelijk dat het een man was. Volgens de krantenartikelen maakte het geslacht niet uit voor de moordenaar die al zes weken op strooptocht was. Als Moker inderdaad de seriemoordenaar was – en inmiddels was ik daar wel van overtuigd – dan zou een man alleen op zo’n verlaten plek het ideale slachtoffer zijn. De ingang van de parkeergarage lag drie verdiepingen hoger, met dikke betonnen plafonds ertussen.

Moker hield de breinaald als een mes rechtop terwijl hij wachtte tot de man dichterbij kwam. Ik voelde dat hij zijn spieren spande, hoorde dat hij zijn adem inhield; zijn vrije hand lag op de portiergreep van de Hillman. De man kwam dichterbij, zich er niet van bewust dat hij werd gadegeslagen. Hij liep door een zee van schaduw tot hij een volgende plafondlamp bereikte, en ik hoorde Moker zachtjes kreunen van teleurstelling.

De man, die om zich heen tuurde door een bril met dikke glazen, was klein, dik en kalend. Moker zakte weer onderuit en ging schuin over de passagiersstoel hangen, zodat hij van buitenaf niet te zien zou zijn. De man, die het geluk had nog wat langer te mogen blijven leven, liep op ongeveer vijftien meter afstand langs en zette vervolgens met een grom van herkenning koers naar een Saab. Ik keek opgelucht toe toen hij zijn auto startte en wegreed, waarbij zijn koplampen het interieur van de Hillman een paar seconden verlichtten. Moker bleef uit het zicht tot de Saab de helling naar de volgende verdieping op reed.

Ik weet niet hoelang we nog wachtten, maar het moet minstens een half uur hebben geduurd voordat de deur naar het trappenhuis weer openging. Deze keer kwam er een vrouw naar buiten. Alleen haar omtrekken waren zichtbaar, maar ik voelde Mokers stijgende opwinding. Ze was alleen, en dat maakte haar heel kwetsbaar. Ze was slank en had lang, golvend haar, waarmee ze beslist een doelwit kon zijn, want ik begon nu te begrijpen hoe de moordenaar zijn slachtoffers uitkoos.

We zagen nu meer van de vrouw en hoewel ze niet zo mooi was als de eerste blik had gesuggereerd – haar neus was een beetje groot, haar kin een beetje zwak – had ze een goede houding en accentueerden de rok en het nauwsluitende jasje haar aantrekkelijke figuur. Haar blouse stond een knoopje te ver open en de enkels boven haar hooggehakte pumps waren slank. Moker trilde van opwinding.

Zijn hand kroop weer naar de portierklink terwijl de vrouw naar haar auto liep, en we hoorden het piepen van haar elektronische portiervergrendeling. Moker trok heel langzaam en rustig aan de klink en deed het portier een klein stukje open, oplettend of de vrouw niets hoorde. Dat was niet zo; zij opende haar portier op hetzelfde moment dat Moker zijn portier wijd opengooide.

‘Nee!’ schreeuwde ik, en ik dook naar voren om hem bij de schouders te grijpen. Het was zinloos, natuurlijk, want mijn handen gingen gewoon door hem heen. Maar hij aarzelde wel even. En ik ging met een ruk achteruit, alsof ik een schok van duizend volt had gekregen, want ik had hem gevóéld, een glimp opgevangen van zijn karakter. Het voelde alsof mijn ziel tegen iets ondraaglijk onmenselijks was gebotst, een wezen dat geen enkele compassie had en waar de kwaadaardigheid van afdroop. Het duurde maar even – voor ons allebei, kennelijk, want Moker bleef verstijfd zitten, alsof hij verdoofd was – en toen het voorbij was ging een stukje van mijn energie mee. Moker draaide zich om en leek recht naar me te kijken, zoals hij al eerder had gedaan, maar natuurlijk zag hij niets. Toch was het een opluchting toen hij zich weer omdraaide en tegen het portier duwde, dat een stukje dicht was gegaan. Hij wilde net uit de auto stappen toen de deur naar het trappenhuis opnieuw openknalde. Twee mannen buitelden haast naar buiten, gierend van de lach om dingen die alleen heel dronken mensen grappig vinden.

Geschrokken trok Moker onmiddellijk zijn portier dicht en keek de twee dronken mannen na toen ze langs een rij geparkeerde auto’s wankelden. Hij omklemde het stuur van de Hillman met één hand en ik hoorde hem kwaad grommen. De vrouw, die op het punt had gestaan in haar auto te stappen, keek op en schudde walgend haar hoofd. Even later hoorde ik de motor van haar auto starten en gingen de koplampen aan. Ze reed achteruit en maakte een bocht, en in het voorbijgaan toeterde ze naar de mannen, die met overdreven stappen aan de kant waren gegaan. Een van hen stak zijn middelvinger naar haar op, en de ander vond dat een giller. Terwijl haar achterlichten de helling op reden, vonden de twee dronken mannen de auto die ze zochten. Dat ze in hun toestand geen van beiden zouden moeten rijden, leek hen niet dwars te zitten; ze stapten in. De Jaguar reed perfect achteruit en vervolgens in de richting van de uitgang. Hij was al snel weg, en de bestuurder dacht er zelfs nog aan zijn verlichting in te schakelen voordat de Jag om de bocht van de helling verdween.

Moker en ik waren weer alleen in de schaduwen.

We wachtten een hele tijd.

Er stonden nog een paar auto’s in de garage en sommige, zo nam ik aan, zouden wel de hele nacht blijven staan. Maar er kwam een hele poos niemand meer om er een op te halen en ik dacht dat mijn zenuwen – en mijn vastberadenheid – het lang voor die tijd zouden begeven. Ik had die man immers aangeraakt, ik had hem gevoeld, en ook de harde kilheid van zijn ziel. Ik vroeg me af of hij kwaadaardig was geboren of dat zijn – levenslange? – mismaaktheid hem zo had gemaakt. Maar hoe erg zijn handicap ook was, zijn kennelijke haat voor normale mensen viel moeilijk te rechtvaardigen. En haten deed hij ze; ik had het gevoeld toen ik een stukje in zijn lichaam was gedrongen. Kon je kwaadaardig van geboorte zijn, of werd je het door je omgeving en opvoeding? Ik kon het hem moeilijk vragen.

Hoelang was dat psychopathische monster bereid hier op een geschikt slachtoffer te wachten? O ja, nu was ik er dubbel zeker van dat dat zijn bedoeling was. Waarom had hij anders die geslepen breinaalden bij zich, en waarom had hij op die vrouw alleen af willen gaan als hij niet op een geschikte prooi wachtte? Maar waarom had hij niet de eerste man belaagd die was langsgekomen? Er was niemand in de buurt geweest, en voorheen had hij zowel mannen als vrouwen vermoord. Bovendien had die man er dik en zacht uitgezien, dus niet bepaald als een type dat zich heftig zou verzetten. Even had het geleken dat Moker achter hem aan wilde gaan, maar toen hij het gezicht van de man zag, ging hij weer achterover zitten. En nu pas drong het eindelijk tot me door. Kwam het doordat die eerste man zo onaantrekkelijk – of eigenlijk, bot gezegd, ronduit lelijk – was? Moest een slachtoffer van Moker knap of mooi zijn, of in elk geval presentabel? Was dat waar hij naar op zoek was? De vrouw die was langsgekomen was zeker knap geweest, en Moker had achter haar aan willen gaan, maar toen waren op het verkeerde moment die twee dronken mannen verschenen, en dat had haar gered. Volgens de sensationele artikelen in de roddelbladen waren alle slachtoffers tot nu toe minimaal vrij succesvolle zakelijke types geweest, netjes gekleed en aantrekkelijk. Daarom had inspecteur Sadler in de hotelkamer aan Oliver gevraagd of ik knap was geweest! Had Moker iets tegen knappe, intelligente mensen? Benijdde hij hen? Wilde hij hen uitroeien – en natuurlijk hun uiterlijk verpesten – omdat hij nooit zoals zij kon zijn? Ik zou al snel ontdekken dat het vermoorden van die mensen er slechts een onderdeel van was; Mokers wraakzuchtige jaloezie ging nog veel verder.

Hij was geduldig, die smerige psychopaat. Ontzettend geduldig. Net toen ik dacht dat hij het nu echt snel zou opgeven, dat de rest van de auto’s in de garage de hele nacht zou blijven staan, hoorden we allebei het getik van hoge hakken van de helling komen. Versterkt door het lage betonnen plafond en de muren werd het geluid met de seconde luider. De vrouw kwam in zicht.

Van een afstand zag ze er lang en slank uit, nog slanker dan de vorige vrouw, en toen ze dichterbij kwam zagen we dat ze lang haar had. Toen ze door een lichtkring liep, kreunde ik vanbinnen. Ze had een aardig, hoewel niet bloedmooi gezicht, maar ik wist dat er een goede kans bestond dat ze Mokers aantrekkelijkheidstest zou doorstaan.

Moker verplaatste zijn gewicht en ik zag dat hij de breinaald weer in zijn hand had. Net als de vorige keer kroop zijn vrije hand langzaam naar de portierklink.

De vrouw liep voor de Hillman langs, maar ze zag haar stalker in de diepe schaduwen in de oude auto niet zitten. Ze droeg een smal designerbrilletje met een zilveren montuur dat geenszins afbreuk deed aan haar uiterlijk; integendeel, het leek haar nog kwetsbaarder te maken. Haar lippen waren fijn, haar neus sterk maar onopvallend. Onder een dunne roomkleurige blouse duwden haar borsten de revers van haar openhangende geruite jasje naar buiten, en in haar linkerhand had ze een attachékoffertje en een plastic tasje van Safeway (waarschijnlijk was ze na het overwerken nog even langs de supermarkt gegaan). Ik zag dat ze geen trouwring of verlovingsring droeg; misschien was ze een carrièrevrouw met weinig tijd voor romantiek.

Deze situatie was perfect voor Moker: een donkere, eenzame locatie, een nietsvermoedend slachtoffer met een aantrekkelijk uiterlijk, en schaduwen als welkome bondgenoot. Langzaam zette hij zijn hoed af. God, ik bad vurig dat er iemand uit het trappenhuis of over de helling zou komen; ik bad dat er een andere auto zou aankomen, op zoek naar een parkeerplek. Maar ik wist gewoon dat dat niet zou gebeuren. De omstandigheden waren ideaal voor een moord.

De vrouw, ik schatte haar eind twintig of begin dertig, liep naar een donkere Mazda-sportwagen, die ongeveer twintig meter verderop achter een pilaar stond. Ze nam de sleutel in haar rechterhand en stak haar arm al naar de auto uit. Ik kon zien dat ze nerveus was, en welke vrouw alleen zou dat niet zijn op deze stille begraafplaats van geparkeerde voertuigen die in de kunstmatige schemering op mausoleums leken? Terwijl de vrouw onder het lopen behoedzaam om zich heen keek, keek Moker zwijgend toe en stapte toen geruisloos uit de Hillman. Hij wikkelde de sjaal van zijn mismaakte gezicht.

De prooi was bijna bij haar auto toen hij haar op zijn tenen volgde. Zijn zachte schoenen (nu pas zag hij dat hij gore, goedkoop ogende gympen droeg) maakten geen geluid op de betonnen vloer. De vrouw boog zich naar voren om de sleutel in het slot van de Mazda te steken en Moker versnelde, stapte achter haar en draaide haar naar zich toe. Haar ogen werden groot en haar mond ging open voor een gil, maar hij sloeg zijn linkerhand over haar mond en de hand met het dodelijke, dunne wapen kwam omhoog naar de linker onderkant van haar ribbenkast.

Het ging allemaal zo snel dat ik nog verstijfd in de auto zat, wetend wat er zou gaan gebeuren. Ik werd pas uit mijn verlamming bevrijd toen de lange naald door haar blouse drong en in haar vlees zonk.

Maar terwijl ik daar zo verdoofd zat, kwam er een herinnering bij me boven, iets wat de politie op de plaats delict in het hotel had besproken. De politiearts had gezegd dat er twee wapens bij mij waren gebruikt, een ervan een bijl of hakmes, en iets waarmee het hart was doorboord. Daar was een naald – een lange, dunne naald – voor gebruikt. Ik had het destijds niet in de gaten, maar hij verwees natuurlijk naar een doodgewone breinaald, waarvan Moker er meer dan voldoende had. De krantenknipsels die Moker verzamelde, wezen op zijn fascinatie met de moorden, maar zijn collectie breinaalden bevestigde boven alle twijfel verheven dat hij de schuldige was.

Ik schudde mijn verdoving van me af, zweefde door het gesloten autoportier en schoot naar het verschrikkelijke tafereel toe. Moker hield de vrouw stevig tegen zijn lichaam gedrukt, maar zijn hand lag niet langer over haar mond. Ze huiverde in zijn greep toen de scherpe naald verder naar binnen drong en de punt haar hart bereikte.

Ik rende schreeuwend naar hem toe. Het liefst wilde ik hem aan stukken scheuren, maar ik kon hem niet eens aanraken. Ik geloof dat ik witheet van woede was, want ik zag vlekken voor mijn ogen. Hij hield haar in een haast liefhebbende omhelzing vast. Al snel werd haar verzet zwakker en begonnen haar armen en benen te trillen toen het leven haar lichaam ontvluchtte. Zo snel, zo gemakkelijk. Zo verachtelijk.

Toen alleen haar ene voet nog af en toe trilde, liet Moker haar op de grond glijden. Hij hield haar schouders vast en zakte mee, met zijn rechterhand nog steeds kracht zettend op de dunne stalen pen vlak onder haar linkerborst. Al snel bewoog ook de trillende voet niet meer. Ze was dood, en ik schreeuwde het uit van frustratie en ellende.

Op dat moment zag ik iets opstijgen van haar roerloze lichaam, iets wat geen ectoplasma of nevel was, maar misschien een combinatie van die twee. Het was maar een paar centimeter hoog en leek op een etherische, zijdeachtige mist, bleek en doorschijnend en opstijgend als het sliertje rook van een opgebrande lucifer. Binnen een tel was het weg, en ik wist dat de ziel van de vrouw haar lichaam had verlaten.

Moker keek om zich heen, turend in de schaduwen op zoek naar beweging en naar de helling om te zien of er geen koplampen naderden. Maar op ons na was de benedenverdieping van de garage verlaten. Hij duwde de geslepen breinaald verder naar binnen totdat het platte ronde uiteinde de wond dichtte. Verrassend genoeg was er heel weinig bloed, omdat het gaatje hiermee effectief werd afgedicht; er was maar een klein beetje rood rondom het stompe einde van de naald te zien. Ik was verbijsterd – nee, gekrenkt, ook al had ik geweten dat dit kon gebeuren – en overpeinsde wat een droevige en brute manier van sterven dit was. Zo plotseling en angstaanjagend, die laatste seconden van haar jonge leven. Mijn enige troost was dat het zo snel was gegaan. Ik staarde naar haar bleke gezicht. Haar mond was verstrakt in een laatste grimas en haar ogen slechts deels gesloten achter haar dunne brilletje, maar alle schok was eruit verdwenen.

Ik hoorde Moker grommen, een geluid dat even weerzinwekkend was als de man zelf. Hij stond op, tilde haar met gemak op en draaide zich met het slappe lichaam in zijn armen naar de oude Hillman om. Ik moest mezelf dwingen om achter hem aan te lopen, wetend dat er nog meer verschrikkingen zouden volgen – had hij al zijn slachtoffers niet verminkt? – maar toch vastbesloten deze nachtmerrie tot het einde uit te zitten. God mocht weten wat ik kon doen om iets aan de situatie te veranderen, maar de geest van mijn vader had me aangespoord om naar deze moordenaar terug te gaan. Daar moest een reden voor zijn.

En ja, er zouden nog meer verschrikkingen volgen, maar niet wat ik had verwacht. Op een bepaalde manier werd het nog veel erger.

29

Tot mijn verbazing tilde Moker de dode vrouw op de achterbank van de oude Hillman. Tot mijn nog grotere verbazing schoof hij zelf achter haar aan. Wat was dit? Wilde hij haar lijk schenden, net zoals de lijken in het mortuarium? Of was dit de plek waar hij zijn slachtoffer wilde verminken? Ik had geen bloedvlekken in de auto gezien, dus was het onwaarschijnlijk dat hij dat al eerder had gedaan.

Ik ging op de passagiersstoel voorin zitten en draaide me naar hen om; misselijk en bang, maar met morbide nieuwsgierigheid. Misschien zocht ik nog steeds naar een mogelijkheid om tussenbeide te komen en die maniak tegen te houden.

Moker pakte een grote katoenen doek, misschien gewoon een grote zakdoek, en drukte die onder de blouse van de vrouw op de wond om het weinige bloed te absorberen dat zich rondom het platte uiteinde van de breinaald had verzameld. Toen knoopte hij haar jasje stevig dicht, met de doek nog tegen de wond, en ik kromp ineen toen ik zag hoe hartstochtelijk zijn ogen gloeiden.

Ook al was ik getuige van wat er vervolgens gebeurde, ik kon het nog steeds niet geloven.

Moker leunde achterover en sloot zijn ogen, met het lijk in de tegenoverliggende hoek van de achterbank. Ik wachtte verwonderd af, meegesleept door wat er gebeurde. Was dit een extra manier om een kick te krijgen, door naast zijn slachtoffer te zitten, genietend van het gezelschap van het afkoelende lijk? Dat hij een abnormale kerel van de laagste soort was, daar bestond geen twijfel meer over, maar dit rondhangen bij het lijk sloeg helemaal nergens op. Goed, er bestond weinig gevaar dat iemand hem hier zou zien – een eventuele passant zou door de slechte verlichting in de parkeergarage toch niet in de auto kunnen kijken – maar waarom zou hij dat risico nemen? En als hij het lichaam in stukken wilde hakken, zou hij dat echt niet in zijn eigen auto doen. Zelfs als het bloed al begon te stollen, zou het toch een vreselijke puinhoop worden. Ik begreep er niets van en kon alleen maar naar hem kijken terwijl zijn ademhaling dieper en zwaarder werd. Al snel sliep hij, en de grofgebreide sjaal die hij weer om zijn gezicht had gewikkeld bolde met elke uitademing een beetje op.

En toen gebeurde het. Eerst dacht ik dat ik het me verbeeldde, maar hoe aandachtiger ik naar Moker keek, hoe zekerder ik wist dat ik iets zag trillen.

Er kwam iets uit hem tevoorschijn.

Ik geef het toe, ik was nog banger dan voorheen, en daarom kroop ik zo ver mogelijk weg in de ruimte voor de passagiersstoel. Ik zou in mijn toestand geen fysieke ongemakken moeten voelen, maar ik had het koud gekregen. Heel, heel koud. En hoewel ik ineengedoken zat, kon ik toch over de bovenkant van de passagiersstoel kijken en getuige zijn van een of andere transformatie in Moker. Ik dook nog verder in elkaar. Zijn hoofd en schouders werden wazig, alsof ze werden omhuld met iets ijls en neveligs, terwijl er een soort mist – nee, nee, een soort zwak ectoplasma – uit hem kwam en zijn lichaam aan het zicht onttrok. En terwijl die doorschijnende wolk de lucht in ging, zag ik dat hij vorm begon aan te nemen. Die vorm was Moker zelf, maar zonder sjaal en hoed, zonder de groezelige regenjas die hij altijd scheen te dragen. Hij was naakt.

Hoewel het beeld onduidelijk was en zich nog bleef vormen, zag ik de putten en littekens op zijn lichaam (ik vroeg me af of hij zichzelf die wonden had toegebracht), de misvormde botten en verbazingwekkende omvang van zijn borstkas. Het was me een raadsel hoe iemand met dergelijke aandoeningen kon leven en zich bij dergelijke afschrikwekkende gebreken neer kon leggen. De substantie steeg op, maakte zich los van de man zelf, kwam omhoog als een geest uit het graf, en Mokers lichaam zakte opzij alsof zijn levenskracht hem verliet. Zijn lege lichaam hing in de hoek van de achterbank. Mokers ogen waren gesloten, en de ogen van zijn fluctuerende zelfbeeld ook, maar toch hield ik me verborgen.

De substantie – ectoplasma, animus, essence, ik wist niet hoe ik het moest noemen – bleef zich opbouwen tot ik dacht dat het door het dak van de auto zou gaan, maar toen het hoofd met wat plukken dun haar het dak raakte, begon het opzij te zweven, naar het lijk in de andere hoek toe. Deze emanatie was fascinerend en afschuwelijk tegelijk, ongewoon en angstaanjagend, ook al had ik in mijn vroegere leven vele keren op gelijksoortige wijze mijn eigen lichaam verlaten (al was ik er zeker van dat mijn geest nooit zo zichtbaar was geweest, anders zou iemand er wel iets van hebben gezegd!). De geesten bij de seance hadden me niet zo bang gemaakt, omdat er niets bedreigends aan hen was. Dit was iets anders. Het fenomeen waar ik getuige van was had iets boosaardigs, en ik voelde niet-bestaande haartjes achter in mijn nek overeind komen en kippenvel op mijn armen verschijnen. Als ik niet dood was geweest, was ik gevlucht voor mijn leven.

En toen gebeurde het. Toen zag ik iets wat ik nooit voor mogelijk had gehouden. Natuurlijk had ik boeken gelezen en films gezien over demonische bezetenheid, maar dergelijke scenario’s waren verzonnen door sensationele of fantasievolle auteurs en filmmakers, terwijl dit een echte man was – zij het een abnormale – wiens ziel het lichaam van een ander stal. De dood had het lichaam van de vrouw ontzield en nu nam een andere ziel die plek in en vulde het vacuüm. Terwijl ik toekeek, kroop de nevelachtige uitwaseming van Moker in het lijk op de achterbank. Het ging soepel, stukje bij beetje, ongehaast. Het was geen plotselinge bezetenheid, maar een gestage entree, waarbij de wazige maar zichtbare ‘mist’ geleidelijk in haar lichaam zonk totdat de nevelachtige omtrekken van Moker geheel waren verdwenen.

Na een paar ogenblikken – een paar heel lánge ogenblikken – schoten de ogen van het lijk open en keken in de mijne.

30

Toen het lijk sprak, was dat met een vreemde, geforceerde stem, alsof het een herinnerd proces was. Het was een vrouwenstem, maar met een wat hese toon.

‘Ik... ken... jou,’ zei ze.

Ik ging met een zo hevige ruk achteruit dat ik dwars door het dashboard heen vloog en voor de motorkap van de auto belandde. Verdoofd bleef ik daar even liggen, in elk geval uit het zicht van de twee personen op de achterbank van de Hillman. In plaats van op te staan, kroop ik laag bij de grond om de Mondeo heen die naast Mokers auto stond, bang dat ik zou worden gezien, en hurkte achter het voorwiel van de Mondeo.

Hoe was het mogelijk dat die vrouw me zag? Wacht... de geesten op de seance hadden me ook gezien. In feite waren de meeste bang voor me geweest. Maar... maar... de ogen van die vrouw waren volledig opengegaan en ze had recht naar me gekeken. Betekende dat dat ze niet echt dood was? Maar die lange, geslepen breinaald recht door het hart... Wie kon zoiets overleven? Mokers geest had zijn lichaam verlaten en was in het lichaam van zijn slachtoffer gegaan, dus betekende dat nu dat hij dood was? Denk na, spoorde ik mezelf aan. Denk goed na. Had ik zelf niet ook ooit het vermogen gehad om mijn lichaam te verlaten zonder dat ik dood was? Ik was haast een expert in buitenlichamelijke ervaringen, maar had Moker zijn vermogen misschien ontwikkeld naar een niveau waarop hij een lichaam kon overnemen als de rechtmatige eigenaar vertrokken was?

Ik tuurde over de motorkap van de Mondeo naar de schaduwen in de Hillman. Het was heel donker binnen, maar ik zag beweging. Ik bleef ineengedoken, bang dat ik weer gezien zou worden. Toen ik het achterportier hoorde opengaan, dook ik weer uit het zicht. Voorzichtig kwam ik een stukje omhoog, schuifelend langs de zijkant van de Mondeo zodat ik door de ramen van de auto kon kijken zonder mezelf te veel bloot te geven.

De vrouw stond bij het geopende portier van de Hillman. Ik zag alleen haar bovenlichaam, van haar kin tot haar middel, maar het was duidelijk dat ze wankel was. Ze zocht steun met haar hand op het grijze metalen dak en hield met de andere hand de portierklink vast. Haar borst ging zwoegend op en neer, alsof ademhalen haar moeite kostte. Was dat Moker, die de longen in beweging zette? Zat hij in die vrouw, dwong hij het dode lichaam om weer te functioneren? Hoe ongelooflijk het ook was, ik had plotseling geen twijfels meer. Alles wat ik de laatste tijd had meegemaakt was immers ongelooflijk, dus wat was hier zo lastig aan?

Ik kroop ineengedoken van de Mondeo naar een betonnen pilaar en stond pas op toen de pilaar zich tussen de twee voertuigen en mij in bevond. Toen riskeerde ik een snelle blik.

De dode vrouw draaide langzaam en onhandig om haar as en keek door de garage. Ik dook weer uit het zicht en vroeg me af of ze mij zocht. Nadat ik ongeveer een halve minuut had gewacht, gluurde ik weer om de pilaar. Ze bewoog haar armen en probeerde haar koppige vingers te strekken, wist ze recht te krijgen en stijfjes weer te krommen. Toen begon ze te lopen, eerst instabiel, met een hand op het dak van de Hillman om zichzelf te ondersteunen, maar haar passen werden telkens een beetje zekerder. Ik bleef verscholen achter de pilaar, maar gluurde er wel omheen.

Haar rechterhand lag nu op de motorkap van de Hillman en haar passen waren nog een beetje wankel, maar ik wist niet of dat door haar zombieachtige toestand of door haar hoge hakken kwam. Maar met elke stap leek haar vertrouwen te groeien, en al snel had ze de oude auto achtergelaten en liep ze zonder steun, al sleepten haar schoenen over de betonnen vloer in plaats van te tikken zoals toen de vrouw nog leefde. Op enig moment begaf haar linkerknie het en zakte ze erdoor, maar ze zette haar handen tegen de grond en wist te voorkomen dat ze helemaal viel. Op één knie, met schokkende schouders alsof ze naar adem snakte en de knokkels van haar handen stevig tegen het beton geduwd, bleef ze een minuut of twee zitten, en toen dwong ze zichzelf om weer op te staan. Of althans, Moker dwong haar weer op te staan.

Het was een onelegante beweging, als een jong hert dat voor het eerst op eigen poten gaat staan, maar met aanzienlijke inspanning lukte het haar. De vrouw – deze zombievrouw – bleef in de verlatenheid van de donkere parkeergarage staan om op adem te komen en kennelijk meer kracht te verzamelen.

Op dat moment wist ik dat niet alles tegelijk uitvalt wanneer het lichaam sterft; dat duurt een tijdje. Enkele seconden voordat organen ophouden met functioneren, en langer voordat spieren en weefsels afsterven. Kon een vreemde entiteit een lichaam dan overnemen en het weer laten werken? Waarschijnlijk denk je echt niet, zoals ik zelf ongeveer een week geleden ook nog dacht, maar hier was ik toch getuige van dat wonder (?). Het leek erop dat het bezetten van een ander lichaam niet voorbehouden was aan duivels en demonen. Ik begreep nu dat toen Jezus Christus Lazarus weer tot leven bracht, hij eigenlijk Lazarus’ ziel terugriep naar zijn lichaam. Wie had gedacht dat het lichaam van de een ook kon worden bezet door de ziel van een ander?

Voordat ze doorliep, keek de dode vrouw nog een keer achterom alsof ze iets zocht. Ik twijfelde er niet aan dat ik dat iets was, dus hield ik me verborgen. Ik was bang, ongelovig, maar nieuwsgierig. Al snel leek ze het op te geven, hoewel ik zeker wist dat ze niet tevreden was, en kwam ze weer in beweging. De eerste passen in de richting van de deur naar het trappenhuis die Moker een paar uur in het oog had gehouden, waren onhandig, log en langzaam (maar niet zo langzaam als de zombies in oude griezelfilms).

Wat deed ze – híj – verdomme? Was verminking nu niet het volgende agendapunt van de moordenaar? Volgens de kranten was dat zelfs de héle agenda. Toen vroeg ik me ineens af of Moker met die ble's van hem het lichaam van al zijn slachtoffers had overgenomen. En zo ja, wat er dan de zin van was, wat voor kick hij daarvan kreeg. Ik besloot haar te volgen. O, geloof me, dat wilde ik niet, ik wilde vluchten naar een heilzame plek... zoals mijn eigen huis. Maar om eerlijk te zijn was ik inmiddels écht nieuwsgierig.

Ik wachtte tot de deur dichtging voordat ik mijn schuilplaats verliet – ik weet niet waarom ik zo bang was om gezien te worden, want wat kon Moker me nou aandoen? – en ernaartoe liep. Ik luisterde even aan de deur en hoorde schuifelende voetstappen op de stenen trappen naar de begane grond. Toen ik vond dat ze ver weg genoeg klonken, zette ik door – al kostte het deze keer echt geen moeite – en gleed ik door de deur.

De voetstappen waren nu duidelijker te horen, al werden ze zachter doordat ze in de verte vervaagden. Voorzichtig, heel voorzichtig, beklom ik de eerste paar treden en bleef weer staan luisteren. Het geschuifel was nog amper hoorbaar, dus klom ik verder, en onderweg tuurde ik langs de ijzeren leuning omhoog. Af en toe zag ik een vrouwenhand de leuning vastpakken alsof ze zich optrok – niet alle vingers waren gecoördineerd, want twee ervan staken stram recht vooruit – en ik hield opzettelijk in en zorgde dat er minstens één trap tussen ons bleef. Eindelijk hoorde ik boven de deur opengaan. Ze, híj – ik moest nog steeds wennen aan het idee dat ik Moker volgde, niet die arme vrouw – was op Queensway uitgekomen, een altijd drukke straat met winkels die dag en nacht geopend waren.

Wat voor spelletje speelde Moker? Ik snapte zijn motieven niet. Had hij dit bij al zijn slachtoffers gedaan? Had hij al die lichamen overgenomen nadat de dood was ingetreden? Waarom? Toen ik het gesprek tussen de twee rechercheurs voor mijn huis had afgeluisterd, had ik ze horen zeggen dat de eerdere slachtoffers van de seriemoordenaar vlak voor hun dood bizar gedrag hadden vertoond. Zou ik dan nu ontdekken waarom en hoe? Ik huiverde. Hoe gestoord was deze man eigenlijk? Wat was zijn doel? Zijn slachtoffers belachelijk maken? Had hij door zijn misvorming een zodanig gestoorde geest dat het niet voldoende was om hun lichaam te vernietigen en wilde hij ook de reputatie van die arme mensen verwoesten? Of was het misschien voor seksuele voldoening, door dingen te doen waar hij als zichzelf niet toe in staat was (vanwege zijn mismaakte gezicht of doordat er lichamelijk nog iets anders met hem mis was).

Boven aan de trap bleef ik even bij de deur naar de straat staan – gewoon om mijn gedachten even op een rijtje te zetten, want mijn hoofd tolde van de zorgen en vragen – voordat ik erdoorheen ging.

Er was op Queensway meer dan voldoende licht van winkels, straatlantaarns en langzaam rijdend verkeer, en er waren een heleboel voetgangers. Ik wist niet hoe laat het was.12* Deze stadse drukte was hier altijd: allerlei soorten mensen, sommigen luidruchtig en aanwezig, anderen in hun eigen gedachten verzonken, half dravend of slenterend over de stoepen. De vrouw die ik volgde zwalkte tussen de drukte door, eerst onvast alsof ze dronken was, maar met almaar meer coördinatie. Ik bleef in de goot lopen om de vele voetgangers te ontwijken en moest af en toe opzij stappen voor mensen die datzelfde doel voor ogen hadden. Van achteren reed er eenrichtingsverkeer langs me heen, maar natuurlijk was het geen moment gevaarlijk; carrosserie en zijspiegels gingen dwars door mijn linkerzij.

*12 Het was vreemd dat alles wat ik normaal gesproken verwachtte aan te treffen (wat mezelf betreft), er ook inderdaad was, van mijn horloge tot de zakdoek en sleutels in mijn zak, ook al had ik er allemaal niets aan. Ik nam aan dat ik in mijn buitenlichamelijke toestand alles zag zoals het hoorde te zijn, alsof onbeduidende accessoires die persoonlijk en vertrouwd waren me enige troost boden. Ik zou me opgelaten en geïntimideerd hebben gevoeld als ik naakt was geweest, ook al kon niemand me zien, dus voorzag mijn geest me van kleding, dezelfde die ik op de avond van mijn dood had gedragen. Die andere spullen droegen bij aan de geloofwaardigheid. Ik weet zeker dat ik mijn kleding gemakkelijk had kunnen veranderen als ik me ertoe zette, maar wat zou daar het nut van zijn?

Verderop bleef de vrouw staan om een man van middelbare leeftijd aan te spreken. Aan zijn lawaaiige kleding en de camcorder die aan een riempje om zijn nek hing te zien was hij een Amerikaanse toerist. Ik naderde net op tijd om hem te horen zeggen: ‘Nee, dank je, schat. Ik ben gelukkig getrouwd.’

Ze drong zich ruw langs hem heen. De man draaide zich om en keek haar na tot ze weer in de drukte opging, en toen zette hij met een verbijsterd hoofdschudden zijn tocht voort.

Even later hield ze een zwarte man aan, een grote, keurig geklede man van eind dertig. Ik was te ver achter haar om haar te verstaan, of misschien sprak ze zachtjes en ging het ten onder in het geroezemoes. De lange man bekeek haar van top tot teen en begon hardop te lachen. Hij zei niets, maar liep hoofdschuddend en nog steeds lachend door.

‘Gestoord wijf,’ hoorde ik hem zeggen toen hij mij passeerde.

Andere voetgangers begonnen naar haar te staren en ik nam aan dat iedereen uit haar zwalkende manier van lopen opmaakte dat ze dronken was. Soms botste ze tegen voetgangers aan, soms schold ze op mensen, zodat die snel voor haar wegdoken. Vlak voordat ze een helverlichte kiosk met Arabische kranten en tijdschriften bereikte, stapten er drie heren met een vaalgele huid naar buiten, luid in gesprek in hun eigen taal, lachend en zo te zien vrolijk. De vrouw stapte naar hen toe en zei weer iets wat ik niet goed kon verstaan, maar ik kreeg er net voldoende van mee om te begrijpen dat ze alle drie de mannen seks aanbood.

Eerst gaapten ze haar verbaasd aan. Ze bekeken haar nette zakelijke kleding en uiterlijk, en toen keken ze elkaar aan. Twee van de mannen begonnen te lachen, een schril gelach dat ronduit beledigend klonk, maar de derde keek belangstellend naar haar gezicht en lichaam. Hij mompelde iets tegen de andere twee, die allebei knikten. Hun gelach maakte plaats voor breed, wellustig gegrijns. De eerste man pakte de arm van de vrouw vast en zei zachtjes iets in haar oor. Ik nam aan dat het Engels was, want ze greep meteen een arm van zijn metgezel alsof ze zich niet in evenwicht kon houden. Terwijl de vrouw werd ondersteund door de twee mannen, aan elke kant een, liepen ze weg; een blij viertal. Twee van de mannen kletsten opgewonden met elkaar. De Arabier die als eerste op haar voorstel was ingegaan, was gereserveerder, maar overduidelijk gretig. Ik bleef met een misselijk gevoel in mijn maag bijna op gelijke hoogte in de goot meelopen en ontweek voetgangers die van de stoep stapten om de groep uit de weg te gaan.

Had Moker dáárom het lichaam van de vrouw overgenomen? Om seks te hebben met vreemden, haar te misbruiken, te bezoedelen? Maar waarom? Wat was daar de zin van? Wilde hij soms een tijdje via haar leven? Toen ik terugdacht aan de foto’s van de vorige slachtoffers die ik op televisie en in de kranten had gezien, allemaal knappe en succesvolle carrièremensen, was ik ervan overtuigd dat mijn eerste idee klopte.

Moker wilde hen zíjn, al was het maar voor een tijdje. Via zijn slachtoffers wilde hij dingen beleven die voor hem zelf waarschijnlijk onmogelijk waren vanwege zijn afschuwelijk misvormde gezicht. Hij had alle verse lijken een poosje bewoond – verloren die lichamen uiteindelijk alle kracht en beweging, was hun bruikbaarheid na de dood heel tijdelijk? – alleen om hen te verlagen, te beschamen, misschien zelfs om van hen te genieten. Pas wanneer hij tevreden was – fysiek zowel als mentaal? – liet hij een lichaam ergens op een afgelegen plek achter, waar hij ernaar kon terugkeren om het ongestoord te verminken.

De vier mensen die ik volgde, drie Arabieren en een dode vrouw, veranderen plotseling van richting en staken dicht bij een grote winkel op een hoek een druk zebrapad over. Ik ging erachteraan.

De mannen waren fraai gekleed. Twee van hen droegen ondanks de herfstkou lichte zomerpakken en de derde, de serieuze, droeg een duur uitziend leren jack. Hun overhemden en stropdassen waren van goede kwaliteit en hun schoenen waren glanzend gepoetst. Ze hadden broers kunnen zijn, zo veel leken hun gezichten op elkaar, hoewel een van de mannen een beetje overgewicht had, waardoor zijn buik over zijn riem hing. Onder zijn zorgvuldig gerangschikte haren was een lichtbruine, glanzende hoofdhuid te zien die de lampen van de winkels en het warenhuis weerkaatste. Aan de overkant gingen ze een zijstraat in, en het viel me op dat ze nu niet meer praatten. Er lachte ook niemand meer.

Plotseling begaven de benen van de vrouw het en viel ze bijna op haar knieën, maar de mannen hielden haar stevig vast, trokken haar overeind en ondersteunden haar. Nu stonden hun gezichten grimmig, of zelfs boos. De man in het leren jack snauwde tegen haar en ik hoorde haar iets onsamenhangends bazelen. Ze sjokte tussen hen voort, nog steeds wankel, maar niet meer zo erg.

Er waren weinig voetgangers in deze zijstraat, hoewel er nog wel verkeer naar Queensway door reed, waar het even druk was als altijd. In dit gedeelte van Bayswater was altijd een hoop leven, ongeacht het uur (behalve de vroege ochtenduren), maar hoe verder we bij de hoofdweg wegliepen, hoe minder mensen we zagen. De drie mannen hadden hun pas versneld en sleepten de vrouw bijna mee. Toen ze bij een smalle zijstraat aankwamen, gebaarde een van de mannen naar de duisternis aan het eind, maar de man met het leren jack schudde zijn hoofd en gromde iets in hun eigen taal.

Ik was behoorlijk dicht bij hen en vermoedde wat ze van plan waren, maar ik kon er niets tegen doen. Al snel kwamen ze bij een volgende smalle zijstraat, en deze keer knikte de man met het leren jack en gebaarde met zijn hoofd. Hij kende deze buurt waarschijnlijk goed.

Hoe was dit mogelijk? Ik bleef het me maar afvragen. Die vrouw was dood, haar hart was doorboord met een lange, scherpe breinaald. Hoe was het mogelijk dat ze liep en praatte, hoe kon Moker haar zo manipuleren? Ik had al beredeneerd dat zodra de ziel, de geest, de levensvonk of wat dan ook het menselijk lichaam had verlaten, het nog enige tijd duurde voordat alles geheel tot stilstand kwam. Het was alsof er een lege accu was vervangen door een nieuwe. Het was waanzinnig, maar toch was ik hier, getuige van die waanzin.

Door dit straatje reden geen auto’s, er stonden alleen geparkeerde voertuigen, en hoe verder we doorliepen, hoe donkerder het werd. Een paar straatlantaarns waren stuk, en daarom waren er veel inktzwarte schaduwen.

De groep bereikte een kruising met een doodlopend straatje. Aan de ene kant waren gesloten winkels, aan de andere kant donkere kantoren. Die kant werd de vrouw op gesleurd. Ze verzette zich niet, en alleen haar traagheid en haar moeizame manier van lopen waren nog reden om haar mee te leiden. Toen ze een portiek bereikten, de ingang naar een kantoor, duwden de mannen haar de pikzwarte schaduwen in.

Ze struikelde over een brede stenen tree en weer trokken de mannen haar overeind, maar nu ruwer. Ik ging dichterbij, wetend wat er zou gaan gebeuren. Ik wilde die vrouw helpen – háár, niet Moker, de man binnen in haar; hij wist wat híj wilde – en probeerde wanhopig te bedenken wat ik kon doen. Als ik van vlees en bloed was geweest, zou ik er gewoon op af zijn gestapt, of ze nu met zijn drieën waren of niet. Maar ik was... niets! Ik kon niet tegen ze schreeuwen, ik kon ze niet aanraken. Goeie god, ik kon ze niet eens báng maken.

De leider van het stel verspilde geen tijd. Zijn hand schoot meteen onder haar strakke rok, die aan de zijkant was voorzien van een split waardoor hij de stof omhoog kon wurmen. Ik was inmiddels gewend aan het weinige licht – ofwel mijn ogen hadden zich erop ingesteld, of ik zag in mijn buitenlichamelijke toestand beter dan voorheen – en zag dat de andere twee mannen, die andere twee beesten, aan haar jasje trokken. Een ervan onderbrak dat even om zijn gulp open te ritsen en zijn stijve penis te bevrijden, een kort, dik ding waar hij zich eigenlijk opgelaten om zou moeten voelen, en toen deed de man met het leren jack hetzelfde, terwijl zijn rechterhand nog onder haar rok bezig was. De vrouw lachte, een spookachtig, hol geluid in het donker, met haar hoofd achterover tegen het metalen rolluik voor de deur van het kantoor. Ze draaide haar hoofd heen en weer, met haar ogen half dicht en haar pupillen verborgen onder geloken oogleden.

De kerel in het leren jack, met een lid dat trots uit zijn broek naar voren stak, rukte aan haar panty en slip en wist ze naar haar knieën te werken. Zijn rechterhand verdween weer, haar bovenlichaam zakte naar voren en terug, waardoor haar achterhoofd tegen het metaal sloeg. Terwijl zij nog steeds lachte, een krankzinnig gebulder dat amper menselijk klonk, scheurden de twee andere mannen haar jasje open om met koortsachtige handen in haar borsten te knijpen.

Inmiddels had hun leider haar rok tot boven haar middel opgehesen. Met gebogen knieën probeerde hij bij haar binnen te dringen; hij hield één hand op haar heup terwijl hij met de andere zijn gezwollen penis bijstuurde. Zijn twee metgezellen werden steeds gehaaster en rukten aan haar blouse om haar borsten te ontbloten. Daardoor viel de besmeurde lap die het bloeden van haar dode hart had gestelpt op de grond.

Ik hoorde de vent met de leren jas, die inmiddels bij haar was binnengedrongen, iets uitroepen in het Arabisch, waarschijnlijk een vloek, toen hij zich afvroeg waarom hij ineens nat werd. Hij ging een stukje achteruit, zonder zich helemaal uit haar terug te trekken, en voelde aan de donkere vlek die op zijn witte overhemd was verschenen. Ik weet niet of hij het bloed kon zien in het karige licht, of dat hij het kon ruiken, maar hij scheen meteen te weten wat het was. Het bloed in haar aderen had nog niet de tijd gehad om te stollen, en het gutste nu langs de ronde knop van de breinaald naar buiten en stroomde langs haar lichaam omlaag. Haar panty en slip werden er drijfnat van en het spetterde op de stenen onder haar.

De man met de leren jas ging nu helemaal achteruit, waardoor het bloed ook op zijn penis belandde. Hij maakte een scherp geluid van walging en sloeg de vrouw hard in haar gezicht. Zij lachte kreunend, en de twee Arabieren aan weerskanten stopten met hun ruwe handtastelijkheden en staarden naar haar. Toen keken ze naar hun leider en werden er boze woorden gewisseld.

Ik kon hun gezichten in het donker net ontwaren, en die waren lelijk, misschien wel even lelijk als hun ziel. Een van hen keek naar zijn handen en zag dat ze besmeurd waren met iets wat alleen maar bloed kon zijn. Hij balde een bloederige vuist en sloeg haar, hard. Toen de vrouw tegen de Arabier aan de andere kant aan wankelde, duwde die haar kwaad weg, terug naar zijn metgezel, die haar nog eens op haar bovenarm sloeg. Of ze – Moker – pijn voelde weet ik niet, maar haar zachte gelach werd scherper, en dat leek de Arabieren nog meer te irriteren. Ze begonnen met hun vuisten op haar in te slaan en de leider, met zijn stijve penis nog steeds uit zijn broek, ging achteruit om haar te trappen. De eerste trap raakte haar knie, waardoor ze neerging, maar toch bleven de twee andere mannen haar slaan. Toen ze zagen dat hun lichtgekleurde pakken onder het bloed zaten, gingen ze pas echt door het lint. Ze bleven haar slaan en schoppen terwijl zij in een hoek van het portiek zakte.

Ik probeerde tussenbeide te komen, hun leider tegen te houden toen hij tegen haar hoofd en schouders trapte, maar mijn pogingen waren tevergeefs... zoals ik wel had geweten. Ik zal je besparen waar ik ze allemaal voor uitschold, maar het waren heel politiek incorrecte woorden. Ik denk dat ik nog erger van hen walgde dan zij van die kakelende, bloedende vrouw. Oké, ik wist dat ze dood was en dat de gestoorde Moker de ontvanger van het pak slaag was (voelde híj pijn? Zo te horen aan haar gegrinnik en uitgelaten gegil niet), maar om de een of andere reden behield ik respect voor de vrouw die ze was geweest. Als ze maar ophield hen uit te dagen, dan staakten ze hun geweld misschien. Helaas leek Moker zich kostelijk te vermaken.

Ze zat ineengedoken in het portiek, maar uitsluitend door het geweld van hun aanval, niet omdat ze bang was; haar gestoorde gegrinnik bewees dat.

Uiteindelijk lag ze half op haar zij op het beton. Haar knieën werden bij elkaar gehouden door haar panty en slip, maar haar enkels en voeten lagen gespreid. Haar rok was voldoende omlaag gezakt om haar schaamhaar te verbergen en er sijpelde nog steeds bloed uit haar wond. De drie mannen bleven tegen haar slappe lichaam trappen.

Ze hielden er pas mee op, zo leek het, toen ze zichzelf hadden uitgeput. De mannen mompelden tegen elkaar terwijl ze naar de vrouw staarden, die zich nog steeds bewoog en hen nog steeds uitlachte, hoewel haar gegrinnik zachter was geworden en nu en dan even stilviel.

De man met het leren jack blafte iets tegen de andere twee. Ze keken hem verbaasd aan, maar toen grinnikten ze. De leider en een van de anderen hadden hun lid al uit hun broek, en het leek erop dat het geweld hun erecties alleen maar versterkt had. De derde man, die met de dikke buik, ritste zijn gulp open, en de andere twee lachten en wezen toen ze zagen dat hij slap was. Hij mompelde iets en gaf de vrouw een scherpe por met de neus van zijn schoen. De enige reactie die hij kreeg, was nog meer gegrinnik.

Ik was al misselijk van hoe ze die vrouw behandelden – ze namen vast aan dat ze dronken was, of een junk of gek; ze zag er beslist niet uit als een hoer – maar toen ik zag wat er vervolgens gebeurde, wendde ik me pas echt walgend af.

De vent met het leren jack begon zich af te trekken boven de vrouw op de grond. De andere twee stapten dichterbij en deden hetzelfde.

Ik trok me terug naar de andere kant van de doodlopende weg, hoofdschuddend en scheldend op die smeerlappen. Ik weigerde toe te kijken, maar wilde de vrouw niet in de steek laten. Maar al keek ik niet, ik hoorde het gegrom en gekreun van de Arabieren terwijl ze boven haar masturbeerden.

Die geluiden werden al snel luider toen eerst nummer één en vervolgens nummer twee een hoogtepunt bereikte. Ze namen niet eens de moeite om hun stem te dempen. Ik probeerde hun gezucht en gemompel in het Arabisch buiten te sluiten en draaide me pas om toen ze weer begonnen te lachen. Ze gebaarden naar de derde man, die als een dolle aan zijn slappe lid stond te trekken. Hij schold op de andere twee – zo klonk het in elk geval – maar ze lachten alleen maar harder. De dikke Arabier gaf het op en liet zijn slappe penis bungelen.

Maar toen leek hij een helder idee te hebben, want hij grinnikte ineens. Hij zei iets tegen zijn metgezellen, pakte zijn penis met beide handen vast en maakte grommende geluiden. De andere twee spoorden hem enthousiast aan. Binnen een minuut begon hij te urineren, en hij richtte de stroom op de vrouw op de grond en doorweekte haar blote bovenbenen, haar jasje, haar gezicht en haar haar.

Geschokt door die vernedering, die verachtelijke daad, trok ik me woedend en wanhopig verder terug in de schaduwen.

Ik wenste dat ik ze kon vermoorden.

31

Haar drie belagers liepen weg, maar ik bleef. Hoe hartverscheurend de hele onzalige toestand ook was, ik was nieuwsgierig. En kwaad. Wat was Moker van plan nu de ooit zo respectabele vrouw – een managerstype, vond ik – geschonden en toegetakeld in een plas pis in het portiek lag? Hij had de vrouw vernederd, haar in de goot doen belanden, en het schoot me te binnen dat dit deel moest uitmaken van zijn doel. Hij nam het lichaam van zijn slachtoffers over (ik twijfelde er niet meer aan dat hij zijn vorige slachtoffers op gelijksoortige wijze had vernederd) en liet ze dingen doen die ze in hun normale leven niet eens zouden hebben overwogen. Ik vermoedde dat het zijn manier was om wraak te nemen op de samenleving; een samenleving die zich waarschijnlijk altijd van hem had afgewend. Al had ik geen idee van zijn achtergrond of geschiedenis, ik durfde te wedden dat hij zijn vroege jeugd had doorgebracht in verschillende instellingen, misschien zelfs in ziekenhuizen waar ze hadden geprobeerd zijn gezicht te herstellen (als dit de toestand ervan was ná een operatie, hoe moest het er dan voorheen wel niet hebben uitgezien?). Zijn jeugd moest vreselijk zijn geweest, zijn jongvolwassenheid een marteling. Was hij altijd een einzelgänger geweest, of was hij pas als volwassen man een verschoppeling geworden? Had hij familie, was hij door hen verstoten? Ik wist zo weinig over Moker.

Maar denk niet dat ik medelijden met hem begon te krijgen; dat kon ik niet, niet met dat zielige hoopje in het portiek tegenover me. Moker was kwaadaardig. Dat kwaad straalde gewoonweg van hem af, en ik had het meteen gevoeld toen ik hem voor het eerst zag. Verdomd, zelfs zijn aura was lelijk. Hij was kwaadaardig en moest een halt worden toegeroepen. Het maakte niet uit dat hij grotesk misvormd was, vanaf zijn geboorte of door een vreselijk ongeluk, hij was een meedogenloze moordenaar.

Hij moest worden tegengehouden, maar ik wist niet hoe.

Ik bleef in de diepe schaduwen, kijkend naar het lichaam terwijl gedachten en twijfels door mijn hoofd buitelden. De drie mannen waren lachend weggelopen, slaand op elkaars schouders, en ik verachtte hen om wat ze hadden gedaan. Maar ik verachtte Moker nog meer.

Net toen ik het gevoel kreeg dat ik lang genoeg had gewacht en naar het roerloze lichaam toe wilde gaan, bewoog er iets. Eerst dacht ik dat het de vrouw zelf was, maar toen ik wat beter keek, besefte ik dat ik me vergiste en trok ik me weer terug. Ik was beslist bang voor het monster dat zijn slachtoffer had bezeten. Net als voorheen in de parkeergarage begon een doorschijnende, nevelachtige omtrek zich langzaam om te vormen tot iets herkenbaars. Zelfs in het donker, en zelfs ondanks de transparantie, zag ik dat Moker het lichaam verliet.

De onduidelijke vorm verdichtte, werd massiever en begon op iets menselijks te lijken... behalve natuurlijk dat gezicht. Terwijl Moker oprees, bleef het lichaam van vlees en bloed op de grond roerloos liggen, weer een levenloos karkas. Hij had nu niets onbeholpens meer; de manier waarop hij naar buiten kwam was zelfs sierlijk. Ik deinsde verder achteruit, bijna dwars door het glas van de winkeldeur achter me. Toen ik dat besefte, deed ik nog een pas achteruit zodat ik aan de andere kant van de deur stond, in de winkel zelf. Een nanoseconde lang kreeg ik weer die onbehaaglijke, ietwat claustrofobische sensatie, gevolgd door het gevoel dat ik één was met het glas en geabsorbeerd werd door de glasmoleculen. Wederom was het niets overstelpends, een natuurlijke overgang, alleen gekleurd door mijn angst voor dat wezen buiten op straat.

Mokers verschijning stond in een vloeiende beweging op en keek naar zijn slachtoffer. Hoewel hij in de schaduw stond, was hij voor mij duidelijk zichtbaar. Hij was niet helemaal massief, maar hij straalde in het donker een vage gloed uit. Ik vroeg me af of ik er voor hem hetzelfde uit zou zien. Eigenlijk zette zijn verschijning in deze vorm me aan het denken over zijn vermogen om zijn lichaam te verlaten. Was dit hetzelfde vermogen dat ik had gehad? Dat moest wel... het kon niets anders zijn. Maar hij had zijn fysieke lichaam zo snel en moeiteloos verlaten. Misschien was het iets in de aard van de man zelf wat dit mogelijk maakte, had de vloek van zijn eenzaamheid hem de tijd gegeven om deze kunst te perfectioneren.

En wat was er een betere drijfveer om zijn eigen lichaam te verlaten dan zijn imperfectie? Welk beter motief was er om een tijdje als iemand anders te leven, iemand die fit was, aantrekkelijk, rijk... gerespecteerd? (En in zijn verwrongen geest was er niemand beter geschikt om te beschamen en te vernederen. Zijn slachtoffers waren het soort mensen dat hij altijd had benijd, en later wilde hij hun gezicht en lichaam verwoesten om zijn eigen wraakzuchtige haatgevoelens te bevredigen. Hij verachtte hen om de eigenschappen die hij zelf nooit had gehad, en dus was zijn laatste vergelding dat hij hen met behulp van een hakbijl op zichzelf liet lijken.)

Het was onmogelijk te achterhalen hoe Moker had ontdekt dat hij naar believen zijn lichaam kon verlaten, maar er bestond geen twijfel over dat hij die gave tot in de fijne kneepjes had doorontwikkeld. Er viel ook niet te achterhalen hoe hij had geleerd dode lichamen in te gaan en ze over te nemen, maar hij werkte wel in een omgeving met veel lijken: het mortuarium.

Mijn conclusie was dat Moker er heel hard voor had gewerkt. Voor mij was een BLE een uitstapje dat ik soms maakte. Voor Moker was het een bevrijding en een middel om wraak te nemen. Hij was er overduidelijk heel goed in geworden.

Zijn vaag gloeiende gedaante bleef een poosje roerloos naar zijn arme slachtoffer kijken, maar toen kwam hij in beweging en keek om zich heen. Een gespannen moment lang was ik bang dat hij me zou zien, verstopt in de winkel, maar hoewel zijn blik een poosje op de winkeldeur bleef rusten, verplaatste hij zijn aandacht weer.

Na een tijdje zweefde hij weg, en ik kreeg de roekeloze neiging om achter hem aan te gaan. Ik wilde hem vernietigen. Ik wilde voorkomen dat hij zoiets verschrikkelijks ooit nóg eens zou doen. Maar ik was doodsbang voor hem en bleef waar ik was. Bovendien wist ik niet of ik contact met hem kon maken in onze huidige toestand. Dat was althans mijn smoes.

Ik kreeg echter wel een ander idee.

Moker was nog niet lang weg toen ik de winkel uit kwam. Voordat ik overstak naar het portiek waar de met urine doordrenkte vrouw lag, keek ik naar rechts om zeker te weten dat de moordenaar niet zou terugkomen. Ik wachtte nerveus, klaar om te vluchten. Maar de straat was verlaten en ik stak over.

Ik bekeek de dode vrouw om te controleren of ze niet door een of ander wonder weer was gaan ademen. Nee, ze was echt dood.

Misschien was de moordenaar van plan om zijn eigen lichaam en zijn auto op te halen en dan het lijk hier te verminken, op deze donkere, stille plek waar weinig kans bestond dat hij zou worden gestoord. Misschien deed hij het altijd zo: moorden, het lichaam overnemen, het slachtoffer op een afgelegen plek achterlaten, terugkeren en het aan stukken hakken. Of misschien tilde hij het lijk in de kofferbak en bracht het ergens anders naartoe om het te verminken. Hoe dan ook, ik wist dat de nachtmerrie nog niet voorbij was, dat hij zou terugkomen om zijn klus af te maken en dat ik niet veel tijd had.

Ik vroeg me af of het me zou lukken.

Nadat ik haar een poosje had bekeken – haar lip was gespleten, haar jukbeenderen waren zwart van het vuil van de schoenzolen van de drie Arabieren die haar hadden getrapt, haar mooie mantelpakje was drijfnat van het bloed en pis – hurkte ik bij haar neer (ik denk dat ik probeerde een gevóél voor haar te krijgen). Ik perste me in de ruimte in het portiek achter haar (nee, ik hoefde niets te forceren in mijn gedaante, maar ik deed het toch), haalde zinloos diep adem en versmolt met haar.

En het leek te lukken, ik leek te passen.

Maar binnen een paar seconden nadat ik door haar afkoelende vlees werd omhuld, kwamen haar vervagende herinneringen op me af. Ik ervoer haar leven in flitsen, in momentopnamen, maar ze leken alles van haar geboorte tot haar dood te beslaan. Mijn vermoeden is dat er zelfs na de dood een residu van het leven – of althans de herinneringen – in het brein en zelfs in de weefsels van het lichaam achterblijft. Net als die oude radio’s en televisies, waarvan de energie vervaagt in plaats van onmiddellijk te stoppen wanneer je ze uitschakelt, was dit een wegebben van kracht in plaats van een volledige uitschakeling.

Mijn eigen geest nam de resten van de levenservaringen van die vrouw op. Het was niet indringend genoeg om me te overstelpen, maar het was wel schokkend.

Beelden, gevoelens, gedachten, ze stroomden door me heen.

Een knalrode bal met gele stippen, groter dan ik, en grote blijdschap... Een man, ergens begin dertig, dacht ik, hoewel hij heel oud leek, die me lachend duwde op een schommel; dit was lang geleden en hij was mijn vader en ik was zijn dochtertje (geen vragen, geen mysterie, het was gewoon wat het was), en een heerlijk geluksgevoel stroomde door me heen, maar het verdween snel en werd vervangen door een scherp verdriet toen de man weg was... Een vrouw nu, een ongelukkige, strenge vrouw met een aardig gezicht maar harde ogen; moeder, de moeder van de dode vrouw, en er was liefde, maar het was niet meer hetzelfde als voorheen. De vrouw was ouder, met grijs haar, ze was boos, verhief haar stem tegen mij, en de afkeer drukte zwaar op de liefde. Maar het leek erop dat in de dood, mijn dood, vergiffenis werd geschonken en ik kreeg een pijnlijk verlangen... een smachtend gevoel, het verdriet over het verlies van mijn vader, zo veel jaren geleden...

Hoewel ik de resten van herinneringen van de dode vrouw ervoer, bleven ook mijn eigen gevoelens binnendringen, want míjn geest was genesteld in dit lichaam van vlees en stilstaand bloed, en ik vroeg me af of Primrose nog jaren om mij zou rouwen. Er kwam ook een beeld van mijn vader bij me op, maar hij was een soort vreemde.

... een slanke roze pop, een Barbie of een Wendy (het beeld was niet duidelijk genoeg), een jong hondje: hij heette Rumbo... een jongen, vergezeld van een diep liefdesgevoel, de zee, een heerlijk kalme zee, eerst groen en toen blauw... een schok, een soort ongeluk, een arm die pijn deed, maar niet lang... schuld, schuld, schuld, nog meer verdriet, beelden van een man, een onduidelijke persoon met een vrouw achter zich, en ik wist dat hij mijn minnaar was en dat die vrouw zijn echtgenote was, diep, diep verdriet, een verschrikkelijk gevoel van verscheurde emoties, de verhouding snel voorbij... en alweer de zee, warm en prachtig kalm...

Ik absorbeerde die segmentjes van het leven van het slachtoffer vlak voordat ze vervaagden, voordat ze eindelijk het pakhuis van vlees, bot en weefsel verlieten.

... de moeder weer, nog steeds met liefdesgevoelens, maar ook met een sterkere afkeer... slechte tijden, duistere tijden, het kwam allemaal op me af, sommige momenten als door een caleidoscoop, andere individueel en scherp afgetekend, sommige vluchtig, andere die meerdere seconden duurden en als lange perioden aanvoelden... gedachten, energieën, stromend maar vervagend, steeds vervagend, kleiner wordend, afnemend alsof ze moe werden... nu een kantoor, een werkomgeving met computerschermen, gezichten, gemengde gevoelens, korte beelden die op de een of andere manier compleet waren... een eenvoudig maar smaakvol ingericht appartement, warme gevoelens voor die plek, een zwart-witte kat die Tibbles heette... mensen, vrienden... het verlaten van het kantoor...

En toen veranderde alles: er kwam duisternis binnen, eerst langzaam, tot het bijna volkomen donker was, en daarmee kwam angst...

... en doodsangst, hartverlammende doodsangst... een eenzame wandeling naar de donkere garage, een gevoel van gevaar... de auto, heel dicht bij de auto... schuifelende voetstappen achter me... al die laatste seconden en beelden gevoeld met een opleving van intensiteit... pijn, vreselijke pijn en gillende angst! De duisternis die verdiepte voordat hij begon weg te ebben... vervagen, wegkwijnen... tot er alleen nog maar licht was...

Het duizelde me onder de druk van al die emoties, en iets van haar angst bleef bij mij. Ik dwong mezelf kalm te blijven, me ervan bewust dat als die laatste gevoelens nog langer waren doorgegaan, ik het koude vlees dat me onthulde zou zijn ontvlucht. Ik voelde dat ik trilde, hoewel dat onmogelijk was. Haar dood was verschrikkelijk geweest, en het lijden was doorgegaan zelfs toen haar hart al stilstond.

Ik vermande me. Ik was nu in een leegte; er was niets meer van de vrouw over. Het lichaam bevatte geen spoor meer van de vroegere eigenares.

Het werd tijd dat ik het onderwierp. Ik bad maar dat het me zou lukken.

Ik probeerde rustig te worden, en dat ging eigenlijk verbazend gemakkelijk. Ondanks alles waar ik die avond getuige van was geweest, ondanks mijn angst en onrust, wist ik mijn geweten te sussen door de oefening te doen die ik vroeger toepaste om uit mijn eigen lichaam te treden.

Diep, diep inademen (of doen alsof, natuurlijk) en lang, lang uitademen. Me concentreren op elk deel van mijn niet-fysieke gedaante, te beginnen bij mijn afwezige tenen en omhoog langs mijn niet-bestaande benen, mijn onzichtbare kruis, mijn onvoelbare buik, borst, schouders, armen en door naar mijn onzichtbare hoofd, om ze allemaal te laten ontspannen. Toen, in plaats van mezelf de opdracht te geven mijn fysieke gedaante te verlaten (meestal door me te concentreren op een plek op het plafond van de kamer waar ik me in bevond en mezelf daarnaartoe te sturen), dwong ik mezelf deel te gaan uitmaken van het omhulsel dat ik nu bewoonde. Dat ik bij leven veel groter was geweest dan deze onfortuinlijke vrouw scheen niet uit te maken; ik moest nog altijd haar lichaam ‘vullen’. Ik merkte dat ik in haar vloeide, op een merkwaardige manier uitbreidend in plaats van inkrimpend, en ik voelde al haar spieren, botten en organen. Af en toe keerde er nog een fragment uit haar geheugen terug, maar telkens was het te zwak om te blijven hangen.

Mijn vingers gleden in de hare. Mijn buik en borst plooiden zich tegen de binnenkant van haar huid. Stukje bij beetje nam ik haar gedaante aan, om me heen tastend, en het veroorzaakte geen ongemak. Eerder had het Moker praktisch geen tijd gekost om het lichaam van zijn slachtoffer over te nemen, maar hij had er meer ervaring in dan ik. Even vroeg ik me af of dit ook de manier was waarop demonen het lichaam van bepaalde mensen overnamen (ik had nooit in demonische bezetenheid geloofd, maar tegenwoordig sta ik meer open voor allerlei mogelijkheden).

Toen ik het gevoel had dat ik volledig was geabsorbeerd, probeerde ik haar rechterhand te bewegen. Ik glipte eruit.

Ik trok mijn hand weer terug, stak hem in haar vingers alsof ik een handschoen aantrok, haalde nog een paar keer diep adem, concentreerde me nog sterker en verbeeldde me dat ik één met haar was.

Haar hand bewoog een heel klein beetje.

Uiteindelijk bleek het overnemen van het lichaam van de dode vrouw betrekkelijk gemakkelijk (hoewel het besturen ervan lastiger was). Het kwam erop neer dat ik mezelf in haar leegstaand omhulsel moest ‘denken’, iets Zen-achtigs, zo je wilt. Zoals ik al eerder zei, ik moest proberen één met haar te worden. Ik nam het levenloze vlees en bloed niet over, maar werd er een deel van; ik droeg het niet, maar wás het. Omdat ik mijn innerlijke geest al vaker naar plekken buiten mijn omhulsel had geprojecteerd, was het niet zo moeilijk om mezelf in een ander lichaam te projecteren. Lastig uit te leggen, en niet zo heel eenvoudig te doen, maar het hielp dat ik het kunstje al kende.

Nu zat ik in het lichaam, het ‘paste’ me, maar zorgen dat het deed wat ik wilde was een tweede. Ik oefende eerst met het bewegen van haar rechterhand, en toen met haar arm tot aan de elleboog. Een reactie krijgen van de rest van het lichaam was iets moeilijker, maar mijn doorzettingsvermogen betaalde zich uit. Denk eraan dat ik nog altijd erg overstuur was, dus het kostte een hoop moeite om kalm te blijven, en voor het besturen van andermans lichaam heb je al je concentratie nodig. Maar het lukte. Het vermogen kwam eerst geleidelijk, en toen in een vloedgolf. De truc was dat ik niet té hard mijn best moest doen, maar dat ik me moest ontspannen en er gewoon in moest zinken.

Gaan zitten ging nog wel, hoewel het vreemde lichaam zwaar en onhandelbaar aanvoelde, maar opstaan was bijna onmogelijk. In je eigen lichaam heb je je in de loop der jaren aangepast aan je groei en ben je je niet bewust van je gewicht, maar wanneer je in iemand anders zit is het net alsof je een harnas aanhebt... een harnas van lood. Je moet eraan wennen, en zelfs dan is bewegen nog lastig. Moker was er overduidelijk bedreven in geworden door veel te oefenen, maar zelfs toen hij het lichaam van de vrouw had overgenomen waren haar bewegingen een beetje stijf en log geweest.

Het eerste probleem was mijn zicht. Alles wat ik door de ogen van het slachtoffer zag, was wazig. Ik herinnerde me dat ze een bril had gedragen, maar die was weg, ongetwijfeld van haar neus geslagen tijdens de afranseling van die drie smeerlappen. Ik tastte met klungelige handen om me heen op de betonnen stoep, en hoewel de vingertoppen verdoofd waren, voelde ik iets. Het was haar bril, maar het kostte een tijdje om hem op te pakken – het was net alsof ik dikke wanten droeg – en ik liet hem meer dan eens vallen. Uiteindelijk wist ik hem op mijn neus te krijgen en de pootjes tussen mijn haar door over de oren te friemelen. Een van de glazen was gebarsten, maar mijn zicht verbeterde. Niet zo veel als ik had gehoopt, maar voldoende om te zien waar ik was.

Ik was een beginneling, maar ik was vastbesloten te slagen. Ik had een plan.

Langzaam, steun zoekend bij de bakstenen muur van het portiek om mezelf in evenwicht te houden, hees ik me overeind tot ik op mijn (haar) knieën zat en tilde één been op zodat scheenbeen en bovenbeen haaks op elkaar stonden. Toen, met mijn (haar) vingers in de voegen tussen de stenen, wendde ik al mijn wilskracht en de tanende kracht van de vrouw aan om te gaan staan. (Gelukkig voor mij was ze in het opstootje met de mannen haar schoenen kwijtgeraakt, dus hoefde ik me geen zorgen te maken om hoge hakken.) Het lukte me, maar meteen viel ik achterover tegen het metalen rolluik, waar ik een paar minuten met gespreide benen bleef leunen, me schrap zettend op de stoep terwijl de rest van mijn (haar) lichaam trilde. Met een heleboel inspanning wist ik de kleren van de vrouw te fatsoeneren, haar slip en panty op te trekken en het jasje dicht te knopen (schier onmogelijk, maar ook hierin zette ik door).

Ik voelde me duizelig, alsof ik me hoog boven de grond bevond; net zo’n gevoel als wanneer je voor het eerst fietst of paardrijdt. En toen ik me afzette van het luik en probeerde te lopen, voelden mijn benen aan als lange stelten.

Ik viel van het trapje en moest het hele proces van opstaan weer van voren af aan beginnen. Het was bijna alsof ik voor het eerst leerde lopen (ik vermoed dat iemand die na een amputatie beenprotheses krijgt een gelijksoortig proces doormaakt) en geloof me, het viel niet mee. Ik struikelde en viel nog twee keer voordat ik op de hoek van de straat was.

Maar hoewel mijn gang onhandig en ietwat hachelijk was, met mijn armen uitgestoken om in evenwicht te blijven, begon ik al snel aan het lopen te wennen. Tegen de tijd dat ik de kruising met Queensway bereikte, leek ik alleen nog maar een hopeloos dronken vrouw.

De tocht door de straten van Londen was een verschrikking. Gelukkig was het laat op de avond, en toen ik eenmaal uit de buurt van Queensway was, waren de zijstraten weer donker en vrijwel verlaten. De paar mensen die ik wel tegenkwam, dachten vast dat ik dronken of onder invloed van drugs was, want ik wankelde en zocht overal waar het kon steun tegen muren. Mensen keken me na, en een paar voetgangers staken de straat over om me te ontwijken toen ze me zagen aankomen. Een groep jonge mannen lachte me uit; ze brulden beledigingen en oneerbare voorstellen, maar ze verloren al snel hun belangstelling toen ik ze negeerde.

Eén persoon, een oudere, haveloos geklede man, kwam naar me toe om te vragen of het wel goed met me ging en of ik misschien hulp nodig had. Ik weet niet of het door mijn bloeddoorweekte kleding kwam, of door mijn gehavende gezicht, de stank van urine die van me afsloeg of hoe ik bazelde en gorgelde toen ik probeerde te antwoorden, maar iets schrok hem af. Mogelijk – waarschijnlijk – was het alles bij elkaar. Hij deinsde achteruit, en ik strompelde verder.

Het was een behoorlijk eind lopen en ik wist niet zeker of ik het zou redden. Als het lichaam sterft, duurt het niet lang voordat spieren beginnen af te sterven, dus werd ik met de minuut zwakker. Het feit dat er geen bloed meer door mijn aderen stroomde deed er niet toe – ik leefde niet, dus ik had het niet nodig – maar doordat het in mijn onderbenen en voeten zakte, had ik wel het gevoel dat ik loden laarzen droeg. En door de afkoeling werd het lijk steeds stijver. Tegen de tijd dat ik het politiebureau naderde, liep ik als het monster van Frankenstein.

De hele tocht had ik geoefend met praten, wat me nog meer starende blikken van de (gelukkig) weinige voetgangers die ik tegenkwam opleverde. Voor hen was ik niet alleen dronken en verfomfaaid, maar ook nog eens gek.

Het was de bedoeling dat ik samenhangend kon praten als ik op mijn bestemming aankwam: ik had een verhaal te vertellen en een naam te noemen. Dat was een extra horde, en veel moeilijker dan lopen met dit lichaam. Het duurde een tijdje voordat ik überhaupt geluid kon voortbrengen, en dan was het alleen nog een raspend gefluister dat ongeveer klonk als: ‘Unurrrgahhh.’ Niet heel goed, maar het beste wat ik aanvankelijk voor elkaar kon krijgen.

Ik bleef oefenen met bepaalde woorden, eerst simpele zoals ‘kat, zat, mat,’ en dergelijke, en het enige wat naar buiten kwam was ‘ka, sa, ma’. Maar ik zette door. En hoewel ik in mijn buitenlichamelijke toestand alle fysieke gevoel was kwijtgeraakt (door muren en dergelijke heen gaan leverde alleen mentale gevoelens op), voelde ik dat ik werd omhuld door een diepe kou. Het was net alsof ik een zwaar pak droeg dat op een koude winternacht buiten had gehangen. Hoe lang zou het duren voordat de lijkstijfheid intrad? Meestal begon dat ongeveer drie kwartier tot een uur na de dood, dacht ik me te herinneren.

Ik ploeterde voort, streek met mijn hand langs muren voor steun, hield me vast aan lantaarnpalen langs de straat en riep extra wilskracht op om straten over te steken, waar niets was om me aan vast te grijpen als mijn knieën het begaven. Ik kon het verkeer niet vermijden (gelukkig was daar niet veel van), dus bleef ik stokstijf staan terwijl auto’s en af en toe een bus om me heen manoeuvreerden. Ik werd uitgescholden, er werd naar me getoeterd, maar ik merkte er niets van. Ik had maar één ding in gedachten, en dat was dat ik mijn bestemming moest bereiken voordat mijn vlees en botten het opgaven.

Doordat ik al mijn hele leven in de stad woonde, wist ik waar ik het plaatselijke politiebureau kon vinden, en mijn geest was helder genoeg om wegen en straten te herkennen. Hoelang ik al liep wist ik niet; misschien een uur, misschien nog maar een half uur. Hoe dan ook, het was zulk zwaar werk dat het aan mijn vastberadenheid vrat.

Ik zag een viaduct verderop en dat gaf me hoop, want het betekende dat ik in de buurt kwam. Korte tijd versnelde mijn onsamenhangende gang zelfs een beetje, maar dat kon niet lang doorgaan. Tegen mijn wil begon ik weer te vertragen en met een voet te slepen. Maar toen ik het gebouw dat ik zocht in de verte zag staan, sterkte die aanblik mijn wilskracht weer. Ik stapte van een stoeprand, bijna struikelend van plotselinge haast, maar wist me te herstellen; het was een bijzonder onbevallig moment met molenwiekende armen. Iemand floot naar me en lachte, maar niemand schoot me te hulp, en misschien was dat maar goed ook.

Terwijl ik nog steeds nieuwsgierige blikken trok (er waren wat meer mensen op deze grotere weg) kloste ik naar mijn bestemming toe. Aan de overkant van de straat had ik moeite om mijn voet op de stoep te tillen. Mijn teen schraapte op weg naar boven langs de stoeprand, ik boog me naar voren om mijn gewicht op het voorste been te zetten en sleepte mijn andere voet achter me aan. Dat ging niet zo best: ik verloor mijn evenwicht en viel op de stoep. Gelukkig ging ik niet helemaal neer, maar eindigde ik zittend op de grond, met één hand tegen de stoeptegels, mijn knieën gebogen en mijn onderbenen geschaard. Ik bleef een poosje zo zitten om me te herstellen en me voor te bereiden op de inspanning die het zou kosten om weer op te staan.

Op dat moment zag ik het laatste waar ik op zat te wachten.

Aan de overkant van de weg kwam Mokers oude, gebutste Hillman aanrijden, met koplampen die straalden als waarschuwingslichten. Ik wist wiens beschaduwde gedaante er achter het stuur zat en vloekte hardop, en dat woord was in elk geval redelijk verstaanbaar (althans, in mijn eigen oren).

Moker had me kennelijk nog niet gezien, want het voertuig vertraagde nog niet. Mijn instinct had ervoor moeten zorgen dat ik mijn gezicht verborg, me oprolde om zo klein mogelijk te zijn, maar het was niet gemakkelijk om andermans lichaam zo snel te laten reageren. Om de een of andere reden eindigde ik als een hond op handen en knieën, met mijn hoofd omhoog in de richting van de naderende auto.

Zodra hij me zag, trapte Moker op de rem, en op dat moment besefte ik dat hij door de buurt was gereden om mij te zoeken. Hij moest zijn auto uit de garage hebben opgehaald en zijn teruggekeerd naar het doodlopende straatje waar hij het gehavende lijk van de vrouw had achtergelaten. Wat een schok moest het voor hem zijn geweest om te ontdekken dat het weg was.

Hij was op zoek gegaan naar zijn prooi, misschien met het idee dat de Arabieren haar hadden meegenomen, of misschien zelfs vermoedend dat een andere geest zijn eigendom had gestolen. En nu was zijn zoektocht succesvol. Hij had me gezien. En ik kon niets doen.

32

Toen ik weer op mijn benen stond (oké, het waren de benen van de dode vrouw, maar het wordt vervelend om dat steeds te herhalen), kwam ik niet ver, want ze weigerden koppig te gehoorzamen. De Hillman, die al niet erg hard had gereden, kwam tot stilstand. Van achter zijn masker van hoed en sjaal keek Moker via het zijraampje naar me.

In paniek probeerde ik mijn bewegingen te coördineren, maar elke keer als ik een knie wilde buigen, kwam het been niet mee. Moker keek om zich heen of de kust veilig was en hij me in de kofferbak van de auto kon gooien, toen er een Audi achter hem aankwam. De geïrriteerde bestuurder toeterde en schreeuwde iets tegen het obstakel op de weg, en Moker keek achterom; er zou verbazing of woede op zijn gezicht te zien zijn geweest als hij een gezicht had gehad. Hij draaide het zijraampje open, wat niet erg snel ging in de oude Hillman, en gebaarde dat de auto om hem heen moest gaan. Gelukkig voor mij was de andere bestuurder een koppige vent en zag hij geen reden waarom híj moeite zou moeten doen vanwege een auto die midden op de weg geparkeerd stond (het was een heel brede straat, maar daar ging het niet om). Hij bleef toeteren en op Moker schelden.

Moker besloot blijkbaar dat hij geen zin had in ruzie, want hij reed een stukje door en stopte langs de stoeprand aan zijn kant van de weg. Ik maakte gebruik van de kans om nog eens te proberen op te staan, maar alweer zonder veel succes: mijn benen bleven doorbuigen elke keer als ik probeerde te knielen. Vanuit mijn ooghoeken zag ik Moker beginnen aan het keren van zijn auto, en ik kreunde van frustratie.

Plotseling werd ik door sterke handen onder mijn armen gegrepen en op mijn wankele voeten getild. Een grote vrouw met een mannelijk, kort blond kapsel en zonder make-up stapte achter me vandaan, en ze hield één hand op mijn arm om te voorkomen dat ik weer zou vallen. Ze droeg een donkere jas en broek, de kraag van haar lichtblauwe overhemd was over de revers van het jasje gevouwen en de lange punten ervan wezen naar haar grote, volle boezem.

‘Gaat het wel, schat?’ vroeg ze. Haar stem was verrassend hoog voor de mannelijkheid van haar postuur. De enige sieraden die ze droeg waren een paar grote ronde oorringen.

‘Muh... ma... j-ja,’ wist ik uit te brengen.

Hoewel haar gezicht wazig begon te worden doordat mijn ogen steeds sneller achteruitgingen, zag ik toch haar walgende blik toen mijn toestand tot haar doordrong en ze bloed, urine en andere troep op mijn kleding rook. Ze begon achteruit te deinzen; niet van angst, vermoedde ik, maar van weerzin. Ik was me ervan bewust dat ik er niet erg fraai uitzag of heel lekker rook, maar ik stak toch smekend een hand naar haar op. Ze bleef achteruitdeinzen, en ik kon het haar niet kwalijk nemen. Ik was niet de fraaiste figuur om tegen het lijf te lopen, zeker niet op dat tijdstip (of, nou ja, op wat voor tijdstip dan ook).

‘Hel... hel.... me...’ mompelde ik, maar het haalde niets uit. Ze draaide zich abrupt om (op verstandige veterschoenen) en liep weg.

Ik hoorde nog meer getoeter, en langzaam draaide ik mijn hoofd en keek naar Moker. Het leek erop dat het andere verkeer last van hem had, want hij stond dwars op de weg en blokkeerde een auto en een nachtbus. Ze maakten behoorlijk wat lawaai, hoewel het geluid plotseling vervaagde in mijn geleende oren. O shit, nu ging mijn gehoor er ook al aan.

Ik begon in dezelfde richting te lopen als de grote vrouw, die nu nog maar een waas in de verte was. Ze kwam langs de ingang van het politiebureau waar ik naar op weg was, en ik vond het jammer dat ze niet even binnenstapte om te melden dat er buiten een haveloze krankzinnige rondliep.

Ik zette de ene voet voor de andere, de ene voor de andere, de ene voor de andere, en concentreerde me tot het uiterste terwijl ik de woorden bleef herhalen.

‘Ene... vo... annere...’ Terwijl ik de hele weg bleef oefenen, dwong ik mijn stijve benen in beweging te blijven. ‘Ene... vo... annere... ene... vo... annere...’

Ik herhaalde dat en herhaalde dat tot het een refrein werd. Er reed een rode bus langs me heen, de bus die Moker had opgehouden, en toen een auto, en ik wist dat het niet lang zou duren voor hij als een hoerenloper langs de stoeprand zou kruipen. Ik probeerde te versnellen, maar struikelde bijna van de extra inspanning. Rustig, hield ik me voor, goed nadenken, de ene voet voor de andere, maar niets overhaasten. Het is niet ver meer... o god, waarom was het zo ver weg?

‘Ene... voor... addere...’ Tering.

Nog even. Het was niet zo ver. Waar was Moker? Ik kon niet omkijken. Als ik wilde kijken, moest ik blijven staan en mijn hoofd omdraaien. Dat zou te lang duren. Bovendien werd mijn zicht te wazig. Ik zag stralenkransen om de straatlantaarns en had het koud, ijzig koud in dit gekoelde karkas. Maar ik was er bijna, dacht ik.

Ik bleef praten, bleef oefenen, want als ik niet samenhangend kon praten als ik eenmaal op het politiebureau aankwam, was deze hele missie zinloos geweest.

O-o. Een auto achter me. Ik wist zonder te kijken wie het was, maar omdat er alleen een zijdelingse blik nodig was, keek ik toch. Ik geloof dat ik de pezen en botjes in mijn nek langs elkaar hoorde knarsen.

Daar was Moker, en zijn wijd uit elkaar staande, uitpuilende ogen keken naar me vanuit het open zijraampje. Ik wist niet zeker of ik verbazing of paniek zag in die angstaanjagende ogen. Misschien een mengeling van die twee. Ik zwenkte opzij, want ik besefte dat als ik zijn ogen zo duidelijk kon zien, hij te dichtbij was. Een grote hand graaide uit het raampje om me te grijpen, maar ik had de afstand net groot genoeg gemaakt.

Wat zou hij denken? Dat hij de vrouw niet grondig genoeg had vermoord? Maar dat pak slaag van de Arabieren had de klus dan toch moeten afmaken? Of kon hij door haar huid heen kijken en zag hij mij daaronder? Het had er immers eerder ook al op geleken dat hij mijn aanwezigheid kon bespeuren.

Maar er was geen tijd om over dergelijke dingen na te denken. Hij remde zijn toch al kruipende voertuig af, begon het portier aan de bestuurderskant te openen...

Ik was er, ik stond voor de ingang van het politiebureau. O nee, trapjes! Twee trapjes moest ik op!

Ik riep elk laatste beetje wilskracht op dat ik bezat. Ik moest het redden, ik moest klimmen. Eén stap... twee stappen. Was hij achter me? O god, dat moest wel. Het zou hem maar een tel kosten om uit zijn auto te stappen, de stoep over te steken en me te grijpen voordat ik boven was.

‘Die... tree...’ zei ik hardop, in de verwachting ruwe handen te voelen die me zouden wegsleuren, terug naar de Hillman, naar de achterbank of de kofferbak.

‘Fier... tree...’

Waarom voelde ik nog niks? Waarom duurde het zo lang?

‘Fijf... tree...’

Nog meer treden, een bochtje. Doorgaan, één tree, twee, drie, vier treden, blijven klimmen, trekken aan de leuning, het ene been omhoog en dan het andere... God, wat zwaar, alsof ze gevuld zijn met sneldrogend cement... doorgaan, niet ver meer, niet zo ver...

Ik was er, ik was boven! Ik wankelde van verbazing. De dubbele deuren waren voor me, hoewel de lampen binnen dimmer werden. Ik wist dat dat niet aan de verlichting lag, maar aan mijn ogen die langzaam werden uitgeschakeld. Ik zag een schaduw achter de deur, een man met een langgerekt zwart hoofd, en nu begreep ik waarom Moker niet achter me aan was gekomen. Het was een politieman met een helm op. Hij stond bij de deuren en trok een ervan voor me open omdat hij mijn moeizame beklimming van de trapjes had gezien. Mijn achtervolger had hem blijkbaar op het laatste moment opgemerkt. Moker was waarschijnlijk alweer weggereden voordat ik helemaal boven was.

De politieman – god zegene zijn puntige hoofd! – wuifde me naar binnen en bekeek me wat nader. Ik was me ervan bewust dat zijn hoofd en schouders met een ruk naar achteren gingen, ongetwijfeld door de onaangename geur die van me afsloeg.

Zijn stem was gedempt door mijn toenemende doofheid, maar ik hoorde hem roepen: ‘Bezoek voor je, sergeant!’

Ik viel tegen hem aan, en ik denk dat het zijn eerste instinct was om me weg te duwen, maar zijn plichtsgevoel won het. Een sterke hand greep mijn arm vast en ik hoorde hem van heel ver weg vragen: ‘Jezus, wat is er met ú gebeurd?’

Ik was te druk met het voorbereiden van de woorden die ik moest uitspreken om zijn vraag te beantwoorden. Ik herstelde mijn evenwicht en zwalkte naar de balie, waar de dienstdoende nachtagent achter zat.

Ik zakte tegen de balie aan en zei: ‘Ieman... heef... maai... vemood...’

33

Ik had niet veel meer te geven.

Het lichaam werd zwaarder en kouder. De knieën knikten. Het zicht vervaagde. Ik hoorde alleen nog witte ruis, en toen niets meer. De kin zakte omlaag, de oogleden gingen langzaam dicht. Er was nog maar heel weinig tijd, en dus riep ik alle wilskracht op die ik had, al was het niet veel meer.

Ik zei tegen de agent: ‘Ik wil... aangif... gifte doen van vermoord... een moord. Mijn moord. De... dader... heet... Al... Alec... Moker. Hij heeft... de anderen... ook gemoord... vermoord.’

Toen begaf het lichaam van de vrouw het.

34

Ik liet haar liggen op de vloer van de langgerekte, helverlichte entreehal van het politiebureau, omringd door mannen en vrouwen in uniform. Een van hen – de dienstdoende agent van achter de balie – probeerde het lijk tot leven te brengen met mond-op-mondbeademing en hartmassage. Voor mij had het geen zin meer om te blijven rondhangen. Ik had ze de naam van de moordenaar gegeven en hoopte maar dat ze me hadden verstaan. Anders was het een beetje zonde.

Het lichaam verlaten was veel gemakkelijker dan er binnengaan. Ik trok mezelf er gewoon min of meer uit, zag mezelf ergens bij het plafond zweven zoals ik vroeger deed als ik uit mijn lichaam trad. Meteen was ik uit de roerloze vrouw weg en keek ik vanuit een hoek op het tafereel omlaag. De vrouw was nu echt dood, en ze zouden haar onmogelijk kunnen terughalen.

Ik dacht aan Mokers smerige, bedompte flat, en in een flits ging ik door de muur van het politiebureau en zweefde ik door de stad naar Shepherd’s Bush. Binnen de kortste keren, zo leek het, was ik daar, zweefde ik het keldertrapje af en ging door de afgebladderde voordeur.

De woning was verlaten, maar ik was er vrij zeker van dat ik niet lang zou hoeven wachten. En ik had gelijk. Ik doorzocht de groezelige kamers op zoek naar ik weet niet wat, gewoon uit nieuwsgierigheid naar hoe dat monster leefde. De meeste etenswaren in de smerige keuken zaten in blik, de rest in pakjes. Op het aanrechtje bij de gootsteen stond een oude blender. Er waren nergens foto’s te zien, en dat was misschien wel logisch – zou Moker naar foto’s van zichzelf willen kijken? –, maar er waren ook geen foto’s van vrienden of familie. Vrienden? Zou het? Misschien was het een beetje wreed van me om zo te denken, maar ik was ervan overtuigd dat hij een verschoppeling moest zijn, een paria. Er hing een kalender aan de keukenmuur, en in die maand was een datum omcirkeld. Hoewel ik niet meer wist wat voor dag het was, vermoedde ik wel dat het de datum van vandaag was – dat leek me ongeveer te kloppen – en ik vroeg me af of ik, als ik de kalenderbladen zou kunnen omslaan, nog andere data van moorden omcirkeld zou zien. Ik was er vrij zeker van. Het interessante was dat er deze maand maar één datum omcirkeld was, wat me nog meer bewijs leek dat Moker niet degene was die mij onlangs had vermoord.

Er klonken schuifelende voetstappen op het trapje buiten, en ik wist dat het beest was teruggekeerd naar zijn verderfelijke hol. Ik deinsde achteruit in de diepste schaduw die ik kon vinden.

Een sleutel schraapte in het slot, de deur ging met vermoeid gekraak open en de ineengedoken zwarte gedaante van Moker kwam binnen. Er klonk weerzinwekkend gesnuif achter het dikke wollen masker, alsof hij een behoorlijk eind had gelopen of gerend vanaf zijn auto en buiten adem was. Hij sloeg de deur achter zich dicht en leunde er met zwoegende borstkas tegenaan. Was hij in paniek geraakt? Had hij toen hij zijn slachtoffer het politiebureau in zag strompelen beseft dat iemand anders haar lichaam had overgenomen? Ik wist zeker dat hij me had gezien toen hij in de parkeergarage uit zijn lichaam was getreden, maar hij had me niet gezien toen ik voor het eerst in zijn flat was, hoewel hij wel mijn aanwezigheid leek te hebben gevoeld. Betekende dat dan dat hij me alleen kon zien als hij zelf ook buiten zijn lichaam was? Misschien zou ik daar snel achter komen.

Langzaam deed de seriemoordenaar zijn sjaal af en liet hem op de grond vallen. Zijn hoed volgde en alweer werd zijn ware verschrikking aan me getoond. Het gat in zijn gezicht was diep, maar in elk geval beschaduwd. Het aura dat om hem heen hing was zo mogelijk nog smeriger van kleur en kwaadaardiger van uitstraling geworden. Hij bracht een vreemd klaaglijk geluid voort, alsof hij probeerde zich uit te drukken, en het werd luider terwijl hij mijn kant op kwam, maaiend met zijn armen en graaiend met zijn handen.

Ik deinsde achteruit, verward door zijn aanval, nu niet meer zeker of hij me kon zien of niet. Maar hij bleef staan en zijn hoofd draaide naar de andere hoek. Hij ging daar met maaiende armen naartoe en slaakte een holle en misvormde brul toen zijn vingers niets dan lucht voelden. Toch dook ik om de tafel met de slordige hoop krantenknipsels heen en hield die tussen ons in.

Moker schuifelde door naar de keuken en deed bij het binnenkomen het licht aan. Een paar seconden later kwam hij er weer uit, ging rechtsaf en beende de slaapkamer in. Het licht ging aan en ik hoorde hem tieren en met spullen gooien. Dat hij naar mij zocht, daar twijfelde ik niet aan, en ik voelde slechts een zweempje opluchting bij de wetenschap dat hij me kon voelen, maar me nog steeds niet kon zien. Hij stormde de slaapkamer uit, kwam wankelend tot stilstand aan de andere kant van de tafel en bleef met zijn groteske hoofd draaien. Een paar keer staarde hij zo indringend naar me dat ik zeker wist dat hij me zag, maar elke keer richtte hij algauw zijn aandacht weer ergens anders op.

Het grimmige aura dat hem omringde leek te knetteren van de kwade pieken, als vonken van een blootliggende kabel. Zijn borstkas zwoegde op en neer en zijn gepijnigde, hese ademhaling klonk alsof hij in nood was, alsof hij op het punt van huilen stond; kwijl en spuug glinsterden langs de verwoeste randen van zijn gezichtsdeformatie. Uiteindelijk stopte het rusteloze bewegen van zijn lichaam – het getril van zijn armen, het gezwoeg van zijn borst, het draaien van zijn hoofd – en staarde hij naar het volle tafelblad.

Een stap vooruit bracht hem tot aan de rand van de tafel, en hij boog zich eroverheen en begon tussen de kranten te zoeken. Sommige ervan gooide hij met woest maaiende handen op de grond, en de rest pluisde hij door op zoek naar iets specifieks. Hij vond al snel wat hij zocht.

Het was het artikel over de moord op mij, waarin ik genoemd werd als mogelijk nieuwste slachtoffer van de seriemoordenaar. Hij staarde naar de zwart-witfoto van mij, en toen naar de kleinere van Andrea en Oliver, met Primrose op de achtergrond. Zijn wijsvinger ging naar de dikke potloodonderstreping. Ook al lag het artikel voor mij op de kop, ik wist precies wat daar onderstreept was. De krant noemde uiteraard niet mijn volledige adres, maar slechts een algemene locatie: zuidelijk Woodford.

Moker liep nog steeds zwaar ademend naar de hoge kast tegen de muur. De kast had een ouderwetse draaigrendel, en toen hij die met zijn vinger omhoog wipte, barstte de deur open en kwam er een minilawine van papieren en rommel naar buiten. Met zijn vlezige handen groef hij in een stapel die nog in de kast lag en haalde er twee dikke boeken onderuit. Een ervan was een telefoonboek van Londen en de andere een gouden gids. Allebei waren ze beduimeld, en ik vroeg me af wat Moker ermee moest. Er was geen telefoon in zijn flat, en zelfs al had hij die gehad, dan nog zou hij hem niet hebben kunnen gebruiken. Hij kon niet praten, alleen maar wat geluiden voortbrengen.

Hij nam het telefoonboek mee naar de tafel, legde het neer, zwaaide de bureaulamp erboven en deed hem aan. Als ik mijn normale zelf was geweest, zou het zweet me zijn uitgebroken toen hij door het boek begon te bladeren, want ik wist wat hij zocht. Moker had de boeken waarschijnlijk van de stoep van een van de buren gestolen, wat vaak genoeg voorkwam in flats omdat de telefoonmaatschappij ze gewoon voor de deur dumpte, maar dat verklaarde nog niet waarom hij ze nodig had. Waarschijnlijk zocht hij er alleen adressen in op, zoals hij nu ook deed.

Toen hij bij de k aankwam werd ik wanhopig en wilde ik het boek uit zijn handen trekken, het aan stukken scheuren. Hij stopte met bladeren en ging met zijn vinger omlaag langs de namen. Zijn vinger vertraagde, bewoog langzamer en kwam tot stilstand. Ik zag mijn eigen naam onder zijn vingertop staan.

Op dat moment hoorden we allebei een auto, die met piepende banden buiten op straat tot stilstand kwam. En toen nog een auto die met piepende banden remde. Portieren die werden dichtgeslagen. Zware, haastige voetstappen...

35

Ik moest toegeven dat Moker geen slome was als het op vluchten aankwam. O, zijn bewegingen waren wel lomp en zijn passen eerder log dan sierlijk, maar hij was snel weg. We hadden allebei de voetstappen horen naderen, en nog terwijl ze het trapje naar de kelderflat bereikten, deed Moker zijn hoed op, wond zijn sjaal als een masker om zijn gezicht en rukte de rand van de hoed omlaag om zijn ogen te verbergen. Daarna kwam de dikke regenjas. Geen van die handelingen duurde meer dan een paar seconden.

Er waren al bewegende schaduwen voor de vuile ramen te zien terwijl hij een bladzijde uit het telefoonboek scheurde en opvouwde. Hij stopte het stuk papier in zijn jaszak en beende naar de deur van de kleine keuken.

Er werd op de voordeur gebonsd en stemmen riepen: ‘Politie! Doe open!’

Ik balde triomfantelijk mijn vuisten toen ik nog meer benen op het trapje zag, maar toen ik weer naar Moker omkeek, was hij weg. Ik ging achter hem aan, rennend ook al had ik kunnen zweven, en was nog net op tijd om hem via de buitendeur de keuken uit te zien gaan.

Nog meer gebons op de voordeur en gerammel aan de deurklink. Die stem weer: ‘Doe open! Politie!’

Kon ik ze maar binnenlaten, dacht ik, aarzelend tussen de voorkamer en de keuken. Kon ik maar... Maar het was zinloos om onmogelijke dingen te wensen. Ik moest bedenken wat nu het beste was: Moker volgen, of wachten tot de politie de deur intrapte. Op het politiebureau hadden ze kennelijk de laatste woorden van de ‘stervende’ vrouw serieus genomen. Ik/zij had hun de naam van haar moordenaar gegeven, en haar uiterlijk had die verklaring geloofwaardigheid verleend. Toen ze de lekkende wond onder haar hart ontdekten, met de breinaald er nog in, moesten ze wel onderzoek doen. Een snelle computercheck van het kiesregister zou hen van Alec Mokers adres hebben voorzien. Dat was mijn plan geweest, en het leek te hebben gewerkt. Ik had in elk geval hun aandacht getrokken.

Maar nu vluchtte Moker, en even was ik hem kwijt. Ik schoot door het smoezelige keukentje en de achterdeur uit, naar een betonnen terrasje vol rommel – een roestige koelkast, kartonnen dozen, een rol linoleum, de normale troep die zich opstapelde als flatbewoners het te veel moeite vonden om hun afval op legitieme wijze af te voeren. Moker verdween net over een anderhalve meter hoge muur aan het eind van de tuin.

Ik wist waar hij heen wilde, en ik werd van afgrijzen vervuld.

Ik volgde hem over de muur en kwam in een rustige kerktuin terecht, een kleine en netjes onderhouden oase van bomen, struiken, bloembedden en een stukje gazon. Hij werd aan alle kanten omringd door hoge gebouwen, oude huizen die waarschijnlijk tot appartementen waren omgebouwd, en de achterkant van de kerk zelf. De spits van de kerk stak boven alles uit, als een spottende vinger die naar de hemel wees... spottend voor mij, althans. Moker rende ineengedoken over een keienpaadje en schoot een gangetje tussen de kerkmuur en dicht struikgewas in. Toen ik daar aankwam, zag ik een hoog hek aan het einde, waar Moker net doorheen schuifelde. Ik vervloekte die poort omdat hij niet op slot zat.

Een lantaarn verlichtte zijn gedrongen gedaante toen hij naar rechts ging. Toen was hij weg, en ik haastte me om hem in te halen. Ik gleed door de donkere gang en kwam uit in het licht van een brede maar rustige straat, waarschijnlijk parallel aan de straat waar Moker woonde. Er stonden aan weerskanten auto’s geparkeerd, ook de oude Hillman: Moker stond ernaast, in zijn zak graaiend naar de sleutel. Waarschijnlijk parkeerde hij om zijn eigen redenen altijd een eindje bij zijn huis vandaan, of anders waren er dichterbij geen vrije plekken geweest. Vanavond had Moker geluk dat parkeren in Londen altijd problematisch was.

Hij vond zijn autosleutel en opende het portier van de Hillman, hoewel het hem een paar pogingen kostte voordat hij de sleutel erin kreeg. Zijn nerveuze opwinding – en dan niet van een aangename soort – was duidelijk in zijn aura te zien, want onder de straatlantaarn vonkte die vreemde stralenkrans nog steeds, nu met korte uitbarstingen van grijzig licht erin. Er waren ook kleuren in zijn aura verschenen, die tot nu toe altijd boosaardig donker was gebleven. Mauve en donkerblauw waren de voornaamste kleuren, hoewel er af en toe blozend rood doorheen te zien was. Maar geen van die kleuren straalde; allemaal waren ze op de een of andere manier troebel, onzuiver, smerig.

Tegen de tijd dat ik bij hem was, zat hij in de auto met de bladzijde uit het telefoonboek schuin voor zich om het licht van buiten te vangen (de Hillman had kennelijk geen interieurverlichting, of die was stuk, of Moker wilde gewoon niet gezien worden). Ik tuurde door het zijraampje en zag zijn vinger weer langs de T’s omlaag gaan.

Hij bekeek mijn adres nog een keer.

Ik had met hem kunnen meeliften, maar ik wilde als eerste bij mijn huis zijn. Ik had geen idee hoe ik Andrea kon waarschuwen voor de onverwachte en zeer onwelkome gast; mijn enige gedachte was dat ik daar moest zijn voordat hij arriveerde.

Het leek erop dat Moker wel elke keer mijn aanwezigheid had gevoeld, maar pas toen hij ook buiten zijn lichaam trad had hij me gezien. Het had maar heel even geduurd, maar toch had Moker mijn gezicht herkend, en later in zijn flat had hij dat beeld vergeleken met de foto in de krant. Nu was hij onderweg naar mijn huis, met als missie... een gestoorde wraakpoging? Wilde hij me straffen omdat ik de politie zijn naam had gegeven in verband met die vrouw, waardoor hij hopelijk zonder al te veel denkwerk ook in verband zou worden gebracht met de andere seriemoorden? Het maakte niet uit. Hij was een gestoorde gek, en hij ging achter mijn gezin aan.

Ik verplaatste me door de verlaten straten met lange, lage sprongen, zodat ik bijna vloog. Elke keer als ik afdaalde zette ik me met mijn handen af, net zoals ik altijd in mijn dromen had gedaan. De kilte die ik vanbinnen voelde had niets met de temperatuur te maken; het kwam door de angst die mijn ziel in de greep had. Ik kon wel schreeuwen van frustratie, wilde Moker confronteren voordat hij mijn huis bereikte, maar het enige wat ik kon doen was zo snel mogelijk reizen en hopen dat er niemand thuis was. Dat Andrea met Primrose naar een vriendin of familielid was gegaan, gewoon om even weg te zijn bij de verslaggevers en omstanders die bemoeizucht met medeleven verwarden. Maar op de een of andere manier wist ik dat ze het huis niet zou verlaten, al was het maar voor Prim. Onze dochter zou behoefte hebben aan een vertrouwde omgeving, want als je leven op de kop wordt gezet door een tragedie, kun je troost putten uit datgene wat je kent, uit de dingen waarbij je je op je gemak voelt; dingen die er nog wél zijn. Prim zou tijd nodig hebben om te wennen en de nieuwe situatie te accepteren, en dan was het beter om haar thuis te laten. Nee, Andrea zou ons huis niet verlaten met Primrose; althans voorlopig nog niet. Ik hoopte alleen dat mijn vrouw alle deuren en ramen op slot had gedaan voordat ze vanavond naar bed ging.

Mijn tocht leek een eeuwigheid te duren, hoewel ik wist dat ik behoorlijk snel ging. Er was nauwelijks verkeer – niet dat ik daar last van zou hebben – en de stoepen waren verlaten, op een eenzame nachtwerker en een paar uitgefeeste feestvierders na. Ik had geen idee hoe laat het was, maar ik zag wel dat de meeste huizen en alle winkels en kantoren donker waren.

Ik herinnerde me hoe vaak ik Andrea op haar kop had gegeven omdat ze ergens een raampje op een kier had laten staan of de achterdeur wel op slot had gedraaid maar zonder het nachtslot erop te doen, en ik bad maar dat mijn afwezigheid haar er nu toe aanzette de juiste veiligheidsmaatregelen te nemen. Ze moest zich kwetsbaar voelen zonder mij, en die gedachte benadrukte alleen maar hoe weinig nut ik nu voor haar zou hebben.

Eindelijk – eindelijk – zweefde ik over de straat naar mijn huis. En ondanks het late uur waren de lichten nog aan.

Ik stopte bij het hek. Olivers zilveren BMW stond langs de stoeprand geparkeerd, en ik wist niet of ik blij of boos moest zijn. In elk geval waren Andrea en Prim niet alleen. Maar wat deed Oliver hier op dit tijdstip?

Misschien zou Moker me een plezier doen en hem vermoorden.

Maar dergelijke waardeloze gedachten zette ik snel uit mijn hoofd. Zelfs al had Oliver me vermoord en dat voorgedaan als het werk van een ander, dan nog zou hij mijn vrouw en dochter kunnen beschermen. En het was mijn dochter om wie ik het meest gaf.

Ik ging de poort door, zweefde over het pad naar de voordeur en haalde diep en onnodig adem voordat ik erdoorheen ging.

Ik hoorde gedempte stemmen in de woonkamer – Oliver en Andrea. De deur naar de woonkamer stond open, en dom genoeg kwam ik in de verleiding om te blijven staan en hen af te luisteren, alsof ze me zouden zien als ik naar binnen ging. Ik sprak mezelf bestraffend toe en glipte door de deuropening.

Ze zaten samen op de bank, mijn beste vriend en mijn vrouw. Dicht bij elkaar, naar elkaar toe geleund, met hun knieën bijna tegen elkaar aan. Oliver zat nonchalant met zijn arm over de rugleuning van de bank, Andrea zat naar hem toe gebogen met haar hand op zijn knie. Ze keek hem aan, maar hij had zijn ogen neergeslagen en keek naar de smalle ruimte tussen hen in.

Andrea droeg een van mijn oude koffiekleurige vesten met fcuk-logo, een zwart truitje en een antracietgrijze joggingbroek, maar was blootsvoets. Oliver was gekleed alsof hij net van kantoor kwam: een lichte wollen broek, een beige jasje en een donkerrode trui. Zijn bruine enkellaarzen waren van suède.13*

*13 Toen ik me afvroeg waarom ik zulke irrelevante details opmerkte, besefte ik dat alles duidelijker gedefinieerd was sinds ik het lichaam van de dode vrouw had verlaten, dat mijn toch al versterkte percepties onvoorstelbaar veel helderder waren geworden. Ik vermoed dat dat gebeurt bij sterfte en gevaar, ongeacht de toestand waarin je bestaat.

De woede borrelde in me op, maar ik kreeg plotseling het verlangen om Primrose te zien, te gaan kijken of het goed met haar ging. Ik verliet de woonkamer en beklom de trap als een mens in plaats van als een dolende schim.

Haar slaapkamerdeur stond een stukje open, zoals altijd ’s nachts, voor het geval ze ons riep omdat ze naar had gedroomd. En ook zodat we het konden horen als ze zwaar begon te ademen, een teken dat ze een astma-aanval zou krijgen. Ik glipte door de spleet en liep op mijn tenen naar haar smalle bed, alsof ik nog de macht had om haar te wekken.

Haar bloemetjesdekbed lag rond haar middel, een teken van rusteloze slaap of dat het te warm was in de kamer. Haar ene armpje was gebogen waardoor haar hand, en dan met name haar duim, bij haar gezicht lag, en de andere hand lag op het gekreukelde dekbed langs haar zij. Haar haar krulde langs haar wang en verborg bijna haar profiel. Wat verlangde ik ernaar om naast haar te gaan liggen en haar te knuffelen.

Een zacht nachtlampje – een lachende roze olifant – wierp zijn troostende maar gedimde gloed de kamer in, en uit gewoonte keek ik naar het vrolijk beschilderde kastje naast haar bed. Onder de Winnie de Poe-lamp stond haar inhalator. Ik wist nog wanneer de huisarts voor het eerst de Ventolin-inhalator had voorgeschreven voor Prims astma, en hoe het mijn hart had gebroken om te zien hoe ze hem elke avond binnen handbereik naast haar bed zette, even troostrijk – nee, meer nog – als haar teddybeer Snowy. Alle kinderen zijn natuurlijk kostbaar, maar je eigen kinderen zijn van onschatbare waarde. Dat ze af en toe ziek zijn, is een kwelling die alle ouders moeten doorstaan, maar te weten dat die ziekte levensbedreigend zou kunnen zijn, dat is pure marteling. Zelfs het feit dat astma tegenwoordig vaak bij kinderen voorkwam – minstens drie andere leerlingen in haar klas hadden het – maakte het niet draaglijker.

Ik bukte me om haar wang te kussen, wensend dat ik haar krullen uit haar gezicht kon strijken, en hoewel ik geen fysiek contact maakte, bewoog ze zich in haar slaap. Haar hoofd draaide en haar oogleden trilden even, maar ze gingen niet open. De beweging verbaasde me, en ik ging een stukje achteruit om naar haar te kijken. De rusteloosheid duurde niet lang; al snel was ze weer diep in slaap en ging haar kleine borst regelmatig op en neer. Maar door te bewegen was haar dekbed verder gezakt en was de bovenste helft van een kleurenfoto in een lijstje zichtbaar geworden.

Ik sloot mijn ogen om de tranen tegen te houden. Ook al waren op de foto alleen mijn hoofd en schouders en de bovenkant van Prims hoofd te zien, ik wist welke het was. Andrea had hem minstens vier jaar geleden genomen, toen ik mijn dochter duwde op de schommel op de speelplaats. Ik hield lachend het schommelzitje vast waarin Prim zat om hem nog een zet te geven waardoor ze ‘hoog de lucht in zeilde’, zoals zij het noemde. Hoewel het grootste deel van haar gezicht verborgen bleef onder het dekbed, wist ik dat ze blij lachte. Er was maar een klein beetje angst – of nee, eerder opgewonden verwachting – in haar ogen te zien, en een lange lok haar – rood in het zonlicht – waaide voor haar gezicht langs, waardoor het bijna in tweeën werd verdeeld. Het deed me nog dieper verdriet te weten dat ik nooit meer zulke mooie momenten zou meemaken, en ook dat Prim de behoefte voelde om mijn foto mee naar bed te nemen en hem net als de inhalator dicht bij zich te houden.

Maar toen begon de woede weer de overhand te krijgen. Oliver was schuldig aan mijn dood, Oliver was degene die mijn dochter haar papa had afgenomen, Oliver was de ‘vriend’ die mijn vrouw had gestolen. Ik stond op, verblind door tranen die in mijn onstoffelijke ogen opwelden, tierend over het verraad. We hadden zo veel goede tijden meegemaakt, en ook moeilijke tijden tijdens de opbouw van ons bedrijf, we hadden creatieve ideeën aan elkaar voorgelegd, hadden samen gedronken om onszelf te troosten bij verloren accounts en om gewonnen accounts te vieren. Af en toe waren we net broers geweest – nee, waarschijnlijk hechter dan broers, omdat er geen familierivaliteit tussen ons was. We hadden elkaar aangevuld als team, hij als gladde en overtuigende prater die met gemak klanten en vrouwen om zijn vinger wond, en ik als de stille partner die gewoon een beetje verlegen was in het bijzijn van klanten en vrouwen. Een geweldig team zonder jaloezie, wat vrij ongewoon was voor een copywriter en art director wanneer onvermijdelijk de politiek en beschermingsdrang (ten opzichte van ideeën zowel als status) hun lelijke kop opstaken. Of dat had ik althans gedacht.

Al die jaren, die fijne, spannende jaren, moest hij jaloers zijn geweest omdat Andrea mijn vrouw was geworden, ook al had hij zelf hun vroegere relatie verpest. Zo jaloers dat hij van plan was geweest haar terug te krijgen. Al die jaren van misleiding...

Die zwarte gedachten gingen door me heen terwijl ik bij het bed van mijn dochter stond, toen de melancholie van even daarvoor werd overstelpt door een kolkende haat ten opzichte van iemand die niet alleen mijn vrouw had afgepakt, maar ook mijn leven. Met nog een laatste blik op Prim, terwijl mijn liefde voor haar alleen de randjes van mijn woede verzachtte, sloop ik terug naar de overloop. Ik hoorde Andrea’s stem toen ik de trap af kwam.

‘Wat verwacht je van me, Oliver?’ vroeg ze. ‘Jim is nog geen week dood. Denk je dat ik hem zomaar uit mijn leven kan bannen?’

‘Dat zeg ik niet, en dat verwacht ik ook helemaal niet.’ Oliver sprak zachtjes en redelijk, zoals hij vroeger klanten overtuigde dat onze reclamecampagne geweldig was, ook als ze er niet direct van ondersteboven waren. ‘Maar ik wil een einde maken aan het bedrog, Andrea. Ik wil dat we continu samen zijn.’

O, hij wilde een einde maken aan het bedrog. Nou, dat zou niet zo moeilijk zijn nu ik uit de weg was geruimd.

Maar Andrea reageerde met stijgende frustratie. ‘Je begrijpt niet hoeveel ik van hem hield, hoe erg ik hem mis!’

Hield ze van me? Dat was moeilijk te bevatten. Hoe had ze me kunnen verraden als ze zo veel van me hield?

‘Je hield van ons allebei, dat accepteer ik, Andrea. Maar wees eens eerlijk... Je houdt het meest van mij. Dat is altijd zo geweest.’

‘Je hebt het me nooit makkelijk gemaakt. Je liet me niet met rust.’

‘Jim en ik hadden een succesvol zakelijk partnerschap. Ik kon niet zomaar weggaan. Dat zou niet eerlijk zijn geweest ten opzichte van hem.’

‘Hoor je wel wat je zegt? Je naaide zijn vrouw, maar het leek je oneerlijk om jullie partnerschap te verbreken? Bekeek je dat echt zo?’

Daar sloot ik me helemaal bij aan. Oliver wilde alles. Hij wilde mijn vrouw, en hij wilde ook mijn succes en de inkomsten uit ons partnerschap. Ongelooflijk.

‘Ik kon niet bij jóú weg, Andrea. Ik heb het geprobeerd. Ik heb geprobeerd om jou en alles wat we samen hadden te vergeten, maar dat ging niet. Ik hield te veel van je, en ik hou nog steeds te veel van je!’

‘Praat niet zo hard. Ik wil niet dat Prim wakker wordt. Ze heeft al genoeg doorstaan.’

Oliver dempte zijn stem, maar toen was ik dichtbij genoeg om hem te verstaan.

‘Het is júíst vanwege Prim dat we weer samen moeten zijn.’

Zijn woorden werden gevolgd door een stilte. Ik wachtte af.

‘Het is gemeen dat je daarover begint. Juist nu, terwijl ik zo veel verdriet heb.’ Andrea’s stem was zacht, maar geen fluistering. Ik hoorde de bank kraken alsof een van hen van houding was veranderd.

Olivers stem weer, nog steeds gefluisterd, maar met een spoortje... spijt? Nederigheid? Geen van beide was echt iets voor hem, maar zijn toon was veranderd. Misschien was het verdriet. ‘Ik weet dat het te snel is, maar ik heb wel rechten. Dat weet je.’

Weer een stilte, een langere, en terwijl ik nog altijd als aan de grond genageld bij de deur stond, stelde ik me voor dat Andrea hem onderzoekend aankeek. Misschien vroeg zij zich ook af waar hij op doelde.

Na een tijdje zei ze even zachtjes: ‘Dat was het wreedste wat we Jim hebben aangedaan.’

Ik hield zinloos mijn adem in. Wat kon er wreder zijn dan me al die jaren om de tuin leiden?

‘Het zou hem kapot hebben gemaakt als hij het wist,’ antwoordde Oliver.

Ik begon die innerlijke kou weer te voelen. Waar ging dit in vredesnaam naartoe? Wat bedoelde Oliver? Er was toch niets kwetsender voor me dan hun verraad?

‘Dat is onzin, Oliver. Zelfs wij weten het niet zeker.’

‘Hou jezelf niet voor de gek. We hebben die data duizend keer gecontroleerd. Jim was voor een fotoshoot in het buitenland toen ze werd verwekt. De timing klopt perfect, en Jim dacht gewoon dat ze iets te vroeg geboren was.’

Wat? Wat zei hij nou eigenlijk?

‘Toch weten we het niet zeker.’ Het was een defensief protest.

‘We hebben het altijd geweten. Moet je haar haar zien... dezelfde kleur bruin als het mijne. Ze heeft zelfs mijn sproeten op haar neus. De mijne zijn lichter geworden naarmate ik ouder werd, maar je kunt er nog steeds een paar zien.’

Dat was waar: Oliver had wat lichte sproeten in zijn gezicht. Zo licht, in feite, dat je ze bijna niet zag.

‘Maar die ogen zijn het overtuigende bewijs. O, ze lijken ook op de jouwe, maar meer op de mijne. Ze gaat elk jaar meer op me lijken.’

‘Hou op. Ik wil het niet horen! Dit is niet het moment.’

‘Maar het is nooit het juiste moment, hè, Andrea? Het was nooit het juiste moment om Jim de waarheid te vertellen.’

‘Ik zou hem nooit hebben verlaten. Ik zou het nooit ons huwelijk hebben laten verpesten.’

‘Uiteindelijk zou je geen keus meer hebben gehad. En dan zou Jim je hebben gehaat.’

Andrea begon te snikken.

Ik viel half tegen de muur, en mijn schouder zonk er een stukje in weg.

‘Je... We moeten allebei onder ogen zien wat er altijd tussen ons is geweest, en dat is meer dan gewoon liefde. Het is verantwoordelijkheid, Andrea. Primrose is mijn dochter, en nu wil ik een echte vader voor haar zijn.’

Ik was verbijsterd. Nee, ik was geschokt, kapot. Niets had me ooit zo hard geraakt. Zelfs niet toen ik ontdekte dat Andrea me al die jaren had bedrogen, of toen ik ontdekte dat mijn beste vriend werd verdacht van de moord op mij. Zelfs het vinden van mijn dode, verminkte lichaam had me niet op deze manier geraakt. Níéts wat hieraan vooraf was gegaan – in mijn héle leven – had me ooit zo geraakt. Mijn hart werd verscheurd.

Ik zakte tegen de muur in de gang, gebroken en geknakt door de diepste wanhoop die ik ooit had gekend. In de kamer naast me ging het gesprek door, maar ik was te verdoofd om het nog te volgen. Mijn geest werd gevuld met beelden van mijn kleine Primrose, de enige persoon ter wereld die onvoorwaardelijk van me hield, het licht dat alle duisternis verdreef, mijn dochter van wie ik meer hield dan van alle anderen, meer dan van het leven zelf. Ik zonk op mijn knieën en slaakte een kreunend gejammer dat niemand kon horen. Als mijn tranen echt waren geweest, zou de muur waar ik met mijn wang tegenaan hing er nat van zijn geworden. Als mijn kracht echt was geweest, zou ik de man die naast mijn vrouw zat en over het ergste verraad van alles sprak serieus iets hebben aangedaan, of misschien zelfs hebben vermoord.

Ik weet niet hoeveel tijd er verstreek voordat hun woorden weer tot me begonnen door te dringen, maar uiteindelijk kwamen ze door de mist van verwarring en pijn die me omhulde.

Andrea was aan het woord. ‘Waarom denkt de politie dat jij Jim hebt vermoord? Waarom jij, Oliver?’

‘Omdat ik de laatste was die hem levend heeft gezien. Die persoon is meestal de hoofdverdachte in een moordonderzoek, vooral wanneer de politie een motief kan bedenken. De pers vond het in elk geval schitterend toen ze me ophaalden voor een verhoor.’

‘Maar waarom heb je het niet aan de politie verteld?’

‘Wat, dat ik rechtstreeks hiernaartoe kwam na mijn ruzie met Jim in het hotel? Dat ik hier met jou in bed lag?’

‘Dat je mij naaide terwijl mijn man dood in een hotelkamer lag?’

‘We hebben de liefde bedreven, Andrea. Gebruik alsjeblieft niet dat soort woorden om te beschrijven wat wij hebben. We bedreven de liefde, wij tweeën, samen. Het is toch altijd wederzijds geweest?’

Er viel een korte stilte voordat Oliver doorging. ‘En bovendien, dat ik hier was sluit niet uit dat ik die moord van tevoren had kunnen plegen, of dat ik naar het hotel terug had kunnen gaan om hem te vermoorden. Ik ben niet lang gebleven, weet je nog wel? Jij was bang dat Prim wakker zou worden en ons zou snappen. Nu zou ik willen dat ik gebleven was, maar waar het om gaat is dat ik jou niet bij een eventueel schandaal wilde betrekken.’

‘Mijn man was aan stukken gehakt, en jij maakte je druk over een smet op mijn reputatie?’ Ik hoorde een korte, vreugdeloze lach van Andrea.

‘Zoiets,’ zei Oliver. ‘Ik wil je ook niet als alibi gebruiken, vooral aangezien ik er waarschijnlijk toch niets aan heb. Eigenlijk kan het de situatie nog erger voor me maken. Ik hou van je, Andrea. Je begrijpt mijn redenen toch wel?’

Zacht gehuil.

‘En jij houdt van mij.’ Het was een eenvoudige opsomming van een feit. ‘Dat heb je altijd gedaan. Je bent altijd van mij blijven houden, maar je wilde Jim niet kwetsen.’

‘Nee, ik wilde hem niet kwetsen, maar toch bleef ik met jou omgaan.’ Ze klonk bitter en cynisch.

‘Zelfs toen je met hem trouwde veranderde er eigenlijk niets tussen ons.’

‘Ik heb geprobeerd je te vergeten. Jij was zo’n rotzak geweest, en Jim was zo teder.’

‘Ik heb ook mijn best gedaan om onze relatie te vergeten, Andrea. Ik wilde echt dat mijn liefde voor jou overging. Helaas kon ik niet lang doen alsof. Ik gaf toe aan mijn ware gevoelens. En uiteindelijk deed jij dat ook.’

‘Ik kon er niets aan doen. Ik miste je zo, ondanks je wreedheid. Ik dacht dat mijn liefde voor jou in de loop der tijd wel zou overgaan, maar dat gebeurde niet. Ik kon mijn leven alleen maar aan door weer met jou om te gaan. Ik had gelukkig moeten zijn met Jim, en later met Primrose, maar het was nooit compleet. Een deel van míj ontbrak.’

‘Laat dan nu niet alles verpesten door schuldgevoel.’

‘Nu we allebei vrij zijn? Geloof je nou echt dat ik mijn gevoelens opzij kan zetten alleen omdat hij weg is? Dat kan niet. Hij was een goed mens, een liefhebbende echtgenoot en een heerlijke vader. Hij verdiende beter.’

‘Je hebt het recht om weer gelukkig te zijn, Andrea.’ Ollies overtuigende klantenstem weer.

‘Ik zou gelukkig zijn geweest met Jim. Ik wás gelukkig met hem.’

‘Maar net zei je nog dat er iets ontbrak in je leven...’

‘Omdat ik nog van jou hield? Dat was het missende ingrediënt waar ik wel mee had kunnen leven, Oliver. Ik zou me wel hebben gered, als jij maar bij me was weggebleven.’

‘Al die heerlijke tijden die we hebben beleefd, die kun je niet negeren. Je kunt niet doen alsof ze niet zijn gebeurd.’

‘In hotelkamers, je auto, je flat? Stiekem doen, leugens vertellen? Ik háát ze.’

‘Je hebt je volledig aan me gegeven. Je verlangde net zo naar mij als ik...’

‘Néé!’

‘... als ik naar jou. We zijn nog steeds verliefd op elkaar, snap je dat niet?’

Even kwam er geen antwoord. ‘Hoe kun je zo hard zijn? Hoe kun je die dingen zeggen terwijl je weet dat mijn man – jóúw beste vriend – nog maar een paar dagen geleden bruut is vermoord?’

‘Omdat ik eerlijk ben, en je moet naar me luisteren. Oké, we kunnen het een tijdje zo laten, dat is misschien ook beter. Maar ik laat je niet nog een keer bij me weggaan. We hoeven niet meer met een leugen te leven – ik, jij, Primrose – maar kunnen nu een echt gezin worden.’

‘Ik hád een echt gezin.’

‘Geloof me alsjeblieft, ik wil niet keihard overkomen, maar je moet de waarheid een keer onder ogen zien. Als ik dacht dat je me niet meer wilde, zou ik voorgoed uit je leven verdwijnen. Maar we weten toch allebei hoe het echt zit?’

De glad pratende, overtuigende Oliver. Wat verachtte ik die smeerlap.

Er was enige aarzeling te horen toen Andrea zei: ‘Nee. Ik hou echt wel van je, Oliver, maar je moet begrijpen...’

‘Dat doe ik ook. Echt, ik begrijp het. Ik ben me ervan bewust hoe moeilijk dit voor je is. Voor mij is het dat ook, hoor.’

‘Hoe kan dat dan? Jij was alleen maar zijn zogenaamde vriend.’

‘En toch hield ik van hem.’

‘Je hebt hem verraden!’

‘Wij allebei. En daar kunnen we geen van beiden nog iets aan veranderen. Luister, je hebt tijd nodig om te rouwen, en ik ben bereid te wachten als het moet. Maar ik geef het niet op. Ik ben er voor je, wanneer je me maar nodig hebt, oké? Ik zal een tijdje wegblijven, maar vroeg of laat – en dat hangt echt van jou af – kom ik terug.’

Ik hoorde nog meer gedempt gehuil.

‘Je kunt nu beter gaan,’ zei Andrea snuffend. ‘Ga naar huis.’

‘Ik moet naar kantoor.’

‘Midden in de nacht?’

‘Sydney werkt de hele nacht door om de boeken klaar te maken voor een audit en onderzoek. Blake & Turnbrow heeft het recht om ze in te zien voordat de fusie doorgaat.’

‘Dus jullie zetten dat door... die fusie, die overname? Ook al was Jim ertegen?’

‘Het is de juiste beslissing.’

‘Maar geeft dat je niet nóg een motief voor moord? De politie weet dat Jim ertegen was.’

‘Dat risico ben ik bereid te nemen. Het is altijd mijn idee geweest om een klein maar lucratief bureau op te zetten, wat grote of in elk geval prestigieuze accounts binnen te slepen en dan de boel voor veel geld te verkopen en misschien helemaal te stoppen met dat werk. Grote bureaus slokken altijd graag de kleinere toko’s op, vooral als hun creativiteit uitzonderlijk is, zoals bij ons.’

‘Wás. Je bent Jim kwijt.’

‘Ik had altijd de beste ideeën. Jim was alleen maar de tekenaar.’

Ik kon me niet ellendiger voelen dan ik al deed, maar een ziedende woede borrelde weer bij me boven.

Andrea ging tegen hem in. ‘Dat is niet waar, en dat weet je best. Jullie waren een team, en Jim verzon ook altijd uitstekende ideeën voor campagnes.’

‘Oké, dat weten wij, maar Blake & Turnbrow niet. Sydney en ik hebben talloze keren overleg gevoerd met hun mensen zonder dat Jim het wist. De art director is altijd de laatste in de keten als het op de voorbereiding van presentaties aankomt. Ik was de drijvende kracht achter onze creativiteit.’

‘Als Jim eens had geweten hoe je konkelde...’

‘Dat was een van zijn tekortkomingen, hè? Hij vertrouwde mensen, dacht altijd het beste over iedereen. Jim had namelijk twee grote gebreken. Het eerste was dat hij goedgelovig was, het tweede dat hij het niet wilde toegeven, vooral niet aan zichzelf.’

‘Moet ik daardoor nu meer van je gaan houden?’

‘Het is allemaal voor jou, Andrea. Jou en Primrose.’

Als ik nog twijfels had dat Guinane me had vermoord (zie je? Ik kon me er niet eens meer toe zetten om hem nog Oliver of Ollie te noemen), dan waren die nu allemaal weg. Hoe had ik ooit in hem kunnen geloven? Hoe had ik ooit kunnen denken dat ik hem kende? Ik bedoel, deze smeerlap had mijn bedrijf om zeep willen helpen en was van plan geweest mijn vrouw van me af te pakken. En nu, misschien nog wel het ergste van alles (ja, voor mij was dat erger dan dat hij mijn vrouw naaide, omdat zíj daar vrijwillig aan had meegedaan), wilde hij míjn dochter opeisen. Dan zou hij toch ook wel in staat zijn een moord te plegen? O ja, hij had het echt wel gedaan. Vanavond had mijn ex-partner dingen over zichzelf onthuld die ik een week geleden nooit zou hebben vermoed. God, geef me de middelen om terug te slaan, om wraak te nemen. Aan U moge dan de wrake zijn, maar gooi me een broodkruimel toe, laat me een heel klein beetje helpen.

Ik dwong mezelf te blijven luisteren.

‘Waarom vertel je me dit allemaal? Wat wil je ermee bereiken, Oliver? Ik kan me niet nog slechter voelen, dus waarom laat me nu eindelijk precies inzien hoe je bent?’

Hij klonk ongerust toen hij antwoordde, maar toch ook nog steeds met die arrogantie in zijn stem. ‘Omdat ik na al die jaren van bedrog eerlijkheid tussen ons wil. Ik wil dat je weet hoeveel ik bereid ben voor je te doen.’

‘Voor jezelf, bedoel je.’

‘Nee, zodat wij samen een goede toekomst kunnen hebben. Jij, ik en Prim. Ik heb genoeg van de stress van mijn werk, lieverd, ik wil eruit stappen. Met het geld dat ik aan de fusie verdien kan ik de reclamebusiness achter me laten. Dan hebben we tijd voor onszelf, Andrea. Geen deadlines meer, geen afleidingen meer, geen stress meer. En natuurlijk zal uiteindelijk ook mijn erfenis mijn kant op komen, en die zou behoorlijk groot moeten zijn.’

‘Ik ben niet onder de indruk, Oliver. Maar dank je dat je me hebt helpen kiezen. Het is over tussen ons. Ik wil dat je weggaat. Nu!’

‘Je hebt al eens eerder geprobeerd het uit te maken. Meerdere keren.’

‘Deze keer is het anders. Jims dood heeft me laten inzien wat een kreng ik ben. En wat een achterbaks zwijn jij bent.’

‘Je denkt er wel anders over als je eenmaal over je verdriet heen bent en weer helder kunt nadenken.’

‘Ik denk niet dat ik er ooit overheen kom.’

‘Het was niet onze schuld, Andrea. Niet jouw schuld, niet mijn schuld. Zijn dood was het lot en had niets met ons te maken. Uiteindelijk zul je dat inzien.’

‘Dat begin ik te betwijfelen. De politie verdenkt je, Oliver, en ik begin me af te vragen hoe ver je wilt gaan om te krijgen wat je wilt.’

‘Schuif me die moord niet in de schoenen, Andrea. Ik heb deze week af en toe het gevoel gehad dat zijn dood voorbestemd was. Dat nu Jim weg is, alles kan gaan zoals het zou moeten gaan.’

‘Weet je wat? Nu zie ik eindelijk hoe je echt bent, en daar word ik niet vrolijk van. Ga naar Sydney toe, verzin nog een paar hebberige plannetjes om snel rijk te worden. Maar laat mij en Primrose van nu af aan met rust.’

Nog meer gekraak van de bank; ik vermoedde dat Guinane opstond.

‘Oké, ik ga al,’ hoorde ik hem zeggen. ‘Ik weet dat je toch wel van gedachten verandert. Vroeg of laat zie je alles weer helder.’

‘Ga maar gewoon, Oliver. Het is voorbij, snap je dat niet? Het is over tussen ons.’

Voetstappen op de vloerbedekking. Guinane verscheen in de deuropening, nog geen halve meter bij me vandaan. Ik wilde op hem springen toen hij daar bleef staan en naar Andrea omkeek.

‘Ik bel je morgen,’ zei hij.

Haar stem was kil. ‘Nee, doe maar niet, alsjeblieft.’

Hij keek nog even naar haar vanuit de deuropening, maar aan de uitdrukking op zijn gezicht te zien keek Andrea niet naar hem.

Uiteindelijk zei hij: ‘Ik ben er voor je als je me nodig hebt.’ Hij draaide zich om en liep naar de voordeur.

Ik wilde nog steeds boven op hem springen. Ik wilde hem vermoorden.

Maar toen herinnerde ik het me.

En ineens wilde ik dat hij bleef.

Want Moker was onderweg.

36

Ongeveer tien minuten later werd er aan de deur geklopt.

37

Ik weet niet waarom Moker niet aanbelde; misschien vond hij de deurklopper boven de brievenbus onheilspellender, enger. Wie weet.

Ik was onze lange zitkamer in gegaan – die liep helemaal door tot achter in het huis aangezien er een tussenmuur was weggehaald – en keek naar Andrea, die op de bank zachtjes zat te huilen.

Ze zag er vreselijk uit. Haar donkere haar was ongekamd, haar gezicht bleek en ziekelijk. Haar ogen waren roodomrand en de huid eromheen was gezwollen en zag er heel pijnlijk uit. Ze oogde broos, alsof ze een week niet goed had gegeten of geslapen, en ze zat op het puntje van de bank, met haar ellebogen op haar knieën, en wrong met een kletsnatte zakdoek in haar handen.

‘Het spijt me zo, Jim,’ zei ze met een stem die zwak, vol verdriet en spijt klonk.

Even wilde ik naar haar toe gaan en haar omhelzen, haar troosten met woorden van vergiffenis, maar de gedachte aan haar overspel weerhield me daarvan (niet dat het überhaupt mogelijk zou zijn geweest). Nu ik me eindelijk bewust was van al die jaren van misleiding en ontrouw, tierde ik vanbinnen en was mijn vermogen tot medelijden beperkt. Was ons héle huwelijk een schijnvertoning geweest? Als Primrose inderdaad Olivers dochter was – ik zou hebben geschreeuwd als ik een stem had gehad –, dan moest de affaire tussen hem en Andrea weer zijn begonnen kort nadat wij een stel waren, nog voordat we trouwden, dus wat was er mis met mij? Hoe had ik haar teleurgesteld? Ik had zo veel van Andrea gehouden als een man maar van een vrouw kón houden, en toch was het niet genoeg voor haar geweest. Duistere beelden van die twee die stiekem deden, overdag met elkaar vreeën, als ik op een fotoshoot of bij filmopnames was, of wanneer Andrea zogenaamd een avondje met de meiden wegging en bij een van haar vriendinnen bleef slapen omdat het al zo laat was... Al die gedachten gingen door mijn hoofd. Guinane en Andrea, naakt, samen, Guinane die mijn vrouw aanraakte, bij haar binnenging. Haar neukte. Die gedachte, net als het woord, was bruut. Bruut en lelijk.

Maar het was de schok van de waarheid over Primrose die boven al het andere ging. Die had me uiteindelijk kapotgemaakt.

Ik hield zo veel van haar, en de gedachte dat ze niet werkelijk mijn dochter was brak mijn hart, mijn wil... mijn ziel. Het kind dat ik had aanbeden sinds het moment dat ze met zo veel gemak uit Andrea’s baarmoeder was gegleden, kleverig en bloederig maar het mooiste wat ik ooit had gezien. Hoe nerveus ik was geweest omdat alles nog zo nieuw voor me was, omdat ik nooit iemand had gehad die zo afhankelijk van me zou zijn, en hoeveel voldoening het vaderschap zou geven.

Als ik nog leefde en Guinane plotseling van de daken zou schreeuwen dat hij Prims echte vader was en zelfs bloedproeven zou laten doen om het te bewijzen, zou ik vechten tot ik erbij neerviel om haar te houden. Mijn liefde voor haar zou nooit afnemen, voor mij zou ze altijd míjn dochter zijn, en ik wist zeker dat ik voor haar altijd papa zou blijven.

Ik kon alleen maar naar de ellende van Andrea kijken terwijl ze zachtjes huilde en haar vervloeken om wat ze me had aangedaan.

Andrea’s gebogen hoofd kwam omhoog toen er werd aangeklopt en ze keek naar de open deur van de woonkamer.

‘Oliver...’ fluisterde ze.

Haar droevige, betraande gezicht nam een ferme trek aan en er verscheen een harde glans in haar vochtige ogen.

‘Nee,’ hoorde ik haar zeggen met een stem waarin zowel woede als berouw doorklonk. ‘Ik heb je gezegd dat het voorbij is.’

Nog drie scherpe kloppen.

Andrea stond op en liep vermoeid maar vastberaden naar de gang. Ze liep dwars door me heen, en plotseling voelde ik een mentale smart die bijna net zo diep ging als de mijne. Het was alsof ik werd omhuld door een wolk van ellende en spijt met woede langs de randen. Alleen angst – angst om haar – stuurde me achter haar aan.

Ik rende haar voorbij toen ze bij de deur naar de gang aankwam en stak mijn handen op om haar de weg te versperren.

‘Nee!’ schreeuwde ik in haar gezicht. ‘Niet opendoen. Alsjeblieft, niet opendoen!’

Weer omhulde haar ellende me, maar deze keer was ik er klaar voor en liet het door me heen gaan zonder dat het mij belastte. Ik ging met haar mee en bleef de hele weg naar de dikke eiken voordeur in haar oor krijsen.

‘Laat hem niet binnen! In godsnaam, doe die deur niet open!’

Daarna werd het allemaal net een droom in slow motion. Ze aarzelt alsof ze me gehoord heeft, maar dat kan niet, want ze zet nog een langzame, o zo langzame stap naar de deur toe en tilt haar arm op, haar hand reikt naar de deurklink, en ik schreeuw tegen haar – niet doen, Andrea, laat hem alsjeblieft niet binnen! – en haar pols draait terwijl ze Olivers naam uitspreekt, en nu trekt mijn vrouw, mijn weduwe, de deur open en stapt achteruit om hem wijd open te laten zwaaien...

Op de stoep stond Moker.

Zijn sjaal verborg niet langer zijn gezicht; hij had hem om zijn schouders laten zakken en de uiteinden bungelden onder zijn middel. Hij droeg nog steeds zijn hoed, en hij hield een geslepen breinaald in zijn hand.

Dit moest zijn methode zijn, besefte ik, want ik had dit eerder gezien, in de parkeergarage. Hij verdoofde zijn beoogde slachtoffers door zijn afgrijselijke gezicht te laten zien, verlamde ze heel even van angst, waardoor hij net genoeg tijd had om de breinaald in hun hart te steken terwijl hij met zijn andere hand hun mond bedekte om hun geschreeuw te dempen.

Achter hem was het donker, maar het licht vanuit de gang scheen op dat schokkende gelaat, de diepe krater die een gezicht had moeten zijn. Snel bewoog hij zijn handen, de ene om toe te slaan, de andere om haar mond te bedekken, maar Andrea zette van afgrijzen een stap achteruit, en voordat Moker naar voren kon stappen, draaide ze zich om en rende naar de woonkamer.

Ik probeerde in zijn weg te staan, bad dat ik massief zou worden, maar het was hopeloos. Hij liep dwars door me heen en even werd mijn ziel overspoeld door een diepzwart niets. Ik rilde.

Moker bleef staan en keek om alsof hij zich bewust was van mijn aanwezigheid. Het moment was maar al te snel voorbij en hij draaide zijn groteske hoofd op zoek naar zijn prooi. Andrea probeerde de woonkamerdeur achter zich dicht te doen, maar Moker stak zijn hand uit en duwde terug, zo hard dat Andrea achteruit wankelde. Toen hij achter haar aan kwam, zat ze op haar knie op de vloer en probeerde ze hijgend van paniek overeind te komen.

Ik rende langs Moker, waarbij alleen mijn schouder door hem heen ging, en probeerde Andrea op te tillen, steeds vergetend dat ik nergens invloed op had.

‘Ga hier weg, Andrea!’ schreeuwde ik tegen haar. ‘Ga het huis uit! Laat hem niet bij je komen!’

Het was meer dan zinloos... het was tijdverspilling. Ik draaide me om en dook boven op Moker. Weer die totale duisternis. En weer bleef hij staan, met de scherpe punt van de stalen breinaald in de lucht. Hij keek om zich heen, met verwarring in zijn donkere ogen. Hij had me gevoeld, heel even. Hij had iets ervaren wat leek op mijn eigen ervaring, een gevoel van samengaan met iets anders, een indringing.

Het was snel voorbij, want ik strompelde aan de andere kant weer uit hem, maar het oponthoud had Andrea de kans gegeven overeind te komen. Ze rende naar de andere kant van de bank en hield die tussen haar en het monster in. Ik zag dat ze met moeite haar blik van hem losmaakte, speurend naar iets wat ze mogelijk als wapen kon gebruiken.

Ik deed hetzelfde, tuurde door de lange kamer op zoek naar een voorwerp waarmee ze zich kon verdedigen. Ik zag de zware pook tegen de zijkant van de spierwitte open haard aan de andere kant van de kamer staan. Niets verwarmender voor de ziel dan een echt vuur met echte vlammen, had ik altijd volgehouden, en nu was ik daar blij om.

‘De pook, Andrea! Pak de pook!’ Misschien verwachtte ik dat als ik tegen haar schreeuwde, de gedachte vanzelf in haar hoofd zou belanden. En misschien had het gewerkt, want ze rende ineens in de richting van de pook.

Ze schreeuwde tijdens het rennen, en misschien was dat ook om de buren te waarschuwen, niet alleen uit angst. Ik had het altijd fijn gevonden om in een vrijstaand huis te wonen, maar vanavond had ik er spijt van. Er was niemand dichtbij genoeg om haar te horen.

Moker denderde achter haar aan als een zombie aan de speed, met vreemde snuivende geluiden. Hoewel er aan het einde van de kamer openslaande deuren waren naar onze vrij grote en niet erg spectaculaire tuin, hielden we die altijd op slot. De sleutel lag in de la van het lange dressoir tegenover de open haard en hing alleen in het slot als de deuren op zomerdagen in gebruik waren. De kans dat Andrea bij de la kon komen, die sleutel kon pakken en de deuren kon opendoen voordat Moker bij haar was, was nul.

Godzijdank ging ze op de pook af. Of nee, toch niet. Ze rende langs de open haard, naar een Griekse buste op een sokkel.

Ik besefte wat ze wilde doen en schreeuwde: ‘Nee, dat red je nooit, hij is te dichtbij!’ (Stom genoeg kon ik er niet mee ophouden me te gedragen als een normaal mens.) Natuurlijk hoorde ze me niet.

Eerder die dag had Andrea kennelijk zitten bellen. Ze had de telefoon uit de lader op het sierlijke tafeltje in de gang gehaald en was ermee naar de tuindeuren gelopen om naar buiten te kijken terwijl ze belde, iets wat ze altijd deed wanneer ze wist dat het een lang gesprek zou worden. Het toestel lag nu op het randje van de sokkel en daar ging ze op af, niet de buste zelf, maar ze zou echt geen tijd hebben om de politie te bellen. Misschien wilde ze proberen om Moker heen te duiken en afstand te houden terwijl ze belde.

Mokers logge passen versnelden en weer dook ik in hem; alles om hem op te houden. De duisternis slokte me op, maar deze keer filterden er vage beelden doorheen: beelden van dode mensen, zwaar gehavende lijken met diepe wonden in hun vlees en bijna afgehakte ledematen. Ondanks de vreselijke beelden die zich aan me opdrongen, probeerde ik in de moordenaar te blijven in plaats van slechts een kort bezoek te brengen. Het was mijn doel om hem af te leiden en af te remmen, om Andrea de kans te geven weg te komen uit de hoek waar ze stond.

Die truc werkte slechts een paar seconden. Moker leek me af te schudden en ging weer op Andrea af. Ze gooide de telefoon naar hem toe, die zijn hoofd raakte. Dat moest een beetje pijn doen, want hij bleef staan en zijn vlezige hand ging naar zijn voorhoofd.

Andrea maakte er snel gebruik van, dook onder zijn uitgestoken arm door en liep terug door de kamer. Moker maakte een verbazingwekkend soepele beweging en probeerde haar schouder te grijpen. Hij raakte uit balans en viel op de grond, maar met zijn uitgestoken hand wist hij Andrea’s enkel vast te pakken.

Ze schreeuwde toen Moker haar naar zich toe sleurde en zijn lichaam naar voren schoof alsof hij van plan was haar te smoren met zijn gewicht. Andrea wurmde, kronkelde en trapte met haar blote voet naar hem, maar het haalde allemaal niets uit tegen zijn superieure kracht en gewicht. Hij kroop over haar benen heen en pinde ze tegen de vloer, en met zijn linkerhand pakte hij haar vest vast. Ze jammerde toen hij een handvol haar vastgreep en haar hoofd achterover trok, waardoor haar rug de verkeerde kant op boog.

Terwijl hij bleef trekken, maakte hij die afgrijselijke gorgelende-snuivende geluiden; God weet alleen of het van opwinding of woede was. Waarschijnlijk allebei. Ik dacht dat haar rug zou breken als hij bleef trekken en sloeg paniekerig maar zinloos naar zijn hoofd. Mijn vuisten gingen dwars door zijn lange, dunne haar en schedel heen.

‘O, alstublieft God, help me, help me. Laat hem ophouden!’

Ik smeekte tevergeefs, en dat wist ik. Er was niets wat ik kon doen. Zijn lichaam binnengaan zou hem niet tegenhouden, ook al verwarde het hem een paar seconden. Hij pinde haar onderlichaam tegen de vloer en bleef haar met één hand onder haar kin verder naar achteren trekken.

De scherpe naald in zijn andere hand was klaar om toe te slaan.

En toen volgde er nog een schok, en ik jammerde van wanhoop.

In alle paniek en verwarring was ik haar bijna vergeten, maar nu stond ze daar, haar gezichtje bleek van angst.

Primrose stond in haar lange gele nachtpon bij de bank, haar blote voeten weggezakt in de dikke vloerbedekking, met ogen die groot waren van angst en onbegrip. Haar longen pompten tegen haar borst doordat ze moeite had met ademhalen (iemand met astma heeft net zo veel moeite met uitademen als met inademen); de eerste tekenen van een naderende astma-aanval. Ze omklemde de voorpoot van Snowy en de witte achterpoten van de beer bungelden op de vloerbedekking.

‘Laat... mama... met... rust!’ riep ze ademloos.

Andrea, met haar rug nog gebogen en haar hoofd tegengehouden door de hand onder haar kin, wist gepijnigd een waarschuwing uit te brengen. ‘Rennen, lieverd, ren weg!’

Het ruige gesnork uit het gat in Mokers gezicht viel stil terwijl hij naar het meisje staarde van wie ik had gedacht dat ze mijn dochter was.

Ik rende langs het monster en probeerde Primrose op te tillen. Het was graaien in de lucht, en in mijn wanhoop en verwarring leek het alsof zij de onstoffelijke geest was, niet ik. Ik kreunde gefrustreerd en schreeuwde haar toe dat ze het huis uit moest, naar de buren moest rennen, ze wakker moest maken, alles behalve hier blijven, overgeleverd aan de genade van de krankzinnige die haar moeder aanviel.

Prim slaakte een verstikte snik, een abrupt geluid te midden van haar gevecht om adem te halen. Ik keek naar haar vrije hand in de hoop dat ze haar inhalator had meegenomen. Dat was niet zo, maar dat was op dit moment niet de hoogste prioriteit.

‘Rennen, Prim, ren weg!’ krijste Andrea met meer kracht, maar ons kleine meisje was verstijfd van angst.

De tranen welden in haar bruine ogen op (zelfs ondanks de noodsituatie viel me ineens op dat ze meer op Guinanes ogen leken dan op die van mij of haar moeder) en haar borstkas ging huiverend op en neer. Ze wilde zich niet bewegen, kón zich niet bewegen.

Ik draaide me naar Moker om en ging tussen hem en Primrose in staan alsof ik haar kon beschermen. De moordenaar staarde nog steeds naar haar – dwars door mij heen – met een merkwaardige blik in zijn zwarte ogen. Ik denk dat het een glinstering van voorpret was.

Andrea, die vanwege de stand van haar hoofd met uitpuilende ogen langs haar wangen naar Prim keek, slaakte een ijselijke kreet, zo hoog en schril dat ze tot ver buiten de muren van het huis te horen moest zijn.

Moker was maar heel even afgeleid. Zijn genadeloze blik schoot terug naar Andrea en hij trok haar hoofd nog een stukje verder naar achteren, ongetwijfeld uit puur sadisme, en ik was bang dat hij haar nek zou breken. Binnen een oogwenk verplaatste hij zijn greep, pakte haar haar vast en duwde haar heel hard omlaag, waardoor haar gezicht tegen de vloer knalde. Ook al lag er dikke vloerbedekking, het was een harde klap en meteen spatte er bloed rond en belandden er felrode druppels op de beige vloerbedekking. Andrea maakte geen geluid en bleef roerloos liggen, misschien zelfs dood.

O goeie God, laat dit niet gebeuren, bad ik.

Toen Moker de breinaald in zijn zak stak, overeind kwam en naar Prim toe liep, zei ik het nog een keer, deze keer hardop, ook al was ik de enige die het kon horen.

‘O goeie God, laat dit alstublieft niet gebeuren!’

Moker kwam dichterbij. Andrea’s roerloze lichaam lag achter hem, met haar armen en benen gespreid.

‘Raak haar niet aan!’ brulde ik in Mokers gezicht. ‘Ik vermoord je als je haar aanraakt!’

Het had allemaal geen zin, natuurlijk, maar zelfs als hij mijn dreigement wel had kunnen horen zou hij zich er waarschijnlijk niets van hebben aangetrokken.

Ik draaide me om en liet me op mijn knieën voor Prim vallen. ‘Primrose, je moet naar buiten. Je moet nu meteen wegrennen.’

Ik sprak zo indringend mogelijk en hoopte maar dat de pure kracht achter mijn woorden en mijn zeer geconcentreerde gedachten op de een of andere manier tot haar zouden doordringen. Haar ronde ogen keken omhoog naar het naderende monster, haar onderlip trilde en er kwam een gespannen gepiep tussen haar lippen vandaan.

Mijn ogen, wazig van de tranen en frustratie en wanhoop – de pure hopeloosheid – moeten even groot en doodsbang zijn geweest als de hare. Ik sloeg mijn armen om haar kleine, tengere lichaampje om haar af te schermen, maar grote handen gingen door me heen en belandden op haar smalle schouders. Snowy viel op de grond.

‘Mama,’ jammerde Primrose zachtjes. Twee dikke tranen liepen uit haar ogen en begonnen aan een zigzaggende afdaling over haar wangen. ‘Papa...’

De handen van de moordenaar schoven over haar schouders omhoog en vingers werden om haar keel gelegd.

38

Moker had Primrose bij haar nek opgetild, met zijn armen op schouderhoogte recht vooruit. Maar terwijl ze daar bungelde, met haar voetjes trappelend in de lucht en terwijl haar bleke gezichtje rood begon aan te lopen, ging de vloerbedekking ineens golven.

Ik deelde onmachtige klappen uit aan Moker nadat ik eerst had geprobeerd weer bij hem naar binnen te gaan, maar tot mijn afgrijzen sloeg iets van zijn gestoorde pret op mij over, en dat was me gewoon te veel. Nu bleef ik hem slaan omdat ik niets anders kon doen... Ik kon niet werkloos toekijken terwijl hij mijn Primrose vermoordde!

Moker was de eerste die in de gaten kreeg dat de dikke beige vloerbedekking in de hele kamer begon te rimpelen alsof er wind onderdoor blies. De druk op Prims keel moest even wat zijn verminderd, want ze haalde verstikt adem terwijl hij om zich heen keek. Ik volgde zijn blik, keek ook omlaag, en stond versteld van wat ik zag.

Het tapijt leek te stromen en elke afzonderlijke wollen vezel stond rechtop. Wij stonden in het centrum van de bewegingen die zich als een groeiende schaduw uitbreidden, met hetzelfde rimpelend effect als de uitdijende cirkel van golfjes wanneer je een steen in een gladde vijver laat vallen.

Het was dure vloerbedekking, zacht en kamerbreed. Het was zeker niet echt hoogpolig, maar wel dik, zodat je voeten erin wegzonken zoals in fijn zand. Een luxe waar Andrea en ik onszelf op hadden getrakteerd nadat we een jaar in een huis met gelakte kale vloerplanken hadden gewoond.

Maar nu was er iets mis mee. Nu leek het tot leven te zijn gekomen. Nu was de vloerbedekking eng geworden.

Hoewel hij bezig was, werd Moker toch afgeleid door het fenomeen, want de uitstralende vloerdekkingsvezels hadden hem bijna uit zijn evenwicht gebracht. Nog steeds ontdaan besefte ik dat de vezels zo hard als spijkers moesten zijn geworden. Andrea’s bewusteloze lichaam, dan in de andere helft van de kamer vlak bij de open haard lag, bewoog plotseling toen duizenden stijve vezels zich onder haar oprichtten en haar een stukje optilden. Zij voelde het kennelijk ook, want ze probeerde haar hoofd op te heffen, waarbij bloed uit haar neus op de vloer droop, maar de inspanning was haar te veel en ze zakte weer omlaag. Ze uitte een gedempte kreet toen de vezels in haar wang prikten.

Moker was nog steeds gefascineerd door de beweging van het tapijt. Er was een glanzende wildheid in die zwarte ogen te zien en hij hield zijn slachtoffer nog in de lucht, maar leek haar tijdelijk te zijn vergeten. De afleiding had mij ook even van mijn stuk gebracht.

De gesloten gordijnen begonnen te wapperen alsof het tochtte, hoewel de ramen dichtzaten. Een kwetsbaar beeldje dat in het midden van het lange dressoir stond, schoot plotseling door de kamer en brak aan stukken tegen de witte bakstenen van de open haard. Moker staarde naar de brokstukken alsof hij verwachtte dat het standbeeldje zichzelf weer in elkaar zou zetten. Er stonden zware, hoge kaarsenstandaards van wit marmer aan weerskanten van het dressoir, en een ervan begon plotseling te wiebelen. Er klonk een rommelend geluid voordat het ding langzaam de lucht in ging, de kaars scheefzakte en op de kast terugviel. Maar de marmeren standaard bleef ongeveer op ooghoogte hangen, en toen schoot hij ineens door de kamer naar ons toe.

Instinctief dook ik in elkaar, maar Moker reageerde minder snel. Het zware voorwerp raakte hem recht in zijn mismaakte gezicht. Hij slaakte een ruwe, snuivende kreet en liet Primrose op de ruige vloerbedekking vallen. Ik zakte op mijn knieën naast haar en bekeek snel haar gezicht. Het rood was eruit verdwenen en ze was bleek met een blauwige tint; alweer een serieuze waarschuwing dat er een astma-aanval ophanden was. Het rijzen en dalen van haar borst was oppervlakkig, maar ik was blij te zien dat er in elk geval damp uit haar mond kwam, wat betekende dat ze nog ademde. Wacht even! Dampende adem? Wat was dat nu weer?

Ik had het me nog niet afgevraagd of ik voelde de kou.

In mijn toestand zou de kamertemperatuur er niet toe moeten hebben doen, maar ik had het koud gekregen. Een diepe kilte was in mijn niet-bestaande botten getrokken en had bloed en organen die ik niet langer bezat verkild, en ik had het ijskoud. Ik voelde de haartjes op mijn onderarmen rechtop gaan staan... God, en zelfs het haar op mijn hoofd! Toen ik naar Moker keek, die met zijn hand tegen zijn voorhoofd tegen de muur leunde, zag ik rijp in zijn dunne slierten haar zitten en wolken damp uit het gat in zijn gezicht komen.

Het leek erop dat hij zich nu ook bewust werd van de ijzige kou, want hij rechtte langzaam zijn rug, liet zijn hand zakken (ik was teleurgesteld dat het projectiel geen grote schade had aangericht – ik zag geen bloed – maar hij had een rode plek die waarschijnlijk een vette bloeduitstorting zou worden) en keek door de kamer. Nu dacht ik een glimpje angst in die moordenaarsogen te zien.

Andrea bewoog zich nog steeds niet. Was ze bewusteloos, of dood? Zij had ook een beetje rijp in haar haar, dat statisch rechtop leek te staan.

Wat was hier verdomme aan de hand?

Een kleurenfoto in een zware zilveren lijst – van Andrea, Prim en mij, toen Prim nog maar drie was en heerlijk lachte, genomen op vakantie in Naples in Florida – vloog van de schoorsteenmantel en bonsde tegen Mokers rug, waardoor hij zich weer omdraaide.

Vervolgens kwam een elegante vaas van een hoge zuil bij het raam voor in de kamer omhoog en knalde tegen Mokers knieschijf; hij gromde van pijn.

De plafondspots begonnen ineens feller te branden en weer te dimmen, op en neer, alsof een ongeziene hand aan de dimmer draaide, en de overgangen gingen almaar sneller terwijl de reeks zich bleef herhalen. Maar het zwakke stroboscoopeffect had niets te maken met de dimmer, want twee lampen aan weerskanten van de kamer, een vloerlamp en een kleinere lamp op het dressoir, vertoonden hetzelfde gedrag.

Een groot schilderij in een zwarte lijst – een gelimiteerde zeefdruk van Rothko, drie ongelijke kleurvlakken boven elkaar – viel met een knal op de vloer. Het landde rechtop, het glas barstte van onder tot boven, hoewel er slechts een paar scherven uit de lijst vielen, en toen viel het hele ding naar voren op het versteende tapijt.

Moker keek onthutst om zich heen terwijl wolken damp uit het gat in zijn gezicht kwamen.

Wederom werd ik me bewust van de kou: het leek alsof een ijzige hand mijn binnenste had vastgegrepen en de vingers mijn hart omvatten. Ook al bestond ik niet in fysieke zin, ik voelde mijn armen en benen verstijven en mijn rug en nek bevriezen. Ik schrok toen de woonkamerdeur dichtsloeg met een geluid als een kanonschot; hij vloog meteen weer open, maar er stond niemand in de gang. De deur sloeg nog een keer met een keiharde knal dicht, waardoor de andere schilderijen ook van de muren vielen. Deze keer stuiterde de deur terug en zwaaide langzaam weer open. Een van de schilderijen met ontspiegeld glas was met de afbeelding omhoog ongeveer een meter bij mij vandaan beland, en ik zag dat het glas helemaal berijpt was en er van de afbeelding alleen nog een vaag patroon van lichte pastelkleuren te zien was. Verderop vielen de haardattributen uit de standaard en bleven trillend liggen alsof ze wilden opstijgen. Een stoel met rechte rugleuning in de buurt van de salontafel viel om toen de geluidloze wervelwind gordijnen, boeken en tijdschriften in beweging zette en bladzijden liet flapperen. De lampen, die een tijdje constant gedempt hadden gebrand, dimden nog verder, en het leek alsof de nacht was binnengekomen.

Nog meer voorwerpen – cd’s die begonnen te rammelen in het rek, andere ingelijste foto’s, een tinnen kaarsendover, kleine maar gekoesterde siervoorwerpen die we in de loop der jaren hadden verzameld – vlogen op de onthutste en, hoopte ik, bange moordenaar af, die alleen maar naar de maalstroom kon staren toen de projectielen tegen hem aan botsten.

En toen begonnen de gedaanten uit de duisternis tevoorschijn te komen.

Het waren aanvankelijk wazige fantomen, meer niet. Niet geheel samenhangende elementen filterden door het halfduister. Onstoffelijke formaties, schaduwen die nog geen definitie hadden. Allemaal in beweging, deinend als in een exotische, etherische dans terwijl ze zich verzamelden.

Geesten.

Er kwam een snuivende kreet van Moker en zijn zwarte ogen waren gefixeerd op het bewegende waas, dat dichter bij mij was dan bij hem. Zelfs zonder gezicht verried zijn lichaamstaal zijn schrik: hij zakte hevig trillend tegen de muur en de handen die hij opstak om zichzelf tegen de projectielen te verdedigen, beefden alsof hij een ernstige vorm van Parkinson had. Zijn zware wenkbrauwen zaten vol ijskristallen en de steile pieken van zijn haar zagen er broos genoeg uit om te breken. Ik dankte God dat die gestoorde gek Primrose even was vergeten.

De wervelende mist rolde zijn kant op, en de configuraties binnenin leken steeds even wat duidelijker te worden en dan weer te vervagen en in de massa op te gaan. Maar ik wist zeker dat ik één schim te midden van de vele herkende toen de beweeglijke grijze sluier langs me heen kolkte, een geest die ik voor het eerst lang geleden en onlangs nog een keer had gezien. Het was mijn vader, en ik voelde zonder enige twijfel aan dat hij met die andere geesten hierheen was gekomen om mij te helpen. Hoe was dat mogelijk? Ik had er op dat moment geen antwoord op, want ik begreep niet eens hoe ík mogelijk was.

Toen de kolkende massa Moker naderde, probeerde hij die van zich af te slaan, maar omdat de geesten geen werkelijke substantie hadden, waren zijn inspanningen vruchteloos. De mist bewoog amper door zijn woeste gezwaai, hoewel er binnenin schimmige gedaanten bleven ontstaan, allemaal ambigu, zonder dat één entiteit de andere domineerde. Er leek een hele horde van te zijn terwijl ze Moker omhulden.

Ze leken zich met kracht op hem te werpen, maar hadden uiteindelijk niet meer effect op Moker dan andersom. Goed, ze trokken aan zijn lange regenjas en prikten met spookachtige vingers in zijn gezicht, maar ze hadden niet de kracht om hem te verwonden, behalve dat ze wat spullen naar hem toe smeten, en zelfs dan nog leek daar niet echt kracht achter te zitten. Nee, het was pure angst die Moker op zijn knieën dwong.

Korte tijd werden de bovenaardse manifestaties sterker, al werd geen ervan massief terwijl ze de seriemoordenaar overspoelden. Tevreden, en misschien was dat wel wreed van me, zocht ik naar afzonderlijke gezichten en wat beter zichtbare figuren te midden van de spookachtige menigte. Ik herkende ze geen van alle, behalve de man die in de fysieke wereld mijn afwezige vader was geweest. Hij stond een stukje bij de andere vandaan, alsof hij de bestoking overzag. Op dit moment keek hij haar mij. Zijn beeld was het enige dat niet vervaagde en hoewel hij niet glimlachte – daarvoor was de situatie te wanhopig – had hij een vriendelijk gezicht.

Ik kon me alleen maar afvragen wat hij die avond naar mijn huis had meegebracht. Kameraden? Engelen? Soldaten van God? Ik had geen idee, en er was een tijd dat ik me dat soort dingen helemaal niet zou hebben afgevraagd. Ik was gewoon dankbaar dat ze aan mijn kant stonden. Bij de seance waren de geesten afzonderlijke, individuele entiteiten geweest, maar vanavond waren ze geïntegreerd, verenigd, alsof hun gezamenlijke doel hen sterker maakte. Ik wist heel weinig van het bovennatuurlijke of paranormale, maar ik redeneerde dat de gedimde lichten in huis en de diepe kou werden veroorzaakt doordat de geesten energie putten uit de ‘echte’ wereld. Déze wereld, waarin mensen leven en ademen. Ze tapten de ontastbare krachten af die ongemerkt om ons heen bestonden, en misschien ook de psychische energie van de mensen in de kamer. Die gedachten gingen heel snel door mijn hoofd terwijl ik in het gezicht van mijn overleden vader keek, en misschien was hij degene die me die gedachten had aangereikt.

Een luide grom van Moker haalde me terug en ik zag hem ineengedoken op zijn knieën zitten, met zijn schouder tegen de muur alsof hij zich erdoorheen wilde duwen, terwijl de geesten tevergeefs naar hem uithaalden en hun klappen geen werkelijke impact hadden. Maar hij bleef daar zitten, jammerend en achteruitdeinzend alsof hij hun onophoudelijke geseling echt voelde. Waarschijnlijk was het zijn eigen angst, en de schijn van hun klappen, die hem daar vasthield. Ik wist alleen wel dat hij snel in de gaten zou krijgen hoe het echt zat.

En dat was zo.

Zijn hele lichaam beefde toen hij voorzichtig zijn mismaakte hoofd optilde, maar ik wist niet of het door de ijzige kou in de kamer kwam (zijn zwarte regenjas droeg een dun laagje rijp en als hij zich bewoog, kraakte het stijve materiaal) of doordat hij zo bang was. Behoedzaam strekte hij zijn nek om naar zijn onstoffelijke aanvallers te kijken.

Ik voelde Primrose naast me bewegen, en toen ik omlaag keek tilde ze haar arm van de vloer en gooide die rusteloos over haar borst. Ze was niet helemaal bewusteloos, maar het scheelde niet veel. Ze lag op haar rug op de keiharde vloerbedekking en haar oogleden trilden alsof ze de ene nachtmerrie had verruild voor de andere. Haar ademhaling was oppervlakkig; zwoegende, korte, scherpe en gierende stoten, en haar lippen begonnen te verkleuren. In de onderkant van de blote arm die ze naar haar borst had verplaatst zaten talloze rode deukjes, alsof ze op een spijkerbed had gelegen, en ik maakte me zorgen om haar andere arm en blote benen. Maar mijn grootste zorg was haar ademhaling. Een heftige astma-aanval kon dodelijk zijn, en als ze niet snel haar inhalator gebruikte, kon dit daar gemakkelijk in uitmonden. Ze had dan misschien zelfs een epinefrine-injectie nodig.

In paniek draaide ik me om om te kijken of Andrea zich alweer had hersteld. Door de geagiteerde mistgedaanten heen zag ik dat haar lichaam nog op precies dezelfde plek lag als de laatste keer dat ik had gekeken; het enige verschil was dat het bloed onder haar gezicht wat verder in de vloerbedekking was getrokken (die overigens nog altijd opstak als de vacht van een agressieve hond terwijl de rimpelingen zich door de kamer bleven verspreiden). Ik bad dat ze niet dood was, zowel voor haar als voor Prim.

Moker trok mijn aandacht weer. Hij duwde zichzelf overeind, met zijn rug en handen plat tegen de muur achter zich, en negeerde de entiteiten die zonder effect naar hem uithaalden. Ze leken nu feller, alsof hun onmacht hen kwaad maakte. Moker veegde er met een hand doorheen zoals je een wolk mugjes voor je gezicht verjaagt.

De mist verbleekte en de lampen in de kamer brandden iets feller. De geesten verloren hun samenhang toen hun falen op de een of andere manier hun kracht verzwakte. En Moker, die dat leek te begrijpen, stapte naar voren en zwaaide met zijn armen, waardoor de dichtstbijzijnde delen van de mist zich oprolden. De schim van mijn vader sloot zich weer aan bij de nevelachtige horde en de seriemoordenaar draaide zich naar mij om.

Maar het was Primrose voor wie hij belangstelling had.

Ik zakte als in aanbidding op mijn knieën naar voren, met een diep gevoel van wanhoop.

Maar de geesten waren nog niet helemaal klaar met Moker.

De vormen die bijna onzichtbaar waren geworden in de nevel begonnen zich samen te ballen tot één compact geheel. De kleur ervan werd dieper en ze werden massiever, geconcentreerder, waardoor ze opnieuw Mokers respect afdwongen. Hij was al in de richting van Primrose gestapt toen hij bleef staan om te kijken. Zijn ogen glansden gebiologeerd.

Ik maakte me meer zorgen om Prims toestand. Bijna overmand door wanhoop zag ik hoe snel ze achteruit was gegaan. Haar ademhaling klonk gefolterd terwijl haar longetjes vochten om lucht binnen te krijgen, en de blauwe tint van haar huid was geprononceerder. Zonder veel hoop keek ik weer naar Andrea, maar toen kon ik niet meer negeren wat er zich in het midden van de kamer afspeelde.

Er was amper nog iets over van het zwevende waas, omdat veel ervan was opgenomen in de zwarte storm die zich daar vormde. Deze duistere formatie draaide als een miniatuurtornado, almaar sneller en harder.

Moker gaapte ernaar (en met die diepe zwarte krater onder zijn starende ogen was het echt gapen). De lampen dimden weer toen het licht in het zwart werd gezogen en de kilte in mijn binnenste zich verdiepte, ook al had ik geen ‘binnenste’. Ik voelde me net een blok ijs, het koudst in het midden. Mokers bevingen werden extreem, een soort herhaaldelijk huiveren, en elke schok leek op een toeval. Ik keek naar Primrose, bang dat ze zou doodvriezen, maar er zat geen rijp in haar krullende haar en ik zag ook geen kippenvel op haar blote armen en benen. Ik vroeg me af of haar semibewusteloosheid daar een rol in speelde. Zo ja, dan hoopte ik dat hetzelfde gold voor Andrea, die buiten westen leek (alstublieft, God, laat haar niet dood zijn).

De vreemde fusie van geesten was ongeveer anderhalve meter hoog, hoewel de zijkanten onregelmatig waren (het breedste deel had een diameter van ongeveer een meter, het smalste van een centimeter of zestig) en zag er bijna massief uit terwijl het een stukje boven de vloer zweefde. Het geheel bleef nog steeds versnellen. Voorwerpen die net nog door de kamer hadden gevlogen, leken door de werveling te worden aangetrokken, hoewel ze alleen verschoven of trilden op hun plek. Maar de vloerbedekking werd dol. Delen ervan kwamen omhoog (vooral het gedeelte recht onder de maalstroom) alsof er wind in de kruipruimte van het huis en onder de vloer terecht was gekomen, die nu met hoge druk door de spleten tussen de planken kwam. De ene hoek rukte zich los van de spijkers langs de rand en krulde naar de storm in het midden toe, flapperend als een tong. De vezels van het tapijt weefden cirkels als ijzervijlsel onder een speelse magneet, te ver weg om de sprong te maken, maar dichtbij genoeg om het te proberen. Stofjes zo klein dat geen stofzuiger ze kon vangen, stegen in kringen op en vormden kleine wervelwinden die concurreerden met de grote.

En nog steeds stond Moker te staren naar het fenomeen, als aan de grond genageld, verward, angstig...

... Totdat de grootste maalstroom ijler en dunner werd, zich omvormde tot een merkwaardig matte pilaar die perfect rond was en trilde van – vermoedde ik – pure energie. Het zoemde als een machine en de losse voorwerpen in de zitkamer werden nog onrustiger. Abrupt schoot de maalstroom naar Moker toe en dook in het zwarte gat in zijn gezicht.

Moker slaakte wat bij hem doorging voor een schreeuw. Het geluid galmde door de kamer; een angstig gekrijs dat geen werkelijke vorm had, een langgerekte, rauwe kreet, een dierlijk geluid dat tegen de muren weerkaatste. Hij viel op handen en knieën en jankte het uit – een zachter geluid dan de poging tot een schreeuw – toen de harde vezels van de vloerbedekking in zijn huid prikten. Jammerend bleef hij zitten, alsof het zwart dat bij hem was binnengedrongen hem vergiftigde of belangrijke organen had vastgeklampt en het leven eruit kneep.

Ik dacht dat de strijd bijna voorbij was. Ik dacht dat Moker het huis uit zou vluchten, bij zijn plaaggeesten zou wegrennen en Primrose en Andrea zou vergeten. Prims astma-aanval was nog wel een probleem, maar er zou in elk geval even rust zijn, meer tijd, waarin Andrea hopelijk zou bijkomen – áls ze nog kon bijkomen – en de levensreddende inhalator kon halen om ons kleine meisje te redden. Ik dacht dat er een kans bestond.

Maar ik vergiste me. O, wat vergiste ik me.

De lampen gingen weer feller branden. De vezels van de vloerbedekking zakten terug in hun normale stand en lieten miljoenen stofjes zwevend in de lucht hangen. Gevallen spullen bleven weer roerloos liggen. Alleen een paar onbeduidende sliertjes nevel zweefden nog loom in de lucht. Het was bijna rustig in de kamer...

... Totdat Moker met een schokkend langgerekte boer de duisternis die hij had opgeslokt weer uitbraakte.

De gestroomlijnde vorm van die duisternis was verdwenen, het wolkte naar buiten als rook uit een fabrieksschoorsteen en de krullende randen losten op. Er kwam nog meer achteraan toen Moker begon te kokhalzen als een hond die te veel vet vlees heeft opgeschrokt, maar elke keer als hij kokhalsde kwam er minder rook naar buiten. Zijn hele lichaam beefde mee, en al snel kwamen er uit het gat in zijn gezicht alleen nog zwakke grijze sliertjes die zich aansloten bij de vollere slierten. De rijp in het haar en op de regenjas van de seriemoordenaar smolt, en ik voelde dat de diepe kilte ook zijn greep op mijn binnenste verloor. Op de een of andere manier begreep ik dat de geesten alle energie die ze bij elkaar hadden geschraapt opgebruikt hadden, dat hun gezamenlijke manifestatie kracht verloor en geleidelijk vervaagde.

Moker, nog steeds op handen en knieën maar niet meer kokhalzend, hief langzaam zijn hoofd. En keek naar Primrose.

Haar borst beefde elke keer als ze probeerde lucht binnen te krijgen, en onder haar half gesloten oogleden zag ik alleen twee sneeuwwitte halvemaantjes. Haar vuisten waren strak gebald en telkens als ze probeerde adem te halen trilde haar kin. Ze was heel bleek, waardoor de blauwe tint van haar lippen nog duidelijker werd. Straks bereikte ze het stadium waarin alleen pure zuurstof haar nog kon redden.

Het was stil in de kamer toen Moker naar ons toe begon te kruipen.

Een afschuwelijk moment lang dacht ik dat Prim helemaal was opgehouden met ademen, maar ze had het alleen even onderbroken om kracht te verzamelen en haar lichaam bleef zelfs zonder bewuste inspanning werken. En bij haar volgende raspende ademteug kwam de kamer plotseling weer tot leven.

Van overal tegelijk kwamen geluiden – van de muren, het plafond, de vloer – alsof de geesten het huis hadden opgeëist nu ze Moker zelf niet in bezit hadden kunnen nemen. Achter de gordijnen rammelden de ruiten, de gordijnen flapperden en alle gevallen spullen – de marmeren kaarsenstandaard, de siervoorwerpen en de foto’s in lijstjes – kwamen weer in beweging, dansend op hun plek. Sommige gingen een stukje de lucht in terwijl kleinere dingen zoals beeldjes, een asbak en de tinnen kaarsendover op Moker af vlogen, die op handen en knieën bleef kruipen, maar deze keer vielen ze slapjes tegen zijn hoofd en schouders. Gebarsten glasplaten in lijsten braken nu helemaal en de scherven belandden op de vloerbedekking, waarvan de vezels wel bewogen maar niet meer rechtop kwamen. De breedbeeldtelevisie in de hoek achter me ging op een schokkend hoog volume en met een uitbarsting van verwarrende kleuren uit zichzelf aan, maar hij ging meteen weer uit. Een lawine van roet barstte uit de open haard, stofwolken stegen op, verspreidden zich en vermengden zich met de opgeleefde nevel, waarin vage omtrekken zich opnieuw probeerden te vormen. Ik hoorde gekerm dat overging in een gedempt gejammer, wat me vertelde dat de geesten hun krachten niet meer konden verzamelen.

Ze rolden samen met het gerekruteerde roet uit de schoorsteen over Moker heen, zodat het leek alsof hij door een wervelende rookwolk kroop, maar nog steeds hadden ze geen echte kracht. Ze konden hem lastigvallen, bestoken, maar niet werkelijk hinderen.

En Moker wist dat. Hij merkte amper iets van wat er om hem heen gebeurde, zelfs niet van de glassplinters uit de schilderijlijsten die afketsten op zijn hoofd en dikke regenjas. De seriemoordenaar had maar één doel, en zij lag naast me naar adem te happen.

Korte tijd versterkten de chaos en het gejammer.

Moker negeerde het allemaal.

En misschien omdat hij het negeerde – ze waren immers zijn lichaam binnengedrongen en verslagen door de zwarte smerigheid van zijn onreine ziel (ontdekte ik later), dus wist hij al dat hun invloed beperkt was – verzwakten ze nog sneller.

Hij kwam dichterbij. In de kolkende mist en stof die probeerde hem te verstikken, leek hij een imposant maar weerzinwekkend roofdier, een nachtmerrieschepsel dat een heel hoofdstuk in Het complete boek van monsters en demonen voor zichzelf verdiende. Dingen bleven zinloos tegen hem aan botsen, het gejammer van wanhopige zielen hield aan, de kamer hing vol kolkende wolken, maar Moker zette bedaard door.

Alsof ze aanvoelde dat er iets kwaadaardigs aankwam, iets verschrikkelijk bedreigends, gingen Prims ogen open. Ze werden groot en vulden zich met afgrijzen toen ze Moker zag opdoemen. (Ik besefte toen dat ze niet half bewusteloos was geraakt door de astma-aanval, maar was flauwgevallen doordat Moker haar wurgde.) Haar mond ging wijd open, maar ze had geen adem om mee te gillen.

Paniekerig probeerde ze zich op ellebogen en hielen weg te duwen bij de verschrikking, maar Moker greep haar enkel vast en trok haar terug.

Het gejammer om ons heen werd een klaaglijk gehuil, maar de stemmen klonken ver weg, alsof de geesten onvrijwillig waren teruggetrokken naar de plek waar ze hoorden, waar mensen alleen maar een herinnering waren. Een nieuw soort kilte kwam over me heen, een kilte die verdoofde en verlamde, veroorzaakt door uiterste wanhoop.

Primrose trilde van angst, maar ze trapte naar Moker en probeerde uit de schaduw van zijn imposante gestalte weg te krabbelen. Er droop speeksel uit de rafelige opening in Mokers gezicht, belletjes die overgingen in een lange sliert. Het belandde op haar nachtpon en onder het dunne materiaal werd haar trillende borst nat. Hij legde een grote hand op haar smalle schouder en pinde haar tegen de vloer, en toen reikte hij met zijn andere hand in de zak van zijn regenjas en haalde er de lange, geslepen breinaald uit.

De nevelen waren ijl, uitgeput, maar ik hoorde die smartelijke kreten nog steeds, alleen van heel, heel ver weg, alsof de geesten ons hadden verlaten maar de poort tussen de werelden nog niet helemaal dichtzat. Er hing nog steeds roet in de lucht en er zweefden nog een paar hardnekkige mistflarden rond, maar dat waren slechts betekenisloze resten van wat eraan vooraf was gegaan.

Moker hield de lange grijze naald schuin tegen Prims tengere lichaam, vlak onder de linkerkant van haar ribbenkast. De punt duwde tegen haar nachtpon en maakte een deuk in het materiaal, maar nog zonder het te doorboren. Primrose had haar ogen weer dichtgedaan om de nachtmerrie buiten te sluiten.

Instinctief dook ik tussen hen, in de hoop dat ik het wapen kon afketsen, denk ik, hoewel ik wist dat het hopeloos was. Ik viel door hen heen en belandde op de vloer naast hen.

Ik ging op mijn knieën zitten, met mijn hoofd bijna tegen dat van Prim aan. Het enige wat ik nog kon doen was troostende woorden fluisteren: dat het maar heel even pijn zou doen, dat ze zou gaan slapen en wakker zou worden op een betere plek, een heerlijke plek.

Moker verstrakte zijn greep op de lange, dunne naald. Zijn duim krulde zich om de platte kop aan het uiteinde heen. Zijn knokkels werden wit.

Hij begon te duwen.

Ik schreeuwde.

En Andrea sloeg verschrikkelijk hard met de pook op Mokers gebogen hoofd.

39

De zware ijzeren pook maakte een misselijkmakend geluid toen Andrea de schedel van het monster ermee insloeg... maar tegelijkertijd was het een lekker geluid. Een goed geluid. Tevredenstellend. Gerechtvaardigd. Het was het geluid van een gevuld chocolade-ei als het van grote hoogte op beton valt, een soort zware, matte plof.

Beweging, geluid... alles vervaagde naar niets.

Moker leek verlamd. Hij zat over Prim heen gebogen, die haar ogen nog gesloten had en met de breinaald tegen haar ribben oppervlakkig en gespannen ademde. Er kwam geen enkel geluid uit het gapende gat waar Mokers neus en mond hadden moeten zitten, geen gegorgel, geen gesnuif, geen inademing of uitademing. Zijn ogen puilden meer dan ooit uit, maar ze waren leeg geworden, dof. Er begon bloed op te borrelen uit de kloof in zijn hoofd waar de ijzeren pook ingebed bleef zitten. Hij was dood, of zo goed als. Hij scheen het zelf niet te weten.

Het was volkomen stil in de kamer.

... Totdat zijn hoofd met een ruk bewoog doordat Andrea de pook eruit trok.

Toen de druk eraf ging, spoot er een fontein van bloed uit de diepe wond. Het begon over zijn hoofd te stromen, over zijn voorhoofd omlaag, in zijn ene oog en in de leegte eronder.

Andrea sloeg nog een keer op dezelfde plek en met dezelfde kracht (ik herinnerde me dat ik ergens had gelezen dat vrouwen een bovennatuurlijke kracht aan de dag kunnen leggen wanneer ze hun kind beschermen; één vrouw had eigenhandig een auto opgetild toen haar kleuter eronder lag), en er klonk een zachte zucht vanuit de andere dimensie.

Ze rukte de pook nog een keer los, terwijl Mokers lichaam nog steeds rechtop bleef zitten, en weer zwaaide ze de pook omlaag, met zo veel kracht dat het botte uiteinde dwars door zijn voorhoofd ging.

Deze keer viel Moker opzij, en de pook bleef in Andrea’s hand achter, losgerukt uit het gebarsten ei van zijn schedel. Ze smeet het ding zo hard van zich af dat het over de vloerbedekking stuiterde.

Terwijl de dode man nog naast Prim lag, met zijn smerige gymschoen over haar enkels, dook Andrea op de vloer en reikte met beide handen naar haar dochter. Maar ineens leek het haar te duizelen en belandde haar ene hand plat op de vloer om zich in evenwicht te houden; ze was nog niet klaar voor volledig bewustzijn. Ze sloot haar ogen, deed ze weer open, haalde diep adem door haar mond en fronste haar voorhoofd toen ze bloed proefde. Toen boog ze zich weer over Prim heen, tilde haar bij de schouders op en drukte haar tegen zich aan.

Ik ging dichter naar hen toe en sloeg mijn arm om Andrea’s schouders terwijl ik de rug van mijn kleine meisje aaide. (Ja, ik zag Primrose nog steeds als mijn kleine meisje. Zeven jaar veegde je niet zomaar als krijt van een schoolbord.)

‘Haar inhalator, Andrea!’ riep ik. ‘Haal haar inhalator, snel!’

Andrea’s neus was een bloederige massa, het bloed gutste over haar lippen, liep langs haar kin omlaag en belandde op haar kleding, zo veel dat ik vermoedde dat haar neus gebroken was. Toen ze haar mond opende om Prims naam te roepen, zag ik dat er stukjes van drie voortanden waren afgebroken en dat er bloed op haar tandvlees zat. Prim reageerde niet, en Andrea liet haar een stukje zakken om haar gezicht te bekijken.

Er belandden fijne bloeddruppeltjes op Prims wangen toen Andrea een kreet slaakte en haar weer tegen zich aan drukte. Een bevende ademteug vertelde ons allebei dat Primrose nog leefde, en meteen tilde Andrea haar op en rende met haar dochter in haar armen de woonkamer uit, op blote voeten over de stukjes glas. Ze negeerde de pijn, maar ze wankelde toen ze bij de woonkamerdeur aankwam. Na nog een diepe zucht begon ze de trap te beklimmen.

Ik volgde, en binnen enkele tellen waren we in Prims slaapkamer, zo vrolijk en onschuldig bij daglicht, maar nu bedreigd door schaduwen die het zwakke nachtlampje niet kon verdrijven. Andrea deed daar snel iets aan door met haar elleboog de plafondlamp aan te doen. Ze zette Prim op het smalle bed met het vrolijk gebloemde dekbed en hield haar rechtop terwijl ze met haar vrije hand de blauwe inhalator van het nachtkastje griste. Misschien was Primrose wat bij zinnen gekomen doordat ze werd verplaatst – of misschien was het een instinct dat zei dat ze veilig in haar moeders armen lag – maar haar oogleden gingen open en haar lippen bewogen terwijl ze tussen het gehijg door woorden probeerde te vormen. Toen Andrea de inhalator voor haar omhooghield, werden haar ogen groter... en ze keken recht naar mij.

‘Papa?’ hoorde ik haar fluisteren.

Andrea leek het niet te hebben gemerkt. Ze hield de inhalator voor Prims mond, met haar wijsvinger op de knop. ‘Open, schatje, doe je mond open,’ smeekte ze met trillende stem.

Prims blik ging naar haar moeder, en ze deed wat haar werd gevraagd.

Druppeltjes mist werden in haar mond gespoten en ze zoog lucht naar binnen.

‘Nog een keer, schatje, nog een keer,’ spoorde haar moeder haar aan.

Dit werd een aantal keren herhaald, en geleidelijk hielden Prims schouders op met beven en begon het rijzen en dalen van haar borst een regelmatig ritme aan te nemen. De spanning leek uit Andrea weg te vloeien, al moest ze nog steeds heel bang zijn van alles wat er was gebeurd. Ik denk dat ze zich moedig hield voor onze dochter.

Terwijl Prims ademhaling kalmeerde, keek ze nog een keer over de schouder van haar moeder. De teleurstelling was in haar ogen te zien.

Ik bleef haar aankijken met een liefhebbende glimlach, gewoon voor het geval ze me toch weer zou zien.

Dat was niet zo. Haar lieve gezichtje vertrok verwonderd. ‘Ik zag papa net, mama,’ zei ze toen ze er voldoende lucht voor had.

Andrea hield haar dicht tegen zich aan, maar niet zo dicht dat het haar ademhaling bemoeilijkte. ‘Stil maar, Prim,’ zei ze zachtjes en sussend. ‘Alles is nu goed. De nare man is weg. Hij kan je geen pijn meer doen.’ Haar stem klonk alsof ze verschrikkelijk verkouden was.

‘Maar, mama...’

‘Ik weet zeker dat papa over ons waakte. Ik denk dat hij er was om ons te beschermen.’

Zei Andrea dat alleen maar om Prim gerust te stellen, of geloofde ze het zelf? Dat viel niet te achterhalen, maar misschien was het dat laatste. Ik hou me dat graag voor.

Het troostte me.

Terwijl ik hen daar achterliet, in elkaars armen, zachtjes wiegend op het bed terwijl Andrea met een prop bloederige tissues tegen haar neus sussende, nasale geluidjes maakte, duwde een felle emotie mijn liefde voor hen – ja, mijn liefde voor hen allebei – opzij. Die emotie was verbittering. En... woede.

Ik had zo veel verloren op de avond van mijn dood, en inmiddels had ik ontdekt dat ik nog meer had verloren. Ik had iets verloren wat nooit echt van mij was geweest. Die realiteit was hard en overstelpend.

En Guinane was de oorzaak van alle vreselijk dingen die me waren overkomen. Door naar mijn vrouw te verlangen en mijn dochter te stelen. Door mij, zijn vriend en zakenpartner, te verraden. Door me te vermoorden. En door mij te vermoorden, had hij dat monster aanleiding gegeven om naar mijn huis te komen en de twee mensen die meer voor me betekenden dan het leven zelf te bedreigen en te terroriseren.

Guinane was schuldig aan alles.

Ik ging terug naar de zitkamer. Het was er doodstil, maar het zag eruit alsof er een veldslag had gewoed. De vloer lag bezaaid met kapotte en verbogen spullen, stukken glas, gebarsten cd’s, omgekieperde meubels. Zelfs op het televisiescherm zat een grote witte brandplek.

Te midden van dat alles lag het gehavende lijk van Alec Moker. Zijn lichaam had geen aura meer.

Het was heel licht in de kamer, en de geesten waren teruggekeerd.

Ze waren bleek, bijna doorschijnend, nog steeds verzwakt. Mijn vader was bij hen, misschien iets beter zichtbaar dan de rest dankzij het contact tussen ons. Hij glimlachte naar me terwijl de anderen om hem heen nog verder vervaagden.

Ik vroeg me af of ze de kracht hadden gevonden – hoe zwak die ook was – om terug te keren omdat hun tegenstander dood was maar ze zelf getuige wilden zijn van de uitkomst. Er danste niemand op zijn lichaam, merkte ik op.

Toen ik aan de andere kant van Mokers lichaam bleef staan, glimlachte mijn vader naar me. De warmte die ik van hem voelde, de eindeloze liefde, leek op mijn gevoelens voor Primrose.

Pas toen hij net als zijn metgezellen begon te vervagen, keek ik naar de verwrongen gedaante van Moker.

Vloeistof uit Mokers gehavende hoofd verspreidde zich over de beige vloerbedekking en trok in de geplette vezels, die waarschijnlijk nooit meer helemaal beige zouden worden. Hij bewoog zich niet; geen doodsstuipen, geen stroming van vloeistoffen anders dan zijn bloed. Misschien rook hij naar bloed en uitwerpselen, dat wist ik niet. Ik zag geen vingers trillen, geen voeten schokken. O ja, de gemene schurk was echt dood.

Maar met de dood kwam nog iets anders. De laatste en onomkeerbare stap voor iedereen die in deze wereld heeft geleefd: het vertrek van de ziel uit het omhulsel.

Die tijd was aangebroken voor Alec Moker.

Terwijl ik een stap naar het lijk toe zette, begon er iets aan te veranderen.

Eerst dacht ik dat het lichaam bewoog, en mijn hart sloeg een metaforische slag over. Dit kon niet. Moker was echt dood. Niemand had zulke klappen op zijn schedel kunnen overleven, zelfs niet een schepsel zoals hij. Maar toch bewoog hij.

Nee. Ik vergiste me. Er kwam iets uit hem.

Het lichaam bleef stil liggen, maar er steeg iets uit op. Mokers ziel vertrok.

Mokers zwárte ziel. Het was de donkerste schaduw te midden van andere schaduwen.

De vervagende geesten tegenover me trokken zich verder terug, ook die van mijn vader. Hun gezichten stonden angstig en sommige leken ineen te krimpen voor de opstijgende duisternis. Hun vrees was aanstekelijk, en ik zette zelf ook een stap achteruit omdat ik niet te dicht bij dat ding op de vloer wilde zijn. De sfeer werd onheilspellend en er hing een lading in de lucht zoals vlak voor een onweersbui. Ik hoorde zacht gefluister van de geesten terwijl ze geleidelijk de kamer ontvluchtten en voelde hun afkeer van die kwaadaardige emanatie, de pure essentie van Moker.

Het was een ziekelijk iets, vuil en troebel als het stilstaande water van een diepe, vergeten put. Hij leek te kolken, maar ook ineen te krimpen, alsof hij wist dat zijn kwaad onvergeeflijk was en berouw te laat kwam. Voor het eerst begreep ik wat ze met een ‘verloren ziel’ bedoelden.

De modderige duisternis bleef oprijzen van het lijk, de vage gedaanten erachter bijna verdwenen en alleen hun zachte gefluister nog hoorbaar. Het begon een vorm aan te nemen. Mokers vorm. Het vulde zich uit, vormde eerst een hoofd en toen de schouders, maar het bleef onduidelijk, troebel, onrein. Ik ging verder achteruit toen hij opdoemde, tot ik bijna bij de deur stond. Misschien bereidde ik me voor om te vluchten; op dat moment wist ik het niet.

Langzaam verschenen er details: de grote handen, de ogen die niet langer glansden, de oren, en uiteindelijk het gapende gat in zijn gezicht. Het leek erop dat Moker zelfs in de dood niet van zijn gebrek af was.

Hij was niet langer bedreigend; op de een of andere manier was de kwaadaardigheid geabsorbeerd. En terwijl de gedachte bij me opkwam dat dit een wezen was waar je medelijden mee moest hebben, begon de erbarmelijke replica op te breken, in stukjes uiteen te vallen, op te lossen en zich te verspreiden als de mist die eraan vooraf was gegaan, en ik keek toe totdat er niets meer van over was. Ik keek toe tot Mokers ziel niets meer was.

Alleen ik en het lijk waren nu nog in de kamer. De geesten waren vertrokken, Mokers verdoemde ziel bestond niet meer. Het was rustig en stil. Ik bad dat mijn huis voor altijd zo zou blijven.

Boven hoorde ik niets, maar ik nam aan dat als Prim eenmaal enigszins gerustgesteld was, Andrea met de telefoon in onze slaapkamer de politie zou bellen. Ik was er vrij zeker van dat ze pas beneden zou komen als de politie arriveerde, en voordat het zover was moest ik mijn plan uitvoeren.

Ik liep naar het stille – lege – lichaam op de vloer. Het bloed vormde een dieprode stralenkrans rond zijn hoofd. Hoe afgrijselijk ik het ook vond, ik dwong mezelf op mijn knieën te gaan zitten en erop te gaan liggen. Er was geen verzet. Ik zonk in Mokers lijk alsof ik mezelf in water liet zakken. Maar niets had me voorbereid op de verschrikkelijke, lage gevoelens die door me heen spoelden. Ik zag de slachtoffers die Moker had gemaakt, zag hun verwondingen nog terwijl de aanval plaatsvond, ervoer de heerlijke lust en perverse pret die de moordenaar had gevoeld, maar ook de spanning van het gevaar en de seksuele voldoening die telkens op de moorden volgde. En toch, onder al die corrupte wreedheid lag een diepe ellende, een vreselijk leed dat Moker voortdurend had getergd, een afschuwelijk ongeluksgevoel dat zijn hele leven bij hem was gebleven. In zijn herinnering aan de recente gebeurtenissen woog de zieke blijdschap zwaarder dan de bitterheid, maar ik wist dat dat laatste zijn constante metgezel was geweest en alleen tijdens korte momenten was overwonnen.

Omhuld door deze formatie van vlees en bot slaakte ik een kreet. De verschrikking en het verachtelijke genot waren bijna onverdraaglijk, maar ik had dit lichaam nodig, ik had Mokers lijk nodig voor mijn eigen doeleinden, mijn eigen wraak. Vergelding was nu mijn drijvende kracht.

Ik haalde mijn eigen gedachten naar voren en hield beelden van Prim in mijn hoofd in een poging Mokers herinneringen te overstemmen. Maar eigenlijk waren het alleen mijn gedachten aan wraak die de storm van weerzinwekkende indrukken indamden. Met alle wilskracht die ik bezat zette ik de gruweldaden en het fijne gevoel dat ze hadden opgewekt opzij en concentreerde me op het besturen van dit nieuwe omhulsel. Ik perste mezelf in elk deel van dat lichaam, de weefsels, de aderen, het vlees, en onderwierp ze zodat ze van mij zouden zijn, al was het maar voor een poosje.

Langzaam, heel langzaam, bewoog ik de vingers van één hand. En toen de hand zelf. En toen de andere hand. Een arm. Het lukte: korte tijd zou Mokers lichaam van mij kunnen zijn. Ik hoorde voetstappen boven en vermoedde dat Andrea naar de telefoon in onze slaapkamer liep. Ik vroeg me af hoelang het de politie zou kosten om hier te komen.

Maar ik moest opschieten, moest Mokers lichaam overeind krijgen. Ik duwde zijn schouders van de vloer en trok een knie op. Het kostte heel veel inspanning, maar ik wist op Mokers voeten te gaan staan. Ik was wankel en zwaaide een beetje heen en weer terwijl ik aan het vreemde lichaam wende. Toen ik een voorzichtige stap naar voren deed viel ik bijna, maar ik wist me nog net te herstellen. Nog een stap, en het ging wel. Als ik me echt concentreerde, kon ik het redden. De vraag was nog of ik in staat zou zijn een auto te besturen. Nog een stap. Mooi zo. Het ging. Ik kwam al in de buurt van de deur.

Maar toen herinnerde ik me iets, draaide ik me onhandig om en liep terug. Voorzichtig bukte ik en pakte de breinaald van de vloer.

40

Ik liet de voordeur achter me open staan. Eerlijk gezegd was het gewoon te veel moeite om me om te draaien en hem dicht te trekken; ik was nog maar net in Mokers lichaam en had meer tijd nodig om er vertrouwd mee te raken. Ik bleef even staan om met een lang uiteinde van de sjaal het bloed uit Mokers oog te vegen, en toen ik de volgende stap zette, viel ik bijna van het stoepje voor de deur.

Ik bleef overeind, maar mijn bewegingen waren stijf, onhandig, net zoals de vorige keer in het lichaam van de vrouw. Bij leven had Moker een merkwaardige manier van lopen gehad, en in de dood was hij nog vreemder en logger. De voeten schuifelden meer dan ooit en het lichaam zwaaide heen en weer als een dronken matroos. Een zombie zou bevalliger zijn geweest.

Terwijl ik over de oprit zwalkte, deels in het licht van de lamp in de gang achter me en de straatlantaarns verderop, voelde ik de kou van de nachtlucht. Ik had eigenlijk ongevoelig moeten zijn voor de kou, maar ik voelde de scherpte in het gat in mijn gezicht – en het recent aangebrachte ontluchtingsgat boven in mijn hoofd. Het verkilde mijn vlees en raakte mij, de nieuwe bestuurder14* van het lichaam. Met enige moeite wond ik beide bungelende uiteinden van de sjaal om mijn gezicht en schermde het gapende gat af tegen de kou.

*14 Ik had me afgevraagd of de schade aan de hersenen (al die grijzige klompjes die meestroomden met het bloed) de werking van het lichaam zou verstoren – de chemische signalen die door het zenuwstelsel werden gestuurd, de pezen die de botten in beweging zetten – maar het leek erop dat de geest, en dus de wil, het ook redde zonder de fysieke drijfkracht, de motor van het lichaam, zo je wilt. Een metafysische motor had Mokers lijk nu overgenomen, en hoewel die niet in het omhulsel van de gastheer thuishoorde, hoopte ik dat hij sterk genoeg zou zijn om te helpen mijn klus te klaren.

Ik wankelde en strompelde naar de stoeprand voor mijn huis, en onderweg viel ik twee keer bijna. Daar stond Mokers oude Hillman, bijna recht voor het huis geparkeerd. Ook al liep mijn hoofd een beetje om van alle aanpassingen die ik moest maken – het besturen van andermans reflexen en bewegingen en tegelijkertijd de pogingen om de resten van Mokers herinneringen te onderdrukken – ik was voldoende helder van geest om in de diepe zakken van zijn regenjas naar de autosleutel te zoeken. De vingers waren verdoofd en ik voelde er haast niets mee, maar ik merkte wel dat er in geen van beide zakken sleutels zaten. Waarschijnlijk, met een beetje geluk...

Ja! Ik was bij de oude auto aangekomen, tuurde door de zijruit en zag dat de sleutel in het contact hing. Er liep weer bloed in mijn oog, en ik veegde het onhandig weg met het uiteinde van de sjaal. De volgende fase zou lastig worden. Een auto besturen in het lichaam van iemand anders zou niet meevallen, maar in elk geval zouden de straten op dit uur van de nacht – of ochtend – nagenoeg verlaten moeten zijn. Hoe laat was het eigenlijk? Eén uur, twee uur? Het maakte niet uit en pogingen om de wijzertjes op een horloge te ontcijferen, als Moker er al een droeg, leken me te veel moeite. De tijd was onbelangrijk.

Maar toen stortte het zich over me heen. De eerste herinnering. Als een bliksemschicht bij heldere hemel, zo levensecht dat het eerder een hallucinatie leek.

Prims doodsbange gezichtje onder me terwijl ik erboven hing, en toen was het Andrea, die tegen me vocht terwijl het spuug in mijn gezicht vloog, en toen Prim weer, haar borst bevend terwijl ze naar adem snakte, en ik had iets in mijn hand: de breinaald, grijs, dodelijk scherp...

Ik viel op de grond en het was weg. Het visioen werd abrupt beëindigd en het tafereel verdween uit mijn hoofd. Mijn hand krabbelde langs de Hillman, nagels krasten over gelakt metaal terwijl ik probeerde me overeind te trekken. Op mijn knieën zette ik één hand tegen het portier. Glijdend langs de zijkant van de auto strekte ik mijn benen, zette me met mijn handen af om op te staan, en ik leunde met mijn hele lichaam tegen de auto om weer kracht te verzamelen. Het moet een minuut of twee hebben geduurd voor ik me herstelde, voor ik de vastberadenheid terugvond om dit bizarre omhulsel te besturen.

Het kostte me een paar pogingen om de portierklink stevig genoeg vast te pakken en het portier open te trekken, maar uiteindelijk lukte het. Ik klom op de hoge bestuurdersstoel en ging zitten. Toen staarde ik moedeloos naar het dashboard. Natuurlijk, dat was ik vergeten. De versnellingspook zat aan de stuurkolom. Ik had slechts één keer eerder met zo’n versnellingsbak gereden, en dat was heel lang geleden in Amerika geweest. Maar ja, als je eenmaal kunt fietsen...

Nog verontrust door de flits van herinneringen bukte ik me en reikte met trillende hand naar de sleutel in het contact. De motor deed niets toen ik de sleutel omdraaide, en ik pompte met een zware voet op het gaspedaal terwijl ik nog een poging waagde. Gelukkig sloeg de motor aan – de Hillman had die avond al een paar ritjes gemaakt, dus de motor was nog niet helemaal afgekoeld – en ik zakte achterover in de stoel. Nu kwam het moeilijkste. Rijden met dat stomme ding.

Met mijn linkervoet op de koppeling zette ik de hendel aan het stuur in z’n een, liet langzaam de koppeling opkomen en trapte het gaspedaal in. De motor brulde en de auto schoot naar voren. En sloeg af. O shit, dit zou niet meevallen. Voordat ik de hele procedure opnieuw begon, dacht ik aan de handrem. Die had ik er niet afgehaald. Ik deed dat langzaam, want ik moest niet alleen aan de auto wennen, maar ook aan Mokers lichaam. Nadat ik de motor weer had gestart, danste ik onhandig met de pedalen. Achteraf denk ik dat het puur te danken was aan het feit dat Mokers lichaam de Hillman nog zo goed kende dat ik het voor elkaar kreeg om die nacht met dat barrel te rijden. Hoe minder ik nadacht bij wat ik deed, hoe meer die geleende handen en voeten het konden overnemen. Eigenlijk leek het een beetje op rijden op de automatische piloot, en daar was ik blij mee.

De eerste stap was om de auto om te keren, zodat ik de goede kant op stond. Ik draaide aan het stuur en drukte het gaspedaal in...

... de ondergrondse parkeergarage, de keurig geklede vrouw met bril die me zag, verbaasd en toen met afschuw, haar mond die openging om te gillen, een heerlijk gevoel van uitgelatenheid dat door me heen stroomde toen ik de lange naald omhoog duwde, onder haar borst, in het hart...

De Hillman botste aan de overkant van de straat tegen de zijkant van een geparkeerde wagen. O, shit! Ik moest achteruit. Had die botsing heel veel lawaai gemaakt? Het kon me niet schelen als ik mijn buren wekte uit hun comfortabele nachtrust, zolang ik maar wegkwam. Oké. Rustig, kalm aan. Achteruit. Waar zat de achteruit, verdomme? O ja, omlaag, de hendel moest omlaag. Oeps. Dat was de tweede versnelling. Nu wist ik het weer. Ik moest de hendel eerst naar buiten trekken en dan omlaag duwen. Dat was achteruit.

Terugdenkend aan wat ik wist van stuurversnellingen en afgaand op de instincten van dit lichaam wist ik de auto achteruit naar de overkant van de weg te rijden tot de achterwielen de stoeprand raakten, en onderweg draaide ik het stuur naar rechts. Op een slaapkamer in een huis aan de overkant ging het licht aan.

Ik kreeg de versnelling met veel geknars in z’n één en drukte hard op het gaspedaal. De Hillman schoot naar voren, het spatbord schuurde langs een andere auto langs de tegenoverliggende stoeprand en nam een zijspiegel mee...

... een donkere, verlaten straat, nat van de regen, een man die naar me toe kwam, ik deed mijn sjaal af en wachtte tot hij dichterbij was voordat ik alles onthulde, de man aarzelde, zijn stappen vertraagden, de eerste tekenen van bezorgdheid verschenen op zijn knappe gezicht, en daarna het afgrijzen toen de sjaal omlaag viel, hij begon zich om te draaien, maar niet snel genoeg, eerst draaide een grote hand hem weer om, toen schoot de naald omhoog en drong door stof, huid, vlees, het hart, en pure, heerlijke vreugde...

Bah! Die herinnering was bijna pijnlijk, en door de schok rukte ik aan het stuur, waardoor de Hillman langs een volgende auto aan de linkerkant van de weg schraapte. God, kon ik ze niet in bedwang houden? Kon ik die herinneringen en het perverse plezier dat ermee gepaard ging niet onderdrukken? Ik moest me vermannen, moest die externe gedachten opzij duwen. Maar hoe? Dit was immers niet míjn lichaam, en de herinneringen die het bevatte kon ík, de indringer, niet temmen. Ik moest mezelf er immuun voor maken. Ik had toch nog steeds de controle over mijn eigen geest? Dat zeker.

Het was vrij rustig op straat, en ook op de hoofdweg toen ik die bereikte. Ik zou voorzichtig moeten rijden, de hele weg geconcentreerd moeten blijven, mijn best moeten doen om me niet te laten afleiden. O god!

... een kerkhof, een oude begraafplaats met gotische grafstenen en grote engelen, overal verweerde zerken, en daar is de vrouw, alleen, bloemen op het graf van een overleden geliefde aan het leggen, en ik loop langs de vlekkerige kruisen en engelen met gespreide vleugels en mausoleums met dichtgetimmerde deuren, ik sluip op de vrouw af, die er goed uitziet, aantrekkelijk, met lang donker haar, en ik kom dichterbij en maak de twee uiteinden van mijn sjaal los, klaar om toe te slaan, ik haal het moordwapen uit mijn zak terwijl ze zich omdraait en me ziet, voel pure vreugde om de doodsangst op haar gezicht, die prachtige, geschrokken ogen die al weten dat ze dood is, en dan het heerlijke genot als de naald naar binnen dringt, door het satijn van haar blouse, vlak onder de ribben, duwend – nee, glijdend, want het kost heel weinig moeite – met de lange naald door het vlees, door de wand en dan het binnenste van haar hart, haar gil gedempt door een grote hand, en ze valt over het graf van degene voor wie ze hier is, dan het aanraken, het sjorren aan kleding, ondergoed omlaag trekken, bij haar binnendringen met trillende, opgewonden vingers...

Dat tafereel was zo sterk, zo levensecht, en het vulde mijn geest zodanig dat ik met de auto over de weg zwenkte, een stoeprand op stuiterde en bijna tegen een lantaarnpaal botste. Ik schudde mijn hoofd en probeerde het te ontdoen van de beelden, die walgelijke, gestoorde beelden. Ze vervaagden snel, waarna alleen nog de rijbaan voor me lag.

Terwijl ik de auto terug de weg op stuurde, probeerde ik mijn eigen geest te beheersen, me af te schermen voor de gedachten van die ander, en een tijdje lukte dat goed. Ik stuurde de oude Hillman zo recht mogelijk over de brede, verlaten weg onder ambergele straatlantaarns door. Aan weerskanten waren de donkere ramen van winkels en huizen, als ogen die mijn voortgang gadesloegen. Er verschenen flitsende blauwe lichten in de verte, politiewagens of ambulances die van een kruising de hoofdweg op kwamen. Ik nam geen risico, maar stopte langs de stoeprand, iets te dichtbij, waardoor het rubber van de wielen aan de linkerkant langs het steen schraapte, en zette de Hillman achter een witte bestelwagen.

Dat was een verstandige zet, want twee surveillancewagens met gillende sirenes, meteen gevolgd door een onopvallende politiewagen, schoten aan de overkant langs. Op weg naar mijn huis? Vast niet. Zo snel konden ze toch niet op een telefoontje van Andrea hebben gereageerd? Tegenwoordig was de responstijd van de politie in het beste geval onbetrouwbaar, maar misschien hadden ze een rustige nacht. Of misschien gingen ze naar een andere melding toe. Het viel niet te achterhalen, en ik was niet van plan om te keren en te gaan kijken.

Iets anders zat me dwars terwijl ik stijfjes in de auto zat en met opdrogend bloed rond mijn oog naar de achterkant van het busje voor me keek. Toen schoot het me te binnen. Het was maar goed dat ik was gestopt voordat de politiewagens bij me waren, want ik was vergeten de koplampen van de Hillman aan te doen. Ik boog me naar voren en tastte met mijn hand langs het dashboard op zoek naar de juiste schakelaar. Ik vond een goede kandidaat, drukte erop en...

... een pikzwarte steeg ergens in de stad, een gedaante die in een portiek leunt, iemand die wacht, wacht op iemand, wacht op mij, het hakmes – een hakmes, geen slagersbijl – in mijn hand, uit de grote regenjas gepakt waarin speciaal daarvoor een diepe zak is gemaakt, hoog geheven terwijl het lichaam wacht, al dood en leeg en zo stijf als een plank, rechtop gehouden door de muur en door benen die op slot zitten van de lijkstijfheid, de bijl omhoog, de spanning als ik er heel hard mee op het hoofd van de dode man sla, blijf hakken en snijden terwijl het lichaam omvalt en op de grond ligt, en ik zak mee naar de grond en blijf beuken en hakken, in het koude karkas snijden om het onherkenbaar te vernietigen, een berg gehakt vlees en bloederige botten dat ik op de natte grond in de steeg achterlaat...

Als ik in mijn eigen lichaam had gezeten, had ik ter plekke overgegeven, zo weerzinwekkend was de herinnering die nog in het afkoelende weefsel en vlees van dit monster hing, en mijn geest tolde van de shock. Dat lag niet alleen aan die opdringerige beelden; nee, het kwam door de verheerlijking die ermee gepaard ging, de grote blijdschap toen de bijl steeds opnieuw neerkwam, het trage stromen en borrelen van verdikkend bloed, het ontmantelen van de menselijke structuur, de totale vernietiging.

Deze keer bleef er iets achter nadat het visioen op zwart was gegaan; geen voortzetting, maar de herinnering aan Mokers laatste ontheiliging. Geen wonder dat de politie mijn moord niet serieus in verband had gebracht met de andere seriemoorden, want er was nóg een grove schending die in mijn geval niet had plaatsgevonden.

Moker liet zijn slachtoffers altijd op rustige, verborgen plekken achter. Plekken waar hij als zichzelf kon terugkeren, in zijn eigen lichaam, om de verminkingen uit te voeren zonder te worden gestoord; eenzame plekken waar hij boven het verwoeste lichaam kon hurken en zijn ontlasting in de bloederige holte van het verwijderde hart kon deponeren.

Het was maar goed dat het zo rustig was op straat, anders zou mijn grillige rijstijl waarschijnlijk ernstige ongelukken hebben veroorzaakt. Ik raakte onderweg geparkeerde auto’s, reed een paaltje van een vluchtheuvel en op een bepaald moment, toen mijn concentratie op zijn zwakst was, reed ik bijna anderhalve kilometer aan de verkeerde kant van de weg. Het kwam door de herinneringen die op de een of andere manier werden vastgehouden door Mokers entiteit, zijn wezen, en die op onregelmatige en onbeheersbare momenten werden vrijgegeven. Ik was er pas vanaf nadat ze allemaal nog één laatste keer de revue waren gepasseerd.

... werken met kadavers in het mortuarium, ze wassen, reinigen, ze voorbereiden op hun begrafenis, de obscene privémomenten met hen...

... gezichten van mannen in dure pakken met zijden stropdassen en gestreken overhemden, chirurgen die hun natuurlijke weerzin verborgen achter professionele afstandelijkheid (hoewel ze daar niet allemaal zo goed in slaagden) terwijl ze naar het gat in mijn gezicht tuurden, hun hoofdschudden omdat ze er niets aan konden reconstrueren, er was niet genoeg aanwezig voor een reconstructie, vele operaties om in elk geval een bruikbare opening te vormen, de pijn, de verloren hoop...

... kijken naar mezelf in de spiegel, als jong persoon in een spijkerbroek en wijde trui, de smart, de wanhoop, de verbittering... de woede! Het kapotslaan van de spiegel, alle spiegels, alles wat mijn gezicht weerspiegelde!...

... het verminken van kleine dieren...

... de starende blikken van mensen, het gegil van kinderen, de niet of slecht verhulde walging van vrouwen, van meisjes, van jongens...

... de ellende, de leegte...

... en toen een heerlijke vlucht, bevrijding uit dit gebrekkige lichaam, onzichtbaarheid, de dromen die geen dromen waren maar echte ontsnappingen, de reizen buiten mezelf, een ontdekking die alles veranderde...

En hier was ik, Jim True – of de geest van Jim True – in het omhulsel van een ander, terugdenkend aan het leven van die persoon, aan de pijn, de diepe ellende, de verbazingwekkende ontdekking en blijdschap, rijdend naar mijn eigen lot, of wat ik als mijn lot zag.

... over straat lopen, waar mensen naar me kijken en abrupt blijven staan of snel weer wegkijken, zoeken naar een plek, een specifiek huis dat ik vind en waar ik aanklop, de vrouw met het wilde haar, het geknepen gezicht en de asgrauwe huid die in de deuropening staat, naar buiten kijkt en mij ziet, de moeder die me in de steek had gelaten, nu gilt ze als ze me ziet, haar enige herkenningspunt de mismaaktheid, ze slaat de deur dicht en krijst dat ik moet weggaan, weggaan! ...

Ik moest die gedachten buitensluiten, mijn aandacht richten op het besturen van de auto, hoewel ik nauwelijks nog de moeite nam om te schakelen toen hij eenmaal in z’n drie stond omdat de inspanning van het verzetten van de versnellingspook me te veel was.

... een bij vangen in een leeg jampotje, dat met water vullen via een gaatje dat ik in het deksel had geboord...

Zo veel herinneringen verdrongen zich om zichzelf uit te vagen, zonder enige chronologische volgorde, het ene moment een jongen, het volgende een man, maar met één rode draad door alle leeftijden heen, één consequent thema: afwijzing...

Gelukkig verliep het grootste deel van mijn rit over brede hoofdwegen, niet de smallere, anders zou het rijden nog moeilijker zijn geweest, met minder marge om te zwenken en geparkeerde auto’s te ontwijken. Ik trok me niets aan van verkeerslichten omdat ik niet wilde schakelen, maar alweer zat het me mee en kwam er geen verkeer uit de zijstraten.

... het opzetten van het masker, het witte operatiemasker dat mijn aandoening verborg, ook al was die vermomming nog meer reden tot nieuwsgierigheid en spot. De lelijkheid voor mezelf houden. Voor op straat, zelfs in de zomermaanden, een lange sjaal, stevig om mijn hoofd gewonden zodat alleen mijn ogen zichtbaar waren, vaak met het operatiemasker er nog onder, en dan de hoed, die een schaduw over mijn ogen wierp omdat zelfs die niet mooi waren; te zwart, te bol...

Ik had deze route vele, vele keren gereden, maar hoewel hij vertrouwd was, moest ik goed nadenken waar ik moest afslaan (de Hillman was zo zwaar dat terugschakelen voor bochten niet nodig was zolang ik redelijk de vaart erin hield).

... kinderen, een klaslokaal, een speelplaats vol met kinderen, met open mond van angst, fluisterend tegen vriendjes en wijzend, sommigen grinnikend, later regelrecht lachend, scheldend...

... afwijzing...

... eenzaamheid, lange perioden in donkere kamers, verbittering mijn enige metgezel...

Ik probeerde rustig te blijven toen een auto achter me met zijn grootlicht knipperde. Langzaam tilde ik mijn grote hand op, terwijl de andere stevig op het stuur bleef liggen, en raakte de sjaal aan om zeker te weten dat hij nog op zijn plek zat en de mismaaktheid verborg. De ongeduldige bestuurder gaf gas en scheurde om de trage Hillman heen, woest opzij kijkend tijdens het inhalen. Hij toeterde spottend en zijn achterlichten verdwenen in de verte.

... de dromen, vele ervan afschuwelijk en deprimerend, andere heerlijk, met het besef dat ze doorgaans meer waren dan gewoon dromen, dat ze vluchten uit het lichaam waren, reizen van de geest die me naar bekende plekken brachten, maar waar ik niet te zien was, waar mijn groteske uiterlijk verborgen bleef door onzichtbaarheid. Leren dat die vluchten niet tot de nacht beperkt waren, dat ze te besturen waren, dat slapen zelf de enige constante was, een eerste vereiste, en dat dat kon worden aangeleerd, kon worden bestuurd net zoals de tochten zelf...

... zo veel plekken bezocht, zo veel huizen, zo veel activiteiten bespioneerd, zo veel slaapkamers...

... en altijd dat heerlijke gevoel van vrijheid...

... zonder de mogelijkheid van afwijzing...

... en steeds weer de ellende van terugkeren naar het leven zoals het werkelijk was, de eenzaamheid, het hartzeer, de wrok...

... maar uiteindelijk het wonder van domineren over de doden, van het gebruiken van lijken voor mijn eigen genoegdoening en voor wraakacties...

... het eerste experiment, het eerst pas overleden lichaam, toen ik zag dat de ziel het omhulsel verliet, want ik had altijd een zekere helderziende vaardigheid gehad, misschien als compensatie van de natuur voor mijn fysieke aandoening. De ziel die uit het karkas opsteeg als stoom uit een pan en een lege huls achterliet, of dat was me destijds te binnen geschoten. Vanuit een gril ontsnappen uit mijn eigen lichaam in het verder verlaten mortuarium door te gaan slapen in een stoel in het kantoortje naast de betegelde ruimte waar de kadavers werden bewaard. Gaan liggen in de koude omhulling van vlees en organen die al begonnen te vergaan, stijfjes en onhandig een dode arm met de beginfase van lijkstijfheid heffen, die onwillige arm optillen, dan de andere, daarna met meer moeite de benen, een voor een, uiteindelijk gaan zitten en om me heen kijken, en de laatste vervliegende herinneringen zien die als een vervaagde bandopname waren opgeslagen in het brein en het lichaam zelf...

... dat experiment herhalen, steeds opnieuw, tot het tijd was om de volgende logische – voor mij logisch, althans – stap te nemen: het verkrijgen van andere, versere lichamen, om te leven, al was het maar heel even, zoals die andere persoon had gedaan, dingen te doen waar die persoon toe in staat was geweest...

O god, het was ondraaglijk. De ziekte, het innerlijke kwaad. Ik viel bijna voorover tegen het stuur, en alleen de wetenschap dat ik bijna op mijn bestemming was hield me gaande. Hoeveel herinneringen van die Moker moest ik nog doorstaan? Ik dacht niet dat ik nog veel aankon, niet als ze net zo waren als de eerdere.

Maar er was nog één laatste herinnering die wilde bovenkomen voordat hij voor altijd werd uitgewist, en misschien was dat nog wel de meest verontrustende van alle, want het was het allereerste begin van zijn haat jegens normale mensen.

... chaos, beelden die bovendreven zonder volgorde en de juiste herkenning...

... totdat alles vertraagde, alles zich omvormde tot een laatste, kristalheldere herinnering...

... duisternis die lichter werd, rood, toen te veel licht, vormen die om me heen bewogen, het gevoel dat ik werd opgetild, een scheiding, iets wat knapte, iets wat me had verbonden met het bestaan, het vreselijke, afschuwelijke gevoel van isolatie, het verdriet om het verlies van iets, al wist ik niet wat, en toen de geluiden om me heen, geluid dat klonk als naar binnen gezogen adem, bekend omdat het altijd bij me leek te zijn, maar dit klonk scherp, onaangenaam, niet meer knus en geruststellend, en die vormen, helder, wit, die zich over me heen bogen, een volgende wazige vorm die mijn zwakke, troebele blikveld in kwam, en toen was er iets vertrouwds, iets fijns en warms...

Nog een flashback, die ik al eerder had ervaren en zich maar heel even over de andere heen legde, een kiekje van de vrouw wier huis ik had gezocht en gevonden, de moeder die schreeuwde – ga weg, ga weg! – voordat ze de deur voor mijn ontbrekende neus dichtsloeg.

... afwijzing...

... absolute afwijzing...

En toen niets meer, want de laatste herinnering was voltooid.

Ik wrong woest aan het stuur, niet langer in staat het gewicht te dragen van de herinneringen die niet van mij waren, maar van iemand die zijn hele leven alleen maar ellende had gekend.

Ondanks alles wat ik wist over zijn daden, ondanks het kwaad dat evenzeer deel uitmaakte van zijn natuur als liefde bij de meeste anderen, ondanks dat legde ik mijn hoofd op die grote handen op het stuur en huilde. Ik huilde om Alec Moker.

41

De ironie ontging me niet toen ik met de mouw van de regenjas tranen uit die uitpuilende ogen veegde: ik huilde om Moker met zijn eigen tranen.

Rationeel bezien leek het dom om medelijden te hebben met iemand die zo slecht en pervers was als Moker, een necrofiel die vier mensen had vermoord en verminkt – die had geprobeerd mijn eigen vrouw en mijn kleine Primrose te vermoorden, in godsnaam! – maar dat voelde ik voor hem. Zijn hele leven was afschuwelijk geweest, van geboorte tot volwassenheid, hij had schaamte en vernederingen doorstaan, hopeloosheid en eenzaamheid; en misschien nog wel het ergste voor Moker... afwijzing. Totale afwijzing. Zelfs van zijn eigen moeder. Zou dat niet ieders ziel verstoren, dat en de lichamelijke misvorming die er de oorzaak van was? Maar ik kon het beeld niet van me afzetten van Moker die zich over Primrose heen boog om de geslepen breinaald in haar hart te steken. Het choqueerde me nog steeds, vervulde me nog steeds van een brandende woede. En toch zat er achter die woede ook medelijden. Wie kon er zo’n leven leiden als hij en dan nog normaal blijven? Geestelijk normaal, bedoel ik. Wie zou er onder diezelfde omstandigheden niet een verstoorde kijk op het leven ontwikkelen? Maar misschien had Andrea gelijk toen ze me goedgelovig noemde, want er zijn heel veel mensen op de wereld die nog ergere aandoeningen hebben dan deze moordenaar – lijders aan chronische pijn, mensen met verschrikkelijke afwijkingen, verlamde mensen, mannen, vrouwen en kinderen die machines nodig hebben om te ademen; de lijst is eindeloos – van wie de meesten proberen een zo normaal mogelijk leven te leiden, zonder overdreven verbittering, zonder rancune, zonder wrok tegenover anderen. Waarom zou ik verdomme medelijden hebben met een monster zoals Moker? Er was geen reden voor. En toch, om de een of andere reden, had ik het.

Toen ik uitgehuild was, schoot me iets te binnen. Via Moker had ik me de moord op vier mensen ‘herinnerd’. Vier mensen. Ik was daar niet bij geweest. Niet dat ik het nog nodig had, maar dit was het laatste bewijs dat Oliver Guinane me had vermoord. Bittere wrok en krankzinnigheid waren Mokers excuus, maar wat voor smoes had Guinane? Afgunst en hebzucht? Ja, afgunst en hebzucht. Hij was afgunstig over mijn vrouw en mijn kind. Hij wilde een enorme hoop geld verdienen met iets waar ik niet achter stond. Vrij basaal, eigenlijk.

Maar waarom hij mijn geslachtsdelen had afgehakt, dat was een mysterie.

Ik keek uit het zijraampje naar het gtp-bord, het logo van ons bureau, in neonverlichting boven de glazen voordeuren. Guinane True Preswell. Die naam zou verdwijnen als de zogenaamde ‘fusie’ doorging. Sommige klanten zouden misschien afhaken, maar veel van onze bestaande accounts zouden het prima vinden om onder de vleugels van een internationaal succesvol reclamebureau zoals Blake & Turnbrow te komen. O, er zouden wel een aantal nieuwe presentaties moeten worden gegeven, veel klanten mee uit lunchen moeten worden genomen of in de watten moeten worden gelegd, maar ongetwijfeld zou de frisheid en glamour de meest weerbarstige klanten overhalen. Zo ging het spelletje.

Hoewel die gedachten door mijn hoofd gingen nu Mokers herinneringen gelukkig opgebruikt leken te zijn, waren ze triviaal, volkomen onbelangrijk, zoals dat soort dingen allemaal zijn als je het grotere geheel bekijkt. Op dat moment concentreerde ik me maar op één ding.

Onhandig drukkend op de klink opende ik het portier en stapte uit. Met moeite keek ik omhoog langs het gebouw. De lichten in de bovenste kantoren waren aan, en de lage stenen balustrade van het balkonnetje op de vijfde verdieping werd erdoor afgetekend. Sydneys kantoor, en daarnaast het kantoor dat ik had gedeeld met Guinane. Guinanes zilverkleurige BMW stond voor het gebouw geparkeerd, vlak achter Sydneys Mercedes.

Het kostte me een paar pogingen om mijn vinger – Mokers vinger – de liftknop voor de vijfde verdieping te laten indrukken. Het bleek lastiger om in andermans lichaam kleine taken uit te voeren dan om grotere bewegingen te maken. Ik had behoorlijk wat moeite gehad om de dodelijke breinaald van de moordenaar van de vloer thuis op te rapen en hem in de diepe zak van de regenjas te stoppen, en het was eerder die avond ook niet meegevallen om het jasje van de dode vrouw dicht te knopen. Lopen, in en uit auto’s komen en zelfs rijden was betrekkelijk eenvoudig vergeleken met het openen van deuren en het indrukken van liftknoppen.

Gelukkig waren de glazen deuren van het bureau niet op slot, dus ik hoefde ze maar een zetje te geven om binnen te komen.

De straat buiten, vochtig van de fijne motregen, was verlaten, wat niet verbazingwekkend was gezien het late of vroege uur, afhankelijk van hoe je het bekeek. Ik had het idee dat het rond één of twee uur ’s nachts was. De kleine lift kwam naar beneden en de deur gleed open. Met de seconde zwakker schuifelde ik naar binnen, drukte onhandig op de liftknop en leunde tegen de achterwand, met mijn handen op de stalen rail langs de binnenkant om iets van mijn gewicht over te nemen. Ik wist niet hoelang ik dit lichaam nog kon gebruiken voordat het er uiteindelijk helemaal mee ophield, maar het lijk van de vrouw had me eerder van Bayswater naar Paddington gebracht, dus ik zou nog wat tijd moeten hebben. Ik was niet te voet van mijn huis naar het kantoor in het centrum van Londen gekomen, maar toch was ik vermoeid van de ingespannen concentratie tijdens het rijden, gehinderd door de voortdurende, plotselinge herhalingen van Mokers herinneringen. De knieën van het lichaam dat ik had geleend voelden papperig en mijn bovenlichaam te zwaar, alsof ik gewichten in de zakken van de regenjas meedroeg. Het was zelfs moeilijk om mijn hoofd omhoog te houden; de nek voelde te versleten om zo’n gewicht te dragen. Maar ik moest me redden, moest gebruiken wat er over was om mijn taak uit te voeren.

De lift kwam tot stilstand, hoewel ik dat niet voelde, en ik besefte pas dat ik op de vijfde verdieping was toen de deur open gleed. De kleine ontvangstruimte (de grootste was op de begane grond) en gang waren donker en er kwam alleen een lichte gloed uit een kantoor verderop. Ik liep houterig de kleine lift uit en wachtte een poosje in de ontvangstruimte, luisterend of ik iets hoorde. De kantoren van de drie partners waren aan het eind van de gang, dus niemand daar kon de lift hebben horen aankomen. Althans, ik dacht van niet, maar op dit uur van de nacht was het stil in de rest van het gebouw, dus misschien was het geluid er toch doorgedrongen. Ik hoopte van niet; het was belangrijk dat ik Guinane verraste. Ik wilde hem vermoorden met de breinaald.

Zo stil. Zo ontzettend stil. Ik had in mijn tijd vaak genoeg tot laat overgewerkt om gewend te zijn aan de eenzaamheid die in kantoren hangt wanneer de meeste werknemers naar huis zijn gegaan, het licht uit is en er een grafstilte heerst. Je krijgt misschien veel meer werk gedaan zonder de gebruikelijke verstoringen, maar uiteindelijk begint de spookachtige sfeer je te bekruipen en vraag je je af of je nog de enige mens op de wereld bent. Dan ga je iemand bellen – vrouw, vriendin, zakenpartner, het maakt niet uit – gewoon om even een andere stem te horen.

Vannacht hing die stille spookachtige sfeer ook op kantoor – meer dan ooit, zou je kunnen zeggen – maar wie kon ik bellen? Wat zou ik zeggen? Met mij, schat, maar niet zoals je me kent? Had ik maar een echte mond om dat te zeggen. Maar Andrea hoefde vannacht niet nog banger gemaakt te worden. Bovendien zag ik haar nu niet meer als mijn vrouw, want dat had Oliver vernietigd. En het leek erop dat ik Prim ook niet meer als mijn dochter kon beschouwen. Dat was pas écht moeilijk.

Ik schuifelde verder. Af en toe zette ik een hand tegen de muur om in evenwicht te blijven, en daarbij duwde ik een reclame-award scheef – een van de vele die ingelijst aan de muur hingen, de meeste gewonnen door Guinane en mij en een paar door onze getalenteerde jonge teams van art directors en copywriters. Onze Wall of Vanity, noemden we die, maar alle awards kwamen mij nu compleet waardeloos voor. Hoewel ik niet meer hoefde te ademen, was ik me bewust van de snuivende, raspende geluiden die uit de holte in Mokers gezicht kwamen, en ik deed mijn best om ze te bedwingen. Helaas lukte me dat niet, dus ik kon alleen maar hopen dat het geluid alleen voor mij zo luid klonk.

Halverwege de gang hoorde ik mompelende stemmen. Ik bleef staan om te luisteren.

Hoorde ik nu maar één stem? Ik zette nog een paar stappen, sloffend met Mokers groezelige gympen over de vloerbedekking. Het klonk als één stem, een soort monotoon, laag gedreun dat nu en dan werd onderbroken door... een grom? Een kreun? Had Guinane Sydney Preswell soms iets aangedaan? Was Sydney de volgende op zijn dodenlijst? Als allebei zijn partners uit de weg waren, zou Guinane veel meer geld verdienen, en als hij het in zich had om mij te vermoorden, dan zou Sydney ook geen probleem zijn.

Ik schuifelde verder door de gang, opzettelijk traag, bang dat ik gehoord zou worden en het verrassingselement kwijt zou raken, want dat had ik nodig als ik dicht genoeg bij Guinane wilde komen om de naald in zijn borst te steken. Grappig is dat. In zombiefilms hebben zombies altijd bovenmenselijke kracht, terwijl in werkelijkheid (als we het hier over werkelijkheid kunnen hebben) de spieren en pezen van een dode afsterven en het meeste van hun kracht verliezen. In Mokers gesloopte lichaam – gesloopt door de dood – was ik zwak en werd ik met de minuut zwakker. Straks zou het lichaam het begeven, net als eerder op het politiebureau met het vrouwenlichaam, en zou ik er niets meer aan hebben. Guinane mocht me niet zien aankomen; ik moest toeslaan voordat hij de kans had zich te verdedigen. Voorzichtig zette ik de ene voet voor de andere, wachtte even en vervolgde mijn slakkengangetje zo geruisloos mogelijk.

De stem – en het gekreun – werd luider toen ik de kantoren aan het eind naderde. Al snel kon ik verstaan wat er werd gezegd.

42

In Sydney Preswells kantoor was niemand, ook al brandde er licht. Ik stond op de kruising van de donkere gang met een iets kortere. Ertegenover, een eindje naar rechts, was de open deur naar Sydneys werkplek, waar bedrijfsdossiers werden bewaard en waar de boekhouding van het bureau zo ijverig sluitend werd gemaakt. Het was niet ongebruikelijk dat onze boekhouder overwerkte, hoewel ik zijn fascinatie voor cijfers en balansen nooit helemaal had begrepen. Gelukkig hoefden Guinane en ik dat ook nooit te begrijpen, want Sydney nam ons dergelijk afstompend maar essentieel werk uit handen en daar waren we allebei maar wat blij mee. O ja, zo stom waren we.

De stemmen kwamen uit het grote kantoor ernaast, links van de kruising, dat Guinane en ik als copywriter en art director hadden gedeeld zodat we samen aan ideeën konden werken. De deur naar dat kantoor stond op een kier, dus ik kon niet goed naar binnen kijken. Hoewel de kans klein was dat ze me zouden zien, stapte ik achteruit en drukte me tegen de muur in de gang, zodat ik verborgen bleef achter de hoek. Terwijl ik probeerde de keelgeluiden die ik voortbracht tot een minimum te beperken, luisterde ik af.

‘... jammer dat je me in je bureau zag snuffelen toen je vanavond kwam opdagen, Oliver. Jammer voor jou, dus, want wat mij betreft past het uitstekend in mijn plannen. Jim was altijd een struikelblok, maar jij... jij was gewoonweg irritant.’

Een laag gemompel, bijna gegrom. Van Guinane? Dat moest wel.

Sydney weer: ‘Ik moet je een beetje te hard hebben geslagen. Je bent behoorlijk lang buiten westen geweest. En ik wilde je nog een paar dingen uitleggen voordat...’ Zijn stem stierf weg en de implicatie bleef in de lucht hangen.

Ik gluurde om de hoek van de gang in een poging meer te zien door de deels open deur, maar dook snel weer achteruit toen er iemand voor de spleet langsliep. Het was Sydney, ijsberend met iets langs en zilverkleurigs in zijn hand, waarvan hij de bovenkant tegen de geopende palm van zijn andere hand drukte. Met mijn rug tegen de muur probeerde ik met mijn handen het gesnuif te bedwingen dat uit de opening in Mokers gezicht kwam. Hoewel ik er maar een korte glimp van had opgevangen, besefte ik plotseling wat dat zilverkleurige ding was: een stalen liniaal van een meter lang, zonder streepjes erop, die ik vroeger gebruikte om karton en papier langs te snijden. De ene kant was bot, terwijl de andere kant een lichte afschuining had om een goede geleiding voor een stanleymes of scalpel te bieden. Hoewel de liniaal aan beide kanten plat was, had hij wel wat weg van een sabel of zwaard en kon hij ook als zodanig worden gebruikt. Ik was me er altijd van bewust geweest dat het ding in de verkeerde handen een dodelijk wapen kon zijn.

‘Weet je wat ik zocht, Oliver?’

Ondanks de omstandigheden was Sydneys stem gemoduleerd, ingehouden, het soort monotoon waar mijn oogleden altijd zwaar van werden zodra de eerste balanscijfers werden opgesomd.

Er kwam alleen gemompel van Guinane.

‘Ik zocht brieven,’ ging Sydney door. ‘De persoonlijke brieven die Jims vrouw je in de loop der jaren heeft gestuurd. Ik ontdekte de eerste een hele, hele tijd geleden en heb er sindsdien een oogje op gehouden. Nogal een hartstochtelijke dame, onze Andrea, hoewel het schuldgevoel waarmee ze jullie allebei belastte van mij niet had gehoeven. Ze probeerde vaker een einde te maken aan jullie verhouding, hè? Alleen wilde jij niet loslaten. Maar waarom bewaarde je die brieven in je bureaula, Oliver? O, trouwens, ik heb extra sleutels van elke la, kast en archiefkast hier. Handig voor mijn soort gesnuffel. Maar waarom bewaar je zulke brieven op kantoor, Oliver? Ik zal je zeggen wat ik denk. Ik denk dat je er een kick van kreeg om ze te lezen terwijl je vriend en partner argeloos tegenover je zat. Was dat het? Ja, dat geloof ik echt.’

‘Smeerlap!’

Dat was in elk geval samenhangend, maar Guinane liet er verder niets op volgen.

‘Weet je, al die late avonden van overwerk was ik niet alleen maar bezig met de boekhouding. Nee, ik bespioneerde jou en Jim ook. Ik kan je niet eens vertellen hoe verachtelijk ik jullie gezellige relatie vond. Ik was altijd de buitenstaander, de stomvervelende centenneuker, terwijl jullie twee het reclamebureau wáren, het creatieve team dat alle stommelingen binnenhaalde. Ik heb altijd een zwakke positie gehad, en daarom moest ik jullie doorlopend in de gaten houden, om zeker te weten dat jullie niet tegen me samenspanden.’

Bijna sloeg ik met mijn vuist tegen de muur achter me. Waar had hij het over? Het bedrijf heette gtp, in godsnaam: Guinane True Presswell. Hij was altijd een gelijkwaardig partner geweest. We hadden nooit tegen hem samengespannen, hij was een belangrijk lid van het team, de sluwe vos die ons met beide benen op de grond hield, die... alle... financiële... zaken... van... ons... bedrijf... afhandelde... De woorden vertraagden in mijn hoofd. Wat had Sydney naast het doorzoeken van onze bureaus en ongetwijfeld ook onze dossiers nog meer gedaan?

‘O ja, jullie waren de helden, de winnaars van prijzen. En ik? Alleen maar een derde partij, niets belangrijks. Zoals ik al zei, een centenneuker. Wisten jullie wel dat ik buiten het werk om ook nog een leven had? Nou? Wisten jullie dat ik twee keer gescheiden ben en dat de derde scheiding eraan zit te komen? Elke scheiding kostte me een hoop geld, en dat zal voor de volgende ook weer gelden. En wist je dat ik gok, Oliver? O, ik ben dol op gokken. Paarden, casino’s, hondenrennen... allemaal even leuk. Heb je enig idee wat het kost om zo’n levensstijl in stand te houden? En dan de kosten van cocaïne. Dat is de grote ironie. Jim dacht dat jij een drugsprobleem had; daar hebben we het vaak achter jouw rug om over gehad. Hoe krijgen we je eraf, zou je akkoord gaan met een afkicktraject? Moesten we je met die kwestie confronteren of zou dat het partnerschap schaden? In feite was ik degene die Jim erop wees dat je weer aan de coke was. En al die tijd hadden jullie geen van tweeën door dat ik zelf een zware gebruiker ben. Maar ik, anders dan jij, weet wel hoe je dat beheerst. Een kwestie van metabolisme, en jij hebt waarschijnlijk de verkeerde soort. Maar het blijft een dure hobby.’

Ik hoorde een vreugdeloos gegrinnik van Sydney terwijl hij door het kantoor ijsbeerde. Van Guinane kwam alleen gemompel, een zwak soort protest, denk ik. Wat was er verdomme met hem aan de hand?

‘Ik kon jullie natuurlijk geen van beiden laten weten dat ik financiële problemen had. Dan hadden jullie meteen de boeken gecontroleerd of er een onafhankelijke specialist naar laten kijken, en dat kon ik echt niet laten gebeuren. Ik heb te veel zwendeltjes lopen met bedrijfsgeld, snap je? Ik kon niet hebben dat een of andere wijsneus in de boeken dook. Nee, dan zou ik waarschijnlijk in de gevangenis belanden. Wil je wat over mijn misleidinkjes horen, Oliver?’

Als híj het niet wilde horen, dan ik beslist wel. Ik gluurde weer om de hoek, naar de open deur aan de overkant van de gang. Ik wist niet of het door zijn kalme intonatie of door de onverwachte onthullingen kwam, maar ik was gefascineerd door wat Sydney allemaal vertelde. Waarom biechtte hij die dingen aan Guinane op? En wat had hij hem aangedaan? Onze financieel directeur – onze centenneuker – liep weer langs de kier van de deur, en nu tikte hij met de stalen liniaal in de palm van zijn hand, zoals leraren vroeger met hun stokken zwiepten, toen lijfstraffen nog niet in de ban waren gedaan.

‘Ik hoop dat je luistert, Oliver. Het is een opluchting om dit allemaal na zo lange tijd van me af te kunnen praten, dus ik zou het op prijs stellen als je oplette.’

Hij stopte even met ijsberen, en ik zag het grootste deel van hem door de kier. Het botte eind staal fonkelde onder de tl-verlichting.

‘Ik had al heel lang geldproblemen, al voordat ik jou en Jim True leerde kennen, maar die hield ik goed verborgen. Jim was eenvoudig te bedotten en jij... Jou kon het hoe dan ook niet schelen, Oliver. Jullie lieten de financiële kant van de zaak helemaal aan mij over en geloofden alles wat ik erover zei. Jullie waren allebei veel te verliefd op je eigen creativiteit om je druk te maken om geld. Zolang het maar regelmatig binnenkwam, in hoeveelheden waarmee jullie je lekkere leventje konden voortzetten, maakten jullie je niet druk om saaie dingen als de balans, facturencontrole, het nabellen van klanten met openstaande rekeningen. Ik klaagde niet, omdat het me zo veel vrijheid gaf. Ik heb dealtjes met drukkers – en je weet hoeveel drukwerk we elk jaar bestellen – fotozetters, art studio’s en zelfs een of twee fotografen. Zij sturen een opgeklopte rekening en we delen het verschil tussen de echte en de denkbeeldige kosten. Dat werkt al jaren heel goed, en niemand heeft ooit geklaagd; en onze klanten nog wel het minst, want die hebben geen flauw benul van wat zoiets mag kosten. Ze zouden geschokt zijn als ze hoorden wat onze winstmarge op al die diensten was.’

Hij stapte weer uit het zicht en ging verder met ijsberen. Door de manier waarop hij zijn hoofd scheefhield tijdens het praten, begreep ik dat Guinane niet rechtop stond. En ook niet in een stoel zat.

‘Naast het reizen, kosten voor hotels, lunches en diners, waren er eindeloos veel manieren waarop ik het bedrijf kon uitmelken. Vermaak, bedrijfsauto’s – een voor mijn bijna-ex, trouwens – telefoonrekeningen, alles verloren in de boeken van het bureau. gtp heeft zelfs voor mijn drugsgebruik betaald, geloof het of niet.’

Nog een vreugdeloos grinniklachje. Nog een zachte kreun van Guinane.

‘Maar de echte klapper, de zwendel die me het meest opleverde, was het opzetten van een ander bedrijf waar jullie geen van beiden iets van wisten. En het was zo simpel. Ik hoefde alleen maar “Limited” achter gtp te plakken. Als er cheques binnenkwamen voor gtp hoefde ik er alleen maar “Limited” achter te zetten en dan kon ik het geld op mijn eigen geheime bankrekening storten. Ik moest natuurlijk wel voorzichtig zijn, kon geen enorme bedragen laten verdwijnen, maar in de loop de jaren is die handel – pardon, zwendel – bijzonder winstgevend geweest. Goed, hè? Eigenlijk ben ik behoorlijk briljant geweest. Nooit te inhalig, snap je, altijd binnen bepaalde grenzen, maar o zo lucratief.’

Langzaam, centimeter voor centimeter, stak ik de kruising van gangen over, in de hoop dat ik het zo had getimed dat Sydney niet net langs de open deur kwam en me zag. Ik weet niet of ik geluid maakte, of ik schuifelde over de vloerbedekking, maar ik denk dat Sydney te druk was met opscheppen om iets anders dan zijn eigen stem te horen. Ik voelde mezelf – Mokers lichaam – met de seconde zwakker worden terwijl levensfuncties die alleen door mijn wilskracht gaande werden gehouden ermee stopten.

‘En toen kwam Blake & Turnbrow aan de deur, een van de grootste en rijkste reclamebureaus in Londen en New York, met de bedoeling gtp op te slokken. Jim wist dat het in essentie een overname zou zijn, maar jij ontkende dat of had je eigen agenda. Alleen dachten jullie allebei dat het idee van Blake & Turnbrow kwam, zo onder de indruk waren jullie van je eigen werk en klantenbestand. Nou, om je de waarheid te vertellen, Oliver – en dat doe ik vanavond, ik vertel niets dan de waarheid – was ik degene die de eerste voelhoorns had uitgestoken. Ik was degene die hen had benaderd. Onopvallend, natuurlijk, via een contactpersoon die ik daar had. Ik liet ze weten dat we mogelijk voor gesprekken zouden openstaan.’

Een gedempt klets toen hij met de stalen liniaal in zijn hand mepte. Van de plek waar ik nu stond kon ik Sydney niet meer zien, maar wel Guinane. Hij zat op zijn ene knie, met zijn hand en elleboog plat op tafel en de knokkels van zijn andere hand tegen de vloer gedrukt om zichzelf te ondersteunen. Zijn hoofd bleef zakken, alsof het te zwaar was om rechtop te houden, en er liep een spoortje bloed van zijn haar naar zijn wang.

‘Het was een risico voor me,’ ging Sydney door, en zijn schaduw werd even de gang in geworpen, ‘maar vergeleken met de bedragen die wij drieën zouden vangen, zou al mijn bedrog van de afgelopen jaren niets lijken. Kleingeld. Al zal mijn financiële beloning, aangezien ik na vannacht nog de laatste ben van ons partnerschap, nog groter zijn. Wil je weten wat voor risico de situatie me opleverde, Oliver? Het maakt niet uit of je het wilt weten of niet, want ik ga het je toch vertellen. Ik hoop dat je niet te duf bent om het allemaal te bevatten. Heb ik je te hard geslagen toen je me verraste bij je bureau? Dit stukje metaal is een gevaarlijk wapen, hè? En dan heb ik nog wel de botte kant gebruikt, zodat er niet te veel schade zou zijn, want dat zou me helemaal niet uitkomen.’

Ik schuifelde dichter naar de open deur, terwijl mijn benen begonnen door te zakken onder het gewicht dat ze moesten dragen.

Sydney ging door. ‘Waar was ik gebleven? O ja, de “fusie”. Als een van de slimste bureaus in de stad, en het meest winstgevende, zal Blake & Turnbrow precies willen weten wat ze kopen en of mijn voorspellingen voor de komende paar jaar niet overdreven zijn. “Gepaste zorgvuldigheid” noemen ze dat. Ze zullen accountants sturen om onze boeken te inspecteren en naar onze kostenstructuur te kijken, om zeker te weten dat we efficiënt opereren. Ze zullen zoeken naar lijken in de kast, fraude met belastingen of btw, dat soort dingen. Wat dat betreft zijn we trouwens helemaal schoon. Ik ben niet zo stom dat ik zulke risico’s zou nemen.’

Ik hoorde dat hij bleef staan.

‘Het was verrekte hard werken,’ zei Sydney, ‘en het is je vast opgevallen dat ik de laatste tijd nog meer avonden en weekenden heb gewerkt dan anders. Vanavond heb ik de laatste details op hun plek gezet, en zolang ik erbij ben om vragen van hun team te beantwoorden, komt alles goed. Nog wat schuiven met toekomstig geld naar oude schulden en eventuele discrepanties zijn weggenomen, zodat de boeken bijgewerkt lijken. Ze zullen heus wel dingetjes vinden die niet helemaal kloppen, maar die zullen ze onbelangrijk vinden in het grotere plaatje. Blake & Turnbrow wil ons te graag hebben om door zulke foutjes roet in het eten te laten gooien.’

Toen Guinane eindelijk reageerde, klonk hij duf, alsof hij met dubbele tong sprak, maar hij was te verstaan. ‘Waarom, Sydney? Waarom heb je ons dit aangedaan?’

‘Dat heb ik je al verteld. Ik heb heel dringend geld nodig. De mensen met wie ik gok zijn een beetje ongeduldig en hebben niet zo veel begrip; net als mijn exen, die klagen over trage alimentatiebetalingen. En de prijs van cocaïne is alleen maar gestegen. Ik ben momenteel behoorlijk wanhopig.’

Hij zweeg even, alsof hij zijn volgende woorden heel zorgvuldig afwoog.

‘Daarom moest Jim dood. Hij stond in de weg, wilde de overname tegenhouden. Gelukkig had ik een kennis bij de politie die me zonder het te beseffen een idee aan de hand deed. En dat heeft toevallig behoorlijk goed uitgepakt.’

‘Heb jij... Jim vermoord?’ Guinane begon zich duidelijk te herstellen van de klap op zijn hoofd. Sydney moest het eerste zware voorwerp binnen handbereik hebben gegrepen toen Guinane ons kantoor binnen kwam wandelen: de stalen liniaal die altijd op mijn bureau lag.

‘O ja. Ik dacht dat je dat inmiddels wel snapte,’ hoorde ik Sydney zeggen. ‘Rechercheur Danny Coates is de broer van mijn tweede vrouw, mijn ex-zwager. We hebben het altijd goed met elkaar kunnen vinden, ondanks dat kreng van een zus van hem, en hebben zelfs na de scheiding contact met elkaar gehouden. Net als ik waagt hij ook wel eens een gokje bij de paarden, en hij houdt van blackjack en roulette. We komen in dezelfde gokclubs. En hij is ook niet afkerig van de coke die ik hem af en toe toestop.’

‘Sydney... luister. Laat me opstaan. Laten we... hiermee ophouden.’ Guinane sprak nog steeds met dubbele tong en klonk alsof hij pijn had, of mogelijk een hersenschudding.

‘Ik dacht dat je dit wilde horen. Weet je, het is behoorlijk bevrijdend om mijn hart te kunnen luchten, vooral aangezien je het toch niet kunt navertellen.’

‘Hoe bedoel je?’

Ik hoorde stommelende geluiden, alsof Guinane probeerde op te staan, maar toen ik door de spleet gluurde zag ik hem alweer omlaag zakken. Hij greep de rand van het bureau vast om niet helemaal tegen de grond te gaan.

Sydneys stem klonk sussend, maar toch verkilde hij me. ‘Stil nu maar. Geduld, Oliver. Je wilt toch het hele verhaal horen?’

Sydney verscheen achter de kier, met zijn rug naar me toe. Hij torende boven Oliver uit, met de metalen liniaal in zijn hand, klaar om te slaan.

‘Ja, mijn vriend de politieman gokt te veel en heeft een voorliefde voor cocaïne. Geen goede eigenschap voor een ordehandhaver, hè? Helaas is dat de wereld waarin we tegenwoordig leven. Niets is meer zuiver.’

Sydney leek ervan overtuigd dat Guinane nog te zwak en versuft was om het hem lastig te maken en verdween uit mijn blikveld. Ik sloop dichter naar de deur, me ervan bewust dat het almaar moeilijker zou worden om de controle over dit lichaam te behouden. Als ik iets wilde doen, zou dat snel moeten gebeuren, maar ik wilde nog meer horen.

‘Mijn ex-zwager is er behoorlijk mee in zijn nopjes dat hij zo’n belangrijke zaak heeft gekregen: een seriemoordenaar die zijn slachtoffers verminkt. Zozeer zelfs dat hij er niet over ophoudt als we samen wat gaan drinken en gokken. Hij schept erover op, denkt dat hij er belangrijk door lijkt. Zo kwam ik op dat plan om van Jim True af te komen. Ik kon hem vermoorden, maar het eruit laten zien als het werk van de seriemoordenaar. Jim zou uit de weg zijn en de overname niet langer dwarsbomen. Wie zou mij verdenken? Ik had alleen een goede gelegenheid nodig, en die bood jij me, Oliver, toen je me afgelopen zaterdagavond belde omdat jullie ruzie hadden gehad en zei dat je het hotel had verlaten. Dat je Jim alleen had gelaten. Ik begon al behoorlijk wanhopig te worden, maar jouw telefoontje was precies wat ik nodig had.’

‘Jij hebt toch niet...’ Er lag schok en onthutsing in Guinanes stem.

Sydney reageerde snel, bijna kwaad; voor het eerst sinds ik meeluisterde. ‘O, jazeker wel! Ik nam de tijd na je telefoontje... Sorry trouwens dat ik je verklaring tegenover de politie niet heb bevestigd, maar tegen de tijd dat ze vroegen of je me die avond inderdaad had gebeld, was het plan alweer verder gerold. Maar waar was ik? O ja, na je telefoontje koos ik een geschikt wapen uit – een kleine hakbijl uit mijn keuken, niet helemaal hetzelfde moordwapen als bij de eerdere seriemoorden was gebruikt, maar perfect voor mijn doeleinden – want die kletsklont van een Coates had me over het gebruikte wapen verteld. Dat heb ik trouwens diezelfde nacht nog in de Thames gegooid. Ik reed naar het hotel en gebruikte mijn sleutelkaart voor jullie suite... Je weet vast nog wel dat ik ook een sleutel kreeg toen ik jullie inschreef, zodat ik kon komen en gaan wanneer ik wilde en af en toe kon kijken hoe jullie ervoor stonden. Ik liet mezelf binnen en, zoals ik al had gehoopt omdat het na middernacht was, trof Jim volledig gekleed en slapend op zijn bed aan. Ik denk dat hij na jullie ruzie aan de whisky was gegaan. En tjonge, wat sliep hij diep. Je had kunnen denken dat hij al dood was, zo oppervlakkig ademde hij. Hij was dus een gemakkelijk doelwit. Ik droeg handschoenen en zo’n schreeuwerig joggingpak dat in de jaren tachtig hip was en dat ik nooit had weggegooid, dus het bloed was geen probleem. De bloedspetters op mijn gezicht waste ik in de badkamer af. Ik had dat joggingpak en een paar handschoenen in mijn koffertje meegenomen, en de hakbijl ook, en daar gingen ze naderhand weer in terug voor het geval iemand me zag vertrekken. O, en natuurlijk zat het andere wapen ook in het koffertje, maar dat heb ik op de plaats delict achtergelaten. Danny Coates had me over de breinaald verteld. Hij scheen te denken dat het algemeen bekend was, ook al was het in overleg met de politie uit de media gehouden. Maar jij had dat gemakkelijk kunnen horen van een van je verslaggevervriendjes. En trouwens, nog een fout waarvan de politie denkt dat je die hebt gemaakt: dat je de breinaald op Jim hebt gebruikt nadát je hem met de hakbijl had vermoord. Daar was hun forensisch expert zo achter, natuurlijk. En dat was ook weer iets waardoor ze dachten dat een copycat de dader was.’

‘Je bent gek,’ zei Oliver met dikke stem. (Zie je dat ik hem in gedachten alweer ‘Oliver’ noemde? Ik haatte hem nog steeds om wat hij met mijn vrouw had gedaan en omdat hij het kostbaarste ter wereld van me had gestolen, mijn dochter Primrose, maar hij had me niet vermoord. Zo diep was hij dus toch niet gezonken. Vanwege zijn toestand op dat moment had ik bijna medelijden met hem.)

‘Niet echt,’ antwoordde Presswell. ‘Laten we zeggen dat jaren van wrok en mijn hopeloze financiële situatie op een cruciaal moment bij elkaar kwamen. Weet je, Jim kreunde niet eens toen ik hem met die bijl in zijn hoofd sloeg. Verbazingwekkend, hè?’

Oliver had gelijk: Presswell was gek. Een normaal mens zou nooit op zo’n nuchtere toon over zoiets verschrikkelijks kunnen praten. Ik voelde me misselijk; niet fysiek, want ik zat nog steeds in andermans lichaam, maar geestelijk. Het was al die tijd Sydney Presswell geweest, niet Oliver. Afgeslacht door mijn eigen zakenpartner en vriend. Ik zou hebben gelachen als ik mijn gevoel voor humor niet al een tijdje kwijt was. Dit was de gestoorde gek die mijn geslachtsdelen had afgehakt. Hoe ziek was dat? Ik schuifelde nog dichter naar de op een kier staande deur, met mijn gehavende gezicht er bijna tegenaan. Mijn moordenaar stond met zijn rug naar me toe.

‘Toepasselijkerwijs,’ ging hij door alsof hij van zijn bekentenis genoot, ‘was het in het hotel zo stil als in een mortuarium toen ik arriveerde, en omdat ik de personeelsingang aan de achterkant gebruikte, zag zelfs de nachtportier me niet komen en gaan.’

‘Ik snap niet...’ begon Oliver met enige moeite. ‘Ik snap niet waarom ze onmiddellijk dachten dat ik het had gedaan.’

‘Omdat jij de laatste was die Jim nog levend had gezien – die persoon is in dit soort zaken altijd de eerste verdachte – en je ruzie met hem had gehad in jullie suite. Een extreem felle ruzie, verklaarde de nachtportier. Toen ze hoorden van jullie conflict over de overname door Blake & Turnbrow werd je in hun ogen nog verdachter. En toen ik rechercheur Coates vertelde over je nog steeds voortdurende verhouding met Jims vrouw... Nou, ik denk dat dat het voor hen pas echt duidelijk maakte. Je wilde je zakenpartner uit de weg hebben omdat hij tegen de overname was die jou schatrijk zou maken, en ook omdat je zijn vrouw wilde hebben. Dat zijn vrij sterke motieven, wat hen betreft. En ik heb trouwens ook laten vallen dat je aan de drugs was.’ Presswell torende dreigend boven Oliver uit, met de zware liniaal als een knuppel in zijn hand.

‘Je wilde de schijn wekken dat Jim het volgende slachtoffer van de seriemoordenaar was geworden, maar hoewel je wist welke moordwapens die gebruikte, was je niet op de hoogte van een ander belangrijk element van die misdrijven. En dat had je trouwens ook nooit voor elkaar kunnen krijgen. Hoe kon jij weten van het gestoorde gedrag van de slachtoffers voordat ze stierven? Alleen de politiemensen die rechtstreeks bij die zaken betrokken waren, wisten dat de drie voorgaande slachtoffers zich heel merkwaardig hadden gedragen voordat ze werden vermoord. Ze waren heel diep gezonken, terwijl ze voorheen een respectabel leven hadden geleid. De pers is daar nooit achter gekomen, het was een factor die stil werd gehouden. O ja, ík wist ervan, omdat mijn ex-zwager me het idee wilde geven dat hij een heel belangrijke politieman was die aan grote zaken werkte. Hij vond het heerlijk om me insider-informatie te geven, dingen waarvan hij dacht dat ik daardoor tegen hem op zou kijken. De copycat-moordenaar – jíj dus, Oliver – maakte een belangrijke fout omdat hij niet alle feiten over de moorden had. De eerdere slachtoffers werden mogelijk bedreigd, of hun families werden bedreigd als ze niet aan de instructies van de moordenaar voldeden. Of ze werden gechanteerd. Of gehypnotiseerd. Er zijn allerlei verschillende theorieën over, maar de politie weet niets zeker. Wat ze wel weten, is dat de seriemoordenaar een heel zieke persoon zonder duidelijk motief is. Maar jíj, Oliver, had meerdere motieven om Jim te vermoorden, en voor zover de politie weet ben je wel achterbaks, maar niet ziek. Zelfs in het afhakken van Jims geslachtsdelen zat mogelijk een bepaalde logica, omdat hij sliep met de vrouw van wie jij hield. Dat onderscheidde jou van de seriemoordenaar die ze zochten, en daarom was deze moord anders dan de eerdere. Zelfs de moordwapens waren in de verkeerde volgorde gebruikt.’

Er klonk nu meer humor door in zijn lach, maar de hysterie waar eerst maar een spoortje van te horen was geweest, werd nu duidelijker.

Ik zag dat Oliver probeerde op te staan. Sydney sloeg hem nog eens met de liniaal, alleen met de vlakke kant, die hij hard op Olivers hoofd liet neerkomen. Oliver slaakte een kreet, kreunde en zakte weer in elkaar. Maar hij was nog bij bewustzijn, want ik hoorde hem zeggen: ‘Ik... vertel het ze... Vertel ze over jou...’

Sydney boog zich over hem heen. ‘Jij bent er straks niet meer, dus je kúnt ze niks vertellen. Ben je nou echt zo stom om te denken dat je de ochtend haalt? Dat ik dit allemaal alleen maar opbiecht om met mijn geweten in het reine te komen? Ha! Je bent echt een enorme idioot, weet je dat? Wel hersens, maar geen verstand, zoals mijn lieve moedertje altijd zei.’

Hij rechtte zijn rug. ‘Ik moet toegeven dat ik de afgelopen week vanuit mijn intuïtie heb gewerkt, heb geïmproviseerd, maar vannacht heb jij me het perfecte einde verschaft. Vannacht sterf jij namelijk. En je laat een bekentenis achter. Je wist dat de politie je doorhad, je had enorm veel berouw omdat je je beste vriend had vermoord, dus koos je voor de enige eervolle uitweg.’

En je minnares had je de deur uitgezet, had ik eraan kunnen toevoegen.

Oliver had zich met beide handen aan de rand van het bureau vastgegrepen en probeerde zichzelf overeind te trekken. Sydney negeerde zijn inspanningen, hoewel hij de stalen liniaal boven hem hield.

‘Ik zal je het hele scenario uittekenen, Oliver. Jij kwam vanavond hiernaartoe, je laatste toevluchtsoord zeg maar. Er was verder niemand. Nee, zelfs ik was er niet. Ik lag thuis in bed, net als op die noodlottige zaterdagavond. Ja, ik had overgewerkt, maar ik was al vertrokken voordat jij arriveerde. Je typte je bekentenis op je computer en liet hem op het scherm staan, want uitprinten was niet nodig. Je naaide al jaren de vrouw van je beste vriend, jullie hadden zakelijke geschillen, en in een woede-uitbarsting vermoordde je hem. Natuurlijk zal ik dat allemaal voor je typen met een zakdoek om mijn wijsvinger, zodat alleen jouw vingerafdrukken op het toetsenbord staan. Ik heb gehoord dat zelfmoordbriefjes op de computer tegenwoordig populair zijn. Geen handtekening noodzakelijk, en dat komt mij onder de omstandigheden heel goed uit.’

Ik voelde dat de kracht die nog in Mokers lichaam zat nu snel wegebde. Ik moest iets doen, maar dat kon nog niet. Sydneys bekentenis aan de man van wie hij dacht dat die straks dood zou zijn, was nog niet helemaal voltooid.

‘Waarom, Sydney?’ hoorde ik Oliver vragen. ‘Waarom doe je dit, na al die jaren dat we hebben samengewerkt? Wat is er nou zo veel waard dat je je vrienden erom zou vermoorden?’

‘Je snapt het nog steeds niet, hè? Jullie hebben geen van beiden ooit beseft onder hoeveel druk ik stond. Nou, krijg de kolere maar, godverdomme!’

Weet je wat? Dat schokte me. Dat ik Sydney Presswell hoorde vloeken, schokte me. Belachelijk dat ik zo schrok toen Sydney Presswell ‘godverdomme’ zei, ik weet het, als je naging dat hij net jaren van verduistering en erger nog, de moord op mij had opgebiecht. Ik had hem nog nooit zo horen vloeken, niet één keer, zelfs niet wanneer we ruzie hadden om een of andere zakelijke kwestie. In feite kon ik me niet herinneren dat ik Sydney ooit kwaad had gezien. Of boos. Hij was altijd rustig. Niet mak, dat bedoel ik niet, maar hij was altijd de perfecte gentleman, de meest gelijkmoedige man die ik ooit had gekend.

Nu had hij echt gevloekt, en dat gaf voor mij de doorslag. Sydney – zie je? Ik kon hem niet eens lang Presswell blijven noemen – was twee personen, schijnbaar. De aardige, rustige, zacht pratende accountant en gerespecteerde collega, en de konkelende moordenaar die nu over Oliver heen gebogen stond. Dat ‘godverdomme’ bevestigde het. Sydney was knettergek.

Hij verhief zijn stem en schreeuwde bijna tegen Oliver.

‘Jullie creatievelingen klagen altijd over krappe deadlines voor teksten, onvoldoende tijd voor presentaties, nachten doorwerken aan lay-outs, al dat soort gezeik! Nooit begrepen jullie de druk die op mijn schouders ligt, en dan bedoel ik niet de werkdruk! Ik zit diep in de shit, Oliver, en het nadert al een tijdje een climax. Ik heb het niet alleen over hebberige exen en schoolgeld voor de kinderen. Ik ben serieus geld schuldig aan mensen die niet te lang op betaling willen wachten. Geld dat ik niet heb. Althans, nog niet.’

Ik sprong bijna uit Mokers lichaam toen hij met de metalen liniaal op het bureau mepte.

‘Maar dat verandert allemaal zodra de deal rond is. Er is me al gevraagd om aan te blijven als financieel consultant tegen een hoger salaris, maar de echte beloning wordt de partnerbonus van Blake & Turnbrow en de vette geheime commissie die ik krijg voor het mogelijk maken van deze deal. Jij en Jim hadden daar nooit iets van zullen horen, maar nu maakt het niet meer uit.’

Om de een of andere reden was ik nog banger nu Sydneys stem weer zijn normale, rustige toon had aangenomen.

‘Dus wat moeten we eens met jou, Oliver?’

Sydney liet de vraag heel redelijk klinken. Hij was weer Mr Nice Guy.

Maar hij antwoordde zelf. ‘Eigenlijk is het heel simpel. Jij moet dood, natuurlijk, maar dat wist je al. Blijft de vraag: Hoe ga je sterven? Wederom is het antwoord simpel. Je gaat een hoge duik maken.’

Nog een kreun van Oliver, een soort wanhopig protest.

‘Je bekentenis is al geregeld, of dat is zo meteen geregeld. Het enige wat nog moet gebeuren is de daad zelf. Ik zal je wel naar het raam toe moeten slepen, hè? Daar help je me zeker niet bij? Nee, dat dacht ik al.’

Ik hoorde dat hij door de kamer liep, want zijn stem werd wat zachter.

‘Ik had jullie gewaarschuwd over die kamerhoge ramen met die zinloze balustrade aan de buitenkant, dat die gevaarlijk waren als ze open konden, maar jullie vonden het zo elegant staan. Nu ga je ontdekken hoe gevaarlijk ze écht zijn.’

Het geluid van grendels die open werden geschoven, een hendel die werd omgedraaid. Toen duwde een tochtvlaag de deur waar ik me achter verstopte verder dicht. Er klonk geschuifel binnen, Oliver die weer kermend protesteerde en vervolgens een zacht slepend geluid.

O goeie god, het was zover. Ik moest iets doen, en snel.

Ik groef in de diepe zak van de regenjas en tastte met stramme vingers naar de breinaald die ik erin had gestopt. Mijn vingertoppen waren verdoofd, maar ik klemde ze om het dunne wapen heen, greep de naald zo stevig mogelijk vast en trok hem langzaam uit mijn zak, bang dat ik hem zou laten vallen.

Met mijn andere hand gaf ik een zet tegen de deur, waardoor die wijd openging. Ik hield de breinaald voor me uit, met de dodelijke punt omhoog.

Maar de kracht liep snel weg uit het lichaam dat ik had overgenomen. De knieën knikten, de geheven arm trilde.

Ik raak het kwijt, dacht ik. Ik raak de controle kwijt.

Sydney Presswell stond halverwege de kamer, met een slappe Oliver in zijn armen. De voeten van de copywriter sleepten over de vloer. En het raam stond wijd open.

Sydney hoorde mijn zware, sloffende voetstappen. Hij keek over zijn schouder en zag me, en op zijn uitgestreken gezicht verscheen stomme verbazing.

43

Terwijl ik daar in de deuropening stond, met de breinaald in mijn trillende hand, wist ik dat ik niet langer de kracht had om aan te vallen. Mokers huid voelde als een duikerspak en zijn hoofd als een metalen helm. Ik merkte dat mijn geest vocht om zich te ontdoen van het nutteloze lichaam, om het overbodige omhulsel af te werpen. Maar over enkele momenten zou Oliver over het lage balkon voor het raam worden gegooid, en dat mocht ik niet laten gebeuren. Nee, dat kón ik niet laten gebeuren, ondanks alles wat hij me had aangedaan. Hij had me verraden, mijn vrouw gestolen en me de dochter afgepakt die van mij had moeten zijn, maar hij had me niet vermoord. Sydney had dat gedaan. De hebberige, wrokkige Sydney Presswell, de goedgemanierde, ontspannen Sydney. Geldverduisteraar Sydney. Perverse Sydney. Moordenaar Sydney! En ik was te zwak geworden om te voorkomen dat hij nog een moord zou plegen! O, Jezus, God, help me! Geef me dat laatste beetje energie of wilskracht, wat er ook voor nodig is om te voorkomen dat Sydney Oliver uit het raam gooit!

Maar het had geen zin... Ik had amper nog iets over. Hij was misschien verbaasd en onthutst, maar er was geen angst in Sydneys ogen te zien, en al zeker geen shock.

Maar juist dat ontbreken van shock gaf me een idee. En dat idee was geïnspireerd door de echte seriemoordenaar.

Ik moest Sydney zo bang maken dat hij verlamd zou zijn, al was het maar een paar seconden, zoals Mokers slachtoffers. Dat gaf me misschien net genoeg tijd om hem met de breinaald te steken, maar dan in zijn nek, want dat was een eenvoudiger doelwit dan zijn hart.

Ik rukte aan mijn sjaal – of nee, mijn arm was te stram voor een snelle ruk, dus ik kan beter zeggen dat ik met mijn vrije hand aan de sjaal plukte – om hem af te krijgen en de mismaaktheid te onthullen die Moker zijn hele leven had gedragen, het gezicht dat zijn beoogde slachtoffers een paar seconden had laten verstijven.

En het werkte, hoewel in Sydneys geval angst geen factor was. Nee, de verbazing had plaatsgemaakt voor walging, afkeer van dit misvormde schepsel dat probeerde zich in zijn grootse plan te mengen. Maar toen verscheen er iets anders achter die bril van hem. Was het herkenning? Zijn blik was van mijn gezicht naar het gemeen uitziende wapen in mijn hand afgedwaald. De geslepen breinaald. Had hij het verband gelegd?

Ik denk dat het die blik was die een nieuwe impuls door Mokers lichaam stuurde. Ik ben er niet absoluut zeker van, maar ik dacht dat de eventuele resten van Mokers psyche in zijn afstervende brein, of zelfs in het vlees van zijn lichaam, herinneringen hadden aangesproken uit een leven van afwijzing, jaren van verstoting vanwege de afkeer die normale mensen van hem hadden. Dezelfde afkeer die achter de angst in Sydneys ogen te zien was. Absorbeerden vlees en bloed zulke hartverscheurende emoties? Werd alles wat er gedurende ons leven met ons gebeurde op de een of andere manier in ons weefsel ingebed? Ik weet het niet, maar de opleving van woede die door Mokers lichaam stroomde was onmiskenbaar.

Aan de andere kant: misschien kwam de woede die deze kracht meebracht vanuit mezelf, uit mijn eigen geest. Had ik eerder niet om Moker gehuild? Had ik niet de emotionele pijn ervaren die hij zijn hele leven had gevoeld? Was mijn medeleven met hem, mijn empathie met hem, mijn plaatsvervangende woede de factor die mijn eigen wilskrachtreserves activeerde? Had Sydneys onverhulde walging voor dit groteske schepsel een reactie in gang gezet die werd gedeeld tussen mij en wat er van Moker restte? Ik kan er alleen maar naar gissen.

Maar die terugkerende vitaliteit lanceerde me door de kamer naar Sydney toe.

Oliver viel op de vloer toen Sydney hem losliet en zijn handen hief om mijn aanval af te weren.

De breinaald was hoog geheven in mijn hand en ik haalde hem omlaag vlak voordat ik tegen Sydney aan dreunde, mikkend op zijn dikke nek. Maar de scherpe punt drong in zijn wang, twee centimeter onder zijn linkeroog. Van pijn of verrassing slaakte hij een schrille kreet, en zijn angst en walging veranderden in afgrijzen toen hij achteruitging, door mijn vaart en zijn eigen paniek naar het open raam geduwd.

Doordat ik de breinaald nog vasthield, scheurde zijn wang, en nu gilde hij uit volle borst, een angstige schreeuw van overtuiging. En dat van een man die ik nooit sterke emoties had zien uiten. Het bloed uit zijn wang spatte op het geronnen bloed op mijn voorhoofd terwijl ik bleef duwen, waardoor we allebei door het geopende raam op het balkonnetje van nog geen halve meter diep terechtkwamen.

Er gebeurde iets merkwaardigs terwijl we daar wankelden, dertig meter boven de glanzend natte straat. Sydney stond met zijn knieholten tegen de stenen rand aan toen hij recht in mijn – Mokers – ogen keek. De tijd bleef even stilstaan, werd betekenisloos, zoals vaak gebeurt op zulke belangrijke momenten.

In dat eindeloze ogenblik werden zijn lichtgrijze ogen groot en dacht ik er herkenning in te zien. Misschien, nu de vergetelheid of de hel zo dichtbij was, projecteerde zijn schuldgevoel mijn werkelijke gezicht over het gehavende gelaat van Moker, want ik weet zeker dat zijn mond mijn naam begon te vormen en dat de angst in zijn ogen heel even plaatsmaakte voor een vraag.

Jim? Ik was ervan overtuigd dat hij dat wilde zeggen, maar toen verloor hij zijn evenwicht en tuimelde achterover.

De nooit uitgesproken vraag – als ik dat goed had – werd een luide schreeuw, die wegebde tot een gejammer van zelfmedelijden vlak voordat hij de grond raakte.

Het zacht ploffende – zompige – gekraak dat naar boven dreef, klonk afschuwelijk.

44

Ik stond te wankelen op het smalle balkonnetje. Al mijn kracht was nu echt uitgeput. De zachte motregen belandde op het hoofd en de handen van het lichaam dat ik een tijdje had geleend en nooit fulltime zou willen hebben. De revers van mijn regenjas flapperden in een windvlaag die ik zelf niet voelde.

Ik voelde me hol, net zo leeg als het omhulsel dat ik bezette. Waarschijnlijk waren alle herinneringen die Mokers afkoelende lichaam na het vertrek van zijn ziel nog had vastgehouden nu eindelijk opgebruikt. Deze huls, dit bewaarvat, deze gastheer had geen belang meer, behalve voor de mensen die later zouden schrikken van zijn lelijkheid en letsel.

Voor mij was het ook niet meer van belang.

Ik boog me naar voren, met mijn knieën tegen het stenen muurtje.

Ik had Moker niet meer nodig. Ik wilde eruit. Zijn karkas had me in elk geval een volgende moord helpen voorkomen. Alleen jammer dat Moker zelf die kleine rechtvaardige daad niet had verricht.

Het was te koud in dit lichaam, te leeg. Ik voelde bijna dat het vlees om me heen ontbond. Ik wilde mijn vrijheid.

Ik boog me nog verder over de glanzende, verlaten straat, mijn knieën raakten de voorkant van het muurtje niet meer, en toen ging ik Sydney achterna.

Vallen in het donker. Een lichaam dat loom tuimelt. Een trage afdaling. Zo traag dat je zou kunnen geloven dat een ontmoeting met de grond misschien niet zo onvermijdelijk is. Maar dat is het wel. Natuurlijk is het dat wel. Het duurt alleen langer dan je je kunt voorstellen.

En plotseling ben ik bang, ook al weet ik dat ik aan het einde van deze reis geen pijn zal hebben. Ik ben al dood, dus hoe kan ik pijn voelen? Bovendien is dit niet eens mijn lichaam. Misschien is het de schok waar ik bang voor ben. Of misschien laat mijn geest me weten dat wanneer je van grote hoogte op iets hards en massiefs valt, dat heel veel pijn zal doen. Waarschijnlijk duurt het maar een ogenblik – dat hangt ervan af hoe ver je valt – maar net als de val zelf kan dat ogenblik heel lang duren.

Er wacht iets op me in het laatste moment voor het einde van de reis. Mokers allerlaatste herinnering, en tegelijkertijd zijn eerste.

En ik ben hier eerder geweest, maar toen werd ik afgeleid door mijn eigen nood.

... chaos, beelden die door een pas ontstane geest wervelen, zonder orde, zonder herkenning totdat alles vertraagt, helder wordt, kalm wordt, een duidelijke herinnering...

Ik begrijp het. Dit is Mokers eerste herinnering. Zijn geboorte. Ik blijf vallen, omlaag zeilen, met mijn gezicht omhoog en met gespreide armen en benen.

... duisternis wordt lichter, rood, en dan te licht, ongevormde gedaanten bewegen voor me langs, zwevend, maar niet zoals ik voorheen heb gezweefd in de baarmoeder, enorme, ruwe handen onder mijn slijmerige en bloederige lichaam, een scheiding, iets wat breekt, de verbinding die me voedde, het plotselinge, vreselijke gevoel van verlies, mijn eerste verdriet, en dan geluiden om me heen, anders dan het constante bom-bom dat me altijd had getroost, dat is nu weg, vervangen door schellere geluiden die ik niet zo leuk vind, en die wazige bewegende vormen, helder en wit en roze, een ervan groter dan de rest, warme kleverigheid die van me af wordt geveegd, onaangename geluiden, kreten, een plotseling verstijven van de armen die me vasthouden, een niet-blije emotie die op de een of andere manier aan mij wordt overgedragen door de verstrakkende greep waar ik ongelukkig van word, nog meer roze vormen, amper afgetekend in mijn nog onscherpe zicht, handen die naar me reiken...

... aan iemand anders gegeven, een heerlijk gevoel, een gevoel van comfort en veiligheid, een genot dat tot voor kort normaal en altijddurend was, heerlijk om het terug te hebben, ook al is het niet helemaal hetzelfde, niet meer zo veilig als voorheen...

... plotseling een verschrikkelijk geluid, hoog, angstig, een gil...

... en een nieuw tafereel verdringt de veranderlijke dromen, een flashback uit een tijd die nog moet komen, een vrouw die ik ken ook al heb ik haar al vele, vele jaren niet meer gezien, de vrouw die me ter wereld heeft gebracht, staand bij een open voordeur, een afgetobde vrouw met een voortijdig gerimpelde, gelige huid, dradig haar met grijs erin en verkreukelde kleding, en ze kijkt me aan met afgrijzen en minachting en gooit de deur in mijn gezicht dicht – mijn arme, arme gezicht – en ik hoor haar schreeuwen aan de andere kant van de gesloten deur...

... ga weg!...

... ga weg!...

... en ik keer terug naar mijn geboorte en word aan diezelfde vrouw overhandigd, jonger nu, moe maar gelukkig... alleen kijkt ze naar me op dezelfde manier waarop ze jaren later naar me zou kijken, toen ik naar haar op zoek ging en ze schreeuwde en schreeuwde toen ze me op de stoep zag staan, het kind dat ze al die jaren geleden had gebaard, het kind dat ze had geprobeerd te vergeten, het kind waarvan ze zou moeten houden zoals elke moeder zou doen, zoals een moeder hoorde te doen, zoals een moeder van haar eigen kind móést houden... maar in plaats daarvan krijste ze, krijste ze...

... ga weg!...

... ga weg!...

... en nu diezelfde gil, alleen is dit de eerste keer, vlak nadat ik ben geboren, en het gekrijs maakt me doodsbang, hoewel ik geen besef heb van waarom dat zo zou moeten zijn... de vervormde geluiden om me heen waarvan ik niet eens weet dat het stemmen zijn omdat ik het leven nog niet heb ervaren, maar iets aan die geluiden verergert mijn angst, nu al vind ik deze nieuwe wereld niet fijn, nu al raak ik van streek, word ik bang, en dat gekrijs verscheurt voor altijd de tevredenheid die ik in de baarmoeder had gekend...

... haal het weg!...

... haal het weg!...

... en nu al heb ik geleerd wat afwijzing is.

Toen ik naast Sydney tegen de grond sloeg, braken alle botten in mijn geleende lichaam. Mokers achterhoofd, dat als eerste de grond raakte, brak open als een ei en ik voelde dat het brein geplet werd en er een paar klonters op het asfalt belandden. Organen werden van hun plek gerukt, de meeste scheurden, andere werden geplet. De longen die op weg naar beneden lucht moesten hebben opgenomen, knapten als te ver opgeblazen ballonnen. Maar het ergste was het geluid, hetzelfde zacht ploffende, zompige gekraak dat Sydneys lichaam had gemaakt toen het de grond raakte, alleen hoorde ik het nu van binnenuit, waar het luider en enger klonk. Ik voelde het verpletteren van weefsels en het breken en kraken van botten (nee, het deed geen pijn).

De botsing schudde me bijna uit Mokers lichaam, maar ik stuiterde alleen een beetje – of trilde mee, eigenlijk – voordat ik er weer in terugzakte. Ik kon voelen dat er nu niets meer in zat, geen herinneringen en geen functies meer. Nu was het in alle opzichten een leeg omhulsel en het werd tijd dat ik het losliet. Ik ging zitten, en het karkas bleef liggen.

Sydneys hoofd was pulp – anders dan Moker was hij met zijn gezicht tegen de grond geklapt – en er sijpelde een soort gelig spul met het bloed mee naar buiten. Zijn been stak in een komische hoek uit van zijn heup en zijn hand lag tegen zijn nek, met de handpalm en gekromde vingers naar boven en zijn elleboog verdraaid. Ik denk dat zijn maag was gebarsten, want onder zijn lichaam verspreidde een grote plas bloed zich over de natte straat. Hij werd in spurten groter, alsof het hart nog klopte, maar al snel werd het een gestage stroom, wat aangaf dat de laatste zwakke resten van leven het eindelijk hadden opgegeven.

Ik stond op en stapte uit Mokers lichaam alsof ik uit een gestrande kano stapte. Maar ik kon hem niet meteen verlaten, en ik weet niet goed waarom. Zijn lichaam had geen nut meer voor me en ik had mijn wraak gekregen. Niet dat ik daar enige voldoening bij voelde, trouwens, alleen maar een groot verdriet en iets van voltooiing. O, en medelijden. Diep medelijden met de onfortuinlijke Alec Moker. Ik dacht weer aan de flashback, die herinnering vlak voordat zijn lichaam het asfalt raakte, het moment van zijn geboorte, een begin dat zo traumatisch was geweest dat het nooit uit zijn onderbewuste was verdwenen ook al was het al zo veel jaren geleden. (Ik vroeg me af of alles wat er tijdens je leven gebeurde netjes werd weggeborgen, ergens onder de diepe lagen van je geest, nooit kwijt, nooit dood, maar teruggehaald op het moment van sterven. Bij mij was dat niet gebeurd, maar mijn overlijden was dan ook niet bepaald normaal te noemen.)

Ik draaide me om toen ik vanuit mijn ooghoeken ineens een schel licht zag. Er kwam een auto aanrijden, op hoge snelheid en met grootlicht aan. Ik hoorde politiesirenes, en nog twee auto’s kwamen uit een zijstraat aan de andere kant gescheurd. De duisternis en regen gaven die sirenes nog meer een gevoel van haast. Alle drie de politiewagens kwamen met piepende banden tot stilstand op de glibberige straat.

45

Een politieman in uniform sprong uit zijn auto en rende de laatste paar meter naar de twee gehavende lichamen op straat, terwijl aan de andere kant de twee rechercheurs die ik kende als Simmons en Coates (die laatste niemand minder dan Sydneys ex-zwager!) uit hun Volvo stapten en zich zonder veel haast naar de twee lijken begaven. Er stapten nog meer agenten in uniform uit de surveillancewagen, een Opel, die achter de Volvo was gestopt.

‘Jezus christus,’ zei rechercheur Coates op een onthutste fluistertoon terwijl hij naar de twee dode mannen aan zijn voeten keek. Hij hoefde bij geen van beiden naar een hartslag te zoeken om te verifiëren dat ze dood waren.

De politieman in uniform beging de vergissing om een kleine zaklantaarn uit zijn zak te halen en ermee op de hoofden van de twee dode mannen te schijnen. Het licht stuiterde toen hij plotseling zijn hoofd afwendde alsof hij moest overgeven. Simmons greep de pols van de politieman vast en hield de zaklantaarn stil, zodat hij de lijken goed kon bekijken.

‘Die ene moet Moker zijn, de gestoorde die we zoeken,’ zei hij zachtjes. ‘Die schade aan het gezicht komt niet van de landing op de grond. Er komt om te beginnen geen bloed uit, en dat gezicht is precies zoals Andrea True het beschreef. En die andere? Oliver Guinane, denk je?’

‘Ik denk van niet.’ Coates’ stem klonk aarzelend doordat zijn aanvankelijke schrik geleidelijk overging in shock. ‘Ik zie zo al dat hij niet zulke bruine krullen heeft als Guinane... Ik denk dat ik weet wie dit is.’ Hij wees met een bevende vinger. ‘Zie je die kapotte bril in het bloed bij zijn hoofd?’

‘Ja?’

‘Volgens mij is dat mijn contactpersoon bij het reclamebureau, Sydney Presswell, de financieel directeur. Hij was mijn zwager, tot mijn zus zich een paar jaar geleden van hem liet scheiden. Ik herken dat grijsgeruite pak; hij draagt het heel vaak. Andrea True zei dat Guinane vanavond met hem had afgesproken.’

Beide mannen, en een aantal politiemannen die er rondliepen, tuurden naar de lichten bijna boven in het gebouw.

‘Juist,’ zei Simmons op ferme toon, wijzend naar de mannen in uniform en vervolgens naar het balkon op de vijfde verdieping, waarvan de balustrade werd afgetekend door het licht binnen. ‘Drie van jullie gaan meteen naar boven. Dat is overduidelijk de verdieping waar die twee van af zijn gedoken. Kijk of er nog iemand anders is. Er zou ergens ene Oliver Guinane moeten zijn. Ja, precies, de vent die we hadden opgehaald voor een verhoor over de moord op zijn zakenpartner James True. Voor zover wij weten, is hij hier misschien ook wel verantwoordelijk voor.’ Hij gebaarde met zijn hoofd naar de lijken op de grond. ‘Dus doe voorzichtig, voor de zekerheid. Als je hem vindt, geef dan een gil.’

Hij wendde zich tot de agent die net nog had staan kokhalzen. ‘Jij, bel het bureau en zeg dat we zo snel mogelijk een paar mensen van de TR hier moeten hebben. En laat een ambulance komen. Ze zullen niks kunnen doen, maar ze moeten de lijken ophalen. En luister, sluit voorlopig beide kanten van de straat af. We verkleinen de afzetting wel weer als de belangrijkste punten zijn afgehandeld. Opschieten.’

De politieman in uniform liep naar de surveillancewagen, waar op dat moment een Ford Transit achter stopte. Nog meer mannen in uniform stapten uit het politiebusje.

Simmons pakte de elleboog van een agent die langsliep en wees naar de Hillman die voor het kantoorgebouw geparkeerd stond. ‘Doorzoek dat ouwe barrel daar. Breek maar in als hij op slot zit. Dat is de auto die we zoeken.’

‘Wat ik denk,’ zei Coates met een bleek gezicht in het schelle licht van de koplampen, ‘is dat die twee samen naar beneden zijn gekomen, als je naar de positie van de lichamen kijkt. Misschien hadden ze ruzie en zijn ze over het balkon gegaan.’

‘Ja, zou kunnen. Maar waarom zou Moker het op Presswell voorzien hebben?’

‘Guinane moet het doelwit zijn geweest, maar Sydney liep in de weg, of misschien probeerde hij zijn vriend te redden, of mogelijk was hij alleen in dat kantoor. Het was geen geheim dat we Guinane hadden opgehaald voor een verhoor over de moord op James True, dus misschien dacht Moker dat hij de copycat was. Andrea True zei dat Moker bij haar thuis aankwam kort nadat Guinane was vertrokken, maar misschien stond Moker al een tijdje langer bij een raam af te luisteren.’

‘Terwijl Guinane zijn vriendin vertelde waar hij naartoe ging,’ ging Simmons voor hem door, al klonk hij twijfelend.

‘Volgens mij is dat het. We weten dat Moker de seriemoordenaar was. Mevrouw True en haar kind ontsprongen de dans, dus toen maar die andere.’

Simmons schudde zijn hoofd en zette de kraag van zijn jas op tegen de regen. ‘Ik weet het niet. Hoe kon Moker weten waar het reclamebureau was?’

‘We vonden die telefoonboeken in de flat. Misschien had Moker het adres al opgezocht naar aanleiding van dat krantenartikel van een paar dagen geleden. Vergeet niet dat de naam van het reclamebureau en die van Guinane allebei waren onderstreept in de krantenknipsels waarin hij als verdachte werd genoemd. Net zoals het adres van True.’

De twee rechercheurs hadden kennelijk de krantenknipsels grondiger kunnen bekijken dan ik, al hadden ze dat dan wel heel snel gedaan.

Simmons klakte met zijn tong. ‘Nee, dat geloof ik niet. Te makkelijk. Ik wil dat er goed naar de achtergrond van die Sydney Presswell wordt gekeken, of hij nu je zwager is of niet.’

‘Ex-zwager,’ benadrukte Coates.

‘In alle opzichten, nu. Luister, er is iets aan de hand wat niet lekker rijmt met wat we weten. Ik wil meer achtergronden over Guinane, Presswell en True. Maar vooral Presswell, omdat hij degene is die je informatie over Guinane gaf. Ik bedoel, hij heeft Guinane echt de shit in geholpen.’

‘Oké, maar...’

Beide mannen keken opzij toen er een donkere Jaguar achter de andere politievoertuigen stopte.

‘O-o,’ zei Coates gelaten. ‘De chef is er.’

‘Ja, en hij heeft commissaris Newman bij zich,’ zei Simmons. ‘Ze hebben boven dus ook van onze doorbraak gehoord.’

Dit zou interessant moeten worden, dacht ik terwijl ik met mijn rug tegen een muur ging staan om de drukke politiemannen niet voor de voeten te lopen (hoewel dat natuurlijk niet uitmaakte, want ze zouden op een kort moment van desoriëntatie na niet eens merken dat ze tegen me op waren gebotst). Hoe moesten ze in godsnaam uitvogelen wat hier was gebeurd?

De twee hooggeplaatste politiemannen liepen met ferme tred naar de schijnbare plaats delict en knikten toen agenten salueerden en deden alsof ze het vreselijk druk hadden. De langste was hoofdinspecteur Sadler. De kleinere man (eigenlijk was hij helemaal niet zo klein; Sadler was gewoon heel lang) droeg een belangrijk uitziend, geperst donker uniform en had een keurig getrimde baard. Hij begroette de mannen met een scherpe tik van zijn bruinleren handschoenen tegen de met regendruppels bespatte klep van zijn pet.

Toen ze bij de twee rechercheurs waren, stelde Sadler hen voor. ‘Commissaris Newman, rechercheurs Simmons en Coates.’

De hogere officier knikte en wendde zich tot Simmons.

‘Geef eens een kort overzicht van het hoofdonderzoek en hoe het hiermee verband houdt.’ Met zijn handschoenen gebaarde hij naar de slachtoffers op de grond. ‘Ik neem althans aan dat ze op de een of andere manier met elkaar te maken hebben?’

‘We kregen een melding over de vrouw die eerder vanavond op het bureau in Paddington Green aankwam en stierf nadat ze de naam van haar belager had gegeven,’ vulde Sadler aan. ‘Niemand snapt hoe ze met haar verwondingen naar het bureau heeft weten te komen.’

‘Inderdaad, meneer,’ zei Simmons. ‘Ze was ernaartoe gelopen met een breinaald dwars door haar hart.’

‘Vertel verder vanaf dat punt,’ beval commissaris Newman ongeduldig.

‘Vanwege het moordwapen belde Paddington Green met de coördinatieruimte van de Yard, waar het onderzoek naar de recente seriemoorden loopt. Toevallig waren rechercheur Coates en ik daar aan het overwerken, en we zijn meteen naar Paddington Green gereden.’

‘En ze was al dood toen jullie daar aankwamen?’ vroeg hoofdinspecteur Sadler terwijl hij met een zure uitdrukking op zijn smalle gezicht naar de lijken keek.

‘Inderdaad, meneer. Ze had ook een heleboel ander letsel, wat erop wees dat de moordenaar haar van tevoren had mishandeld. Ze moet zich heftig hebben verzet, en ze was niet verminkt. We denken dat ze op tijd had weten te ontsnappen.’

‘En ze wees die Moker aan als degene die haar had aangevallen.’ Het was geen vraag van de commissaris, maar een vaststelling.

Sadler antwoordde. ‘Dat klopt. Ze was kennelijk nogal onsamenhangend – niet verbazingwekkend na alles wat ze had doorstaan – maar gelukkig was de naam wel duidelijk te verstaan.’

Simmons nam het weer over. ‘Mokers adres vinden was makkelijk. Geen strafblad, trouwens. Het adres stond in de kiesgegevens, en Swansea gaf ons het merk en kenteken van Mokers auto. We namen aan dat er een auto bij betrokken moest zijn omdat onze moordenaar vervoer nodig had om eerdere slachtoffers te verplaatsen naar een rustige plek en ze te verminken. Dat was de doorbraak waar we op wachtten: een nieuwe moord. Het kon natuurlijk weer een copycat zijn, maar deze keer dachten we dat we echt iets hadden. Er stonden drie “Mokers” in het telefoonboek, maar twee daarvan woonden in de buitenwijken. Wij hadden belangstelling voor de enige Moker in Londen, waar alle moorden waren gepleegd. We hebben voor de zekerheid ook mensen naar de andere adressen gestuurd, maar onze aandacht ging vooral uit naar het adres in Shepherd’s Bush. We wisten dat we goed zaten zodra we die flat binnengingen.’

‘Jullie hadden een huiszoekingsbevel, neem ik aan?’ vroeg commissaris Newman scherp.

‘Telefonisch aangevraagd, en afgeleverd terwijl we ter plaatse waren, meneer.’

Ik denk dat geen van de twee officiers wilde vragen of dat was voor of nadat ze de flat waren binnengegaan.

‘Maar we hebben geen schade aangericht bij het binnengaan, meneer,’ zei Coates snel, alsof hij hun gedachten kon lezen. ‘Op het raam zat alleen een grendel, en die was snel geopend met een creditcard toen er na aankloppen geen reactie kwam. Een agent klom naar binnen en deed de deur voor ons open. We kunnen altijd zeggen dat de deur openstond als het een probleem is.’

De commissaris staarde hem even strak aan, en als waarnemer die niet dol was op de groezelige kleine rechercheur genoot ik van Coates’ ongemak.

‘Vertel de rest maar, Simmons,’ zei Newman, die zijn blik verplaatste.

‘Ja, meneer. Nou, helaas troffen we Moker niet thuis aan, maar er lag daar voldoende bewijs om te weten dat we onze seriemoordenaar hadden gevonden. De TR kamt op dit moment die hele woning uit.’

Commissaris Newman knikte, en Simmons ging door.

‘We vonden krantenknipsels over elke moord en verminking tot nu toe, inclusief die van James True. We vonden ook een hele bos breinaalden in de kast, sommige al geslepen, en allemaal van hetzelfde merk als het moordwapen.’

‘Goed werk,’ zei Newman, die met zijn leren handschoenen in zijn handpalm sloeg. ‘Maar op welke manier heeft dat te maken met deze situatie?’ Nu gebaarde hij met zijn kin naar de lijken op de grond.

‘Ja, wat je me over de telefoon vertelde was me niet helemaal duidelijk,’ zei Simmons’ directe superieur, Sadler. ‘Je zei dat Moker bij het huis van James True was komen opdagen.’

Het was vreemd dat er op die manier naar me werd verwezen terwijl ik vlakbij stond (ik was bij de muur weg gestapt om hun gesprek beter te kunnen horen).

Terwijl Coates af en toe iets bijdroeg om zijn superieuren te laten weten dat hij er ook nog was, legde Simmons snel uit dat ze krantenknipsels hadden gevonden met foto’s van Andrea en Primrose en hadden gezien dat er een bladzijde uit het T-gedeelte van het telefoonboek was gescheurd. Meteen hadden ze – behoorlijk slim, vond ik – één en één bij elkaar opgeteld, waren naar mijn huis gereden en hadden daar een hevig geschrokken Andrea en Prim aangetroffen. Met wat Andrea had verteld, hadden ze alle surveillancewagens laten uitkijken naar Mokers Hillman, die uiteindelijk door een agent was gespot via een camera bij het huis van een diplomaat. De Hillman was maar twee straten bij het reclamebureau vandaan, en toen vermoedden Coates en Simmons (alweer bijzonder scherpzinnig van ze) dat Moker achter Oliver Guinane aan was gegaan, de man die had geprobeerd zich Mokers misdaden toe te eigenen.

Sadler onderbrak hem. ‘Is Guinane binnen?’ De lange man keek naar het licht op de vijfde verdieping en in een reflex deed de commissaris hetzelfde.

‘Dat weten we nog niet, meneer. Ik heb een paar man naar binnen gestuurd om te gaan kijken, maar die hebben zich nog niet gemeld. Ik wilde net zelf naar boven gaan toen u arriveerde, maar het leek me beter om u eerst bij te praten.’

‘Juist. Mooi. Laten we dan maar...’

De politieman die Simmons had opgedragen om Mokers auto te doorzoeken, kwam aanlopen met een voorwerp dat hij heel behoedzaam vasthield, gehuld in een grote zakdoek om het niet met zijn vingers aan te raken. Ik ging nog dichterbij en keek over Coates’ linkerschouder.

Sadler sprak de agent aan, die zijn superieuren niet had durven onderbreken.

‘Eh, een kleine hakbijl, meneer.’

‘Lag die in de Hillman?’ Simmons boog zich met zeer veel belangstelling naar voren.

‘Ja, meneer. Onder de bestuurdersstoel.’

Mokers verminkingsbijl. Die was ik helemaal vergeten. O, godzijdank had hij die niet bij zich toen hij mijn huis binnenkwam...

‘Ik had opdracht gegeven om Mokers voertuig te doorzoeken,’ zei Simmons tegen zijn beide superieuren.

Heel plotseling klonk het luide geloei van een ambulance; we hadden hem niet horen aankomen. De sirene werd afgezet terwijl de bestuurder wachtte tot een politieman het blauwwitte lint opzij hield dat al aan beide kanten over de straat was gespannen.

‘Ik hoefde niet in het voertuig in te breken, meneer,’ zei de jonge politieman tegen geen van de mannen in het bijzonder, terwijl hij trots de hakbijl omhooghield. ‘Hij zat niet op slot, en dit ding hadden we snel gevonden. Er zit een heleboel bloed op, zelfs op het heft. Nieuwe en oude vlekken. Zo te zien is hij nog nooit schoongemaakt.’

Simmons grijnsde breed, en hoewel ik Coates’ gezicht niet kon zien omdat ik achter hem stond, wist ik zeker dat hij ook grijnsde. Sadler glimlachte zuinigjes.

‘Goed gedaan, agent,’ zei de commissaris tegen de jonge politieman (Hoe oud was hij? Twaalf? Zelfs zijn helm was hem te groot). ‘Heel goed gedaan.’ (Gesproken als een echte leider.) ‘Stop maar in een zakje en geef hem aan de TR wanneer ze komen. Hoe heet je?’

‘Agent Kempton, meneer.’

‘Als je dat ding hebt overhandigd, ga dan door met de doorzoeking van het voertuig, kijken wat je nog meer vindt. En laat iemand je helpen, want ik wil twee man op die klus hebben.’

‘Al geregeld, meneer,’ zei Simmons snel, maar niet defensief. ‘De andere agent is nog bezig met zoeken.’

Commissaris Newman knikte tevreden.

‘Jawel, meneer!’ De jonge politieman salueerde en liep weg. Hij beende naar een surveillancewagen, ongetwijfeld om een plastic zakje te halen dat groot genoeg was voor de schat die hij had gevonden.

Simmons, en Coates waarschijnlijk ook, grijnsde nog steeds.

‘Nou, die hakbijl, samen met de breinaalden die jullie in Mokers flat hebben gevonden, verbindt alles volgens mij mooi met elkaar,’ merkte Sadler op om zijn twee rechercheurs te prijzen.

‘Behalve die andere man hier,’ zei commissaris Newman om hun pret te bederven. ‘Hoe zei je dat hij heette?’

‘Presswell,’ antwoordde Coates. ‘Sydney Presswell. We denken dat hij misschien in gevecht is geraakt met Moker. Syd... Presswell probeerde waarschijnlijk Guinane te redden, en toen zijn ze door het raam en over het balkon gevallen.’

‘Dat ontdekken we wel als Guinane inderdaad boven is,’ zei Simmons hulpvaardig. ‘Misschien is hij gewond, of bewusteloos.’

‘Dan kunnen we dat beter gaan uitzoeken,’ besloot Newman, die nog eens met zijn handschoenen in zijn handpalm sloeg alsof hij een punt achter het verslag van de rechercheurs zette.

Ik was inmiddels bijna mijn belangstelling kwijt. De feiten waren wat mij betreft duidelijk, en meer hoefde ik niet te weten. Ze zouden Ollie half buiten westen in ons oude kantoor vinden, en ongetwijfeld zou hij de politie van details voorzien zodra hij daartoe in staat was. Hij zou ze vertellen over Sydneys domme bekentenis, ze zouden onze achterbakse centenneuker natrekken – ja, zo dacht ik nu echt over hem, ook al had ik dat nooit eerder gedaan – en alle kleine discrepanties in de boeken aantreffen die sluwe ouwe Sydney nu niet meer kon wegverklaren. Daarna zouden ze in zijn achtergrond duiken en ontdekken dat hij schulden had, alimentatie moest betalen aan twee veeleisende exen en een derde toekomstige ex. Nadat ze met Oliver hadden gesproken, zouden ze ongetwijfeld Sydneys huis doorzoeken en zijn voorraad drugs vinden. Of misschien verlinkte een van zijn exen hem wel uit wraak; het is onmogelijk dat een vrouw het niet weet wanneer haar man aan de drugs is. Dat maakte hem allemaal nog niet per se een moordenaar, natuurlijk, maar hij zou alle geloofwaardigheid als fatsoenlijke, rechtschapen man verliezen. Dan zouden ze nog dieper gaan graven en meer vinden, daarvan was ik overtuigd.

Ollie? Die was niet schuldig aan moord, maar wel aan andere dingen. Ik kon hem nooit vergeven, maar plotseling gaf ik er niet zo veel meer om. Ik leek me te distantiëren van emotionele dingen zoals woede. Vreemd genoeg haatte ik Sydney niet eens omdat hij me had bedrogen en vermoord; ik vond hem alleen maar heel ziek. God, ik had zelfs medelijden met Moker.

Stel je voor dat je je de afwijzing van je moeder nog herinnert van toen je geboren werd! En daarna de rest van je leven niets dan afwijzing. Niets dan minachting en verstoting door de onwetende minderheid – een minderheid, maar nog altijd te veel – en krankzinnigheid veroorzaakt door je mismaaktheid. (Het leek erop dat mijn woede wegglipte, maar mijn mededogen juist sterker werd.) Ik had medelijden met de arme, arme kerel die had geprobeerd Andrea en Primrose te vermoorden, medelijden met iemand die al vier andere mensen had vermoord, ze had gebruikt en drie van hen in stukken had gehakt, en dat snapte ik niet, ik begreep niet waarom. Waarschijnlijk omdat ik glimpen van zijn leven had opgevangen en letterlijk van binnenuit zijn verdriet en pijn had ervaren. Maar aan de andere kant had ik ook zijn opwinding gevoeld, zijn zieke pret bij de verschrikkelijke dingen die hij had gedaan. Ik had de achterblijvende schaduwen van zijn zwarte ziel gevoeld; zo zwart dat het zelfs de goede zielen had afgestoten die zich in zijn smerigheid onderdompelden in een vergeefse poging om de man te beïnvloeden. Niets hier was menswaardig. Er was alleen maar ellendige duisternis en wrede boosaardigheid. Kon het kwaad volkomen zijn? Zonder ook maar iets glanzends in de modder? Dat had ik nooit gedacht, maar nu wist ik het niet meer zo zeker. Misschien zou Mokers ziel hoe dan ook kwaadaardig zijn geworden, ongeacht de toestand van zijn lichaam.

Maar goed. Tijd om te vertrekken. Er viel niets meer te horen, ik had het antwoord dat ik had gezocht. Ik moest naar huis, zelf kijken of het goed ging met Prim en Andrea. Mijn vrouw die me had bedrogen. Mijn dochter die niet echt van mij was. O, verdomme!

Ach, wat maakte het ook uit? Ik hield nog steeds van hen allebei. Ja, zelfs van Andrea. Ons huwelijk was dan misschien een leugen, maar we hadden mooie tijden gehad, geweldige tijden. (Misschien werd mijn liefde ook sterker om de ruimtes op te vullen waaruit de negatieve gevoelens nu wegebden.) En niets – helemaal niets – kon ooit mijn liefde voor Primrose wegnemen. Nee, dat kon niet veranderen.

Dus, tijd om te gaan.

Ik begon weg te zweven, niets merkend van de regen en de druk rondlopende politiemensen. Ik begon weg te zweven, maar toen hield iets me tegen, iets wat werd gezegd in het groepje waar ik bij had afgeluisterd. Iets wat Coates zei.

‘Ze had het bij sjaals breien moeten houden,’ zei Coates.

Commissaris Newman, die samen met hoofdinspecteur Sadler al een eindje in de richting van de kantooringang was gelopen, bleef abrupt staan en draaide zich weer naar Coates en Simmons om. De twee rechercheurs liepen zo dicht achter hen dat ze bijna op hun superieuren botsten.

Ik draaide me ook om en keek naar Coates.

‘Wat zeg je nou?’ vroeg de commissaris met een streng gezicht. Sadler keek verwonderd naar zijn rechercheur.

‘Wat zei je, man?’ Newman keek Coates met een stalen blik aan.

‘Eh, we vonden een hele stapel slecht gebreide sjaals toen we die woning doorzochten. Lange sjaals, allemaal donker. Een paar bollen wol en nog meer breinaalden. Ze moet een obsessie hebben gehad met naalden.’

Sadler viel hem in de rede. ‘Wat klets je nou verdomme, Coates? Wie is die zíj waar je het over hebt?’

‘Zij, meneer.’ Coates keek met een verwarde blik naar de donkere gedaanten die op straat lagen. ‘Moker.’

‘Moker?’ Dit kwam weer van Newman, met zijn wenkbrauwen opgetrokken maar een strak gezicht. ‘Wil je zeggen dat Moker...’ nu wees hij naar de lichamen, ‘dat Moker een vrouw is... was?’

‘Eh, ja, meneer.’ De rechercheur voelde zich duidelijk niet op zijn gemak. ‘Ik dacht dat u dat wist. Alexandra Moker. Dat was de volledige naam op de kieslijst en bij de kentekenregistratie. We hebben ook tampons in haar badkamer gevonden, maar verder niet veel vrouwenspullen.’

Ik was stomverbaasd. Ik bleef verstijfd staan terwijl de motregen door me heen viel. Moker was een vrouw geweest. Het was niet te geloven. Maakte het uit? Ja, voor mij wel. Op de een of andere manier maakte het de ellende die ze haar hele leven had doorstaan nog indringender. Noem me maar een sukkel, noem me maar ouderwets, maar ik had altijd groot respect – en een zwak – voor vrouwen gehad. Jong of oud, dik of dun, mooi of lelijk, ik had vrouwen altijd gekoesterd. Zelfs mijn moeder had mijn achting voor vrouwen niet kunnen wegnemen. Voor mij waren vrouwen kwetsbaar, ze hadden bescherming nodig. Dat is tegenwoordig niet meer politiek correct, ik weet het, maar ze zouden voor mij altijd het zwakkere geslacht blijven (fysiek, bedoel ik, niet mentaal of zelfs emotioneel). Ik zou altijd de deur openhouden voor een vrouw, altijd opstaan in de metro voor een vrouw. Geloof het of niet, vroeger stond ik meestal al op als er een vrouw of meisje ergens een kamer binnenkwam. Een anachronisme? Misschien was ik dat wel, maar ik ben er toch niet meer om me te laten uitschelden. Bovendien leken bijna alle vrouwen en meisjes die ik ooit had gekend mijn achting voor hen wel te waarderen.

Dat was waarschijnlijk de reden waarom het me zo hard raakte om te horen dat Moker een vrouw was. God, hoe was haar leven geweest? En had haar fysieke verschijning ál haar vrouwelijkheid verdreven? Ik bedoel, alleen al hoe ze liep! En ik dacht dat ze gewoon fors was toen ik haar blote borst zag! Wat was Gods grote plan met haar geweest? Mijn ziel voelde bedrukt. Ik kon me niet bewegen, dus moest ik meeluisteren toen Coates doorging.

‘Die telefoonboeken, trouwens,’ zei de rechercheur. ‘We vroegen ons af wat die daar deden toen we de flat doorzochten. Aangezien ze geen mond had, kon ze moeilijk communiceren, en er stond trouwens toch geen telefoon in de flat. De vrouw – weduwe – van James True vertelde dat Moker geen woord zei toen ze haar en haar dochter aanviel, dat ze alleen maar grommende en snuivende geluiden maakte.’

Sadler, die ongetwijfeld nog het nieuws over Mokers geslacht verwerkte – er zijn vast niet veel vrouwelijke seriemoordenaars geweest – sprak kortaf tegen Coates. ‘Waar wil je naartoe?’

Simmons redde zijn collega. ‘We vonden ook brieven in de flat die nog niet waren gepost. Dreigbrieven, allemaal verschillend, op elke envelop een ander adres, gericht aan mannen zowel als vrouwen. Wij denken dat ze er een soort kick van kreeg om die te versturen. Ze waren behoorlijk erg. Ziek, zou je kunnen zeggen. U weet wel, seksdingen.’

Newman en Sadler wilden geen van beiden dat hij daarover uitweidde, en Sadler maakte dat duidelijk. ‘Dat is zo wel even genoeg. Laten we naar binnen gaan en kijken of Oliver Guinane er is. Misschien ligt hij daar wel ergens dood.’

Zonder nog een woord te zeggen, allemaal schijnbaar in gedachten verzonken, behalve Coates die zachtjes begon te fluiten, liepen ze naar de voordeur van het kantoorgebouw. Toen ze door de glazen deuren van mijn vroegere reclamebureau naar binnen gingen, zag ik een van de agenten die Coates eerder naar binnen had gestuurd de lift uit komen. Hij salueerde naar de commissaris en begon de groep iets te vertellen, met zijn vinger naar boven wijzend, naar de kantoren daar. Ik hoopte dat ze Ollie hadden kunnen bijbrengen. Ik hoopte ook dat hij niet ernstig gewond was.

Hoewel ik me had omgedraaid om Newman en zijn rechercheurs naar binnen te zien gaan, stond ik nog steeds op dezelfde plek. Misschien was ik te zeer aangeslagen door de laatste onthulling in een heel traumatische week – en ik wenste echt dat het de laatste was.

Moker. Alexandra Moker. Een vrouw. Zelfs toen ik haar lichaam voor mijn eigen doeleinden had gebruikt, had ik er geen idee van gehad. Zou een koekoeksgeest het fysieke onderscheid tussen een mannen- en een vrouwenlichaam niet moeten kunnen voelen? Ik had echt geen idee, en op dat moment vond ik het ook niet zo belangrijk. Ik vroeg me alleen af waarom ik er zo vanzelfsprekend van uit was gegaan dat Moker een man was.

Ik dacht aan het mortuarium, eerder die dag... God, was dit nog steeds dezelfde dag? Oké, het was al na middernacht, maar het was nog steeds de avond van vandaag, wat mij betrof. Moker had in het mortuarium een vrouwelijk kadaver gemolesteerd; betekende dat dan dat ze lesbisch was? Maar diezelfde avond had ze het lichaam van een jonge vrouw overgenomen en was met die smeerlappen meegegaan voor seks. Er was ook een eerder vrouwelijk slachtoffer geweest. Mijn vermoeden was dat Mokers seksualiteit niets voor haar betekende omdat er waarschijnlijk nooit een mogelijkheid was geweest om met iemand naar bed te gaan, man of vrouw. Ondanks haar necrofilie had ik nog steeds medelijden met haar.

Het schoot me te binnen dat mijn verwarring over haar geslacht een veel eenvoudiger reden kon hebben. Toen ze in het mortuarium was aangekomen, had haar baas gevraagd wie zijn smerige schort in de autopsieruimte had laten slingeren, en haar collega had met zijn duim naar Moker gewezen en gezegd: ‘Alec.’

Maar hij had helemaal geen ‘Alec’ gezegd. Hij had ‘Alex’ gezegd, een afkorting van Alexandra. Zo had ik die foute conclusie getrokken, en bovendien had ik verwácht dat de seriemoordenaar een man was, net als de politie, trouwens. Ze liep zelfs als een man!

Mijn melancholie maakte plaats voor verdoving. Moker was in alle opzichten een monster geweest. Maar haar leven was één doffe ellende geweest, en zelfs haar geboorte was afgrijselijk. Het was geen excuus voor de weerzinwekkende dingen die ze had gedaan, maar... maar...

Ik zou hebben gehuild voor Alexandra Moker die nacht, maar ik had de laatste tijd al te veel gehuild.

46

Nadat ik was teruggegaan naar Primrose en Andrea om zeker te weten dat het goed met ze ging – ze lagen allebei te slapen in het grote bed van Andrea, de voordeur zat stevig op de grendel, een politieman hield buiten de wacht en de slaapkamerdeur zat ook op slot – ging ik weer ronddwalen. En dat ben ik sinds die tijd blijven doen.

Ik zweefde letterlijk als een verloren ziel door de stad, dag en nacht. Ik observeerde mensen, leefde mee met hun zorgen. Ik luisterde gesprekken en verhitte discussies af en keek zelfs toe als mensen met elkaar vreeën (dat laatste niet vanuit een perverse seksuele drang, want seks of verlangen speelden niet langer een rol voor mij, maar vanuit de wens om mannen en vrouwen op de meest intieme manier een band met elkaar te zien aangaan, een behoefte om hun relatie met elkaar op zijn sterkst te voelen, al voelde ik maar al te vaak alleen hun lust). Ik denk dat ik gewoon op zoek was naar liefde in deze droevige wereld en ja, ik vond het, en nee, het was niet zeldzaam. Ik zag het bij de meeste mensen, jong en oud – vooral bij die twee extremen, eigenlijk – en de tussenliggende leeftijd die ik zelf had gehad. Het klinkt afgezaagd, ik weet het, maar het was een grote troost voor me.

Ik ervoer alles op een nieuwe manier en elk detail had mijn belangstelling. Het was hetzelfde gevoel dat je onmiddellijk na je herstel van een serieuze, slopende ziekte hebt, alleen was dit honderd keer intenser. Ik zat in parken naar mensen te kijken die ingepakt tegen de kou langskwamen en voelde even hun emoties, hun gedachten. Ik keek vooral graag naar spelende kinderen op de speelplaatsen bij scholen, omdat hun ongebreidelde levenslust me diep ontroerde. Kon je hun kleurrijke en levendige aura’s maar zien.

Sommige dieren voelden aan dat ik er was, andere niet. Katten waren heel gevoelig voor mijn aanwezigheid, terwijl de meeste honden in de war raakten en bang werden. Vogels negeerden me nadrukkelijk als ik op een bankje in het park zat en kwamen dichtbij om insecten te vangen of broodkruimels op te pikken, maar ze kwamen nooit in mijn ruimte. Het leek wel alsof ze zich van me bewust waren, maar ik geen punt van zorg voor ze was. Ik was geen dreiging, en ook geen bron van voedsel.15*

*15 Dieren hebben trouwens ook een ziel. Ik heb die ziel het lichaam zien verlaten van honden en katten die waren aangereden (dat gebeurt veel in een stad) of wanneer ze een natuurlijke dood stierven (katten zoeken bijna altijd een rustig plekje op om te sterven, terwijl honden graag hun baasje bij zich hebben). Hun zieltjes stijgen niet op naar de hemel, maar net als de onze verdampen ze enkele momenten na het verlaten van het lichaam (als ze dat niet doen, als ze wegzweven in plaats van verdwijnen, dan is er een nieuwe geest ontstaan). Ja, er zijn ook geest-dieren. Het is hetzelfde met mensen, en daarom lijken geesten altijd melancholiek. Ze zijn namelijk verloren, snap je? Andere geesten, zoals mijn vader (dit hoorde ik allemaal van hem toen ik hem later weer zag) komen terug uit een andere dimensie, maar alleen voor een kort bezoekje. Hij was trouwens ook degene die me uitlegde hoe de zielen van dieren en mensen verdwijnen in plaats van op te stijgen alsof ze op reis gaan naar de hemel. De enige uitzondering, zei hij, zijn vogels. Hun zieltjes zweven wel omhoog, maar alleen omdat ze het daar het beste kennen.

Op een dag ging ik langs bij de Westminster Cathedral. Het moet een zondagochtend zijn geweest – inmiddels was ik echt alle besef van tijd kwijt – want er was een mis bezig. Toen ik later naar buiten liep, merkte ik dat ik was bevrijd van het schuldgevoel, de bagage – nooit een last, maar altijd zeurend aanwezig – die ik als katholiek (net als vele andere katholieken) veel te lang met me mee had gedragen. Ik had ontdekt dat pracht, praal en ceremonie niet essentieel waren voor het geloof, hoewel het ritueel en de symboliek voor veel mensen wel essentieel waren. Individueel of collectief aanbidden, het mocht allebei – natuurlijk was een combinatie van beide ideaal – en een persoon was vrij om zelf te kiezen, zonder overreding of voorschriften van lieden die zich opvoerden als spreekbuizen van God.

Ik weet niet hoe het kwam dat ik dat besefte, het was gewoon een omgekeerde openbaring die mijn geest louterde en mijn ziel verlichtte. Het ene moment stelde ik mezelf zonder succes naast de andere gelovigen en volgde respectvol de dienst, om voor de hand liggende redenen proberend dichter bij God te komen, en het volgende leek het alsof er een dichte wolk was verdwenen. Plotseling wist ik dat mijn manier, en de manier van miljoenen andere mensen, oké was. God was voor ons allemaal toegankelijk, zonder tussenpersonen.

(Er gebeurde wel iets heel moois tijdens de dienst. De aura’s van alle gelovigen breidden zich uit naar die van de mensen naast hen, en toen de dominee de hostie omhooghield, werden al die aura’s één. De gouden gloed was te puur en schitterend om recht in te kijken en ik moest mijn handen voor mijn ogen slaan. Stralender dan de zon was het, en heerlijk om erbij te zijn. Jammer dat de levenden dat niet kunnen zien.)

Ik bleef mensen naar huis volgen om te kijken hoe ze woonden, hing ’s avonds wel eens in een bar rond en zweefde eigenlijk gewoon van plek naar plek. Ik ben nooit meer naar een seance gegaan; ik wist dat ik me daar na de laatste keer ongemakkelijk bij zou voelen. Omdat het me zo veel pijn zou doen, bleef ik een tijdje weg bij Andrea en Primrose, en ook bij mijn moeder, maar dan om andere redenen.

Toen ik een keer een onderbreking inlaste tijdens het ronddwalen, ging ik naar een schilderachtige begraafplaats, misschien met het idee dat ik wat vriendelijke geesten zou tegenkomen. (Ik kwam nooit in de verleiding om mijn ‘rustplaats’ bij het crematorium te bezoeken. Er was daar geen graf van mij, alleen maar een kleine plaquette met mijn naam erop tussen vele andere aan een muur, met mijn as in een afgesloten nis erachter. Daar was dus niets sentimenteels te vinden.) Er stond een bankje langs een grindpad achter op de begraafplaats en daar ging ik zitten, uitkijkend over de vele grafstenen en tombes, engelen met gespreide vleugels, witte kruisen met korstmos erop, een of twee goed onderhouden graven en vele andere treurig verwaarloosde. Met zijn gotische mausoleums, grafzerken en wat monumenten had deze plek een rustige, broeierige sfeer, en die vond ik juist vredig in plaats van sinister.

Hier, hopend op een beetje rust van de harde buitenwereld, met de zon hoog aan een strakblauwe hemel, kwam mijn vader voor de laatste keer naar me toe.

Hij stond onder een kale oude eikenboom met zulke dikke takken dat ze een schaduw over hem wierpen. Ik weet niet hoelang hij daar al stond, want ik keek pas zijn kant op toen ik zijn blik voelde. Aanvankelijk was hij alleen een onstoffelijke schaduw te midden van andere, maar toen ik aandachtiger keek werd zijn omtrek duidelijker, hoewel zijn onderbenen en voeten onzichtbaar bleven.

Ik bewoog me niet, staarde alleen maar naar hem en vroeg me af of ik naar hem toe moest gaan. Na een tijdje kwam hij naar mij toe.

Toen hij me bereikte, was hij volledig gevormd, zozeer zelfs dat hij een levende man had kunnen zijn die een praatje kwam maken. Hij stond op het grindpad tussen de graven en glimlachte naar me. Hij droeg dezelfde kleding als de vorige keren dat hij aan me was verschenen: een ouderwets, ietwat gekreukeld double-breasted pak, een eenvoudig wit overhemd en een donkerrode stropdas. Voor het eerst merkte ik zijn schoenen op, bruine brogues met gaatjes in het bovenmateriaal; die waren ook een beetje gekreukeld, maar wel gepoetst.

‘Hallo, Jimmy,’ zei hij met een aangenaam hese maar zachte stem.

De zon stond achter hem, waardoor zijn witte haar een stralenkrans om zijn hoofd vormde en zijn gezicht moeilijk te zien was.

‘Jij bent het... pap,’ zei ik. Natuurlijk was het mijn vader.

‘Ja, ik ben het. Mag ik een poosje bij je komen zitten?’

Ik schoof een stukje opzij om ruimte voor hem te maken op het houten bankje. De vorige keren dat we elkaar hadden ontmoet, waren traumatisch geweest, en de laatste keer verschrikkelijk. Maar vandaag, in deze morbide maar vredige setting, voelde ik me volkomen bij hem op mijn gemak.

‘Deze keer kan ik je horen,’ zei ik toen dat feit tot me doordrong. ‘Je kunt rechtstreeks met me praten.’

‘Je bent dichter bij ons.’

Ik vroeg hem niet om uit te weiden. Ik bedankte hem voor zijn hulp op de avond dat Moker mijn gezin had aangevallen.

‘We waren zwak,’ antwoordde hij spijtig, hoofdschuddend. Nu ik hem bij daglicht zag (zijn beeltenis trilde maar af en toe), zag ik de gelijkenis tussen ons. Misschien zou ik er uiteindelijk ook zo zijn gaan uitzien als ik niet was gestorven.

‘Ik had vele zielen meegenomen,’ ging hij door, ‘in de overtuiging dat onze collectieve kracht dat arme beest zou verslaan.’ Hij zuchtte ongelukkig. ‘Maar toen we het lichaam bestormden was de ziel helaas zo smerig, zo boosaardig, dat we niet konden blijven. Het was te overstelpend, te beangstigend, te corrumperend. Het spijt me dat ik samen met de anderen ben gevlucht, maar we waren verenigd en ik kon me niet van hen losmaken.’

‘Jullie hebben ons tijd opgeleverd, en daar ging het om. Andrea had de tijd om zich te herstellen en met de pook toe te slaan.’

Mijn vader glimlachte weer. ‘We waren er nog steeds, al konden we niets nuttigs meer bijdragen. We probeerden je vrouw kracht te geven.’ Zijn gezicht werd serieus. ‘Maar weet je, wat je naderhand deed was heel dom.’

‘Dat ik Mokers lijk overnam, bedoel je?’

‘Je had besmet kunnen worden door het kwaad dat er nog in zat.’

‘Als dat er nog was, voedde het alleen mijn woede op mijn voormalige vriend. Misschien versterkte het mijn haat voor mijn zogenaamde vriend.’

‘Moord is nooit een oplossing.’

‘Begrijp je wat Oliver Guinane me heeft aangedaan?’

De geest knikte. ‘Toch is het verkeerd om naar wraak te verlangen.’

‘Huh! Volgens mij ben ik het grootste deel van mijn leven misleid. Zijn verraad met mijn vrouw was de laatste druppel. Ik had een breekpunt bereikt. En laten we eerlijk zijn, jij zette het balletje aan het rollen wat verraad betreft. Jij liet moeder en mij in de steek toen ik nog maar een kind was.’

‘Ik had alles uitgelegd in de brieven die ik je heb geschreven. Brieven die je moeder je nooit heeft laten zien.’

We staakten ons gesprek even toen er een oude dame over het pad aan kwam lopen. Ze was eind zeventig of begin tachtig, liep een beetje gebogen en droeg een oude jas met een verlepte kraag van nepbont waarin haar magere gestalte verdween (waarschijnlijk had hij haar goed gepast voordat ze begon te krimpen). Ze hield een plantje tegen haar vormeloze borst gedrukt. Toen ze langs het bankje kwam, lachte ze vrolijk naar mijn vader en onthulde een perfect bovengebit en het lege tandvlees van haar onderkaak.

‘Mooie dag,’ zei ze met een krassende stem die even vrolijk was als haar incomplete grijns.

Mijn vader glimlachte terug en zwaaide even. Zij liep door, misschien om te gaan kletsen tegen een overleden echtgenoot of een lieve vriendin die ze miste. Misschien ging ze vertellen dat zij binnenkort ook zou komen.

Maar ik was verwonderd. Ze kon mijn vader zien, maar mij niet. Hoe ironisch was dat? Hij was toch doder dan ik? Ik bedoel... Hoe zeiden ze dat ook alweer? O ja. Hij was ‘overgegaan’, terwijl ik nog aan de aarde gebonden was. Betekende dat dan niet dat hij doder was dan ik? Zou er niet een soort prioriteit moeten zijn? Ik zette het maar van me af.

Mijn vader scheen te hebben genoten van de korte ontmoeting met de oude dame, maar de flauwe glimlach verdween van zijn gezicht toen hij weer naar mij keek.

‘Jongen, je hebt de brieven gezien die je moeder jarenlang voor je verborgen heeft gehouden. Ik ben je regelmatig blijven schrijven, ook al kreeg ik nooit antwoord. Ik gaf het nooit op, maar uiteindelijk overleed ik.’

‘Maar je hebt mij... ons wel in de steek gelaten,’ bracht ik hem in herinnering.

‘Niet waar, ik heb jullie niet in de steek gelaten. Je moeder stuurde me weg.’

Ik schudde mijn hoofd. ‘Dat geloof ik niet.’

‘Het spijt me, maar het is waar. Je moet in de loop der jaren hebben gemerkt dat ze niet... nou, dat ze niet helemaal goed was in haar hoofd.’

Ik dacht aan de avond dat mijn moeder foto’s van mij verscheurde, en brieven van mijn vader die ik nooit had mogen zien, laat staan lezen. Ze had dat gedaan omdat ik haar ook had verlaten door te sterven. Geen enkel rationeel mens zou ooit zo reageren, en vooral niet met zo veel venijn en verachting.

‘Ja, ze kon wel een beetje nukkig zijn,’ zei ik.

‘Misschien wil je het gewoon niet toegeven. Een zoon hoort onvoorwaardelijk van zijn moeder te houden en haar te respecteren. Voordat jij werd geboren, maakte ze mijn leven al onmogelijk met haar eisen en voorschriften. Ik had een fatsoenlijke baan, maar zij was nooit tevreden met wat er binnenkwam, zij vond altijd dat ze haar hoge standaard had bijgesteld door met mij te trouwen; een hoge standaard die trouwens nooit had bestaan. Ze kwam uit een heel eenvoudig gezin, haar vader en moeder waren brave, gewone mensen geweest, haar vader postbode en haar moeder parttime schoonmaakster. Pas toen ze binnen een paar maanden na elkaar overleden, begon je moeder dat grootse air te krijgen. Ik denk omdat er niemand meer was om haar aan haar nederige afkomst te herinneren.’

Hij zuchtte en leek even in gedachten verzonken. ‘Ze had verkering met een redelijk rijke jongeman, een assistent-manager bij een grote winkelketen, met een vrij gefortuneerde familie. Hij maakte het na ongeveer een jaar uit omdat hij iemand anders had ontmoet. Maar dat jaar met hem, en alle mogelijkheden die er toen waren, wekten dat air en die verwachtingen bij haar. Ze nam genoegen met mij, maar kreeg daar bijna meteen spijt van. Ik zal je niet lastigvallen met de fysieke kant van ons huwelijk, maar later heb ik wel gezegd dat het een verrassing voor ons allebei was toen ze zwanger van jou bleek te zijn.’

Ik bleef zwijgen. Eigenlijk had ik niets te zeggen.

‘Toen jij kwam, werd ze nog moelijker. Niets was ooit goed genoeg voor jullie twee. Ze was niet tevreden met ons huis, vond dat we in een arbeidersbuurt woonden en wilde jou per se naar een particuliere school sturen. Ik deed mijn best, Jimmy, maar het was nooit genoeg.’

Zijn beeltenis vervaagde even, alsof zijn spijt de kracht had verzwakt die hij nodig had om fysiek te verschijnen. Toen keerde hij weer terug, als een polaroid die zich langzaam ontwikkelt.

‘Uiteindelijk werd het onmogelijk om met je moeder te leven, en ik was gedwongen haar een ultimatum te geven: accepteer hoe het is, wees tevreden met wat we hebben, of ik zou weggaan en jou meenemen.’ Hij lachte kort, droogjes. ‘Het leek wel alsof ik het deksel van haar waanzin had getild. O, ik bedoel niet dat ze klinisch krankzinnig werd, maar haar hysterie was angstaanjagend. Ze schreeuwde dat ik onmiddellijk moest vertrekken, dat ze me nooit meer wilde zien, dat ik mijn zoon nooit meer zou zien. Ze liet zich opzettelijk tegen meubels en muren vallen, waardoor ze blauwe plekken en schrammen opliep. Onze buren, mensen waar ze op neerkeek en die ze de moeite van het begroeten niet waard vond, belden uiteindelijk de politie. Ze dachten dat hun buurvrouw werd vermoord. Ze waren ook bezorgd om jou. Jij was nog maar een peuter, en heel bang. Je krijste het hele huis bij elkaar.’

Hij vertelde me dit met een bittere glimlach die zijn gezicht vervormde en ik probeerde het me te herinneren, maar dat lukte niet, ook al moest dat incident een traumatische indruk op me hebben gemaakt. Misschien wel zo traumatisch dat ik het in mijn onderbewuste had weggestopt. Het was mogelijk dat ik mijn vader destijds als de schuldige zag en dat mijn gevoelens voor hem voor altijd werden aangetast. Mijn moeder had me beslist in de loop der jaren ten opzichte van hem vergiftigd, en misschien was die verschrikkelijke dag wel de fundering voor mijn wrevel. Ik was nog veel te jong geweest om de situatie te begrijpen; ik wist alleen dat papa mijn mama overstuur had gemaakt, en daar moet ik hem om hebben gehaat. Had hij me niet zelf net verteld dat elke zoon van zijn moeder moet houden en haar moet respecteren?

‘De politie kwam, en natuurlijk had ík het gedaan. Ik hoopte dat de rust uiteindelijk wel zou terugkeren, dat we op dezelfde onaangename maar vertrouwde manier zouden doorgaan. Niet dus. De houding van je moeder werd met de dag erger, en uiteindelijk deed ik precies wat zij voortdurend zei dat ik moest doen: ik vertrok.’

Hij zuchtte nog eens. Zijn hoofd was weer naar mij toe gedraaid en ik zag niet alleen ellende op zijn gezicht, maar ook een diep verdriet. ‘Ik had geen keus. Ze zou jou nooit hebben laten gaan, en ik wist dat haar toestand alleen maar erger zou worden als ik bleef. Uiteindelijk vertrok ik omwille van jullie allebei. Het leven was onmogelijk geworden. Het spijt me, Jimmy. Ik probeerde echt om contact te onderhouden, maar uiteindelijk putte het me allemaal uit. Het enige wat ik kon doen, was brieven schrijven.’

Ik zweeg en verwerkte alles wat hij me had verteld. Al die verspilde jaren waarin ik wrok had gekoesterd tegenover een vader van wie ik dacht dat hij me in de steek had gelaten, gevolgd door minachting en uiteindelijk kille afstandelijkheid. Wat mij betrof had hij niet meer bestaan, en dat was nog voordat ik hoorde dat hij dood was.

‘Kun je me vergeven, jongen?’ Het verdriet was vervangen door een smekende blik in die lichtblauwe ogen. ‘Na mijn dood probeerde ik met je verbonden te blijven, maar dat is haast onmogelijk als je eenmaal bent overgegaan.’

Plotseling herinnerde ik me een specifiek gezicht tussen een menigte omstanders, allemaal met geschrokken en zorgelijke blikken vanwege de jongen die net van zijn motor was geslingerd, die met een geknakt been en een bloedend hoofd in de goot lag. Er was geen angst te zien geweest op het gezicht van mijn vader die dag, alleen maar medeleven.

En hier zaten we dan, twee geesten op een begraafplaats, de ene een veteraan, de andere een nieuweling (ik begreep het verschil tussen ons niet, maar ik voelde me geen echte geest). Vader en zoon. Herenigd. Weer samen, maar pas in de dood. Daar was ik dan in elk geval dankbaar om, en ik denk dat als we stoffelijk waren geweest, ik hem zou hebben omhelsd.

In plaats daarvan, en misschien om dat kinderlijke verlangen te verbergen, vroeg ik: ‘Maar waarom probeerde je me niet buitenshuis te ontmoeten? Waarom kwam je me niet opzoeken toen ik wat ouder was?’

Hij schudde treurig zijn hoofd. ‘Dat heb ik één keer gedaan. Ik ging naar je school en wachtte tot je naar buiten kwam. Helaas zag je moeder me en dreigde ze de politie te bellen. Ze zei dat ze zichzelf pijn zou doen, zoals eerder, en mij de schuld zou geven. Ze zei dat ze heel blij zou zijn als ik de gevangenis in ging.’

Jezus christus, dacht ik. Ik had altijd geweten dat mijn moeder een kreng kon zijn, maar ik had er geen idee van gehad hoe vals ze echt was.

‘In mijn brieven aan jou,’ ging mijn vader door, ‘stelde ik altijd tijden en plaatsen voor waar we elkaar konden ontmoeten, maar natuurlijk heb jij die nooit gekregen. De jaren verstreken, en op een dag besloot ik dat de gevolgen me gestolen konden worden en dat ik naar jullie huis zou gaan, gewoon zou aankloppen en me zou voorstellen. Je moeder zou wel schelden en tieren en de politie bellen, maar dan zou jij tenminste weten dat ik je niet was vergeten. Ik was vastbesloten om het te doen. Helaas overleed ik aan een beroerte voordat ik de kans kreeg.’

Ik nam het allemaal in me op, niet langer verward. Een bepaalde leegte, nooit erkend maar toch altijd bij me, was plotseling gevuld. Als alle recente onthullingen er niet waren geweest, had ik me misschien zelfs weer heel gevoeld.

‘Ik geloof dat ik het begin te begrijpen...’ zei ik, ‘papa.’

Zijn glimlach was nu anders. Het leek alsof hij eindelijk iets had gevonden waar hij heel, heel lang naar had gezocht, zowel bij leven als in de dood. Zijn glimlach was puur, onaangetast door smart uit het verleden.

‘Weet je, er zijn nog andere misleidingen geweest in mijn leven,’ vertelde ik hem, niet in staat terug te lachen. ‘Het betekent veel voor me dat ik nu weet hoe het echt zit, maar die andere... die andere...’

‘Misleidingen, zei je.’

‘Ja, dat lijkt me het juiste woord. Mijn moeder, mijn vrouw, mijn beste vriend, mijn zakenpartner... zelfs degene die het meest voor me betekent op de hele wereld, het kleine meisje van wie ik dacht dat ze mijn dochter was.’

Ik zakte naar voren, met mijn ellebogen op mijn knieën en mijn handen voor mijn gezicht. ‘Ik krijg het gewoon niet op een rijtje,’ zei ik. ‘Ik kan het niet allemaal bevatten.’ Mijn gezichtsuitdrukking was ongetwijfeld een mengeling van verdriet en woede toen ik mijn hoofd optilde en hem zijdelings aankeek. ‘Was er dan niemand trouw aan me?’ vroeg ik alsof hij het antwoord had of in elk geval de logica van alles wat er was gebeurd kon doorzien.

Hij sprak zachtjes. ‘Je mag je moeder gerust kwalijk nemen dat ze wreed was tegen ons allebei, maar je moet je woede wel temperen met medelijden.’

Ja, dacht ik. Medelijden, daar ben ik tegenwoordig toe in staat. Had ik niet ook medelijden gehad met Moker? Jezus, Moker! Zelfs die koelbloedige moordenaar was niet wat hij – zij – leek!

‘Je moeder is niet verantwoordelijk voor haar geestelijke problemen. In haar optiek had ik haar verlaten. Zij had me niet gedwongen te vertrekken. Daarna was ze altijd bang om jou kwijt te raken, en daarom zette ze je tegen mij op. Maar natuurlijk verliet je haar uiteindelijk toch, want je ging trouwen. En toen ging je dood. Dat heeft haar gebroken, en nu heeft ze het gevoel dat ze niets meer heeft.’

‘Maar Andrea en ik wilden haar niet buitensluiten uit ons leven. Die keus maakte ze zelf.’

‘Voor haar, in haar kwetsbare mentale toestand, was het de juiste keus om jullie buiten te sluiten, of dat in elk geval in gang te zetten. Het spijt me dat ik het zeg, maar het was voor jullie allebei het beste. Ze zou hebben geprobeerd je huwelijk te verwoesten.’

Ik schudde gefrustreerd mijn hoofd en leunde achterover.

‘Je moet accepteren wat ze is, jongen. Met acceptatie komt vergiffenis, en vergiffenis is nu belangrijk voor je.’

Die laatste opmerking kwam niet helemaal bij me binnen; ik zat nog te denken over ander verraad.

‘Weet je dat mijn vrouw me tijdens ons huwelijk ontrouw was?’

Hij knikte. ‘Het was niet helemaal haar schuld. Die andere man is anders dan jij, en hij heeft een sterke maar onverklaarbare macht over haar. Je zult het wel vreemd vinden, maar je vrouw hield op haar eigen manier van je.’

‘Dus dat geeft dan niet.’

‘Je hebt alle recht om verbitterd te zijn, maar dat is een sentiment waar niemand iets aan heeft. Al die woede van je vertraagt alleen maar je eigen vooruitgang.’

Wederom drong dat niet tot me door; in mijn geest zag ik alleen maar beelden van Andrea en Oliver, als gelukkig gezinnetje samen met Primrose.

‘Haar minnaar – mijn beste vriend en zakenpartner – is Prims vader.’ Ik keek uit over de begraafplaats omdat ik hem niet de volle intensiteit van mijn woede... mijn jaloezie wilde laten zien.

‘Voor Primrose zul jij altijd papa blijven. Ook als ze de waarheid hoort wanneer ze wat ouder is, zal ze zichzelf toch als jouw dochter blijven zien. Je moet de toewijding van dat kind niet onderschatten.’

‘Uiteindelijk zal ze me vergeten.’

‘Uiteindelijk zal haar liefde alleen maar zekerder worden. Ze zal nu om je rouwen, net zoals je vrouw om je rouwt, maar uiteindelijk zal hun pijn overgaan en worden vervangen door een herinnering die nooit meer bederft.’

‘Ik... Ik weet niet of ik dat wel kan geloven.’

‘Ga dan naar huis om ze nog een keer te zien. Maar slechts één keer, hoor. Je moet niet spoken bij je eigen gezin.’ Hij glimlachte weer, maar het was niet aanstekelijk. ‘Als je bij hen blijft, zullen ze langer in de rouw blijven. Ze zien je niet, maar je bent toch aanwezig, en ze zullen iets voelen wat ze niet begrijpen. Het zal hun pijn alleen maar moeilijker te dragen maken.’

‘Ik denk niet dat ik dat kan,’ zei ik somber. ‘Ik kan ze niet zomaar de rug toekeren.’

‘Je moet. Ga nog één keer terug. Dat helpt je misschien het te accepteren.’

‘Ik wil het niet accepteren. Ik kán het niet accepteren!’

‘Het zal niet lang duren voordat je je eigen melancholie beu wordt, en dan zal alles voor je veranderen.’

‘Oké. Ik hou nog steeds van Andrea, en ik zal altijd van Primrose houden.’

‘En dat is precies wat je zal helpen over je bitterheid heen te komen. In je huidige toestand zul je binnenkort pure liefde gaan ervaren. Liefde zonder jaloezie of passie, zonder partijdigheid of grenzen, een onbaatzuchtige liefde omdat het niet belast is met behoefte. Je zorgen zullen snel verdwijnen.’

‘Ik zou Oliver nooit kunnen vergeven wat hij me heeft aangedaan.’

‘Nee, maar vroeg of laat zul je het accepteren. Ik hoop voor jou dat het vroeg is in plaats van laat.’

‘En hem vergeven?’

‘Op acceptatie volgt vergiffenis.’

‘Je lijkt wel een dominee.’

Hij lachte hardop. ‘Zo klinken we allemaal, waar ik vandaan kom. Het is iets wat we moeten onderdrukken.’ Hij werd weer serieus. ‘Je had het over nog iemand door wie je was misleid.’

‘Sydney. Sydney Presswell. Hij was mijn zakenpartner en accountant. Maar Sydney deed meer dan me alleen maar misleiden. Hij was de smeerlap die me heeft vermoord.’

Mijn vader knikte alsof hij dat al wist.

‘Hij heeft ook geld van het bedrijf gestolen en een overname in gang gezet waar ik tegen was. Schijnbaar rommelde hij al jaren met de boeken.’ Ik slaakte een gelaten zucht. ‘Vroeger mocht ik hem graag. Ik was het niet altijd eens met zijn methodes en zakelijke voorstellen, maar ik vond hem een fatsoenlijke vent. Zo idioot ben ik... was ik.’

‘Goedgelovig?’

Ik keek hem aan en wilde protesteren, maar toen bedacht ik me. Droogjes zei ik: ‘Ja, daar komt het wel zo’n beetje op neer. Sydney bedonderde ons al jaren, en Oliver en ik hadden er geen idee van.’

‘Geen wonder dat je het gevoel hebt dat niemand trouw aan je was.’

‘Paranoïde? Dat wil nog niet zeggen dat ze het niet op je voorzien hebben.’ Een oud grapje waar we geen van beiden om lachten. ‘Maar weet je wat? Ik geef niks meer om Sydney. Raar, ik weet het, want hij was niet alleen een schurk, hij heeft me ook mijn leven afgepakt. Ik haat hem niet en ik vergeef hem niet. Eigenlijk voel ik ten opzichte van hem alleen maar een soort verdoving.’

‘Dat komt misschien doordat hij dood is.’

‘En ik heb hem vermoord. Vergelding, noem ik dat.’

‘Voel je het zo? Dat je jezelf gewroken hebt?’

Ik dacht daar even over na. ‘Nou... nee. Zoals ik al zei, ik voel helemaal niks.’

‘Dat is mooi.’

‘O ja? Ik vind het niet logisch. Hij bleek een ontzettende bedrieger, die zelfs iemand anders wilde laten opdraaien voor de moord op mij.’

‘Maar je hebt het geaccepteerd.’

‘Ik weet het niet. Zo zou ik het niet precies zeggen, denk ik. Laat ik het zo stellen: de moord en verduistering zitten me elke dag wat minder dwars.’

‘Je bereidt je voor.’

Ik keek hem scherp aan. ‘Waarop?’

‘Op het moment dat je dit allemaal achter je laat.’

Dat was geen schok. ‘Dus ik ben echt dood? Geen herhaling, ik kom niet terug, zelfs niet als iemand anders?’

Hij schudde zijn hoofd, en hij leek blij. ‘Je hebt geen lichaam meer.’

‘Kan ik niet... Kan ik niet een ander lichaam zoeken?’

‘Die zijn allemaal bezet. Je zou opnieuw geboren moeten worden om een nieuw lichaam te krijgen, en dan bevind je je op een andere tijd en plaats. Je zou je dit leven niet eens herinneren.’

‘Daar zou ik wel mee kunnen leven,’ verzekerde ik hem.

‘Ik vrees dat die keus niet aan jou is. Er is nog veel meer te leren aan de overkant, weet je. Veel meer.’

‘O.’ Ik nam niet de moeite om mijn teleurstelling te verbergen. ‘Hoe kom ik dan aan die “overkant”? Ik voel me hier nutteloos.’

‘Je boekt voortdurend vooruitgang.’

‘Dus ik ben een geest.’

‘Niet helemaal. In je huidige vorm ben je een geest op doorreis.’

‘Ik dacht dat dat hetzelfde was.’

‘Nee.’

‘Mijn lichaam is dood. Waarom moet ik hier dan nog rondhangen?’ protesteerde ik.

‘Je bevond je niet in je lichaam toen het overleed. Gelukkig.’

‘Gelukkig? Hoezo?’

‘Dat stelde je in staat om nog iets te doen voordat je deze wereld verliet. Iets belangrijks.’

‘De moordenaar vermoorden.’

‘Ze was gestoord.’

‘Maar haar gezicht...’

‘Haar ziel begón niet gestoord. Dat is veranderd door haar eigen wrok en haat.’

‘Waar is zij nu? Ik zag dat haar ziel haar lichaam verliet. Ik hoopte eigenlijk dat ze zou uitsterven, weet je, dat er niets van haar zou overblijven.’

‘Niet dat ze gestraft werd?’

Ik haalde mijn schouders op. ‘Ze was een vrouw. Als ze – ik bedoel haar ziel – totaal wordt weggevaagd, lijkt me dat redelijk genoeg. Ze was hier op aarde al voldoende gestraft. Ik vind niet dat ze nog meer hoeft te lijden.’

‘Ze hadden gelijk over je. Goedgelovig. Maar misschien is dat niet slecht. Het wijst op een bepaalde onschuld in je hart.’

‘Vertel dan maar.’

‘Alexandra Mokers ziel? Niets sterft ooit uit. Laten we het erop houden dat haar ziel een hele tijd niet meer in de buurt zal zijn.’

‘Ik begrijp het. Niemand wordt eeuwig gestraft.’

‘Er zijn uitzonderingen. Gelukkig voor die arme, verbitterde Alexandra hoort zij daar niet bij.’

‘Ik denk niet dat ik wil weten wat ervoor nodig is om helemaal weggevaagd te worden.’

‘Heel verstandig, Jimmy.’

‘Kunnen we het weer over mij hebben, mijn situatie?’

‘Je vertrek zal een geleidelijk proces zijn. Je hebt de kans om nog meer te ontdekken over de wereld waar je in hebt geleefd, en dat geschenk wordt niet velen gegeven.’

‘Heb ik even geluk.’

‘Het zal de moeite waard zijn. Maar eerst moet je mijn advies opvolgen.’

‘De nare dingen in mijn leven accepteren?’

Hij knikte. ‘Ga terug. Wees onpartijdig. Leer.’

Op dat moment kon ik geen verdere vragen meer bedenken, dus bleven we zwijgend zitten.

47

Omdat ik niet meteen mijn vaders advies wilde opvolgen, dwaalde ik nog een tijdje rond voordat ik terugkeerde naar mijn oude huis en de sombere flat van mijn moeder. Ik was me er maar al te zeer van bewust dat het me nog meer pijn en frustratie zou bezorgen als ik bij Primrose was en niet met haar kon communiceren. En ik was me er ook van bewust dat ik hen moest laten gaan, dat ik niet bij hen moest gaan spoken, dat het misschien de laatste keer was dat ik Prim en Andrea zou zien. Ik wist hoe pijnlijk dat zou zijn.

Dus zweefde ik een poosje rond.

De tijd begon almaar minder betekenis voor me te krijgen en ik ervoer steeds meer van die ‘black-outs’. Ik werd vaak wakker, als je het zo kunt omschrijven, op een andere plek dan waar ik het laatst was geweest. Aanvankelijk was dat desoriënterend, maar uiteindelijk wende ik eraan. Ik besefte dat ik altijd heel uitgeput was vlak voordat het gebeurde, ook al was ik maar een geest, en ik nam aan dat die black-outs gewoon een soort slaap waren, hoe onverwacht ook, die me de kans gaf om te verkwikken.

Meer dan eens kwam ik tijdens mijn dwaaltochten andere eenzame geesten tegen, maar ze leken niet te begrijpen wat ik was of zelfs bang voor me te zijn, alsof ik de geest was en zij menselijk. Ze schoten weg of verdampten en lieten me weer alleen.

Ik bezocht nog een paar kerken, omdat de rust daar me hielp mediteren, en ik mediteerde na verloop van tijd meer en meer. De nacht onthulde een aantal mysteries aan me over de activiteit die in de zonloze uren doorging. Ik begreep waarom geesten, zichtbaar of onzichtbaar, actiever zijn als het donker is: dat komt doordat ’s nachts de straten stiller zijn en de meeste mensen slapen, waardoor er minimaal contact is tussen de doden en de levenden. Het schijnt dat geesten heel timide zijn en vaak, niet altijd, zijn ze zich ervan bewust dat ze op de verkeerde plek zijn. Zoals ik al zei, niemand wilde contact met mij, en ik begon me een soort paria te voelen.

Terwijl ik onderzocht, verkende of gewoon observeerde voelde ik mezelf afzwakken; niet dat ik echt zwakker werd, maar ik raakte meer en meer ontkoppeld van de wereld die ik kende, maakte me ervan los. Ik bleef rondkijken, nog steeds met belangstelling voor alles om me heen, maar niet meer zoals vroeger.

Ik ging langs bij ziekenhuizen en bezocht de intensive care om zielen te zien vertrekken uit hun recent overleden lichamen. Sommige waren blij om te gaan, terwijl andere somber waren, misschien verward of ongelovig, en een paar hadden niet eens in de gaten dat ze dood waren. Er hing altijd een bijzondere, vreugdevolle straling om de blije heen, die hun overlijden accepteerden alsof ze al hadden geweten dat ze rust en tevredenheid zouden vinden. De zielen van mensen die hun situatie niet hadden voorzien, of die hun dood niet wilden accepteren, waren mat, grijs en lusteloos en bleven veel te lang bij hun lijk hangen. Maar geen van die latere uittochten was zo verschrikkelijk als die van Moker.

Ik heb trouwens nooit meer geprobeerd een ander vers kadaver binnen te gaan. Het idee stootte me nu af, en ik vroeg me af hoe het me twee keer was gelukt. (In het begin overwoog ik om permanent iemands leven over te nemen, hun leven te delen, weer stoffelijk te zijn, maar dat idee verwierp ik bijna meteen weer, om drie redenen: ten eerste zouden twee geesten in één hoofd bijna zeker tot krankzinnigheid leiden, ten tweede zou het extreem moeilijk zijn, en ten derde zou het verkeerd zijn. Héél verkeerd. Het zou diefstal zijn.)

Ik leerde een heleboel in die periode en kreeg inzichten die ik nooit voor mogelijk had gehouden. Het leven zelf begon eindelijk enige logica voor me te krijgen.

En dag na dag raakte ik steeds iets meer ontkoppeld van de wereld, trok ik me geleidelijk terug uit het bestaan dat ik had gekend.

Ik besefte dat ik naar huis moest terugkeren voordat het te laat was.

Eerst ging ik bij mijn moeder langs. Dat wilde ik achter de rug hebben. Het was dag toen ik aankwam, maar schemerig in de voorkamer vanwege de gesloten gordijnen, met een spleet van maar een paar centimeter waar licht door naar binnen kwam. Ze had vijf of zes kaarsen aangestoken, twee ervan op de lage salontafel voor de bultige leunstoel waar ik zo ongeveer in was opgegroeid.

Moeder zat naar voren gebogen in de leunstoel, met de polsen van haar verstrengelde handen op haar knieën. Anders dan de laatste keer dat ik haar hier zag, had ze enige moeite gedaan om netjes voor de dag te komen. Haar grijsbruine haar was geborsteld en overvloedig met lak bespoten, de beige blouse onder haar lichtroze vest was netjes gestreken, en de lange plooirok die ze droeg ook.

Er was verdriet in haar ogen te zien, maar ze waren niet gezwollen en ook niet rood; het leek erop dat ze uitgehuild was. Ik ging naast haar staan om te zien waar ze naar staarde.

Op de salontafel, met de twee kaarsen als schildwachten aan weerskanten, stond een kleurenfoto die in vier ruwe stukken was gescheurd maar met doorzichtig plakband weer aan elkaar was geplakt. Het was de foto van mij op de dag dat ik afstudeerde van de kunstacademie; mijn jonge, brede glimlach werd vervormd door de scheur over het midden van mijn gezicht, maar je zag de vreugdevolle verwachting in mijn ogen, de gretigheid om door te gaan naar de volgende opwindende fase van mijn leven. In de zachte gloed van de kaarsen leek de opstelling wel een klein altaar, en het schoot me te binnen dat dat misschien wel mijn moeders bedoeling was. Er was in elk geval geen woede te zien in de droevige ogen die mijn stralende gezicht bekeken, en ik zag er ook geen zelfmedelijden meer. In plaats daarvan was er een zachtheid die ik al vele jaren niet meer had gezien; sinds mijn kindertijd eigenlijk.

Lieten haar demonen haar na al die jaren eindelijk met rust? Ik wilde het graag geloven, maar mijn moeder was altijd onvoorspelbaar geweest. Dit was misschien een nieuwe, tijdelijke fase die ze doormaakte. Ik kon alleen maar hopen dat hij niet al te kort duurde.

Ik voelde mijn vroegere, ongecompliceerde liefde voor haar terugkeren, de natuurlijke, blinde toewijding van een kind, en ik besloot weg te gaan voordat het werd aangetast door herinneringen. Hoewel ik wist dat ze het niet zou merken, nog geen zuchtje tocht op haar wang zou voelen, bukte ik me en gaf haar een kus.

Door mezelf een mentaal beeld voor te schotelen van mijn huis, reisde ik daarnaartoe met alleen mijn gedachten. Een heerlijke, snelle vorm van transport.

Ik had verwacht dat Andrea alleen zou zijn en was van plan te wachten tot Primrose van school kwam. Toen ik hen allebei aantrof, besefte ik dat het weekend moest zijn; zo te voelen een zondag. Andrea lag op ons bed, en Prim zat in haar eigen slaapkamer op haar knieën voor het geel met roze poppenhuis dat we haar voor haar verjaardag hadden gegeven. Ze was druk bezig met het verplaatsen van haar ‘kleine mensen’ – plastic mannen, vrouwen, kinderen en dieren die de fantasiewereld bewoonden waar ze zo graag naartoe ontsnapte – in de verschillende kamers van het houten huis, terwijl haar eigen verbeelding ze een leven en een verhaal gaf.

Nadat ik had vastgesteld waar ze allebei waren, ging ik terug naar mijn vrouw. Ik keek naar haar mooie gezicht terwijl ze op bed lag en zag dat de prop gaas met pleisters, die over haar neus had gezeten toen ik na Sydneys dood even naar huis was teruggekeerd, nu weg was. Haar wangen waren ingevallen en haar ogen waren vochtig van de tranen. Ik hoopte dat dit de laatste waren, dat ze eindelijk uitgehuild was en dat dit alleen een moment van zwakte was, dat haar ergste verdriet achter de rug was. En ja, ik wist dat ze vreselijk om me had gerouwd; de matheid van haar aura had bewezen hoe uitgeput van verdriet ze was, en ik bespeurde de erbarmelijke toestand van haar ziel (ik was er de laatste tijd goed in geworden dat soort dingen te voelen).

Terwijl ik toekeek gingen naar ogen dicht, niet om te slapen, maar om zichzelf te verliezen in een herinnering. Op de een of andere manier wist ik dat het een herinnering aan mij was.

Ik zag wat ze in haar armen hield, tegen haar borst drukte. Het was een oude trui van mij, een donkerblauwe. Er stond een ingelijste foto op het nachtkastje, een plek waar hij nooit eerder had gestaan. Het was een familiefoto, vrij recent: ik met mijn arm om Andrea’s schouder en mijn andere hand plat op Prims borst om haar dicht tegen Andrea en mij aan te houden. We lachten allemaal en ik herinnerde me dat het niet alleen voor de camera was; we waren in Disneyland Parijs en hadden die hele dag bijna niets anders gedaan dan lachen.

Misschien wilde ik voorheen deels niet graag naar huis omdat ik vreesde dat Oliver er zou kunnen zijn. Hij was er niet. Ik bespeurde ook niets van hem bij Andrea zelf (en ik zei al dat mijn perceptie, of je zou het mijn intuïtie kunnen noemen, zeer acuut was geworden) en hoopte dat hij uit haar leven verdwenen was. Misschien had de shock van mijn overlijden haar van hem gezuiverd; misschien was ze door haar schuldgevoel gaan beseffen hoe achterbaks ze bezig waren geweest en dat liefde niet kan gedijen op schuldgevoel. Het kon zijn dat Andrea eindelijk Olivers ware aard had gezien: een leugenachtige, ijdele, overspelige cokesnuiver. Dat hoopte ik.

En ik hoopte ook dat ze zichzelf na verloop van tijd zou vergeven. Ik wilde dat ze in de toekomst weer geluk vond, geen ellende en eenzaamheid.

Ik boog me over haar heen en kuste haar voorhoofd.

Als laatste ging ik naar Primrose.

Ze zat nog steeds met het poppenhuis en haar plastic mensjes te spelen toen ik haar slaapkamer binnenkwam, en toen ze ineens over haar schouder keek, dacht ik dat ze me kon zien. Maar haar lieve gezichtje veranderde niet, en even snel ging ze weer door met spelen.

Ik liep naar haar toe, ging naast haar op de vloer zitten en keek naar haar profiel terwijl ze haar wereldje organiseerde en haar mensjes dingen liet zeggen. Vroeger was ik altijd gefascineerd door de toneelstukjes die ze ermee opvoerde, terwijl ik onopvallend toekeek van achter een krant als ze de hele productie beneden in de woonkamer opzette. Al vanaf haar vijfde legde ze een inventiviteit aan de dag die me bleef verbazen, en elke voorstelling veranderde in een simpel verhaaltje over moraliteit. Plastic kinderen (even groot als de volwassenen) die verdwaalden, die dingen pikten, berouw kregen en weer lief werden, de vaderfiguur die alweer te laat thuiskwam voor het eten maar beloofde niet meer zo hard te zullen werken (waar zou ze dat nou vandaan hebben?). Het is altijd heerlijk om te zien hoe je kind groeit en zich fysiek en mentaal ontwikkelt, en ik kon er geen genoeg van krijgen.

En nu zou dit mijn laatste kans zijn om me door haar te laten biologeren (vraag me niet hoe, ik voelde gewoon aan dat het zo was). Ik wist zeker dat mijn vader gelijk had toen hij zei dat ik door vast te houden, door bij hen te ‘spoken’, hun genezingsproces zou verstoren omdat ze onbewust mijn aanwezigheid zouden voelen en mijn dood niet zouden accepteren. De geest absorbeert soms etherische elementen die niet altijd worden doorgegeven aan het brein; maar zulke berichten of onbewuste percepties gaan nooit verloren en hun invloed is vaak merkbaar.

Ik zag dat Prim, net als haar moeder, een foto op haar nachtkastje had staan. Maar hier stonden alleen wij twee op, Prim en ik, wang tegen wang en allebei met een brede grijns.

Ik bleef een tijdje bij haar zitten (ik wist dat het een tijdje was, want toen ik uit het raam keek stond de zon een stuk lager aan de hemel). Het moest nu gebeuren, dacht ik. Langer blijven zou het alleen maar moeilijker maken om te vertrekken.

Ik probeerde het hartzeer dat dreigde mijn wilskracht te ondermijnen van me af te zetten, boog me op mijn knieën naar voren, legde mijn armen om Prim heen en raakte met mijn lippen haar zachte wang aan.

Toen ik haar kuste, schrok ze. Ik ging scherp achteruit omdat ik haar niet bang wilde maken. Ze keek even recht naar mij, maar toen ging haar blik langs me heen. Ze draaide haar hoofd heen en weer en keek achter zich. Even stond haar gezicht onthutst en toen, met glanzende lichtbruine ogen, veranderde dat in verwondering.

‘Papa?’ fluisterde ze vol ontzag.

Tranen met tuiten vertroebelden mijn zicht. Ik wist dat ze me niet kon zien, en dat ze me niet zou horen als ik sprak. Toch zei ik: ‘Ja, Prim. Ik ben het, papa.’

Geen herkenning in haar ogen, geen teken dat ze mijn stem had gehoord. Zoals ik had geweten. Ik was geen echte geest.

Ze keek fronsend nog eens om zich heen. Toen zakte ze in kleermakerszit op de grond en dacht na. Er was nog steeds verbazing op haar onschuldige gezichtje te zien, maar gelukkig geen angst.

Ze glimlachte en keek naar onze foto bij haar bed.

Ik glimlachte ook.

48

Dus dat is mijn verhaal. Ik hoop dat je het een beetje interessant vond.

Misschien ben je straks, als je wakker wordt uit je buitenlichamelijke droom, alles vergeten wat ik je heb verteld. Ik weet dat ik ook vaak dromen vergat toen ik nog leefde.

Het punt is: geloof je me? Vraag jezelf dan maar eens af waarom ik zou liegen. Ik heb te veel tijd met je doorgebracht om onzin te verkondigen. Het was donker toen we elkaar toevallig ontmoetten, en nu wordt de hemel in het oosten al lichter. Het maakt trouwens niet uit. Je vertrouwt me, of je vertrouwt me niet. Dat is aan jou.

Je vraagt je misschien ook af waarom deze verhalenverteller is overleden maar zijn ziel niet naar de plek is gegaan waar de meeste zielen naartoe gaan. Daar ben ik zelf nog niet helemaal achter, maar ik zal je vertellen wat ik denk.

Ten eerste zat mijn ziel niet in mijn lichaam toen ik overleed... toen ik werd vermoord.

Ten tweede had ik nog wat werk te doen in deze wereld voordat ik vertrok. Ik moest meer moorden voorkomen, omdat Moker slachtoffers zou zijn blijven maken tot ze werd gepakt. Daarom bevond ik me aan het begin van dit hele verhaal ineens in Mokers kelderflat. Het lijkt erop dat een Hogere Bron – zo noemde mijn vader het tenminste toen we elkaar voor het laatst spraken – me daarheen leidde. De rest was aan mij.

En ten derde gaf mijn ongebruikelijke status me de mogelijkheid om over mezelf en het leven te leren. Ik vermoed dat veel andere zielen diezelfde kans krijgen voordat ze overgaan, maar natuurlijk weten de levenden dat niet. In mijn onstoffelijke gedaante – mijn astrale lichaam, zo je wilt – zonder vlees en bloed en alle ongemakken die ermee gepaard gaan, was ik puur geest zonder lichamelijke afleidingen. De buitenzintuigelijke gave die we allemaal hebben, maar die slechts een enkeling gebruikt, was ongebonden, mijn psyche was bevrijd. Is bevrijd, moet ik zeggen, want het is nog steeds zo.

Ik begin meer te begrijpen en te waarderen van het leven op deze planeet. Niet alles natuurlijk, maar veel meer dan voorheen. Ik zal je niet vervelen met het cliché dat liefde het allerbelangrijkste is, hoewel dat een grote rol speelt in ons begrip en een nog grotere rol op onze volgende halte. Er is me verzekerd – door mijn vader – dat me iets heerlijks wacht, maar dat is alles wat hij zei. Nee, we zijn hier op aarde om acceptatie te leren. Ja, inderdaad, acceptatie. Acceptatie van alles wat het leven je voor de voeten gooit. Al het goede, al het slechte, álles. Dat betekent niet dat je niet werkt – of vecht – om slechte dingen te verslaan of goed te maken, maar soms hebben we er gewoon geen controle over. En dan móét je accepteren; je hebt geen andere keus.

Mijn vader zei dat acceptatie leidt tot vergiffenis, wat volgens hem van essentieel belang is voor je progressie, maar ik geloof niet dat het helemaal zo simpel is – voor ons, althans. Geloof me, ik wéét dat het niet simpel is. Ik denk dat acceptatie kán leiden tot vergiffenis, maar voor de meeste mensen is dat te moeilijk. Hoe accepteer je een tiran, een pedofiel, een verkrachter, een moordenaar? Ik moest die laatste accepteren, hoewel ik mijn best deed om de moordenaar tegen te houden. Maar het maakt mij niet meer uit. Ik kan objectief zijn – en vergeven – omdat ik niet langer deel uitmaak van dat alles. Want uiteindelijk, in het grotere geheel, zijn de ongelukkige momenten in dit leven niet zo belangrijk vergeleken met wat erna komt: de heerlijke dingen die ons allemaal wachten.

Wat me heeft geholpen het een beetje te begrijpen, is deze geleidelijke ontkoppeling van de wereld die ik altijd heb gekend, de plek waar jij nu leeft. Jaloezie, bedrog, woede, materialisme, het is allemaal onbelangrijk in het grotere geheel, en het wordt onbeduidend wanneer je zelf eenmaal vrij bent van die imperfecties. Daarom heb ik Andrea, Oliver en Sydney vergeven. En mijn moeder ook. Wat mijn vader betreft, het blijkt dat daar niets te vergeven viel. Ik heb de emotionele pijn die ze me hebben bezorgd geaccepteerd. Dat is niet eenvoudig, maar hoe meer mijn aanwezigheid hier afzwakt, hoe eenvoudiger het wordt.

De enige persoon die ik nog niet volledig heb vergeven, ben ik zelf, omdat ik ook enkele van die imperfecties en tekortkomingen had die ik opnoemde. Maar daar werk ik aan.

Weet je, zelfs Alexandra Moker had haar mismaaktheid moeten accepteren, maar helaas corrumpeerde die – en haar leven vol afwijzing – haar geest en ziel. Ik denk dat ze nog wel een nieuwe kans krijgt, maar dat is niet meer dan een vermoeden.

Ik verwacht niet dat ik hier nog lang ben. Dat geeft niet. Ik heb een hoop gezien. Ik ben eindelijk naar het platteland geweest, en ook al neem ik meer afstand van deze wereld, de schoonheid van de natuur beneemt me nog steeds de adem (alweer figuurlijk gesproken).

Ik heb uren doorgebracht in kunstgalerieën om echt naar schilderen en sculpturen te kijken, ze echt in me op te nemen en voor het eerst werkelijk de bedoelingen van de kunstenaar te doorzien.

Ik heb beroemde oude gebouwen bekeken en een paar spectaculaire nieuwe, en ook museums, om inzicht te krijgen in andere tijden, andere beschavingen.

Ik ben weer naar het paleis gegaan om de koningin te zien; de eerste keer was ze er niet. Dat was heel saai, en beslist niet het soort leven dat jij en ik zouden willen, geloof dat maar.

Ik heb bij het parlement gezeten en geloof me, de meeste ministers zijn precies zo lui en puur met hun eigenbelang bezig als wij denken.

Op een donkere, mooie avond probeerde ik de sterren te bereiken, maar ik kwam niet eens zo hoog als een helikopter kan vliegen. Iets trok me terug, en ik wist dat het niet de zwaartekracht was; het leek alsof ik mijn grens had bereikt en mijn wilskracht me niet verder kon brengen. Maar ik zag sterren en planeten zoals ik ze nooit eerder had gezien, triljoenen sterren en planeten, stuk voor stuk oogverblindende juwelen.

Ik heb over onze wereld uitgekeken vanuit een nieuw perspectief en ik kan je verzekeren dat hij schitterender is dan je je kunt voorstellen.

Nu raakt mijn tijd op.

Ik voel dat ik langzaam verdwijn, dat mijn geest geleidelijk losraakt van deze plek. Kijk maar naar mijn arm: hij is bijna transparant. En ik zie hoe je naar me tuurt, waardoor ik vermoed dat de rest van mij ook verdwijnt. Dat geeft niet. Ik denk dat ik klaar ben om te vertrekken.

Ben ik bang? Aanvankelijk leek mijn bestemming angstaanjagend, maar nu niet meer. In feite wil ik graag verder. Er liggen nog vele antwoorden aan de overkant, en meer mysterie. Ik weet dat, want ik ben niet alleen veel gevoeliger geworden voor deze wereld en wat die betekent, maar ik begin al iets te bespeuren van de volgende. Ik denk dat die ervaring ongelooflijk wordt.

Het was fijn om je te ontmoeten en mijn hart zo te kunnen luchten. Het zal me helpen de pijn te vergeten. Jij bent de enige met wie ik heb kunnen communiceren tijdens mijn dwaaltochten, dus bedankt voor het luisteren. Geesten heb ik ontmoet, ja, maar geen buitenlichamelijke geesten zoals jij. Bovendien wilden ze nooit praten. Ik zag Moker een keer toen ze nog leefde, en zij zag mij, maar dat was niet hetzelfde als dit. Er was geen contact. Ik vind trouwens wel dat ik je moet waarschuwen voor de BLE’s – kijk maar wat er met mij is gebeurd – maar ik weet dat je geen keus hebt. Ga alleen niet te ver bij je lichaam vandaan, oké? En als het enigszins kan, laat het dan altijd op een veilige plek achter.

Weet je, het gevoel dat ik bij dit leven vandaan word getrokken is sterker geworden terwijl ik met je zat te praten. Ik denk dat ik misschien sneller vertrek dan ik had verwacht.

Zorg goed voor jezelf en denk aan wat ik over acceptatie zei. Het kan veel dingen oplossen. En wederom, wees voorzichtig in je buitenlichamelijke toestand, want je laat je lichaam heel kwetsbaar achter. Misbruik je gave niet, gebruik het voor goede dingen of helemaal niet. Leer elke dag bij en behandel je lichaam als de tempel die het is. Behandel het met eerbied, want het is kostbaarder dan je beseft. O, en ik hoop dat je het niet erg vindt dat ik af en toe een beetje van het verhaal afdwaalde. Ik dacht dat je die dingen misschien ook interessant zou vinden. Bovendien had ik al heel lang niet meer de kans gehad om zo te praten.

Oké. Ik moet gaan. Nog een paar dingen bekijken voordat het te laat is. Nog een paar dingen begrijpen.

Pas goed op jezelf. Verwaarloos je lichaam niet. Koester het.

Hé, jij vervaagt ook. Je lichaam wil je terug. Probeer iets te onthouden van wat ik heb verteld... misschien heb je er wat aan.

Hou je goed.

Ik zie je uiteindelijk wel weer...

Op een andere ple—