Penninc en Vostaert

De Roman fan Walewein

oerset troch Klaas Bruinsma

neffens de útjefte fan:
Dr. G.A. van Es:
De Jeeste van Walewein en het Schaakbord,
printe by W.E.J. Tjeenk Willink, Zwolle, 1957

Colofon

ESBN: 978 90 8954 255 7
1e druk 2010
© 2010 Penninc en Vostaert
© Fryske oersetting Klaas Bruinsma, 2010

Exemplaren zijn te bestellen via de boekhandel
of rechtstreeks bij de uitgeverij:
Uitgeverij Elikser B.V.
Ossekop 4
8911 LE Leeuwarden
Postbus 2532
8901 AA Leeuwarden
Telefoon: 058-2894857
www.elikser.nl

Vormgeving omslag en binnenwerk:
Evelien Veenstra

Dizze útjefte waard mei mooglik makke troch de provinsje Fryslân

Niets uit deze uitgave mag worden verveelvoudigd, opgeslagen in een geautomatiseerd gegevensbestand en/of openbaar gemaakt door middel van druk, fotokopie, microfilm of op wat voor wijze dan ook, zonder voorafgaand schriftelijke toestemming van de auteur en de uitgeverij.

This book may not be reproduced by print, photoprint, microfilm or any other means, without written permission from the author and the publisher.

Penninc en Vostaert

De Roman fan Walewein

oerset troch Klaas Bruinsma

neffens de útjefte fan:
Dr. G.A. van Es:
De Jeeste van Walewein en het Schaakbord,
printe by W.E.J. Tjeenk Willink, Zwolle, 1957

Ynlieding

De Roman fan Walewein is de grutste Arturroman fan de midsieuske literatuer yn de Nederlannen. It grûnpatroan is in keatling fan trije “kweesten” (speurtochten) dêr't Walewein, de heit fan alle aventoeren, ta útdage wurdt. Hy moat bemasterje it swevende skaakboerd, it swurd mei de twa ringen en – de klimaks – in breid foar de kening. De lêste giet krekt op tiid dea, dat ús held Walewein kin Isabelle as syn eigen leave frou winne.

De twa auteurs: Penninc (70%) en Vostaert (30%) ha der in spannend gehiel fan makke, dat nettsjinsteande gâns bluodrige gefjochten, mear as in spektakelstik wurden is.

Dapperheid en eare, leafde en trou en falske listen spylje in rol yn dit bûnte, bytiden magyske byld fan de “hoofse” ridderskip yn de midsieuwen.

1. De hanskriften

De Roman fan Walewein is mar ien folslein hanskrift fan bewarre. Dit hanskrift, neamd L, berêst yn de bibleteken fan de Maatschappij der Nederlandse Letterkunde ûnder nûmer Hs. 195 II.

It is net de oarspronklike autograaf, mar in ôfskrift, in kopy. Letter binne fragminten ûntdutsen fan in oar hanskrift, sa'n 400 rigels. Dit berêst yn Gent, wurdt dêrom neamd manuskript G. It hanskrift L is troch twa hannen skreaun (twa ôfskriuwers). De skieding leit by 5.784; dit is û.o. te sjen oan de stavering en it gebrûk fan lêstekens.

Dit hanskrift datearret fan likernôch 1350; it is ta stân kommen mear as 50 jier neidat Penninc en Vostaert har wurk skreaun ha. En de lêste kopiïst seit: “Dit boek is delskreaun yn it jier teld trettjinfyftich”.

2. De twa auteurs

De Roman fan Walewein is dus it wurk fan twa dichters, t.w. Penninc en Vostaert. Ofsjoen fan har nammen, dy't wy kenne út ’e prolooch en de epilooch fan de tekst, witte wy neat mei wissichheid fan har. Miskien kamen hja út West Flaanderen, miskien wienen it “klerken” oan it hof fan de greve fan Flaanderen yn de twadde helte fan de 13e ieu.

Penninc is it ferhaal begûn. Mar hat er de yntrige, de opset fan de hiele roman betocht? En wêrom skriuwt er:

“Hie ik it fûn yn Frânske taal

’k die jim yn ’t Nederlânsk ’t ferhaal.”?          r 4 en 5

En wêrom seit Vostaert:

“It Frânsk ferhaal dielt mei: it boerd (it skaakboerd) sette de seal alhiel yn gloed.”          r 11.142. en 11.143.

Dit wiist derop, dat it ferhaal dochs net oarspronklik is, mar in Frânske boarne hat, dy't hja ferwurke ha ta de ridderroman. En wêrom hat Penninc syn wurk net foltôge? Wie it him te mânsk op ’e lange doer of hie er morele beswieren tsjin al dy bluodrige gefjochten of de seksuele moraal? Of is er siik woarn en ‘gewoan’ deagien? Allegear fragen sûnder antwurd. Wij kinne hjirfan allinne sizze wat Vostaert oan de ein seit:

“Penninc, dy't dit gedicht skreaun hat
hat net bot wiis west yn syn brein,
dat er ’t ferhaal net brocht ta d’ ein.
Pieter Vostaert hat dit op ’t krektst,
sa goed er koe, neffens de tekst
fuortset, troch Penninc al beskreaun.
Mar wie ’t ferhaal sa efterbleaun,
it hie my muoid. Om't d’ ein ûntbrekt,
mien ’k dat men net mei eare sprekt
oer d’ earste dichter. ’t Skreppen en
syn arbeid soenen sa ferlern
gean, neat mear wurdich as twa kearsen.
Sa'n trijentritich hûndert fersen
hat Piter neffens syn talint
yn sljocht rym jit by dichtsje kind.”         (r. 11.173 – 11.188)

Hjirút blykt net, dat Vostaert beskikt hat oer it ûnfoltôge wurk fan Penninc of fierder wurkje koe op dy syn oanwizings. Mar wol blykt, dat Vostaert Penninc in ferwyt docht: it wie dwaas dat Penninc de roman net ôfmakke hat. Sels hat er 3.300 fersrigels skreaun. Dan moat de skieding lizze by 11.200 – 3.300 = rigel 7.900 likernôch. Guon learden sizze: 7.840.

Der binne dúdlik ferskillen yn styl te fernimmen tusken de twa skriuwers. Penninc is kalmer en wiidweidiger as Vostaert, de lêste is heftiger en fûlder yn syn beskriuwings en brûkt ek mear frjemde, d.w.s. oan it Frânsk ûntliende wurden.

Grut ferskil is der tusken de twa dichters yn de beskriuwing fan it hof en it fermidden fan de adel. Penninc is hjiryn tige wiidweidich en troch syn sketsen fan feesten bringt er ôfwikseling yn de bûnte en bluodrige, ja barbaarske ridderdieden. Mar Vostaert is likefolle mânsk yn bewûndering foar duels en fjildslaggen.

By Penninc leit foaral de klam op Walewein syn “hoveschhede”, syn hoflik en ridderlik gedrach. Hy is hoflik en galant, ealmoedich, net allinne foar froulju oer dy't er rêdt, mar hy is sels genedich foar de Reade Ridder. Dy smjunt krijt nei de bycht: ferjouwing, in deademis en in kristlike begraffenis en dêrmei tagong ta de himel!

3. De ynhâld.

De ridderroman fan Walewein is opboud út trije, ûnderling ôfhinklike “queesten” (speurtochten). It skaakboerd swevet Artur syn hof binnen. Walewein wol it bemasterje foar de kening, dy't syn hiele ryk en de kroan der foar oer hat. Hy rekket finzen yn in grot en moat him ferdigenje tsjin draken. Dochs berikt er lang om let de eigner fan it skaakboerd: kening Wûnder. Dy wol him it skaakboerd wol jaan, mar allinnich yn ruil foar it magysk “Swurd mei de Twa Ringen” dat yn besit is fan kening Amoraan. Dy wol it swurd wol ôfstean, op betingst dat Walewein him de moaie Isabelle as breid bringt. Mei help fan de foks Roges – in prins dy't troch syn styfmem betsjoend is – komt Walewein yn Endi (= Indië) mar Isabelle har heit, kening Assentyn, nimt Walewein finzen. Isabelle rekket sljocht fereale op ’e dappere ridder, en ek Walewein jammeret syn leafdesfertriet út yn it tichthûs. Mei in list wit jonkfrou Isabelle har leafste te befrijen. Mar it pear wurdt yn it frijen betrape en dan reitsje beide yn de finzenis. Hjirút wurde se befrijd troch de geast (!) fan de Reade Ridder, dy't Walewein yn syn stjerren ferjûn en holpen hie. Aldergeloks is kening Amoraan ferstoarn en ûntkomt Walewein oan it dilemma fan plicht of leafde. Sa wurdt de held mei hulde en wille ynhelle oan it hof fan kening Artur. En Roges, troch Walewein rêden fan it Faaiefjoer, wurdt befrijd fan syn betsjoening. Mar oft Walewein en Isabelle trouden?

De jonkfrou sliepte ek dêrbinnen.

Oft hja dy nachts yn swiete minne

gearkamen, wel, dat wit ik net.          r. 10.293 – 10.295

en:

Ik wit net krekt de wierheid fierder
oft hja troude mei de grutste ridder.
Dy dingen lit ik rêste; finaal
meitsj’ ik in ein oan myn ferhaal.           r. 11.169 – 11.172

4. De ynfloed fan mearkes en it Keltyske elemint

Sa is de Walewein in epysk dicht mei nuvere, wûndere fantastyske feiten (suver science fiction) en it masterwurk ûnder de Arturromans yn it Middelnederlânsk. Hoewol't Vostaert stekken falle lit (hy falt yn herhelling en rekket betiisd) is it ferhaal fierders goed strukturearre. It is skreaun as in lofsang op de “hoofse” Walewein, de heit fan alle aventoeren.

Alles is mooglik mei it fantastysk gemak, lykas yn mearkes. De ferneamde Keltologe Maartje Draak fûn yn it patroan fan de Walewein (mei de trije speurtochten) it type folksferhaal fan Aarne Thompson nr. 550, De gouden fûgel, sa't it mearke hjit by de bruorren Grimm. Dan soe it mearke set wêze yn in hofsfear fan ridders en bewurke ta Arturroman. Knap betocht. Mar it beswier hjirtsjin is, dat de fersys fan it mearke pas yn de moderne tiid oerlevere binne. Mar goed, mearkes binne fan alle tiden, en ridders net. Hoewol, Louis Couperus hat Walewein en het zwevende schaakbord (1922) skreaun.

De twa dichters ha in tsjokke, oan aventoeren rike ridderroman makke. In part fan de ferhaalmotiven binne – lykas sein – ûntliend oan in mearke, oare oan kristlike brûkmen en ideeën. Wer in oar part wiist op bekendheid mei Keltyske saken. En hja ha foarkar foar wûnders en wielde.

Noch in oar part is typysk foar de saneamde hoofse roman: it gedrach fan Walewein, de ferhâlding tusken de eallju, de golle gastfrijens, de galante petearen en sels de tafelmanieren (it hieltyd wer hanwaskjen). It idee fan it hiele wurk is: de held sil, nettsjinsteande bergen fan swierrichheden, syn hege doel berikke. En hoe? Troch syn moed, syn hoflikheid, syn leauwe en neisteleafde, dus foaral de eigenskippen, dy't de skaaimerken binne fan de echte “hoofse” ridder.

Op artistike wize ha de auteurs de stof bewurke ta gâns motiven, episoaden en sênes, dy't mei-inoar in treflik byld foarmje fan it ridderlibben. En dat yn rike taal, somtiden sierlike byldspraak troch de skeppende fantasij fan de auteurs. Sa is it in meinimmend en spannend wurk wurden. Koartsein, Walewein is in masterwurk.

5 Beslút

Tsjin de ridderroman fan Walewein binne wol beswieren ynbrocht. Alderearst literêre beswieren: uteraard de herhellings en ûnlogyske passaazjes, feroarsake troch de twa ferskillende auteurs.

Mar ôfsjoen dêrfan is der de skamteleaze oerdriuwing, dy't eltse krêft fan oertsjûging mist, om't de realiteit te fier ôf is. It is net te leauwen, dat Walewein allinne it opnimt tsjin achttjinhûndert ridders (2.427) of alle poarten fan it kastiel oermasteret of fiif, seis, sân fijannen mei ien hou delslacht (2.496). It is min te leauwen – of it moat bedoeld wêze as in komyske sêne – dat de brutale hartoch, dy't healdea op it slachfjild leit, Walewein noch útdaget:

“Lit my oerein en ’k toan mei eare
dan myn manier fan triomfearjen.
By God, dy't skoep myn geast en lea,
wannear't ik kin, slaan ik jo dea.”      r. 8.633 – 8.636

Is dit om te laitsjen of is de humor ûnbedoeld? Oerdriuwing heart by in satire, mar de Walewein is perfoarst gjin satire.

Hoewol't de foarkar fan de twa dichters foar wielde, lúkse en pracht en praal normaal te achtsjen is, slaan se doch gauris bûten. It Swurd mei de Twa Ringen, it gouden hôf en de fantastyske aventoeren dogge in berop op de sensaasjesucht fan it publyk. Dat wurdt ferbjustere troch al dy wûnders en eksploaten, it wurdt suver betsjoend en it bliuwt harkjen.

Dat hinget gear mei it Keltysk komôf fan dizze roman; dy romans binne fol wûnders, draken, meunsters, tsjoenderij ensafuorthinne. Koartsein: mei it magyske elemint yn mearkes, dêr't alles mooglik is, likegoed as yn Harry Potter syn aventoeren of yn in James Bond film.

In oar beswier ynbrocht tsjin de Walewein is fan morele aard: de einleaze rige bluodrige gefjochten, de wrede ûnmeilydsumens tsjin fijannen. Dochs moat men hjirby betinke, dat dat doedestiids net stridich achte waard mei it “hoofse” ridderskip fan de ‘kristlike’ kriichslju. En is it hjoeddedei humaner? Yn tiid fan it leger fan de Hear yn de Congo of de massamoard yn Srebrenica? It ekstreem geweld fan Walewein waard doe as normaal beskôge:

Walewein sei: “Ridder, by Gods graasje,
jo binn’ foar my oer al te wreed.
Mar hjirby swar ik jo in eed:
’k sil jo de kop ôfslaan – miskien.”     r 8.672 – 8.675

Mar sels by de erkenning fan de grouwel fan dit geweld kin de lêzer mûlk noch lêsgenot ha fan dit produkt fan twa kreative geasten út de Midsieuwen.

Dy hope is de reden fan dizze ferfrysking fan de Walewein.

2010                                                                     Klaas Bruinsma

De Roman fan Walewein

1-32 oanrin

* | “Oer kening Artur syn wjerfarren
| is mannich âld ferhaal bewarre,
| lykwols noch nea op skrift werjûn.
| Ik bin in moai ferhaal begûn.
5* | Hie ik it fûn yn Frânske taal,
| ’k die jim yn ’t Nederlânsk ’t ferhaal.
| Want dit is tige moai, sa ’t blykt.
| All’ ingels fan it himelryk
| meie gefoel en brein my jaan
10 | en ryklik wiisheid dêrta dwaan,
| dat myn ferstân sa wurdt besterke,
| dat hja de krêft dêrfan bemerke
| dy ’t hearre sille ta har baat.
* | Kristus, dy't foar ús berne waard,
15 | en brea sels makke fan de stien,
| jou grutte wiisheid my te lien
| foar dit boek, dat ’k har aloan hein
| fan ’t earst begjin ôf oant de ein!
| Ik bid Gods geunst, dat Hy ferjout
20 | my eltse misset, eltse fout,
| dy't ik by ’t skriuwen makke ha
| fan dit ferhaal, oant d’ ein ek ta!”
| Sa bea Penninc fan dit karwei,
| dy't mannich nacht sels wekker lei,
25 | eardat er yn syn geast wis wie,
| dat hy it boek foltôge hie,
| dêr't hy ’t begjin fan sein al hat.
| Hy smeekt jim hoflikheid no, dat
| jim swije sille allegearre.
30 | Hy lit jim ’t fraai ferhaal no hearre.
| Oer kening Artur sil er stalle,
| al sil it tige swier him falle.
| ’t Barde dat kening Artur eal
* | te Karlioen siet yn ’e seal
35 | en hof hold, sa't gewoante wie,
| sa't hy sa faak en folle die.
| Fan syn lienmannen ek in tal,
| dêr't ik net elts fan neame wol,
* | wien’ dêr: Iwein en Persewaal
40 | en Lanselot en Duvegaal;
| de hofske Walewein wie dêr fierder.
| Gjint wie partoer foar dizze ridder.
* | Hofmaster Kaie noch dêrta.
| Doe't dêr de hearen sieten sa
45 | nei ’t miel en hja hanwosken hienen –
| sa't hege hearen altyd dienen –
| seagen hja wûnderlik ferskinen:
| in skaakspul fleach ta ’t finster yn en
| striek op ’e sealflier del dêrbinnen.
50 | Wa't woe koe fuort it spul begjinne.
| It skaakboerd lei in skoft dêr sa.
| Mar nimmen gong op ’t frjemd boerd ta,
| gjint fan dy't dêr fergarre bleauwen.
| No sil ik ’t skaakspul jim beskriuwe:
55 | de poatsjes wien’ fan blinkend goud,
| de rânen wien’ fan sulver boud.
| It boerd sels fan ivoaren biente
| en ryk beset mei edelstiente.
| Om ’t koart te sizzen yn ús sprake:
60 | de stikken hearrend by it skaken,
| wienen mear wurdich, wrychtich wier,
| as Arturs ryk mei alle sier.
| En all’ oanwêzgen seagen steech.
| Mar fuort dêrnei fleach ’t spul omheech
65 | nei wêr't it wei komd wie, werom.
| Fergrime wie de foarst dêrom
| en sei: “’k Swar by myn keningskroan:
| dit skaakspul liket my sa skoan,
| Hearen, jim ha it fette wis,
70 | dat it mei reden hjir komd is.
| Dy't daliks op syn hynder springt
| efter dit spul oan, en ’t my bringt
| en it my leevret yn ’e hân,
| him sil ik jaan myn hiele lân,
75 | en nei myn libben wurdt myn kroan
| wiswier syn eigendom fuortoan.”
| Fan alle hearen dy't dêr wien’
| doarst gjint op wei te gean, net ien.
| Sa siet dêr elts en swijde fierder.
80 | De foarst sei: “Wa't him dappre ridder
| fan myn hof toane wol, dy giet
| en hellet my dat spul yndied.
| Oars sjogge wy it nimmer mear
| nei dizze dei in oare kear,
85 | as wy ’t ús sa ûntkomme lieten.”
| Noch swijden allegear dy't dêr sieten,
| wylst fan gjinien in antwurd kaam.
| Doe't no de kening dat fernaam,
| sei hy: “’k Swar by myn keningskroan
90 | en by de Hear fan de himeltroan,
| en alle macht, dy't ik al jong
| alear as lien fan God ûntfong:
| Wol gjint it skaakspul helje, nimmen?
| dan sis ik koart en klear tsjin jimme:
95 | dan riid iksels der efteroan.
| Ik wol net langer wachtsj’ oant moarn,
| ear't it te fier m’ ûntkomd is al.
| Om't ik perfoarst it hawwe wol,
| gean ik wol sels deroer te set.
100 | As ramp of ûnk ’t my net belet,
| kom ik dermei yn Karlioen wer.
| Ik sil ’t begeare of ik stjer.
| En ik bewiis hjirmei jim ear:
| fan rjochten bin ik jimme hear.
105 | No wurd ik jimme feint hjirmei.”
| Hear Walewein, dy't al den dei
| yn riddereare d’ earste wie,
| dy skamme him doe't bliken die,
| der wie gjin ien, dy't foar de foarst
110 | dy opdracht ûndernimme doarst
| foar har hear kening fan it ryk.
| Hy stoep nei foar en tagelyk
| sei hy: “Hear Artur, kening wiis,
| de wurden dy't jo sein ha niis,
115 | ha ’k goed ferstien. Sill’ jo foar him
| dy't jo te leanjen taak oannimt,
| jo wurd ek hâlde? Jo seinen ’t ta
| mei d’ eed dy't jo ús tasward ha?”
| Fuort antwurde de foarst en sei:
120 | “Sa wier my seine barre mei!
| Is der ien ridder yn myn hof
| sa dryst of mei sa'n rom of lof,
| dy't my dit skaakspul stelt te hân,
| him sil ik skinke hiel myn lân,
125 | en nei myn libben wurdt myn kroan
| wiswier syn eigendom aloan!
| En myn ûnthjit feroarj’ ik net.”
| Hear Walewein hie ’t amper heard
| of hy makke syn rissing ree.
130 | Hy waapne him op slach en stee
| en sei: “Fyn ik it yn in lân,
| dan stel ik jo dit spul te hân,
| mei help fan God, dy't my kreëarre.
| As ik it net folbring, mei ’k stjerre!
135 | Wês wis fan myn ûnthjit yndie.”
| Doe't Walewein bewaapne wie,
| brocht men syn hynder Gringolet,
| dat er ferkard’ en yn syn hert
| it leafst fan al syn hynders wie.
140 | Doe't de dryste dêrop sitten gie,
| sloech hy in krús mei rjochterhân.
| De held naam hoflik ôfskie fan
| de kening en de keninginne
| en allegearre dy't dêr binnen
145 | wien’ mei de kening yn ’e seal.
| Doe winske al it folk him eal:
| “Farwol! dat God ús Hear jo wei
| tsjin smaad en leed behoedzje mei,
| dat jo saak goed beteart yndie!”
150 | En doe't er ôfskie nommen hie,
| doe ried er mei dy winsken fuort.
| Dy't efterbleauwen wienen bot
| oerstjoer; ’t hie har yn ’t hert oandeard.
| Hja seinen: “As ’t him misbeteart,
155 | dan hat – by God en syn genede! –
| hy gjin geklei, mar is tefreden.
| Want hy doar dingen dy't in oar,
| nee, nimmen ûndernimme doar.
| Gjin Kristen hearde sûnder mis,
160 | dat earn’ ea soks foarfallen is.
| Dus skynt er ús dwylsinnich ta.”
| De kening spriek syn neef noch ta:
| “Hear Walewein, pas op jo dwaan!
| Hear nei de ried, dy't ik jo jaan
165 | sil ta profyt by al jo dieden.
| In dwaas kin sels in wiis man riede.
| Nim jo dus en jo hoars yn noed,
| dat jo net sá nei by it boerd
| gean, dat jo lijen ha dêrfan!”
170 | Hear Walewein spoarde skerp oan
| syn Gringolet ta ’t flugge wurk.
| Mar doe't hear Kai dy oantrún murk,
| rûn er nei ’t finster fan ’e seal –
| hear no fan Kai syn taal in steal –
175 | Hy rôp: “Hear Walewein, hear myn ried!
| Wannear't jo nommen hien’ in tried
| en hienen dy oan ’t skaakboerd strikt,
| dan hienen jo alteast berikt,
| dat ’t net ûntkaam. No ha jo ’n strop.”
180 | Hear Walewein sei: “Hâld dochs op,
| hear Kai, mei jo gemiene streken!
| Dat wol ik jo hiel minlik smeke.
| Toe, gun my doch myn aventoer.
| En as ’t my swiet smakket of soer,
185 | kom ik der goed of kwea foarwei,
| ik rop jo net te help, hear Kai.”
| Doe ried er fuort mei faasj’ en gloed,
| sa dryst as hied er liuwemoed.
| Hear Kai rôp: ”Jou it hoars de spoaren,
190 | hear Walewein! ’t Boerd is deun foare.
| It skaakspul doar jo net ûntrinne.”
| De foarst en alle oaren binnen
| seinen: “Hear Kai, staak ’t gekjen doch.
| Wy hawwe fan sok praat genôch.
195 | Wêrom him net gean litt’ op wei
| nei wêr't de Hear him hoedzje mei?
| Sels binn’ jo net sa yn de kearn,
| dat jo de taak doar’ oan te gean,
| dy't Walewein oanfette hat.
200 | En Walewein ried fuort; in hoart
| bleauwen hja yn ’e seal, noch mear
| oer Walewein yn drok petear.
| De kening en de keninginne
* | gongen de toer op nei de tinnen
205 | en seagen Walewein nei. As hja
| die elts, ’t sij lyts of grut, no sa:
| Hja rûnen nei it finster ta
| en seagen út en seagen sa
| wêr't Walewein gong op syn hoars.
210 | Hy ried mei faasje en hiel foars
| en dwaalde op ’e riid nea even
| efter ’t skaakboerd, dat fóar him sweve,
| bytiden heech, soms leger ek,
| en soms foarút en soms tebek,
215 | soms tichteby en soms moai fier.
| Ik sis it jimme wis en wier:
| Sa seach hear Walewein ’t boerd rinnen.
| Soms hied er it wol gripe kinnen,
| mar liet it nei om ’t praat fan harren,
220 | dy't yn ’e seal út ’t finster stoarren.
| Hienen hja sjoen, hy woe it snappe,
| en soe it him dan wer ûntsnappe,
| dan koen’ hja him de gek oanstekke.
| En dêrom wie ’t dat hy ’t net rekke.
225 | Doe ried er yn in telstap fierder.
| In prachtich fjild oer ried de ridder.
| Dêrnei berikt’ er in fallei.
| De kening gong oerein en sei:
| “Hear Walewein, mei God jo liede!
230 | Myn eagen moatte fan jo skiede;
| se kinne jo net langer sjen.”
| De kening kearde ’m om dus en
| ek alle hege hearen eal,
| fuort fan it finster yn ’e seal.
235 | Hja seinen allegear allyk:
| “Walewein, God fan ’t himelryk
| mei hoedzje jo foar smaad en skea
| en foar gemien en skandlik kwea,
| dat jo behâlden thús wer keare
240 | mei ’t wûnder skaakspul, ta jo eare.”
| Doe sloegen hja yn hiel oar praat.
| De held ried fierder op syn paad,
| ’t boerd nei, dêr't er om út gien wie.
| Hommels seach Walewein, der stie
245 | in mânske berch foar him; hy mikte,
| dat oan de himel ta dy rikte.
| Doe't er him stean seach, suchte hy:
| “Help Kristus, bern fan Sint Marij!
| Hoe riid ik dizze berch doch om?
250 | Ik sjoch gjin wei, noch rjocht noch krom,
| dat ik it skaakspul folgje mei.
| Dit wurdt foar my de drôfste dei,
| soe my it skaakspul no ûntkomme.”
| Mar fuort hie Walewein fernommen,
255 | de berch spjalt’ iepen troch in brek.
| ’t Boerd fleach deryn, de ridder ek.
| Walewein wie krekt binnen sketten,
| doe waard de berch ynienen sletten.
| ’t Gat dat niis iepen wie yn ’t sicht,
260 | gong hommels en ynienen ticht.
| Dat Walewein moast binnen bliuwe,
| allinne syn fertriet bedriuwe
| yn ’t berchhoal, dat sa tsjuster wie.
| Leau mar, dat hy dêr eangsten hie!
265 | Hy hearde dêr gjin minsk, net ien.
| En yn de berch wie ’t inkeld stien,
| dêr't er tsjin prate koe of sprekke.
| Hy tocht, it hert soe him hast brekke.
| Ommers, hy wie it skaakspul kwyt.
270 | En fierwei ’t measte hie er spyt,
| omdat er it sa fier al socht hie
| en no yn swier’ ellinde brocht wie.
| Djip siet er yn bekommeringen
| en mymr’ oer allerhanne dingen.
275 | Hy tocht: “Al soed er iepenstean
| en koe ik út ’e berch wei gean,
| kom ’k sûnder ’t skaakspul wer oan ’t hof,
| dan mis ik alle rom en lof.
| ’k Ha sokke dingen yn ’e rekken;
280 | hja sille my de gek oanstekke!
| Ik ken hear Kai wol tige skoan.
| Dy docht grif ’t grutst fertriet my oan.
| Ik soe noch leaver stjerre wolle,
| yn dizze berch omkomme wolle.
285 | Dat bart, as ’k net op help fan God
| fertrou en op in geunstich lot!”
| Fan jûns ôf doe't de sinne sonk
| oant moarns opnij syn skinen blonk,
| lijd’ er dy nacht in djip fertriet.
290 | Hear Walewein, sa jong noch, liet
| him fall’ op knibbels; op drôve toan
* | bea hy: “God, Jo binn’ foar ús stoarn
| en ha ferkard de bittre dea.
| O Heare, help my út dit wea!
295 | As ’k earn’ op ’t flakke fjild no stie
| en dêr alhiel omsingle wie,
| al wien’ der hûndert kampioenen,
| dy't allegear my deadzje woenen,
| ik soe my dan fûleindich warre
300 | fansels mei skyld en spear tsjin harren.
| Mar hjir fyn ik troch need de dea,
| sûnder in slach of dolkstjit ea.
| En dêrom bin ’k alhiel ferslein.”
| Sa klage doe hear Walewein.
305 | Hy sloech in krús en hy gong stean
| om fluch nei Gringolet te gean.
| Hy naam de team yn hannen fêst
| en rôp faak: ”Wee my! wat in lêst!”
| Ommers, hy wie it skaakspul kwyt.
310 | Dat joech him d’ aldergrutste spyt.
| Fierwei it measte dearde ’m dat.
| En doe naam hy de leie flot.
| En iensum yn dy berch om wynd’ er,
| inkeld hy en Gringolet, syn hynder.
315 | En lang om let seach hy fan fierren
| it deiljocht glânzjen as de stjerren.
| Mar doe't er op it ljocht ôf fleach,
| krig’ er in drakenêst yn ’t each
| dêr't fjouwer welpen stil yn slepten.
320 | Dochs wien’ hja sa grut, dat hja repten
| har rûnom hinne, fier en hein.
| Wat jouwe jo hear Walewein,
| dy eale man, te dwaan as rie
| dy't nearne eat fernommen hie
325 | fan d’ âlde draak? Dy wie in doer
| de berch út gien, op ’e siik nei foer,
| wêrmei't er te genearen hie
| ’t jong guod, dat efterbleaun noch wie.
| Doe't Walewein dat brod sjoen hie,
330 | wist er net wat it bêste wie.
| Mar hastich loek er út syn swurd
| en stoep op harren ta hiel hurd
| en houde midden yn ’e heap.
| D’ âldste wie yn de heinste keap.
335 | De ridder kleaude him midstwa.
| De twadde takele er sa ta,
| dat hy moast stjerre fan de hou.
| De tredde sloech er ôf in klau.
| De fjirde warde him dertsjin.
340 | Dy hie oan Walewein wol sin.
| Hy sprong, wekk’ op in rûge wize,
| doe't er út djippe sliep ferrize.
| ’t Bist wie wol lyts, mar tige fel
| skeat it op Walewein fûl del
345 | mei kloeren en mei tosken beide.
| Walewein warde ’m ek en skaaide
| mei hannen en mei swurd en skyld.
| Sa warde fûl de ridder myld
| him dapper, ramend nei de kweade
350 | mei flugge stjit, want hy begearde
| de draak syn dea, al wie ’t in fûlen.
| It drakenêst lei yn in skûle,
| dêr't nea in minske kaam, sa'n glop.
| De draak tilde syn sturt heech op
355 | dy't er sa fûl op d’ ealman gierde,
| dat Walewein foel del oer d’ ierde.
| Dat wie him gjin noflike lêst.
| Hy sprong wer op en griep stiif fêst
| mei eltse hân d’ ûnhuere draak,
360 | by boppe- en by ûnderkaak,
| skuorde de bek yn wide holte,
| sadat de kop yn twaen spjalte.
| Hear Walewein, sa dryst en hurd,
| taaste doe hastich nei syn swurd.
365 | Mar ’t draakje dat in poat kwyt wie,
| hie ta syn doel útkard yndie
| Waleweins hynder Gringolet.
| Rap wie it bist dêrop ta set.
| Mar Gringolet hie ’t fuort fernommen
370 | en seach ’t ûnhuere meunster kommen.
| Hy tilde snoad de hoef omheech
| en joech de draak in fûle feech
| en bûtst’ op ’t goede plak him sa,
| en sloech de poat oan smots midstwa.
375 | It ûndier smakt’ oer d’ ierde hurd.
| Walewein grypte gau syn swurd
| en makke hastich ’t bist ta lyk.
| Doe tank ’er God fan ’t himelryk,
| dat it him goed beteard wie sa.
380 | Fluch rûn op Gringolet hy ta.
| Hy sette ’m yn it seal en flot
| ried hy sûnder te dralen fuort
| nei wêr't er ’t deiljocht riizjen seach.
| Marij, Leaffrou, hâld him yn ’t each!
385 | Sa ried er troch de berch oant – halt!
| hy hommels fûn in gat en spjalt
| dêr wêr't de rotswand spliten wie
| en d’ âld draak de gewoante hie
| dêrtroch te slûpen yn en út.
390 | It ûndier helle sa syn bút
| dêr ’t bist him mei genearde, ’t foer
| ek foar syn jongbrod, dat bleau oer
| en efter, as ’t âld bist fuort teach.
| Doe't Walewein ’t dier kommen seach
395 | wie hy dêroer net botte bliid en
| hy dûkte dêrom wat fan siden.
| Sa koe ’t bist net him sjen miskien.
| Hy makke ’m klear en griep mei-ien
| syn skyld en spear fluch op ’e stee
400 | en riste ta ferwar him ree.
| Hy griep mei eltse hân de skacht,
| gong by de iep'ning stean op wacht
| mei ’t oerd nei foaren foar de raam.
| De draak, dy't rap oansjitten kaam,
405 | tocht: “Frije yngong ek diskear.”
| Mar Walewein stiek mei de spear
| sa goed him dwerstroch en sa fel,
| it bist foel yn de iep'ning del,
| sadat it langút del dêr stoarte.
410 | En Walewein tocht út te hoarten
| de spearskacht, mar dy wie midstwa.
| De spearstomp smette ’t ûndier sa,
| dat fjoer skeat út ’e kiel bloedrea.
| Walewein tocht, dit waard syn dea,
415 | de hjitte fan it fjoer wie fel.
| Hy sprong fan siden yn in tel,
| en hy ûntwiek de bliksemstriel,
| de mânske flam, dy't út ’e kiel
| skeat fan de draak; de hiele lea
420 | trille ’m fan eangstme foar de dea.
| En wie de sturt net bûten bleaun,
| hy hie de held de dea yn dreaun.
| It bist brocht him yn swiere need.
| De draak sloech mei de sturt sa wreed
425 | en tsjin de rotswand oan sa hurd,
| brokken foelen, lyts en grut,
| foar d’ iepening oan eltse side.
| Trije ridders tagelyk koen’ ride
| troch ’t gat yn, troch it meunster makke.
430 | Ja, hie de sturt de ridder rakke,
| ik tink dat er dêr sneuvle wie,
| sels as er tweintich libbens hie.
| Doch lake Walewein yn ’t hert
| en sei: ”Dit is krekt myn ferlet.
435 | It meunster iepne my de poarte.
| No kin ’k út ’e spelonk my stoarte
| en ride nei myn winsk en wil.”
| It meunster lei dêr net lang stil.
| De stomp pynge him fel en steech.
440 | Sa gau't it koe, kaam ’t bist omheech
| en skeat op Walewein ta hurd.
| Dy wie mar lyts, de draak sa grut!
| Dêr kaam it, barnend as in lôge.
| Gjint hat sa'n ûnhuer bist ea skôge.
445 | By't sjen waard Walewein hiel bang
| en hy fergeat syn swurd yn twang,
| sadat it út ’e hân him glied,
| eat wat him letter tige spiet.
| Hy wist wier net hoe't hy ’t ferlear.
450 | De draak die Walewein slim sear,
| sa fûl't er koe en martle ’m sa.
| ’t Bist brocht him hopen klappen ta.
| Syn wrede sturt brûkte de draak te
| slaan, tweintich kear wol ear't er staakte,
455 | sa fûl wie ’t meunster op ien ein.
| Doe klamme ’t bist hear Walewein
| fêst yn ’e sturt om him te sjouwen;
| dan koen’ de jongen him begnauwe.
| En dêrom waard syn libben sparre.
460 | Mar God hie him foar ’t lok bewarre:
| Hy hie se allegearre deade,
| doe't Walewein yn need ferkearde.
| As er lyk fóar de draak stien hie,
| en net derefter, sa't er die,
465 | hy wie alhiel ferbarnd, jawis,
| sûnder dat tsjinspraak mooglik is.
| En Gringolet hold it net út
| tusken de rotsen; ’t dier rûn út
| troch d’ iepening en makke ’m frij.
470 | Dat makke Walewein net blij.
| Hy bleau allinne sûnder rie
| en help fan ien dy't by him stie.
| Hy tocht: ”Dy duvel hâldt my tsjin,
| sa fêst, dat ’k net ûntkomme kin.
475 | Dy sturt keart my; ’k kin net ûntglide.
| Koe ik myn sûnden no belide
| noch fóar myn dea, dan wie ’t my nocht.
| Mei God, dy't my ta libben brocht,
| syn help en goede rie my jaan
480 | en foar myn siel it goede dwaan.
| Myn libben is hjirmei oan d’ ein.”
| It meunster draalde net in grein,
| mar fleach dêrwei mei faasj’ en hurd
| en tôge Walewein yn ’e sturt
485 | om oer in smel paad te ferdwinen.
| De held wie deawurch fan de pinen,
| dy't d’ âlde draak him tabrocht hie.
| Ynienen bleau dy stean; hy wie
| stik’ yn in gat; ’t bist koe net fierder.
490 | It wie te nau foar draak mei ridder.
| Doch wie ’t serpint dêr faak troch kommen.
| Dy kâns wie troch de stomp ûntnommen,
| dy't him jit stike yn ’e side.
| Walewein waard troch dat fyt ferblide,
495 | en bea: ”God, om Jo ear’ en minne,
| Hear God, sa wier as Jo it kinne,
| wol my befrije út ’e need,
| dy't ik lij troch dit meunster wreed,
| dat my yn dizze deadseangst dreau!”