De fal fan Camelot

Kolofon

ISBN: 978 90 8954 306 6

1e printing 2011

© Oersetting Geart fan der Mear

Eksimplaren binne te bestellen by de boekhannel

of rjochtstreeks by de útjouwerij:

Utjouwerij Elikser B.V.

Ossekop 4

8911 LE Ljouwert

Postbus 2532

8901 AA Ljouwert

Til: 058-2894857

www.elikser.nl

Foarmjouwing omslach en binnenwurk: Evelien Veenstra

Dizze útjefte waard mei mooglik makke troch de provinsje Fryslân

Neat út dizze útjefte mei fermannichfâldige wurde, opslein yn automatisearre gegevensbestannen en/ofiepenbier makke troch middel fan print, fotokopy, mikrofilm of op hokfoar oare wize ek, sûnder foarôfgeande skriftlike tastimming fan de einredakteur en de útjouster.

This book may not be reproduced by print, photoprint, microfilm or any other means, without written permission from the author andthe publisher.

De fal fan
Camelot

Alfred Lord Tennyson

Oerset troch Geart fan der Mear

YNLIEDING EN FERANTWURDING

DE IDYLLS OF THE KING FAN ALFRED
TENNYSON (1809 – 1892)

The Idylls of the King fan Alfred Tennyson (publisearre tusken 1856 en 1885) is in syklus fan tolf ferheljende gedichten yn blanke fersen. Alfred Tennyson, dy't de Idylls foar in part basearre op Sir Thomas Malory syn Le Morte d'Arthur (1485, printe yn Londen troch William Caxton) en de Mabinogion,¹ mar der ek in protte fan himsels oan tafoege, beskriuwt dêryn it ferhaal fan Kening Artur, syn ridders, de Rûne Tafel en de bruorskip fan dy Tafel, syn houlik mei Ginevra (Guinevere), en hoe't sij him ferriedt troch har leafde foar Lanselot, en de úteinlike fal fan Artur syn keninkryk.

Ik ha de Idylls of the King hjir De Fal fan Camelot neamd, omdat it wurd idyllen hjir de ferkearde assosjaasjes oproppe soe: der is, miskien ôfsjoen fan de earste 2 ‘idyllen’, net folle yn it boek dat men ‘idyllysk’ neame kin. Ek yn it Ingelsk is it wurd idyll, yn de betsjutting dy't Tennyson der oan jaan woe, frijwat ûnbekend. It is úteinlik in wurd út it Gryksk dat ‘foarm’ betsjut: dus Foarmen fan de Kening of miskien Bylden fan de Kening. Ik ha nei wat neitinken mar keazen foar de titel dy't no op it omslach stiet: De Fal fan Camelot,² want Camelot is dochs in bekende namme en dêr giet it boek eins ek oer, suver noch mear as oer Artur sels, dy't yn wêzen —it mei nuver klinke—eins wat in bijrol hat yn de measte ferhalen. Allinne yn de earste en de lêste idylle spilet er in haadrol.³

Alhoewol, in bijrol … men soe ek úthâlde kinne dat Camelot de ferwêzentliking is fan de dream fan Artur, en sadwaande ek oant op in hichte Artur séls is. Camelot, en dus Artur, stiet foar in besykjen om in beskaving te stichtsjen, út te bouwen en te behâlden, dy't basearre is op oarder en gesach, trou oan it haad fan dy beskaving, it neikommen fan eden en beloften, rjocht foar elk, beskerming fan de swakkeren, hoflikens en respekt foar de oar – koartsein: it stribjen om de minsk te ferheffen boppe de steat fan it dierlike, it wetteleaze, it gaoatyske, de macht fan de sterkste, de steat dêr't Artur it ryk fan Brittanje yn fûn bij syn earste optreden. Sa'n beskaving is noait ôf, fandêr it byld yn de twadde idylle fan Camelot as boud op muzyk: sa'n beskaving bestiet allinne bij de graasje fan de harmony tusken minsken, fan trou en oprjochtheid, it jin hâlden oan eden, it folslein fertrouwen op de oar.

De Arturferhalen, yn de midsieuwen grif ek net alhiel letterlik nommen, moatte fansels ek hjir net letterlik opfette wurde, mar earder symbolistysk. Sa binne de ‘heidens út it noarden’ de ferpersoanliking fan de krêften fan bûten: fan gaos, habsucht, wreedheid en wetteleazens, en binne de ûntrou fan Ginevra en de eedbrek fan Lanselot, it nihilistyske synisme fan Vivien en de oergeunstige kwea-aardicheid fan Kening Mark, symboalysk foar de krêften fan binnenút, dy't de harmony fan Camelot fersteure. Opfallend is ek de klam dy't Tennyson gauris leit op it feit dat Artur tefolle ferget fan syn ridders: in normaal minske kin dêr net altyd oan foldwaan. Ik ha dan ek it gefoel dat de hieltyd herhelle fraze ‘de Kening sûnder blaam’ net alhiel frij is fan wat lichte irony.

Hoewol't de tolf idyllen net skreaun binne yn de folchoarder fan de definitive ferzje, foarmje se in logysk trochrinnend ferhaal, dat begjint mei de fêstiging fan de macht fan Artur, as er al syn fijannen ferslacht op it slachfjild, op in dei dat de loften sa klear en helder binne, dat op fiere heuvels it lytste stientsje te sjen is. De bedoeling is dúdlik: bij it begjin fan de nije tiid en de nije wierheid binne alle kontoeren fan dy wierheid klear en is it maklik om morele keuzes te meitsjen. Dêrtsjinoer wurdt de lêste slach yn de lêste idylle fochten yn tsjokke mist (op de lêste dei fan it jier!) en is der neat mear helder. Yn de tsien idyllen dêrtuskenyn ferskoot dan stadichoan it byld fan helder nei skier en tsjuster. En ek trouwens fan maityd nei hjerst en winter. Yn ‘Gareth en Linet’ rint alles noch like flot fan de tried en is der neat te rêden, mar yn de twa idyllen ‘It Houlik fan Gereent’ en ‘Gereent en Enid’⁴ fernimme wij foar it earst dat der grute wurdt dat Lanselot grut is mei de Keninginne, wylst it ûnterjochte wantrouwen fan Gereent oangeande de houlikstrou fan syn eigen Enid ek al wat feroarsake is troch de ûntrou fan Ginevra, dy't letter wól wier blykt te wêzen. ‘Balin en Balan’ is de idylle dêr't foar it earst de leafde fan Ginevra foar Lanselot, en dus har ûntrou, iepentlik oan it ljocht komt. Hjir komme wij ek foar it earst de ‘femme fatale’ Vivien tsjin, de ûntkenning fan alles wat nei it seedlik hegere stribbet. Hjir begjint sadwaande ek foargoed it tema fan it ferfal fan de seden oan de iene, en (yn de foarm fan Kening Pellam) it troch Tennyson sa ferfijde, him fan de wrâld ôfkearende, esotearysk godstsjinstige oan de oare kant, dat mei noch grutter krêft weromkomt yn ‘De Hillige Graal’, de achtste idylle. Yn ‘Balin en Balan’ wurdt ek dúdlik wat it probleem fan Ginevra is mei Artur: Artur is te koel, idealistysk en ôfstanlik, te min waarm minske foar de waarme froulikheid fan Ginevra, dy't dêrom de mear ierdske Lanselot bemint. Yn ‘Merlyn en Vivien’ spilet de synyske Vivien in haadrol, en it slagget har om de spreuk ‘mei stappatroan en swaaien fan de earms’ oan Merlyn te ûntfytmanjen, dêr't se him foar altyd mei opslút yn in holle iik. Merlyn, de Tsjoender, is foar Artur de man fan de kennis en de wittenskip, dy't foar him it paleis boud hat en havens, koartsein de konkrete útfierder fan de idealen fan Artur. Mar Merlyn is oan it begjin fan dizze idylle syn leauwe yn de foarútgong kwyt rekke, en lûkt him werom yn Bretanje, dêr't Vivien him dus ferrifelt. Dat Merlyn beswykt foar de ferliedingen fan it materialisme, sa't de pakesizzer fan Tennyson beweart yn Six Tennyson Essays (1954) – dat leau ik net, want Vivien stiet net foar de ferlokkingen fan it materialisme, mar foar it ûnleauwe en in nihilistysk synisme.

De romantyske idylle ‘Lanselot en Eleen’ is dêrnei in hiel oar ferhaal en wat lestich te pleatsen. De fatale, romantyske en ûnrealistyske leafde fan de puber Eleen foar de folle âldere Lanselot, dy't hij ûnbedoeld oanmoediget, falt wat bûten it patroan fan de oare idyllen. Miskien wie it de bedoeling fan Tennyson om sjen te litten dat de folsleine ûnskuld (fan Eleen) en har wegering de realiteit te sjen en te akseptearjen, fataal wêze kin, en is der sadwaande in indirekte krityk op Artur, dy't eins ek net liket sjen te wollen of te kinnen dat de basis fan syn ryk, d.w.s. de feriening fan syn heech - suver ûnierdsk - idealisme mei it mear ierdske en waarm minsklike (Ginevra), yn de praktyk net wurket. It is lykwols wol ien fan de aldermoaiste idyllen, mei syn prachtige beskriuwing fan it petear tusken Lanselot en Ginevra, dat it begjin foarmet fan de ferwidering tusken har.

Tennyson is troch syn lêzers ferge op it skriuwen fan ‘De Hillige Graal’, dêr't er eins hielendal gjin nocht oan hie. Hij moat in glûpende hekel hân ha oan in foarm fan godstsjinstichheid dy't de oplossingen fan de ierdske problemen siket yn in him fan de ierde ôfkearende frommichheid.⁵ Kening Artur beseft tige goed, dat it finen fan de Graal foar mar hiel inkelden weilein is, yn dit gefal allinne foar Galahad, dy't dan ek fan de ierde ferdwynt. De Syktocht (‘Quest’) fan de oaren rint út op in ramp, en is ien fan de haadoarsaken fan it útinoarfallen fan de Rûne Tafel. Dat gegeven makket dy idylle, dy't ik eins ien fan de minst moaie en oansprekkende fyn, lykwols dochs aktueel. Artur, oars faak foarsteld as wat te lossteand fan de ierdske werklikheid, sjocht blykber dochs hiel goed, dat de syktocht nei de Graal wol liede moat ta it ferwaarloazgjen fan de ierdske taken. Hij leit dan ek hiel dúdlik út dat syn taak hjir op ierde leit.

Yn ‘Pelleas en Etar’ is Pelleas de jonge ûnerfaren idealist, en hij wurdt fereale op Etar, in Vivien yn it lyts, ek ien sûnder hokfoar moreel besef dan ek. Pelleas is tige hurdlearsk, mar as er einlings konfrontearre wurdt mei it bedroch fan Gaween, dy't him helpe soe om Etar foar him te winnen, mar yn stee dêrfan séls mei har op bêd giet, slane bij him de stoppen troch en feroaret er yn it tsjindiel fan wat er earst wie: yn de folgjende idylle (‘It Lêste Toernoai’) blykt er de Reade Ridder te wêzen, dy't yn it noarden (betink goed dat dat de grime herne is dêr't ek de heidens weikomme) in soarte fan anty-Rûne Tafel stichte hat. Wij binne yn dy idylle no yn de hjerst oankommen wat it waar oanbelanget en ek metafoarysk wat Camelot oangiet. It ferfal fan de seden is net mear te kearen en it toernoai om it halssnoer fan de ‘ûnskuld’ ûntaardet yn it oertrêdzjen fan alle hoflikens en regels dy't bij in toernoai passe. Wij komme dêr yn 'e kunde mei Trystan, dy't dêr wint: de Trystan fan Tennyson is net bot sympatyk. Ek hij mist etysk besef, en is synysk yn syn leafde foar Isolde fan Tintagil, dy't er ek noch in skoftlang yn 'e steek litten hat, troch mei dy oare Isolde, dy fan Bretanje, te trouwen. Mar dy earste Isolde, troud mei Kening Mark fan Cornwall, is yn har wanhopige iensumens like synysk en nimt him wer oan as minnaar.Opfallend is dat Trystan alle lytse dingen yn de wrâld om him hinne hiel skerp sjocht, wylst yn dizze faze fan De Fal fan Camelot alle kontoeren op it morele flak hieltyd dizeniger wurde: de bejeftige harpspylder Trystan fynt dan wol de harmony op de snaren fan syn harpe en hat skerpe eagen, mar hij is blyn foar de harmony fan it morele en sosjale.

‘Ginevra’, de ien nei lêste idylle, beskriuwt de flecht fan Ginevra, no't har ûntrou echt oan it ljocht kommen is, nei it kleaster fan Almesboarch (Almesbury). Wylst hat Lanselot de wapens opnomd tsjin Artur en hat Modred ek syn Kening ferret. De jûns foar syn lêste slach komt Artur nei it kleaster om ôfskie te nimmen, yn wat ik ien fan de moaiste sênes fyn fan allegear, al kin ik it wol wat iens wêze mei de krityk, dat hjir ynienen in ierdske en direkte Artur opfierd wurdt, dy't net alhiel rimet mei de fierders sa konsekwint foarstelde ôfstanlike en ûnemosjonele Kening. Yn ‘Arturs Ôfreis’ wurdt op in prachtige manier beskreaun hoe't Hear Bedivier, de nei de lêste slach iennich oerbleaune Tafelridder, earst it swurd Excalibur fan de swier ferwûne Artur net weromjaan wol oan it wetter, mar it de tredde kear dochs mar docht. Dat magyske swurd is in soarte symboal fan Artur syn soevereiniteit oer Brittanje. It weromjaan dêrfan jout oan dat it ryk fan Artur no ôfrûn is.⁶ Artur wurdt nei it eilân Avalon brocht, hjir troch Tennyson Avilion neamd, dêr't er genêze en ienris wer wei weromkomme sil. Bij alle trystens om it teloargean fan syn ryk is der de treast fan in mooglik nij begjin, mar dan op in oare manier, sa't Artur sels oanjout as antwurd op de klacht fan Bedivier dat no alles ferlern is. Hij drukt dat sa út yn de ferneamde rigels:

De âlde oarder makket plak foar 'n nijen,

En Gods oanwêzichheid hat mannich foarm,

Dat net ién goed gebrûk de wrâld ferdjert.

Ik leau op grûn fan dizze en oare rigels sizze te kinnen dat Tennyson yn dizze ferhalen net in folslein pessimistyske libbensfyzje delset: jawis, it rint hjir ferkeard ôf, mar de skiednis is syklysk, en der komt in nij begjin, mei miskien oare foarmen, mar mei itselde stribjen ta beskaving. Wij soenen it ryk fan Artur in soarte fan Utopia neame kinne, mar dan in Utopia dat nei ferrin fan tiid oan fernijing ta is en dan ûndergiet, mei lykwols de hope dat de takomst in nij Utopia bringe sil, as de Kening weromkomt. Sa jout De Fal fan Camelot ús it byld fan de syklyske opkomst en it ferfal fan beskavingen.

----

De figuer fan Artur berêst mooglik op in lieder fan de (almeast kristlike) Kelten yn it westen fan Ingelân, yn de earste helte fan de sechde ieu, doe't de heidenske Saksen, dy't mei de Angelen en ek in tal Friezen, út Jutlân wei en it noarden fan Dútslân en grif ek de Fryslannen,⁷ al sûnt it begjin fan de fyfde ieu de Kelten nei it westen ferkrongen hienen. De Kelten stienen der nei likernôch 410 allinne foar, omdat de Romeinen (dy't sa'n 350 jier it eilân as rike koloanje bestjoerd hienen), troch problemen yn Rome sels, Brittannia ferlitten hienen. Artur hat blykber de opmars fan de Saksen even witten te stuitsjen, yn in fjildslach bij of op de hichte dy't Badon neamd wurdt. De histoarikus Nennius (likernôch 830) neamt him yn syn Historia Brittonum. Yn de tolfde ieu wurdt er neamd yn Geoffrey of Monmouth syn Historia Regum Brittanniae, en ek noch oare histoaryske boarnen út dy tiid neame him. Mar dan is er al mei syn ridders fan de Rûne Tafel yn Ingelân, Frankryk en Dútslân it middelpunt wurden fan in omfangrike literêre kultuer, yn it wurk fan ferneamde skriuwers as Chrétien de Troyes (1135 - 1183) en de minnesangers yn Dútslân, grif op basis fan tal fan oerlevere ferhalen en balladen. Al dy ferhalen ferhearlikje de ridderlike deugden fan dapperheid, trou en hoflikens; lykwols, ek yn it Eden fan Camelot loert de slange fan ûntrou, jaloerskens en ferrie, dy't úteinlik Artur fataal wurdt.

Yn Ingelân is it wurk fan Thomas Malory (Le Morte d'Arthur, 1485), skreaun yn prachtich proaza (yn let-Middelingelsk, nettsjinsteande de Frânske titel), wol de ôfsluting en gearfetting fan dy midsieuske tradysje. Yn de njoggentjinde ieu libbe de niget oan dy ferhalen wer sterk op. Sa't bekend is, hat ek Richard Wagner him betsjinne fan gegevens út dy tradysje, mei syn Tristan und Isolde en Parsifal.

----

Wat de fersfoarm sels oangiet, The Idylls of the King is lykas Paradise Lost fan John Milton (troch mij oerset en publisearre yn 2009) skreaun yn de saneamde jambyske pentameter, dat wol sizze elke rigel bestiet út fiif jambyske fuotten (elke foet bestiet út in ûnbeklamme folge troch in beklamme wurdlid) en dus út tsien wurdlidden. Dat is bijgelyks ek de fersfoarm fan de stikken fan Shakespeare. Foar de fariaasje, mar meastal om't men dêrta twongen wurdt, haw ik wolris in jambyske fersfoet omset yn in trochee, mar it basismetrum bliuwt fansels altyd jambysk.

Der komt, oars as yn Paradise Lost, no en dan rym foar yn inkelde lieten en dy haw ik ek yn it Frysk rymje litten fansels. Omdat it Ingelsk hast gjin bûgingen mear ken dy't in ûnbeklamme wurdlid tafoegje, binne yn it Ingelsk froulike ferseinen seldsum. Talen as it Nederlânsk en it Frysk kinne dêr net omhinne en ik ha dan ek in rom gebrûk fan de froulike fersein meitsje moatten (faak yn it gefal fan de slot –e(n) fan tiidwurden), sadat dan it tal wurdlidden alve wurdt. Op deselde manier haw ik ek gauris swierdere wurdlidden en sels aparte wurdsjes as alfde wurdlid brûkt, salang as dy mar klonken as in soarte fan natuerlike ‘neislach’. Fierders brûk ik gauris de mooglikheid dy't de natuerlike elisy fan de ûnbeklamme –e oan de wurdein biedt foar in folgjend wurd begjinnend mei in fokaal, om in wurdlid te sparjen, lykas yn de rigel ‘De pine, muoite’ en kwelling fan it libben’ –foar it gemak haw ik yn sokke gefallen altyd in apostrof skreaun om dy elisy oan te jaan. It wurdsje it lient him ek goed ta ynkoarting ta 't . Fierder haw ik gauris de ûnbeklamme e yn wurden as tsjustere net meiteld foar it metrum, en ha ek dêr foar it gemak geregeld oanjûn dat der elisy is, dus sa: tsjus'tre. Fierdere elisys, sa't men dy al te faak bij oaren oantreft, haw ik net brûkt, omdat dy altyd ûnnatuerlik oandogge en lestich út te sprekken binne.

Ik ha mij ek hjir holden oan itselde tal rigels as yn de oarspronklike tekst, wat ynhâldt dat de oersetting de kompaktens fan it Ingelsk bewarret, mar dat net altyd alles oerset wurde kin.

----

Yn guon gefallen haw ik de nammen wat oan de Fryske stavering oanpast: sa is Lancelot Lanselot wurden, en Elaine is bij mij Eleen. En Arthur is hjir Artur. In mear yngripende oanpassing is Ginevra, mei de klam op it twadde wurdlid, yn pleats fan Guinevere, mei de klam op it earste wurdlid. Ik ha dat dien omdat dat mij metrysk better útkaam – pas letter ûntdiek ik dat dat ek de Italiaanske foarm fan dy namme is. Soera Rana (Isaäc Esser Jr.), yn syn Nederlânske oersetting fan 1896 (Idyllen van den Koning) brûkt, grif om deselde redenen, de foarm Genovra.

De foarstelling op it omslach fan dit boek lit sjen hoe't Artur delfijd wurdt yn de boat dy't him nei it eilân Avilion ta bringe sil. Dy foarstelling is te finen yn Morte D'Arthur. A Poem by Alfred Lord Tennyson – as designed, written out, and illuminated by Alberto Sangorski; reproduced by the Graphic Engraving Company for Messrs Chatto & Windus, who publish the volume at III St. Martins Lane, London. MCMXII. In prachtich bibliofyl boekje, útjûn yn de foarm fan in midsieusk hânskrift, befetsjende de tekst fan 1842, dy't letter opnommen is yn de lêste idylle. Myn oersetting dêrfan is publisearre yn DE MOANNE/TROTWAER fan febrewaris 2009.

1 De Mabinogion is in samling fan alve proazaferhalen yn midsieuske Welske hânskriften. Der sitte eleminten yn fanfoarkristlike mytology, internasjonale folksferhaalmotiven, en iermidsieuske histoaryske oerleveringen. Hoewol't guon detailsoerâld wêze kinne, binne de ferhalen it produkt fan in heech ûntwikkele orale en skreaune Welsketradysje.

2 Ik bin hjirbij ek wat ynspirearre troch it boek The Fall of Camelot. A Study of Tennyson's “Idylls ofthe King” fan John D. Rosenberg (1973).

3 Ik ha wol yn it neikommende foar it gemak it wurd idylle brûkt om de aparte ferhalen oan te jaan.

4 Eins ien lange idylle, letter yn twaen knipt.

5 Der wurdt wol tocht dat Tennyson, syn hiele libben kristen, oan de ein fan syn libben hiel ticht bij it agnostisisme kommen istestean.

6 Ofgeande op de tekst liket Artur syn ryk mar tolve jier bestien te awween.

7 Tink ek oan it bekende ferhaal fan Hengist en Horsa.

DE KOMST FAN ARTUR⁸

Kening Leodogran fan Cameliard

Hie mar ien dochter, en gjin oare bern,

Sij wie de tsjepste fan wat azem hie,

Ginevra, dy't syn iene freugde wie.

Want mannich keninkje foár Arturs komst

Hearske’ op dit eilân, jimmer fochten sij

Yninoar om, sa hiel it lân ferwoestend.

En klibers fan de heidens fearen jimmer

De see oer om te plonderjen wat oerbleau.

En sa ûntstienen grutte stikken wyldlân,

Dêr't foardat Artur kaam it oantal beesten

Mar woeks en woeks, mar 't minsketal belytse.

Aurelius⁹ focht dêr it earst, en stoar,

En nei him focht en stoar dêr Kening Uther,

Mar koenen beide net it ryk ferienje.

En nei har hearske Artur in skoft lang,

En troch syn Rûne Tafel en har macht

Feriene hij elk rykje ûnder him,

En skoep ien ryk, en waard har Haad en Kening.

En sa wie 't lân fan Cameliard ferlitten,

Mei dampe wâlden fol mei wylde beesten,

Dêr't net of amper mar op jage waard,

Dat wylde hûn en wolf en swyn en bear

Bij nacht en dei omwrotten yn de ikkers,

En jachten yn de tunen fan de Kening.

En wolven stielen faak in minskebern

En frieten dat dan op, mar út en troch

Joech in wolvin, de eigen jongen kwyt,

Har woeste spien oan minskebern, dy't wennen

Yn 't smoarge nêst; en grânzgjend fleis ferskuorrend

Bespotten sij, noch krûpende, har pleechmem,

Oant sij wolfminsken waarden, rjochtop rinnend,

Slimmer as wolven. En mei weemoed tocht

Leodogran oan de Romeinske legers

En Caesars earn. Doe foel syn broer, Urien,¹⁰

Him oan; wêrnei't de bindes fan de heidens

It lân mei bloed, de loft mei riik, read kleuren,

En mei de spyts it memmehert trochboarren

En dêrnei ek it bern, oant hij, ferbjustre,

Syn rie te'n ein, net wist wêr help te freegjen.

Doe't hij lykwols fan Arturs kroaning hearde,

Al wie 't net sûnder it gebalt fan har

Dy't rôpen fan ‘Hij is net Uthers soan’,

Doe stjoerde hij him boadskip, sizzend ‘Help,

Want tusken minsk en beest moatte wij stjerre.’

En Artur hie noch nea de wapens opnomd,

Mar hearde dat en kaam: wylst stie Ginevra

Bûten de muorren fan 't kastiel te sjen,

Mar omdat hij op helm of skyld net droech

It gouden teken fan syn keningskip,

Mar tusken ridders ried as simpel ridder,

En minder ryk útrist as wol de measten,

Seach sij him net, of foel hij har net op,

Ien tusken oaren, hoewol sûnder helm.

Mar Artur waard, har yn 't foarbijgean sjend,

Fûl rekke troch it ljocht dat út har eagen

Syn binnenst trof, ried lykwols troch, en sette

Njonken it wâld syn tinten op, fersloech

De heidens, skeat de beesten dea, en kapte

De beammen, dy't it sinneljocht weinamen,

En makke’ in wei foar jager en foar ridder,

En gie werom. |
| Mar wylst hij dêr noch toeve,

Fonke de twivel op dy't yn it hert

Fan alle Heechsten fan it Ryk trochbroeide,

En lôge op ta striid: want mannichien,

Mei 'n hânfol lytse keninkjes gearspannend,

Stie tsjin him op, en rôp: ‘Wa is dy Artur,

Dat hij hjir oer ús hearskje wol? Is hij

Wol Uthers soan? Want sjoch mar goed nei him:

Yn antlit, hâlding, noch yn lea of stim

Is hij dy Uther lyk, sa't wij him koenen.

Dit is de soan fan Gorlois, net de Kening;

Dit is de soan fan Anton, net de Kening.’

Op Artur, optsjend nei de slach, woech swier

De pine, muoite’ en kwelling fan it libben,

En hij kriich langst Ginevra's man te wurden;

En tocht bij 't riden, ‘Hat har heit net sein,

Dat tusken minsk en beest sij stjerre moasten?

Moat ik har út dit lân fan beesten net

Ferheffe op myn troan, en nêst mij sette?

Wat lok bringt hearskjen as in iensum kening,

Kweld - o beevjende stjerren boppe mij,

O! ierde, mei dyn hol lûd ûnder mij -

Troch sinleas dreamen? Want, as ik net ien wurd

Mei wa't de tsjepste is ûnder de sinne,

Dan lykje’ ik neat op dizze wide wrâld

En kin myn sin net dwaan, noch ek myn wurk

Ôfmeitsje, noch mijsels yn 't eigen ryk

Oerwinner meitsje’ en hear. Mar, ien mei har,

Koen’ wij tegearre libje as ien libben,

En hearskjend ien fan sin op elk gebiet

Macht ha dit tsjuster lân it ljocht te bringen

En libben oan de deade wrâld te jaan.’¹¹

Dêrnei – sa't hij dy't dit fertelde sei –

Doe't Artur op in slachfjild kaam, dêr't wyt

De fjânstinten blonken, lei de wrâld

Sa helder om him hinne: hij koe sels

It lytste stientsje sjen op fiere hichten,

En op it heechste fan de dei de moarnsstjer.¹²

Doe't hij syn brede findel delset hie,

Waard daalk fan beide kant mei lange lâns

Op hynders, mei stimgebalt en koperstjit,

Dat hast it bloed befrear, de striid begûn.

Dan wienen wer de edelen de baas,

En dan de Kening wer, as op it fjild

De kânsen kearden. Mar in heger Macht

Liet boppe him Syn tonger los en wjerljocht,

Dat elke ferbline waard, oant mei geweld

Mei 'n hân, dy't sterker waard mei elke swaai,

Artur, syn ridders liedend, delslein hie

Karados, Urien, Kralemont fan Wallis,

Klaudias, en Klarens fan Noardhumberlân,

En kening Brandagoras fan Latangor,

Mei Anguisant fan Erin, Morganoor,

En Lot fan Orkney. Doe, foar 'n stim sa skriklik

As is de skreau fan ien dy't sjocht hoe't immen

Sûndiget, tinkend dat gjinien him sjocht

En elkien sliept, draaiden se hastich om

En naaiden út, en Artur rôp, ‘Hâld stil

It swurd, slaan nimmen dea, sjoch hoe't se flechtsje!’

Doe stie, as wie 't in skilderij, it fjochtsjen

Stil – stil as deaden stien’ de libbenen,

En freugde hearske yn it hert fan Artur.

Hij lake nei syn strider dy't er 't meast

Yn eare hold.¹³ ‘Do twivelst net oan mij,

Sa goed hast mei dyn earm hjoed foar mij striden.’

‘Sire,’ rôp dy, ‘Hear en Kening, Gods fjoer

Daalt op it slachfjild op jo del: ik wit,

Jo binn’ myn Kening!’ Beide swarden doe

(Want elk hie yn 'e slach de oare hoede),

Op 't deadefjild in leafde sûnder dea.

‘In manljuswurd is God gelyk,’ spriek Artur,

‘Oant yn ’e dea kin 'k altyd op dij bouwe.’

Fan 't slachfjild stjoerde hij doe fluch Ulfius,

Brastias en Bedivier, syn nije ridders

Nei Kening Leodogran, en lei har op

Te sizzen, ‘As ik jo goed tsjinne haw,

Jou mij jo bern Ginevra dan ta frou.’

Doe't dy dat hearde, gong hij bij himsels

Te rie, en tocht, ‘Hoe soe ik, sels in Kening,

Hoe't hij mij yn myn need ek holpen hat,

Net oan in kening jaan myn iene dochter,

En keningssoan?’ – doe sette hij syn stim út

En rôp in griis âld man, syn keamerhear,

Dy't hij folslein fertroude’ en frege him

Om rie: ‘Witt’ jo fan Arturs berte ôf?’

De grize keamerhear sei doe: ‘O Sire,

Twa âlde manlju binn’ der mar dy't 't witte,

En beide binne twaris fan myn jierren:

Ien is Merlyn,¹⁴ dy't mei syn tsjoenderskeunst

Yn wiisheid Kening Uther tsjinne hat,

De oar wurdt neamd syn master Bleys, dy't him

Magy leard hat; Merlyn wie lykwols gau

Syn master sa fier foar, dat Bleys oan kant

Lei syn magy en sitten gong en opskreau

Yn ien mânsk boek elk ding dat Merlyn die

Of sei, en dêryn kin yn letter tiid

Fûn wurde it geheim fan Arturs berte.’

Kening Leodogran antwurde him:

‘Freon, hie dy Kening Artur mij mar heal

Sa goed bijstien as jo mij hjoed dien hawwe,

Dan wie 'k oan beest en minsk te'n ûnder gien:

Mar daagje hjir foar mij no noch in kear

Ulfius, en Brastias en Bedivier.’

Doe't sij wer foar him stienen, spriek de Kening,

‘De koekoek is wolris, mei rjocht en reden,

Troch lytseren ferballe: wêrom lykwols

Wurdt troch dy edelen it fjoer opstookt,

En neame guon Gorlois as heit fan Artur,

En oaren Anton? Sizze jim no sels:

Is neffens jim dy Artur Uthers soan?’

En Ulfius en Brastias sein’ ‘Ja.’

Doe sei Hear Bedivier, syn earste ridder,

Troch Artur bij syn kroaning ridderslein –

Want dryst fan hert, yn die en wurd, wie hij,

As immen rabjend oer de Kening prate –

‘Oer dizze saak, Hear, wurdt der folle grute:

Want guon binn’ der, dy't yn ar hert him haatsje,

Fan leech komôf him neame, en gjin keardel,

Want hij is minlik en sij binne beesten:

En oaren achtsje, hij is mear as minske

En út de himel daald; mar wat ík tink

Oer dizze saak – as jo it hearre wolle –

Jo witte, Hear, dat prins enstrider Gorlois,

Yn Kening Uthers tiden hear fan 't slot

Tintagil bij de oseaan yn Cornwall,

Ta frou de’ oanfallige Ygerne hie,

En dochters bij har hie (en ien dêrfan,

Lots frou Bellisent, Keningin fan Orkney,

Hat jimmer Artur trou bemind as wie 't

Har broer), mar sij hie him gjin soannen skonken.

En Uthers each krige doe smjucht op har:

As reine frou fan Gorlois walge har

De hege ûnear fan syn leafde sá,

Dat Gorlois Kening Uther oarloch oansei,

En Gorlois waard ferslein en foel op 't fjild.

En poerlilk sloech doe Uther it belis

Om Ygerne’ yn Tintagil, dêr't har striders,

Bij 't sjen fan al dy klibers om har muorren,

Bang, flechten en it slot oan Uther lieten.

Hijsels wie doe fan 't slot de hear en master.

En sij, alhiel no yn 'e macht fan Uther,

Moast doe syn frou wol wurde, bitter skriemend,

En al te skandlik fluch: doe't dat bard wie,

Mar koarte tiid dernei, stoar Uther sels,

Yn weeklacht roppend om in erfgenamt,

Dat net it ryk nei him ynstoarte soe.

Dyselde nacht, de nacht fan 't nije jier,

Fanwege al de bitterheid en smert

Dy't Ygern’ kwelde, kaam noch foar syn tiid

Artur te wrâld, en waard al fuort dêrnei

Bij in geheime syddoar oan Merlyn

Oerjûn, dat hij fier fan 'e wrâld opgroeide,

En wachte oant syn tiid; want lykas no

Wien’ yn dy woeste tiid de machtichsten

As beesten, dy't wol wis it bern (as sij

It witten hien') ferskuord hien’ mei-inoar,

Want elk woe hearskje inkeld foar himsels,

En Uther waard troch mannichien ferfijd

Om Gorlois. Om dy reden naam Merlyn

It bern en joech it oan in âlde Freon

Fan Uther, Ridder Anton, en syn frou

Joech him it boarst en brocht him op as eigen,

En nimmen wist dêrfan. En sûnt dy dagen

Ha al dy machtichsten as beesten tsierd,

Sadat it ryk ynstoarten is; mar no,

Dit jier, is troch Merlyn (syn tiid wie kommen)

Artur nei foaren skood en toand oan 't folk,

Mei 't boadskip, ‘Sjoch jim Kening, Uthers soan,’

Mar hûndert stimmen raasden, ‘Fuort mei him!

Hij is gjin Kening, mar in soan fan Gorlois,

Of oars it bern fan Anton en gjin Kening,

Of oars fan sljocht komôf.’ Merlyn lykwols,

Wylst om in kening raasde’ it folk, hat Artur

Mei tsjoenderij de kroan opset; dêrnei

Ferklearren him de machtichsten de oarloch.’

Doe, wylst de Kening bij himsels oerlei

Oft Artur no it bern fan skande wie,

Of fan Gorlois de soan wie, nei syn dea,

Of Uthers soan wie, berne foar syn tiid,

En oft der yn wat dizze trije seinen

Wat wiers wie, kaam nei 't slot Cameliard,

Mei jonge Modred en Gaween, har soannen,

De frou fan Lot, Bellisent, Keningin

Fan Orkney, dy't de Kening, nei fermogen,

Ûnthelle op in miel, dêr't er bij sei:

‘In wiffe troan is iis op simmersee.

Jim binn’ fan Arturs hof. Oerwinner neame

Syn mannen him. Jawis – mar dizze Kening –

Safolle haatsje him, en sa manmachtich,

Syn ridders sa minmachtich, hoe dryst ek –

Syn fijannen – kin hij dy wol wjerstean?’

‘O Kening,’ rôp se, ‘wol binn’ sij minmachtich,

Mar elk is dapper, ien fan sin mei him;

Want ik stie nêst him doe't it wyld gebalt

Fan Uthers eedlen stoppe en doe't Artur

Kroand foar har siet en al syn striders rôpen,

“Wês jo ús Kening en dan dogge wij

Út leafde jo befel.” Doe bûn de Kening,

Sêft, earnstich en mei wurden fan gesach

Har sá fêst oan himsels mei djoere eden,

Dat guon as ridder rizend fan har knibbels

Bleek seagen, krekt as hienen sij in geast sjoen,

Guon wien’ fol fjoer, en guon wien’ slim betiisd,

Sa't men wol wekker wurdt yn 't felle ljocht.

Mar doe't er spriek en hiel syn Rûne Tafel

Ferkwikte mei syn treastryk godlik wurd

(Myn tonge is te swak dat wer te jaan),

Seach ik it byld fan 't keninklike antlit

Stean yn de eagen fan elk Tafelridder.

En foar't it fuort wie, skeaten troch it krús

En wa't dêrnêst stie en de Kruseling,

Heech troch it finster boppe, trije kleuren

Fan flam, grien en azuer, en rekke elk

Ien fan de trije tsjeppe keninginnen,

Mei leaflik ljochtsjend antlit swijend steande

Deun nêst syn troan en him mei helder each

Oansjend, syn helpers dy't him bijstean sille.

Tsjoender Merlyn wie dêr, waans grut ferstân

En hûndert winters binne as de hannen

Fan 'n trou fazal, fûl bodzjend foar har hear.

En nêst him stie de Jonkfrou fan de Mar,¹⁵

Dy't him oertreft yn hegere magy –

Yn wyt brokaat klaaid, bjusterbaarlik riedsel.

Sij joech de Kening syn grut krúsheftswurd,

Dêr't hij de heidens mei ferbalje kin;

In wiereekdize’ omkringele har antlit,

Dat hast ûnsichtber wie yn 't tsjerkeskimer.

Mar troch it hillige gesang klonk hinne

In stim as fan it wetter, want sij wennet

Djip yn in mar; dêr is it kalm, al skoddet

Fan stoarmen ek de wrâld; as dy mâl beare,

Kin sij oer 't wetter rinne, as ús Hear.

Dêr seach ik ek hoe't bij syn kroaning foár

Him holden waard syn swurd Excalibur,

Dat út de djipte fan de mar oprizend

Troch Artur út in roeiboat grepen waard –

It heft beset mei elfestiennen, Urim, ¹⁶

Betiizjend hert en each – it blêd sa hel,

Dat men ferbline wurdt – mei op ien kant

Yn de’ âldste taal fan hiel de wrâld gravearre¹⁷

‘Nim mij,’ mar kear it lims om en dan sjocht men,

Skreaun yn de wurden fan jo eigen taal,¹⁸

‘Werp mij fan jo!’ En tryst wie Arturs antlit

Doe't hij it naam, mar âlde Merlyn rette,

‘Nim it en striid! De tiid it fuort te werpen

Is noch fierôf.’ Sa naam hij dat grut swurd

Dêr sil er al syn fijannen mei slaan.’

Bliid wie Leodogran, mar hij woe dochs

Syn lêste twivels weinomd ha, en frege,

Mei ûndersykjend each har lyk oansjend:

‘De piipswel en de hússwel binn’ famylje,

Mar jo stean’ tichter bij dy eedle prins,

Om't jo syn suster binne.’ En sij sei:

‘Dochter fan Gorlois en Ygern’ bin ik.’

‘En dêrom Arturs suster?’ wie syn fraach.

Sij sei: ‘Dy dingen binn’ geheim,’ en stjoerde

Mei 'n knikje har twa soannen fuort. Gaween

Skeat fluch oerein en draafde’ in sankje sjongend

Nei bûten ta, en derten as in foalle,

Mei waaiend hier sprong hij op alles ôf.

Mar Modred lei syn earen tsjin de doar

En hearde heal. Hij, dy't yn letter tiid

Griep nei de troan, en gripend fûn syn needlot.

De keningin har antwurd wie: ‘Wat wit ik?

Swart wien’ de eagen en it hier fan mem,

En swart fan each en hier bin ik; en donker

Wie Gorlois ek, jawis, sa't Uther wie,

Tsjin 't swarte oan; mar ljocht is dizze Kening,

Sa ljocht is hjir gjin Brit of wa dan ek.

En ek hear ik yn myn ûnthâld altyd

In roppen ût de moarntyd fan myn libben,

In mem dy't gûlt, en dy't ik sizzen hear:

“O hieste mar in broer, myn kreaze faam,

Om dij te hoedzjen yn 'e rûge wrâld.” ’

‘Ja,’ sei de Kening, ‘hearre jo sa'n rop?

Wannear lykwols hat Artur jo earst sjoen?’

‘O Kening!’ rôp se, ‘ik sis jo de wierheid:

Hij fûn mij 't earst doe't ik in famke wie:

Men hie mij foar 'n lyts fergryp, dêr't ik

Gjin skuld oan hie, in tik jûn, en ik draafde

Nei bûten ta, delfallend yn de heide,

En 'k hate alles op ûs moaie wrâld

En skriemde’ en winske dat ik dea wie; hij --

Oft hij no ût himsels dêr kommen wie

Of brocht wie troch Merlyn, dy't nei't men seit

Ûnsichtber rinne kin – hij stie doe nêst mij,

En spriek mij treastend ta mei leave wurdsjes,

Droege myn triennen, wie mei mij in bern.

Faak kaam er bij mij en hij groeide op

Mei mij bij 't âlder wurden; soms liek hij

Wat tryst en dan wie ik mei him ek tryst,

Mar soms ek strang – dan mocht ik him net lije,

Mar 'k hold fan him as hij wer aardich wie.

No't ik him minder sjoch de lêste tiid

Binne dy earste dagen gouden oeren,

Want ik tocht doe dat hij grif Kening waard.

Mar lit mij no in oar ferhaal fertelle:

Want Bleys, de master fan Merlyn, seit men,

Dy't koartlyn stoar, hie mij bij him ûntbean

Om him te hearren foar syn libbensein.

As in ferskronfle elfewikselbern

Dêr lizzend, sei er dat Merlyn en hij

De Kening, Uther, foar syn dea, sûnt jier

En dei trou tsjinne hien'; en yn 'e nacht

Dat Uther yn Tintagil stoar, lûd kleiend

Dat hij gjin erfgenamt hie foar syn troan,

Ferlieten sij syn stille lea en troch

De poarte rinnend, foar wat lucht, deun lâns

De ôfgrûn troch de neare nacht – in nacht

Dat ierde’ en himel ynelkoar teraanden -¹⁹

Seagen sij, sa heech op it tsjuster wiet

As wie it yn de himel, en fan foarm

As wie 't in wjokte draak, in skip, waans dek

Alhiel befolke wie mei ljochte stalten,

Dat foar har each ferdwûn. Sij kladderen del

Nei dêr't de see yn jimmer heger weach

De baai yn brûsde, oant - it heale djip

Meislepend, stadich en mei stimgeroft -

In njoggende opriisde’ en bolderjend

Delbatste yn in weach alhiel fan fjoer:

Dy wetterweach mei flamjend fjoer droech mei

In neaken bern en lei it oan Merlyn

Syn fuotten del: dy bûgde’ en griep it, roppend

“Dit is de Kening, Uthers erfgenamt!”

En bij dat wurd swypke it lêste skom

Fuortdaalk fan 't sân heech nei de tsjoender op

As fjoer dat him fan elke kant omlôge,

Sadat it bern en hij klaaid wien’ yn fjoer.

En fuort dêrnei waard alles kalm, en wie

De loft stjerhelder. “En ditselde bern,”

Spriek hij, “sil hearskje; oant dit wurd koe ik

Net gean yn frede.” En dat sizzend gie

De sjenner troch deads grousum inge poarte,

Dêr't nimmen him mear ûnderfreegje kin,

Útsein oan de’ oare kant; doe't ik Merlyn

Ris trof, lykwols, en frege’ oft alles wier wie,

Dy draak fan fjoer en ek dat neaken bern,

Dat delkaam yn de gloarje fan de see –

Doe glimke hij út âlderwenst, en spriek

Âldwrâldsk yn riedselige trijerimen:

“Rein, sinne, rein, in reinbôge’ yn 'e loft,

In jongeman wurdt wizer nei in skoft,

In âlde man wurdt bernsk, en krijt syn nocht.

Rein, sinne, rein, in reinbôge’ oer it fjild,

De wierheid is mar krekt foar wa't it jildt,

It skeelt in stik hoe swier't men dêroan tilt.

Rein, sinne, rein, gjin blomke bloeit yn 't skaad,

Wa wit bij sinne’ en rein it wiere paad?

Fan 't iene djip nei 't oare wurdt hij laat.”²⁰

Sa nytge mij Merlyn mei riedseltaal.

Mar jou gerêst jo iennichst bern, Ginevra,

Oan dizze Kening: want fan him sill’ sjonge

De grutte dichters en de tsjustre spreuken

Fan eartiids, dy't it minskemoed bewege,

En bij it hurdfjoer jimmer wer wjerklinke,

As nei it wurk de âlderein útrêst,

Sill’ fan him sprekke; en Merlyn hat ek

Yn ús tiid earnstich fan him sprutsen, sward

Dat, ek al wurdt er wûne, hij net stjert,

Mar fuortgiet, en werkomt, en dan of no

Ferpletterjend de heidens dylgje sil,

Oant sij en elkenien him Kening neame.’

Se swijde en Leodogran wie bliid,

Mar stinde noch ‘Moat ik ja sizze’ of nee?’

En wie net wis, en dodde’ en slûge’ en seach

Al dreamend hoe't de skeante fan in berch

Opriisde oant de healbedize top,

En dêrop stie in kening as in geast,

Dan sichtber, dan wer wei; en op dy skeante

It swurd, de húsman: dea, de keppel: stellen,

En lôgjend fjoer; en tek en bulte hea

Gong op yn reek, dy't troch de wyn fuortblaasd

Oprôle nei de top, sadat de dizen

Dêr tichten, wylst de keninklike geast

Somtiids lûd rôp; en hjir en dêr stie ien

Dy't mei de hân dy stim oanwiisde; oaren

Moarden en brânden troch, roppend: ‘Hij is

Ús Kening net, dat is net Uthers soan.’

Oant samar oars dy dream waard, en de dizen

Sonken, de fêste grûn ta neat teraande,

Mar dêr't mei kroande holle yn 'e himel

De Kening stie. En wekker wurden stjoerde

Leodogran Bedivier, Brastias

En Ulfius nei Arturs hof mei ‘Ja’.

Doe hjitte Artur Lanselot, de ridder

Dy't him it dierberst wie, de Keninginne

Te heljen – en fan heech seach hij him nei:

En Lanselot ried fuort tusken de blommen

(Want it wie ein april) en kaam werom

Yn maaie,²¹ tusken blommen, mei Ginevra.

Mei wa't nei oankomst Dubric, hillich en

Brittanjes heechste biskop, steande foar

Har steatlikst alter Artur troude, noch

Dyselde moarn, wylst, klaaid yn smetleas wyt

De stichters fan in eedler tiid, grutsk op

Har eed fan trou en him, syn ridders, freugd

Belibjend oan syn freugde, óm him stienen.

Fier blierke troch de doar it maitydslân,

It hillich alter bloeide wyt fan maaie,

De maaiesinne’ oergeat mei ljocht har Kening,

Al 't ierdske moai wie garre yn syn breid,

De wiereek wâle en it lûd fan hymnen

Wie as fan rûzjend wetter, wylst dy twa

Foar 't Kristusbyld ûnein'ge leafde swarden.

En Artur spriek: ‘Dyn lot is mines ek.

Dij min ik oant de dea, wat der ek bart!’

Mei delslein each sei him de Keninginne:²²

‘Kening en Hear, jo min ik oant de dea!’

En Dubric heve doe syn hân en spriek:

‘Regearje, libje en bemin, dat jim,

Tegearre ien, de wrâld feroarje meie,

En hiel dy Oarder fan jo Rûne Tafel

Jo grinsleas hege doel ferfolje mei!’

Sa spriek Dubric, mar bij 't nei bûten gean

Stien’ machtigen út Rome bij de útgong

Har yn ferachtlik swijen nei te sjen;

Doe, wylst sij trêden troch in stêd yn fjoer

Fan sinne’ en gouden doek, sketteren trompetten

En Arturs ridderskip song foar har Kening: --

‘Trompet, blaas lûd, wyt is de maitydspracht,

Blaas lûd, no is foarbij de lange nacht!

Blaas oer wat libbet – “Lit de Kening hearskje!”

Krijt Rome‘ of heiden yn dit ryk in kâns?

Lit swaaie it flitsend swurd, en smyt de lâns,

Swaai swurd, smyt lâns! En lit de Kening hearskje!

Striid foar de Kening, en wês nea ferslein,

Want God hat yn 't geheim tsjin Artur sein:

Swaai swurd, smyt lâns! En lit de Kening hearskje!

Trompet, klink lûd! Oer ûnmoed helpt hij hinne.

Lit krêft fan doel yn ús de lust oerwinne,

Swing swurd, smyt lâns! En lit de Kening hearskje!

Striid foar de Kening, stjer en asto stjerst,

Hij bliuwt de Kening, foar it lân it bêst.

Swing swurd, smyt lâns! En lit de Kening hearskje!

Blaas, want ús sinne stiet heech oan 'e loft,

Sil jimmer sterker skine, gâns in skoft.

Swing swurd, smyt lâns! En lit de Kening hearskje!

De Kening folget Kristus, en wij him,

Hij heart geheimen fan Gods eigen stim.

Swing swurd, smyt lâns! En lit de Kening hearskje!’

Sa song it ridderskip, ûnder it rinnen.

Mar bij 't banket trêden dy machtigen

Fan Rome, swaklik hearsker fan de wrâld,

De seal yn, easkjend as fanâlds belesting.

Mar Artur spriek: ‘Myn ridders hawwe sward

Foar mij te striden, mij as Kening earjend.

De âlde oarder makket plak foar 'n nijen,

En wij, dy't foar ús Heit, ús Kristus, stride,

En sjogge dat jim âld binne'en te swak

De heidens bij jim muorren²³ wei te jeien,

Betelje net.’ Fergrime gongen doe

Dy hearen fuort, en Artur stried mei Rome.

En ien fan sin wien’ Artur en syn ridders

In skoft, en mei dy krêft wie hij yn steat

Om ûnder him elk rykje te ferienjen,

En hij oerwûn yn tolve grutte slaggen

De heidens, skoep ien ryk en hearske’ as Kening.

8 Earst publisearre yn 1869, en foar in part basearre op Malory, boek I, haadstik I-V, Ellis syn Specimens of Early EnglishMetrical Romances, Geoffrey of Monmouth syn Historia Regum Brittanniae en Nennius syn Historia Brittonum, mareins foar it grutste part stuolkjend op Tennyson syn eigen fantasy.

9 Eigentlik Ambrosius Aurelianus, neisiet fan in Romeinsk-Britske famylje; guon sjogge yn him wol de oarsprong fan de Artur-ferhalen. Yn hoefer't er in histoarysk fguer wie, is net hielendal dúdlik.

10 Legindaryske kening fan Noard-Wales.

11 It liket dat Tennyson hjirmei sizze wol dat it hege abstrakte ideaal fan Artur op dizze ierde net ferwêzentlike wurde kinsûnder in ferankering yn it taastbere en minsklike, nammentlik yn de feriening mei de persoan fan Ginevra.

12 Ferlykje dit mei de tsjokke mist fan it lêste boek: hjir is alles noch klear en helder yn it ljocht fan de nije wierheden.

13 Lanselot, de represintant fan de hertstochtlike en kreative kant fan de minsklike natuer.

14 Merlyn stiet foar de intellektuele en (tink ik) de technyske kant fan it minsklik aard, al mei dat wat frjemd lykje fanwege it feit dater ‘tsjoender’ is, mar dat is mar omdat dit ferhaal in midsieuske oanklaaiïng hat.

15 De beskriuwing fan de kroaning is nefens de pakesizzer fan Tennyson tige symboalysk: de trije keninginnen lykje leauwe, hoopen leafde te fertsjintwurdigjen, yn de kleuren fan de famme, it grien fan de maityd en it blau fan de himel. De Jonkfrou fan de Mar is itgeastlik prinsipe. Tennyson sels wie dêr minder dúdlik oer: sij binne dat en sij binne dat ek net, want sij betsjutte follemear. Hij woe him net sa fêstlizze: it tinken yn sa'n symboal is mear as inkeld ien interpretaasje. Ferlykje syn eigenwurden ‘Poetry is like shot silk with many glancing colours. Every reader must fnd his own interpretation according to hisability, and according to his sympathy with the poet.’ [Poëzij is as wjerskynside (d.w.s. side mei twa of mearkleurtriedden weefd) mei in protte glinsterjende kleuren. Elke lêzer moat, nefens syn feardigens en nefens syn meifelen fan dedichter, syn eigen interpretaasje fne.]

16 Mystyk ornamint, droegen troch de Joadske Hegepryster.

17 Om oan te jaan dat it ideaal sa âld is as it minskdom.

18 Om oan te jaan dat it ideaal ek no jildt.

19 Ek dit liket symboalysk: Artur (de siele, it ideaal) bestiet yn de tiid mar ek bûten de tiid, as it ivigeprinsipe fan it minsklik stribjen nei beskaving.

20 Tennyson liket oanjaan te wollen dat ‘wierheid’ ferskillende dingen betsjutte kin foar ferskillende minsken: foarguon is it in suver geastlik begryp (‘in reinbôge’ yn 'e loft’), foar oaren in mear op deminskewrâld tasnijd konkreet begryp (‘in reinbôge’ oer it fjild’). Wat altyd jildt, is dat desiele of geast fan de minsk út de grutte djipte komt fan de geastlike wrâld en dêrhinne weromreizget.

21 Maaie: de tiid fan hoop en optimisme; ferl. de lêste slach, boek 12, op de koartste dei fan it lêste jier fan Artursyn hearskippij.

22 Hoe iroanysk oft dat is, sil letter blike.

23 De ferneamde muorre yn Noard-Ingelân tsjin de Pikten en Skoten, boud troch Agricola.