It Liet fan God

Bhagavad Gita

It Boek fan de Joga

Kolofon

ISBN: 978 90 8954 443 8

1e printing 2012

© 2012 oerset troch Eric Hoekstra

Eksimplaren binne te bestellen by de boekhannel of rjochtstreeks by de útjouwerij:

Utjouwerij Elikser B.V.

Ossekop 4

8911 LE Ljouwert

Til: 058 - 289 48 57

www.elikser.nl

www.frysk-en-frij.nl

Foarmjouwing binnenwurk en omslach: Evelien Veenstra

Uitgave van dit boek werd mede mogelijk gemaakt door de provincie Fryslân

Neat út dizze útjefte mei fermannichfâldige wurde, opslein yn automatisearre gegevensbestannen en/of iepenbier makke troch middel fan print, fotokopy, mikrofilm of op hokfoar oare wize ek, sûnder foarôfgeande skriftlike tastimming fan de einredakteur en de útjouster.

This book may not be reproduced by print, photoprint, microfilm or any other means, without written permission from the author and the publisher.

It Liet fan God

Bhagavad Gita

It boek fan de Joga

oerset troch Eric Hoekstra

Foar Ús Leaffrouwe fan de Besletten Tún

Ynhâld

1.   De joga fan Arjuna syn wanhoop op it slachfjild fan it libben

2.   Joga troch analyse en devoasje

3.   Joga troch de keunst fan it dwaan

Oer de Gita en it oersetten derfan

Foarôf

Ik kies derfoar en skriuw in persoanlike ynlieding. Dat jout my de gelegenheid om it omtinken te rjochtsjen op guon ynsjoggen en stellingen oangeande sawol de Bhagavad Gita as de godstsjinst yn it algemien, dy’t yn myn eagen wichtich binne.

Fertelstruktuer fan de Gita

De Gita is in twaspraak tusken de minske Arjuna en syn freon Krishna, in ynkarnaasje fan God.

It is in part fan it romantyske epos, de Mahabharata, in hiel lang ferhaal dêr’t allegear lytsere wurken, lykas de Gita, yn opnommen binne. De Gita is ynheakke yn de Mahabharata krekt foar’t in slach yn in boargeroarloch plakfine sil. Oan ’e iene kant stiet de bline kening Dhritarashtra mei syn legers, oan ’e oare kant Arjuna-en-dy, dat de keninklike famylje is sels ferdield en oan beide kanten fjochtsje famylje en freonen.

It earste haadstik fan de Gita makket de oergong fan ’e ferhaalline fan de Mahabharata nei it religieuze ta, yn ’e fersen 1.2 oant en mei 1.19. Dy fersen ha ik weilitten. Mei’t Fryske lêzers de Mahabharata net kenne, ha dy fersen gjin funksje foar ús. Boppedat befetsje se in tige saaie opsomming fan helden. Wa’t se lykwols lêze wol, kin se fine yn ’e taheakke.

De fertelstruktuer fan de Gita is sels in gelikenis. De Gita wurdt ferteld troch de sjogger Sanjaya oan ’e bline kening Dhritarashtra. De sjogger, mei godlike jeften fan observaasje, kin de twaspraak tusken Krishna en Arjuna opheine en trochfertelle oan Dhritarashtra en oan ús. De bline kening is it symboal fan it kwea (yn ússels en yn oaren), dat neffens de Gita troch ûnwittendheid teweibrocht wurdt: wy ha net troch dat ús wearde-oardielen net doge, en dat wy dêroan fêstruostke binne, en oan ús emoasjes, ús genietinkjes en ús bangichheidsjes. De sjogger Sanjaya is it symboal fan ús yntuïsje, dy’t ús de eagen foar de godlike fonk yn ússels iepenje kin.

De bline kening hat in ûnbidigen oermacht oan legers (de macht fan ’e wrâld) oan syn kant stean. Arjuna hat inkeld syn freon Krishna, it godlik symboal fan wiisheid en deugd, oan syn kant stean. De Gita is in iepenbiering útsprutsen troch Krishna sels, wylst Arjuna út en troch in fraach stelt.

De Gita set útein op it stuit dat beide legers klear steane foar de striid. Arjuna freget Krishna om har striidwein tusken beide legers yn te riden. Hy sjocht oan beide kanten freonen en sibben, en dan wurdt de wanhoop him oermânsk. Hy wol net fjochtsje, want dan moat er tsjin freonen en famylje stride. De boargeroarloch kin ek wer symboalysk opfette wurde as de striid tusken goed en kwea yn ’e yndividuele minske. Arjuna syn wanhoop is dêrom de wanhoop fan ’e minske dy’t tsjin himsels stride moat om it kwea yn himsels te oerwinnen. It idee fan striid is wichtich, mei’t Arjuna fan berop ek in strider is.

De Gita preket net absolute geweldleazens, al tinke guon dat al. Dêr’t de Gita wol tsjin preket, is haat, de emoasje fan fijânskip, mar selsferdigening wurdt wier net ferbean. Dêrom ropt Krishna Arjuna op om te fjochtsjen, sels al stride freonen en sibben fan him oan de oare kant. Arjuna is, lykas sein, fan berop en ropping ommers in strider.

Eftergrûn fan de Gita

De Gita presintearret himsels as in korreksje op de Veda’s. De Veda’s kin men beskôgje as it Âlde Testamint fan ’e Hindoes, it is tige wettysk en ritualistysk. De Gita kin men sjen as it Nije Testamint fan ’e Hindoe’s. Yn de Gita leit de klam op ’e ienwurding mei God troch leafde, ferearing en selsferbettering. De Gita is in wurk dêr’t allegear opfettingen oer God yn gearrinne.

De Veda’s datearje foar it neiste út it twadde millennium foar Kristus. Nei de Veda’s binne de Upanisjaden skreaun, dy’t yn in atmosfear fan frije religieus-filosofyske spekulaasje in ûnpersoanlik godsbegryp ûntwikkelje, dat meastal de namme fan Brahman hat. Yn de Gita, dy’t in soarte fan bekroaning fan de Upanisjaden is, wurdt Brahman presintearre as in ferskiningsfoarm fan Krishna. It Hindoeïsme stelt dat God ûnder in protte gesichten oanbean wurde kin, en dat bart yn Yndia ek. It Hindoeïsme is dan ek net polytheïstysk, omdat al dy goaden as ferskiningsfoarmen fan de Iene God beskôge wurde. Oarsom wurdt ek wol sein dat Kristendom, Joadendom en Islam net strikt monotheïstysk binne omdat se alle trije it bestean fan Satan njonken God ferkundigje, en omdat se alle trije ingelen of hilligen njonken God sette.

De Gita is nei alle gedachten opskreaun yn ’e tredde ieu foar Kristus, likernôch. It befettet ideeën en sels letterlike oanhellingen út ’e niisneamde Upanisjaden. De Upanisjaden binne komponearre tusken sawat de achtste en de fjirde ieu foar Kristus. Wat ûntbrekt yn de Upanisjaden en de Bhagavad Gita is de polemyske en gelykhawwerige toan dy’t bytiden yn religieuze geskriften beharke wurde kin. De Gita befettet ek it ûnpersoanlike godsbegryp fan de Upanisjaden, dat wy ek kenne út it taoïsme en guon farianten fan it boeddisme, mar yn de Gita is it ûndergeskikt makke oan it persoanlike Godsbegryp.

Lykas sein, persoanlik of ûnpersoanlik, ien of mear goaden, it binne neffens de Gita allegear gesichten fan Krishna. Dat ferklearret faaks ek dat der yn Yndia sa’n ûnbidigen fariaasje oan goaden, godsbegripen en religieuze en spirituele techniken is, dy’t njonken inoar besteane, wylst der yn it Midden-Easten en it Westen in oanstriid ta uniformearring fan learstellingen en techniken is. In ynformatyf boek oer de religieuze en filosofyske tinzen fan Yndia is: “Philosophies of India”, troch Heinrich Zimmer (1989, ed. Joseph Campbell, Bolinger / Princeton University Press).

Aard fan dizze oersetting

De oersetting is op in wittenskiplik ferantwurde wize poëtysk ferwurde foar in westersk lêzerspublyk.

Dat hâldt ûnder oaren yn dat ik der net foar keazen ha om allegear drege begripen yn it Sanskryt stean te litten. Ynstee dêrfan ha ik gauris socht om wjergaders út ús eigen kultuer. In foarbyld is de term Atman. Dat betsjut yn it Sanskryt sawol ‘sels’, ‘jinsels’ as ‘God’, benammen it godlike yn ’e minske, en dus ek ‘siel’. Ôfhinklik fan ’e kontekst kies ik as oersetting ‘jinsels’, ‘God’ of ‘It Sels’. As Atman nei it minsklike sels ferwiist, skriuw ik ‘sels’ mei in lytse letter, as it nei God ferwiist, skriuw ik ‘Sels’ mei in haadletter, of ‘God’.

Ik ha de oersetting sa makke dat noaten net nedich wiene. As in namme net wichtich is, en/of as út ’e kontekst dúdlik is wat der mei in namme rûchwei bedoeld wurdt, dan liet ik him gewoan stean. As it al wichtich wie, heakke ik yn ’e oersetting in wurdsje ta, om de namme begryplik te meitsjen.

It is myn doel dat de ideeën út de Gita sa autentyk en begryplik mooglik oerkomme. Ik hâld fan begripen leaver de oarspronklike, wittenskiplik ferantwurde, ynterpretaasje oan, as in modieuze moderne. Sa giet it by it wurd ahimsa net om fysike geweldleasheid, mar om geastlike geweldleasheid, dus gjin haat of wearze fielle wylst je fjochtsje of lykfolwat dogge. Ahimsa is dus emosjoneel geweld tsjin jinsels, yn jinsels, en dêrnei pas tsjin oaren, want it iene giet oan it oare foarôf. Wa’t in oar hatet, docht op it foarste plak himsels wat oan.

By punten fan ûndergeskikt belang ha ik de oersetting wol oanpast oan ’e moderne tiid. De Gita korrisjearret op guon plakken de Veda’s. Dat is nijsgjirrich foar Hindoe’s mar net foar westersk oriïntearre lêzers. Dêrom ha ik op guon plakken net ‘Veda’s’ skreaun mar ‘skriften’ of ‘hillige skriften’. De kar hong fan ’e kontekst ôf. Op deselde wize bin ik omsprongen mei alle bynammen foar Krishna en Arjuna, dy’t soms nijsgjirrich binne (dan ha ik se stean litten), mar soms neatsizzend of betiizjend, en dan ha ik se ferfongen troch ‘Krishna’ en ‘Arjuna’. Guon passaazjes wiene min te begripen of kontroversjeel, en dan moast ik mysels mear frijheid fan ynterpretaasje tastean as by in heldere passaazje.

Foar it Sanskryt ha ik de útjefte fan de Gita brûkt fan A.C. Bhaktivedanta Swami Prabhupada (1976, Bhaktivedanta Book Trust). Ik ha dizze oersetting makke troch it Sanskryt oer te setten mei help fan ’e tige letterlike, wittenskiplike oersetting fan Prof. Franklin Edgerton (1972, Harvard University Press). Dy oersetting lêst lykwols net noflik. Sadwaande hie ik it my as doel steld en meitsje in linige dichterlike oersetting dy’t nettsjinsteande wittenskiplik ferantwurde is. De oersetting fan Edgerton slacht de planke ek wolris mis. Sa set Edgerton ‘joga’ hieltyd oer as ‘dissipline’, as gie it oer it leger. Foar in religieuze tekst is dat net gaadlik. Yn dit gefal ha ik derfoar keazen en lit it wurd joga meastal stean, al ha ik it ek wol mei ‘devoasje’ of ‘tawijing’ of sels ‘dissipline’ oerset, dêr’t dat gaadlik wie.

In protte oersettingen dy’t ik ûndersocht wiene ûnder de maat. Se presintearren net de Gita sels, mar in werskepping ferpakt yn ’e spirituele oertsjûging fan ’e oersetter. Prof. Juan Mascaro (Cambridge) makke in oersetting dy’t sa bot oan it kristlik tinken oanpast is dat it wol it fyfte evangeelje liket (1965, Penguin Classics, Harmondsworth). Der is ek in oersetting makke dy’t de Gita ynterpretearret as in neoplatoansk/teosofysk geskrift (1982, Stichting I.S.I.S., Den Haag), in oersetting dy’t oars wol yn ’e taljochting gâns nijsgjirrichheden oer de Sanskrityske nammen hie. Lykwols misten hast alle oersettingen poëtyske sizzenskrêft, dy’t der yn it Sanskryt al is. It grutste probleem by it oersetten is dat âlde talen folle koarter krieme as moderne talen, en dan moat men mear wurden brûke, en dat ferwetteret it boadskip. Hawar, hoewol’t ik krityk hie op ’e besteande oersettingen, en in dúdlik idee hie wêr’t it hinne moast mei dizze oersetting (swietlûdich, koart kriemend, konsintrearre!), is it oan ’e lêzer en meitsje út oft ik yn myn opset slagge bin.

It ferlet fan godstsjinst

De tsjerken yn Europa ha harsels út ’e merk priizge troch har ûnfermogen en foldoch oan ’e feroarjende easken fan leauwigen. Nettsjinsteande bliuwt it ferlet fan godstsjinst bestean, en dat siket in útwei yn spiritualiteit. Wa’t in boekhannel fan binnen besjocht, kin him besauwe oer it ûnbiedige oerflak ynnommen troch boeken dy’t geane oer tema’s dy’t eartiids it domein fan ’e tsjerke wiene: libbensregels, wellness, libbenskeunst, meditaasjetechniken, traumaferwurking, fermoedsoening, remeedzjes tsjin it lijen, en sa mear.

Oer it ginneraal hat godstsjinst in heilsume wurking op ’e minske, nettsjinsteande eksessen dy’t yn ’e media breed omtinken krije. De heilsume wurking fan godstsjinst fynt foar in part syn oarsprong yn spirituele techniken. Fan guon fan dy techniken (meditaasje, sjongen, joga) is oantoand troch wittenskiplik ûndersyk dat se heilsum binne, bygelyks dat se stress ferleegje. Ik neam hjirûnder in tal religieuze techniken:

harmonieuze beweging (joga, tai chi, kuierjen, pylgertocht)

it tinken rêst jaan troch de holle leech te meitsjen (meditaasje)

it omtinken rjochtsje op in ynspirearjende ôfbylding (yantra, tsjerkesymboalyk, Mariabyld, ikoan)

it omtinken rjochtsje op in ynspirearjende utering (mantra, it bidden fan ’e roazekrâns, werhelling fan in formule)

ynspirearjende ferbyldingsoefening sûnder wurden (byld fan it paradys, tantryske fantasyen)

feroaring fan libbensgewoante (fêstjen, aseze, tantra)

harmonieus sjongen mei in groep

foarlêzen fan in ynspirearjende tekst

konsintraasje op in riedsel, in paradoks om de geast rêstich te meitsjen (koan, religieus mystearje)

ynspirearjend symboalysk ferhaal of gelikenis oertinke yn ’e kontekst fan it eigen libben

Njonken it positive effekt fan dy techniken hat godstsjinst noch in oar foardiel: it biedt in netwurk fan minsken dy’t har mei-inoar ynsette foar de deugd. De tragyk fan ’e yndividualist is dat hy gjinien hat dy’t him stipet by syn morele selsferbettering. Yn ús tiid sakje in protte lju yn in ferslaving wei, dêr’t in religieus netwurk stipe jaan kinnen hie. Ynstee dêrfan sykje lju no miny-netwurkjes fan mei-ferslaafden op lykas smokers en drinkers yn har kroegen, de seksferslaafden ha har clubs en ôfwurkplakken, de drugsferslaafden ha har coffeeshops en alternative sirkwytsjes, de praatferslaafden ha har praatclubs op allegear plakken yn ’e maatskippij, om it oer komasûpen mar net te hawwen, wylst de oerheid op resepsjes alkohol skinkt en de Europeeske Uny wol warskôgings op sigaretten sette lit, mar net op alkohol - alkohol dat in tsjinstelling ta sigaretten de oarsaak is fan geweld, fernieling en ferkearsûngelokken. Dit allegear tusken twa anty-liberale heakjes...

Omdat de minsken yndividu én mienskipsbist is, wol er in nustje sykje. No’t it godstsjinstige ferbân weifallen is, folget it yndividu syn sterkste drift: it jildfertsjinjen, de iene of oare genieting/ferslaving, wat dat him yn ’e besnijing hat en syn geastlike sûnens bedriget. It risseltaat binne de gigantyske oantallen burnouts by wurkferslaafden, de harsels deasmookjende of deaspuitsjende drugsferslaafden, en sa fierder. Foar de neidielen fan religy kinne jo terjochte by dejingen dy’t leauwe yn it sekuliere, meast materialisten en kapitalisten dy’t de diskusje iensidich dominearje.

De tragyk fan spiritualiteit is dat it net organisearre is en inkeld in dielaspekt fan it bestean behannelet, faak net mear is as in religieuze technyk, joga of meditaasje, oergetten mei ien of oar sauske fan byleauwe. Der binne in protte sykjenden en wêrom soe ik my skamje en sis dat ik ien fan harren bin?

Persoanlike motivaasje om de Gita oer te setten

De lêste jierren meitsje ik my religieuze tinzen en techniken eigen, beoefenje ik joga, besykje ik missen en lês ik hillige teksten. Likegoed ha ik myn hiele libben al belangstelling hân foar wiisheid en libbenskeunst. Om my hinne en yn mysels ha ik it bankroet sjoen fan ’e sekuliere westerske maatskippij, en de ûnmacht fan it hjoeddeistige westerske kristendom. De ekonomy slacht foar master op, en elkenien is frij om him dea te sûpen: dat ha de sekulieren dan mar moai berikt. Yn it kristendom sit noch amper kriich, hoewol ferbaal tige warber, it hat syn eigen ûndergong ymportearre. It bestiet inkeld noch as groepsbarren, mar klúzners, aseten, muontsen en ynspirearjende prekers produsearret it hast net mear, en by it wurd ‘fêstjen’ tinkt in bûtensteander alderearst oan ’e (fjurriger) moslims. Mar no nei it positive.

Alle religy’s binne it deroer iens dat wy mei-inoar ûnderdiel fan in Heger Gehiel binne, en dat wy de deugd beoefenje moatte (soene) en hegere wêzenstastannen berikke. Dat jildt ek foar it boeddisme, dat bytiden presintearre wurdt as godstsjinst sûnder God, mar dat al hegere besteanstastannen neistribbet. As wy der ryp foar binne, wolle wy ússels feroarje troch de wei fan ’e deugd en de harmony. Dan komme wy tichter by God mei’t wy feroarje dat út nei it godlike ta. Dan libje wy neffens de Tao, dan realisearje wy ús boeddanatuer, dan ûnderwerpe wy ús oan ’e wil fan God, of hoe’t de ûnderskate religys dat psychologyske proses fan selsferoaring ek mar oantsjutte meie.

By my kamen as fansels mei de beoefening fan joga religieuze tinzen en prinsipes, lykas myldens, it beoefenje wollen fan deugd, fan selsferbettering foar jinsels en oaren. Alsa dreau ik ôf fan ’e ferbalistyske, searebrale filosofy, en kaam ik tichterby de godstsjinst. Ik ûnderfûn troch joga besteanstastannen dy’t my goed diene, dy’t in triemke heger wiene as wat ik wend wie. Yn datselde skoft naam de Bhagavad Gita my yn ’e besnijing. It proses fan materialistyske gewoantefoarming, útrinnende op ferslaving, waard oant yn details beskreaun. It wie krekt oft myn proses fan oanwinnend selsynsjoch oanfield en begelaat waard troch dat lytse boekje.

Wittenskip en godstsjinst

Hoe stean ik as wittenskipper foar godstsjinst oer? Wolno, se hearre byinoar en folje inoar oan. Wittenskip hat lykas sein oantoand dat religieuze techniken in positive ynfloed ha op it brein en it ûnthâld. Sa kin wittenskip ûnderskied meitsje yn ’e effektiviteit fan ’e ûnderskate religieuze techniken. Oarsom kin godstsjinst nea dingen folhâlde dy’t stridich binne mei de wittenskip, lykas dat de ierde plat is. En wer oarsom kin wittenskip nea ferklearje dat de wrâld der is.

Wittenskip beskriuwt inkeld mar oarsaak en gefolch, en dat spultsje fan oarsaak en gefolch giet troch oant yn ’e ûneinichheid. Dat wisten wittenskippers eartiids hiel goed, en doe waard God sjoen as Earste Oarsaak. Wittenskip kin net ferklearje wêr’t alles weikomt, al dy enerzjy en matearje. Ik sis sels graach: it is in wûnder dat alles dat der is, der is! It wûnder fan ’e bûtenwrâld en it wûnder fan ’e binnenwrâld. Yn ’e binnenwrâld kin men de oanstriid ta deugd, ta it goede, ta God by jinsels obstrewearje, en in bewustwurding fan ’e ynderlike oanstriden en fan ’e ynfloeden út ’e bûtenwrâld, dy’t de oanstriid ta it goede wer yn it paad stean.

It is in fassinearjend idee dat men wittenskiplike kritearia opstelle kin oft immen tichter by God kommen is of dat er krekt fier fan goedens ôf stiet. Men soe empaty mjitte kinne mei scans fan it brein. Men kin út immen syn gewoanten en deistige gedachten opmeitsje oft er stabyl of ynstabyl is.

In nijsgjirrige observaasje is dat minken oan allegear minne gewoanten ferslaafd binne, en gauris net foar it goede kieze, al achtsje se harsels meastal wol goed, Gauris witte minsken wol dat se it ferkeard dogge. “Ik yt tefolle.” “Ik bliuw te lang foar de tillevyzje hingjen.” Der is al wol in oardiel mar noch net de krêft om te feroarjen.

Ik ha sadwaande ek in kritearium foar goede dingen fûn: hoe better in ding is, namste minder is it ferslaavjend. Fet en sâlt iten ferslavet, mar wa hat ea heard fan in ferslaving oan griente en fruit? Alkohol en enerzjydrankjes ferslaavje, mar wa hat ea heard fan in ferslaving oan wetter? Praten is ferslaavjend, mar swijen net. Och it is simpel, mar it dwaan is de keunst.

Men sjocht safolle dwaasheid by jinsels en by oaren. Guon wine har op oer de krante, mar wat dwaan, ho mar. As men oprjocht de wrâld of jinsels ferbetterje wol, doch dat dan. Gean it eksperimint oan, sis ik as wittenskipper. Belibje it aventoer, sis ik as dichter. Hoe is it om te fêstjen? Hoe is it om in healjier ien kear yn ’e wike mei in koar lieten te sjongen? Wurket soks heilsum of krekt net? Hoe is it om joga te dwaan? Probearje it út! “Be the change you want to see in others” (Ghandi).

Wat mysels oanbelanget, ik ha by koarsjongen en joga fernommen dat myn harmony en goedens grutter waarden. By alkohol en fretpartijen ha ik it tsjinoerstelde by mysels waarnommen. Sokke ûnderfiningen út ’e earste hân meie net negearre wurde! Hawar, ik kin wol preekje, ta mysels en ta oaren, mar lit ik earst mar yn konkreto besykje mysels te ferbetterjen.

Ik hoopje dat jim fan it lêzen fan de Gita wille ha sa’t ik fan it oersetten wille hân ha, want dat binne beide genietingen dy’t net ferslaavje.

Earste Haadstik

De joga fan Arjuna syn wanhoop op it slachfjild fan it libben

1.1 Dhritarashtra, de bline kening

Op it fjild fan deugd, op it slachfjild Kûrûkshetra,

wat is dêr bard, Sanjaya,

doe’t myn soannen-en-dy foar dyen oer stiene

fan myn broer Pandu?

1.20 Sanjaya de sjogger

De pylken soene no útfleane en Arjuna,

dy’t de aap yn syn banier fierde, seach

Duryodhana en syn striders fjochtensree.

Hy krige syn bôge

1.21

en sei Krishna de wurden:

“Bestjoer myn striidwein,

ûnstjerlike Krishna,

en ryd him tusken de twa striidmachten yn

1.22

en lit my de fijân sjen

dy’t ik befjochtsje moat,

dy’t longeret op ’e striid,

oan it begjin fan ’e slach,

1.23

lit my har sjen,

striidlongerich en fjochtensree

yn har begearte en bewilligje

Dhritarashtra-en-dyen.”

1.24

Doe’t Krishna de wurden

fan Arjuna heard hie,

ried er de striidwein

tusken beide legers yn

1.25

en, each yn each mei Bhisma en Drona

en oare keninklike lju, sei er:

“Sjoch, Arjuna, de legers fan ’e Kûrû’s,

gearkommen foar de striid.”

1.26

Doe seach Arjuna yn beide legers

heiten, pakes, soannen,

bernsbern, heiten fan oare helten, omkes,

learmasters, bruorren, kunde en freonen.

1.27

Doe’t Arjuna syn sibben oan beide

frontskanten seach, waarden him

lijen en wanhoop oermânsk, hy spruts

mei sakjend moed de wurden:

1.28

“As ik al myn sibben

hjir sjoch, o Krishna,

dy’t op it slachfjild

opsteld steane

1.29

dan slacht it hert my yn ’e kiel,

myn knibbels trilje en de mûle

is my skrok en sear: ik

trilje deroer en it hier stiet my oerein.

1.30

Myn grutte bôge ‘Boppe-de-Ierde’ falt my

út ’e hannen en it fel baarnt my op it fleis,

de knibbels wurde my weak, de holle

dwyl, de geast tsjusterderoan.

1.31

En ik sjoch kweade foarskaden,

Krishna. Ik foarsjoch gjin gloarje

as ik sibben deadzje

yn it offer fan ’e kriich.

1.32

Want my langet gjin oerwinning, Krishna,

noch in keninkryk noch de wille derfan.

Wêrta in keninkryk, Govinda,

of de wille dêrfan of it libben,

1.33

as hja yn ’e slach ferstjerre,

om wa’t wy in keninkryk wolle

en de wille fan it besit

en de blidens fan it libjen?

1.34

Foar ús oer op it slachfjild stean ús learmasters

heiten en soannen, pakes en bernsbern,

bruorren fan oare helten, bruorren fan memmen

en heiten fan oare helten.

1.35

Dêrom wol ik net deadzje

sels al wurdt it myn dea,

net foar it keninkryk fan ’e trije wrâlden,

safolste minder foar ien fan dizze ierde.

1.36

As wy kweade sibben deadzje,

libbet it kwea yn ús.

Wat deugd soe har dea ús dwaan,

o Madhava, Hear fan ’e wiisheid?

1.37

Ik kin dêrom myn sibben net deadzje,

de soannen fan Dhritarashtra, de broer

fan ús eigen heit. Wat wille hiene wy

as wy ús sibben op it slachfjild deamakken?

1.38

Sels al hat winsucht har geast oerwûn

en sjogge hja gjin kwea

yn it ferneatigjen fan famylje,

gjin sûnde yn it ferrie fan freonen,

1.39

moatte wy dan net,

as it kwea fan ferneatiging

wankt, ús net fier

fan dy ferskrikking hâlde?

1.40

De ferneatiging fan ’e famylje

ferneatiget de sede fan rjochtsinnichheid,

en as sokke seden teneate dien wurde,

is minskene mienskip sûnder sin.

1.41

Sûnder rjochtsinnichheid

wint disoarder,

froulju ha gjin hâld,

sosjale lagen reitsje út stjoer.

1.42

Disoarder is de hel foar famylje

en fijân allyk. De foarâlden

wurde net mear mei jeften

fan sede en fatsoen yn eare holden.

1.43

Kweadieden fan ’e fijannen fan ’e famylje

bringe maatskiplike disoarder en ferneatigje

it wûnder fan ’e berte

en de seedlikheid fan âlden.

1.44

En ha wy net heard

hoe’n hel it is en libje

as de bekende seden

en it rjocht net mear jilde?

1.45

O tsjustere dei! Hokke kweageast rette ús

te kiezen foar in keninkryk op ierde

en tsjoch nei it slachfjild, ree

en meitsje ús eigen minsken dea?

1.46

Better wie it yndie as de soannen

fan Dhritarashtra mei har wapens

my ûnbewapene fûnen

en my deamakken.”

1.47

Alsa spruts Arjuna op it slachfjild.

Him rûgelen bôge en wapens út ’e hannen.

Op ’e flier fan syn striidwein foel er del,

hy wie troch wanhoop oerwûn.

Twadde Haadstik

Joga troch analyze en devoasje

2.1

Doe spruts de deader

fan demoanen tsjin Arjuna,

Syn freon dy’t gûlde

fan selsbegrutsjen en wanhoop:

2.2 Krishna

Wêrom telider slein yn dizze oere,

Arjuna, de oere dy’t dy hifket?

Sterke mannen kenne gjin wanhoop, Arjuna,

want wanhoop wint himel noch ierde.

2.3

Jou net oan earleaze swakte ta,

soks foeget in man, in wiere

man net. Smyt dy lege ûnmoed

fier fan dy en kom oerein.

2.4 Arjuna

Ik bin Bhisma en Drona earbied skuldich.

Moat ik mei myn pylken

omke Bhisma delsjitte?

Moat ik master Drona aansen ôfslachtsje?

2.5

Moat ik myn masters deameitsje, dy’t, hoewol

slij nei myn keninkryk, myn masters binne?

Ik ha leaver yn dit libben in bidlersmiel

as keningsspizen dipt yn harren bloed.

2.6

En wy witte net wat better is:

in sege foar har of in sege foar ús.

Hja binne ommers de soannen fan ús omke.

Wolle wy nei har dea noch wol libje?

2.7

Swakte en begrutsjen stjoere my,

dat ik it rjochte paad net mear sjoch.

Ik bin Jo learling, tagedien, en ik smeekje:

lit Jo ljocht skine oer it paad fan myn plicht.

2.8

Want noch in keninkryk op ierde noch

it keninkryk fan in healgod yn ’e himel

nimt it leed dat my

it ferstân benimt wei.

2.9 Sanjaya de sjogger

Doe sei Arjuna,

de betwinger fan fijannen,

tsjin Krishna “ik fjochtsje net”

en hy swei.

2.10

“Bern fan ’e minskestamme,”

spruts Krishna doe,

midsmank de legers,

en hy glimke tear.

2.11

De Alderheechste ferfette: wiis

wolsto wêze, mar do lijst

om wat gjin meilijen brek is.

Wizen treurje om libben noch dea.

2.12

Nea wie der in tiid

dat Ik net wie

of do of al dizze kriichslju

noch hâlde wy ea op fan bestean.

2.13

Sa’t men yn dit libben trochstapt

fan bern nei jonkheid nei âlderdom,

sa stapt men nei de dea yn in oar liif oer.

Sa’n feroaring triuwt gjin wize fan syn paad.

2.14

Fan ’e wrâld fan ’e sintugen, memmebern,

komme waarmte en kjeld en wille en pine.

Hja komme en fertsjogge, binne foarbygeand.

Kliuw boppe har út, do minskebern.

2.15

Wa’t har wjerstiet,

yn lykwicht is, net stjoerd wurdt

fan wille of lijen, himsels bliuwt,

dy is it Ûnstjerlike weardich.

2.16

Wat net is, sil ek net wurde,

wat al is, sil net ferwurde.

Wizen dy’t wierheid sjogge,

sjogge it ferskil.

2.17

Wat de hiele lea trochkringt,

kin stikken noch dea.

Nimmen kin it Ûnfergonklike

Sels fergrieme.

2.18

It huzet yn dizze beheinde liven,

stikken noch dea te krijen,

ûnmjitber, ûnstjerlik.

Dêrom, minskebern, moatsto dyn striid stride.

2.19

De iene mient te deadzjen,

de oare te stjerren.

It mist har beide:

it Sels kin deadzje noch dea.

2.20

It wurdt net berne noch stjert It,

It ûntstiet noch ûntstie, noch sil It ûntstean

ûnberne, ivich: it Âldste

stjert net wannear’t de lea stjert.

2.21

Ken immen It as ûnberne, ûneinich,

ûnferoarlik, alle destruksje te boppe,

hoe kin hy, o bern, in oar dan deadzje

of set in oar oan ta deadzjen?

2.22

Sa’t immen âlde klean ôfleit

en nije oantsjocht

sa ruilet de leadrager de âlde lea

foar in nijen ien.

2.23

Gjin wapen kin It kwetse,

gjin fjoer kin It brâne.

It wylde wetter rekket It net,

de hurde wyn beweecht It net.

2.24

Sterker as wapens en fjurren,

sterker as wetter en wyn

is God yn ’e minske ivich,

allestrochkringend, ûnferoarlik, ûnferwrikber, altyd deselde.

2.25

Net te bedjipjen,

ûnferoarlik, ûnsichtber:

yn it witten dat it sa is,

rouje net om wat stjert.

2.26

Sels al soe Dit hjir

libje en wer stjerre,

sels dan, o sterke,

moatsto net rouje.

2.27

Want al dat berne is,

giet dea en út it deade

komt it libben, dus lij net

om it ûnûntkombere.

2.28

Ûnsichtber binne skepsels foar har berte,

ûnsichtber binne hja nei har dea.

Se binne sichtber tusken twa ûnsichtberheden yn.

Minskebern, rouje net om dy wierheid.

2.29

Guon sjogge Dit hjir as wûnder,

oaren beskriuwe It as wûnder,

oaren hearre deroer as wûnder,

mar gjin minske begrypt dat wûnder.

2.30

O minskebern, dit Sels

yn alle skepsels is ûnstjerlik,

dêrom hoechsto

om gjin minskebern te roujen.

2.31

Rjochtfeardige striid

foeget in strider bêst:

dyn wifkjen jout gjin pas,

do moatst stride.

2.32

Soan út in stridersgeslacht,

der stiet in doar iepen yn ’e himel.

It is foar in strider in bûtenkâns

as er him yn ’e striid bewize mei.

2.33

Ast dyn ropping en de striid

foar it rjocht fersommest

dan krijst der sûnde, skande

en ûneare foar werom.

2.34

No en letter sil der fan

dyn ûneare sprutsen wurde.

De man fan eare is leaver dea

as sûnder eare.

2.35

De helden fan beide legers sille tinke

datst fan klearebare bangens útpykt bist.

Dyn freonen hiene dy heech en sille dy no

om dyn leffens as ferachtlik beskôgje.

2.36

Dyn fijannen sille dy

mei smeulske wurden leechlizze

en achtsje lyts

dyn namme en dyn moed.

2.37

Ast falst yn ’e striid, krijst de himel.

Ast winst yn ’e striid, krijst de wrâld.

Dêrom, memmebern, kom oerein

en meitsje dy ree foar de striid.

2.38

Wês klear op ’e striid mei frede yn it hert,

longerje net op winst en frees gjin ferlies.

Sa en inkeld sa kinst dingen dwaan

sûnder mispas, skande of skea.

2.39

Sa is de wiisheid fan sankya, it fizioen fan it Ivige.

Hark en lear no de devoasje fan joga.

Trochkrûpt yn dy keunst, sterke man,

oerwinst it kweade karma fan dyn dwaan.

2.40

Op dat paad is elke stap ien,

op dat paad wankt gjin gefaar.

In bytsje deugd besparret al

mannige reden ta frees.

2.41

Wa’t dat paad beoefenet is beret, o freugde

fan ’e Kûrû’s, en ôfjage op it ûnferoarlik doel,

mar sûnder ein strampelje de doelen

en tinzen fan ’e doelleazen har út.

2.42

Lju sûnder ynsjoch mar mei praatsjes

folgje boeken as de Veda’s

dy’t har baatsucht ûnderstypje.

“Mear is der ommers net”, sizze hja.

2.43

Har langst wurdt ferlaat mei in himel,

mar se falle nei de ierde werom.

Jachtich dogge se har arbeid,

longerjend op macht of geniet.

2.44

Har tinken wurdt stjoerd fan ferslaving

oan sintugen, macht of geniet

en beslút dêrtroch net ta it doel

om ien mei it Heechste te wurden.

2.45

De natoer mei har trije stringen is foar de Veda’s

de wrâld. Kom dy te boppen, Arjuna, wês frij

fan ’e pearen fan tsjinstellings en noed om besit:

fyn dyn besit yn dyn Sels.

2.46

Mei it wetter oeral om jin hinne

is it nut fan in saad mar lyts.

Sa binne Veda’s en oare teksten

foar wa’t it iene doel ken.

2.47

Fyn dyn motivaasje yn dyn wurk,

set dyn sinnen net op it risseltaat,

lit net it risseltaat dy motivearje,

mar doch dyn taak sa goed ast kinst.

2.48

Doch dyn plicht, do gouden winner,

frij fan emoasje, stânfêst yn joga,

deselde yn foarspoed en tsjinstuit:

lykwichtigens fan geast wurdt joga neamd.

2.49

Baatsucht wurket inkeld foar de winst

en kin tsjin wil ta wiisheid net út.

Fyn heil yn ’e joga fan ’e wiisheid.

Earm is wa’t om winst fanwegen komt.

2.50

Wa’t wurket yn ’e wil ta wiisheid lit him net

fan goede of kweade gefolgen besette.

Wurkje yn ’e wiisheid fan joga!

Joga is de keunst fan it dwaan.

2.51

Ferbûn mei de wil ta wiisheid bekroadzje de wizen har net

om frucht en fertsjinst fan har wurk.

Befrijd fan ’e kondysjonearring, meikrigen mei har berte,

komme se yn ’e tastân dêr’t leed gjin plak mear hat.

2.52

Hast de doalhôf fan yllúzjes

efter dy,

dan maalst net om wat

minsken skriuwe of sizze.

2.53

Bist fan konformisme en ik-sucht frij,

ûnferwrikber ferbûn

mei bewustheid fan God,

dan hast it doel fan joga berikt.

2.54 Arjuna

Hoe sjocht men dat in jogy ûnferwrikber

ferbûn is mei it bewustwêzen fan God?

Wat seit er en hoe is it him te moede?

Wat docht er en hoe hâldt en draacht er him?

2.55 Krishna

As immen alle langst gewurde lit,

teweibrocht troch it doarmjen fan ’e tinzen,

en yn it sels troch it Sels foldwaning fynt,

dan is er ien mei it bewustwêzen fan God.

2.56

Noch foarspoed noch tsjinstuit bepale

it aard en ferrin fan syn tinzen.

Fan lilkens noch frees wurdt er bûn.

Sa’n held hat in geast fan stânfêst.

2.57

Wa’t him net troch de dingen liede lit,

net bliid is omdat it him goed giet,

net rouwich omdat it him tsjinsit,

stiet fêst yn godlike wiisheid.

2.58

Wa’t syn sinnen net set

op ’e objekten fan ’e sinnen

en syn poaten as in skyldpod ynlûkt,

stiet fêst yn godlike wiisheid.

2.59

De sinnen wurde oefene troch wa’t him wjerhâldt,

mar de smaak priuwt nei yn it ûnthâld.

Mar priuwt en ûnthâldt er in hegere smaak,

dan komt er fan syn ôfhinklikheid los.

2.60

It gystene geweld fan ’e sinnen,

o memmebern, skuort

de tinzen fan in wize mei

al stribbet er behearsking nei.

2.61

Bring dy de harmony fan sinnen te binnen

en fyn, yn joga wei, frede yn My,

want mei de sinnen yn harmony

bist fan ôfhinklikheden frij.

2.62

Mar bringst dy it gerak fan ’e objekten fan ’e sinnen

te binnen, dan krije se krêft.

Krêft skept begearte, de wil ta besit

en dat rint út op lilkens en frustraasje.

2.63

Mei frustraasje komt betizing fan it brein,

de harmony fan sinnen wurdt fergetten.

De wiisheid wurdt wei, it goede net sjoen

en dat rint út op skande en skea: destruksje.

2.64

Mar wa’t ferkeart mei de objekten fan ’e sinnen

sûnder dat se him stjoere, sûnder

oanlûking of wearze, dy skept him

in himelske harmony fan binnen.

2.65

Troch de himelske harmony

dy’t er skept

lit alle leed los fan it sels

en de wil wurdt lykwichtich en klear.

2.66

Mei it hert en de holle yn konsternaasje

hat de geast foar harmony gjin konsintraasje.

Sûnder harmony is der gjin frede,

hoe kin in minske dan lokkich wêze?

2.67

Ien fan ’e sinnen dêr’t it tinken him op rjochtet

kin al mei it ferstân en de wil

fan in minske op ’e rin slaan,

sa’t in stoarm in skip oer it wetter meifiert.

2.68

Dêrom hat de minske dy’t syn sinnen

net mear fêstset, o strider,

op ’e objekten fan ’e sinnen,

in sterke wil, in stabyl ferstân.

2.69

Yn ’e nacht fan alle folk sûnder ljocht,

hat de minske mei macht oer himsels

syn lemieren, en har dei is nacht

foar him dy’t nei binnen ta sjocht.

2.70

De oseaan wurdt fan rivierwetter net oars.

Alsa fielt de wize wol begearte

mar hy bliuwt ien mei syn kalmte,

en wa’t yn begearte opgiet, net.

2.71

Wa’t alle begearte opjout,

alle bining

oan besit of eigenikkigens,

fynt frede.

2.72

Dat, o bern, is wat de bining mei God betsjut:

hy dy’t dêryn slagget, dwaalt net mear.

Wa’t dat folhâldt oant de oere fan syn dea,

wurdt ien mei it wêzen fan de Hear.

Tredde Haadstik

Joga troch de keunst fan it dwaan

3.1 Arjuna

As neffens jo, o Ivige,

it witten heger is as it dwaan,

wêrom trune Jo my dan, o Ljocht,

ta dizze bruorrestriid oan?

3.2

Jo dûbelsinnige wurden

betiizje myn ferstân.

Wiis my sûnder omwegen

de wei dy’t befrijt.

3.3 Krishna

Yn dizze wrâld binne der twa wegen

om it bewustwêzen fan it godlike yn jinsels wier te meitsjen.

De sankya’s kieze it witten troch harsels te hifkjen en te

bedjipjen.

De jogy’s kieze devoasje troch alles yn tawijing te dwaan.

3.4

De minske wurdt net frij fan it karma

fan syn dwaan troch it dwaan op te jaan

noch bringt it folslein

fersaakjen folsleinens mei.

3.5

Nimmen is in tel sûnder dwaan.

Elk wurdt troch de wurking fan ’e lea,

likefolle oft er wolle soe of net,

dreaun ta alderhanne aktiviteit.

3.6

Hy dy’t gjin dieden docht

mar tinkt oan ’e dingen fan ’e sinnen

wurdt huchelder en slachtoffer

fan syn dwaas fersin.

3.7

Mar wa’t de sinnen ûnder de leie

fan it tinkfermogen bringt,

dy arbeidet yn tawijing oan My,

en is as jogy nei My ûnderweis.

3.8

Doch dyn dingen, want warberens

hat boppe liddigens de pree.

De lea kin dêrsûnder

net iens bestean.

3.9

Alle dwaan dat de godheid net wijd is,

bynt en inkeld it jaan befrijt:

jou alle eigenikkige beweechredens oer

en doch sûnder dy te hechtsjen dyn plicht.

3.10

Alearen skoep de Hear fan ’e skepping

it minskdom troch in offer en spruts:

‘Doch jim oan Myn oerfloed tegoed,

dy sil jim jaan wat jim wolle.’

3.11

Jou oan wat jim ferearje

en dat jout werom oan jim.

Sa jouwe jim inoar tate

en waakse yn harmony.

3.12

Troch jim offers jouwe de goaden

jim de wille fan jim winsken.

Wa’t de jeften fan har oannimt

sûnder tank te sizzen, is in dief.

3.13

Wa’t nimt fan wat er oanbean hat

jouwe de goaden fan sûnde frij,

mar sûndich is wa’t inkeld

oan himsels jout en oanbiedt.

3.14

Skepsels libje fan ’e jeften fan ’e natoer.

Natoer libbet fan ’e jefte fan ’e rein.

It offer is in jefte dy’t libbet

troch de hanneling fan it jaan.

3.15

De hanneling libbet troch Brahman,

en Brahman libbet troch My.

Dêrom libbet de godlike deugd

yn ’e hanneling fan it jaan.

3.16

Draai fierder oan it fjil fan it jaan.

Wa’t himsels yn eigenikkige

wille opslút, o bern,

dy libbet ferkeard en sûnder sin.

3.17

Wa’t lykwols bliid is om,

foldien yn en ferljochte troch

syn Godlike Sels

is alle plicht en foarskriften foarby.

3.18

Wat it opsmyt wat hy docht

of net docht, deart him net.

Der is gjin wa of wat

dêr’t hy oan hinget.

3.19

Doch dêrom wat dines is te dwaan

sûnder sinnen op it risseltaat te setten.

Wa’t sûnder deroan te hechtsjen hannelet

slagget ta it Alderheechste.

3.20

Ek kening Janaka en oare striders

waarden folslein troch de wei fan it dwaan.

Doch dêrom wat dines is te dwaan

as foarbyld wer foar it wolwêzen fan oaren.

3.21

Want lju dy’t achte wurde,

dogge dieden, stelle noarmen

en wearden fêst. Hja foarmje

it foarbyld dat de oaren folgje.

3.22

Yn ’e trije kriten fan it hielal, o minske,

is neat dat troch My dien wurde moat

noch is der neat dat Mines noch net is

en doch bin Ik allegeduerigen oan ’e gong.

3.23

Want wie Ik net altyd

sûnder wurgens oan it wurk

dan soene de lju, o soan,

it ferkearde foarbyld folgje.

3.24

De wrâlden soene fergean sûnder Myn arbeid.

Dan waard Ik de oarsaak fan ’e ein

fan alle mienskip en alle skepsels

gyngen te sink yn it trelit.

3.25

Sa’t folk dat noch net wit, o minskebern,

wurket út slijens nei de frucht fan it wurk,

sa wurket de wize sûnder dêroan te hechtsjen,

bewarret de oarder en toant it goede paad.

3.26

De wize betizet net it tinken fan ûnwittend folk

dat hechtet oan it hanneljen út baatsucht,

mar troch te hanneljen yn gearhing mei it Sels

trúnt er harren ta devoasje oan.

3.27

Alle dieden wurde weefd yn dizze wrâld

mei de trije krêften fan ’e stoflike natoer.

Wa’t yn dat krêftefjild fertizet.

achtet himsels de oarsaak fan syn dwaan.

3.28

Wa’t lykwols wit hoe’t binnenwrâld en bûtenwrâld

elkoarren stjoere, wurdt fan gjin krêft slaaf.

Is it besef fan baatsucht en tawijing dy jûn

dan wurdsto fan gjin doelwinsk bûn.

3.29

Betsjoend troch krêften yn en bûten har

hechtet ûnwittend folk oan hannelingen.

Lit wa’t dat alles sjocht har libben net

fersteure noch fertiizje har begryp.

3.30

Wurkje yn tawijing oan My

en wês fan binnen mei My ien.

Wês frij fan ik-sucht, hoop en frees

en striid mei frede yn it hert.

3.31

Wa’t him mei goede wil en trou

taleit op Myn leare,

komt troch de joga fan it dwaan

fan syn ôfhinklikheden los.

3.32

Wa’t lykwols Myn leare lytsachtet

fertiist yn ’e kleaune fan kennis

en bedarret troch mistaast en wanleauwigens

yn ’e ûnderwâl fan wanhab en mislokkigens.

3.33

Guon lizze dêrtsjinyn: ‘De wize

folget sljochtwei syn eigen aard,

alle skepsels dogge nei’t se skepen binne.

Wat hat selsbehearsking dan foar sin?’

3.34

It brûken fan ’e sintugen is keppele oan begearte.

Goedkarring wol dingen ha, ôfkarring wol dingen kwyt.

Reitsje net yn ’e besnijing fan dy stroffelstiennen

op it paad nei ferbettering fan it sels.

3.35

It is better en wês sljocht yn ’e eigen plicht

as treflik yn oarmans,

want ûngemak en dea op it eigen paad

binne sinfoller as de risiko’s op oarmans.

3.36 Arjuna

Wat driuwt de minske

ta wandie

as wurke der in wil

tsjin syn wil?

3.37 Krishna

It is kama, langst, dy’t him driuwt,

fijân berne út baarnende besitstwang.

Yn fersinnen oer wat wichtich is yn it libben,

yn grime en frustraasje húsmannet hy.

3.38

Sa’t reek in fjoer beset,

en stof in spegel bedekt,

sa’t de liifmoer it sicht op ’e frucht benimt,

sa sjocht de minske yn syn langst himsels net.

3.39

Sa fertsjusteret wa’t hjir is om te learen

dat neat de langst, dat neat de lust

fan ’e ivige fijân fan ’e learling

úteinliks befrediget, úteinliks dwêst.

3.40

Yn ’e sinnen, it tinken en de wil

hat de langst syn sit,

benimt it sicht op selskennis

en slacht de minske fan it sintrum.

3.41

Hâld dêrom de sinnen yn ’e stokken,

oars wurde se it symboal fan sûnde.

Oerwin de tyranny fan dyn langsten,

oars knoeie se dyn mjitte en harmony.

3.42

It sizzen is: de sinnen binne machtich.

Machtiger as de sinnen is it tinken.

Machtiger as it tinken is de wil.

Mar machtiger as de wil is Hy.

3.43

Wit wat machtiger is as de wil

en hâld dyn sels troch dyn Sels byinoar

en oerwin de fijân, o sterke,

mar duchtsje syn foarmen fan langst.