Blomlêzing út ’e Spaanse poëzij

yn Fryske oersetting fan Klaas Bruinsma

Colofon

ISBN: 978 90 8954 659 3

1e printing 2014

© 2014, oersetting Klaas Bruinsma

Eksimplaren binne te bestellen by de boekhannel of rjochtstreeks

by de útjouwerij:

Utjouwerij Elikser

Ossekop 4

8901 AA Ljouwert

Til: 058 - 289 48 57

www.elikser.nl

Vormgeving omslag en binnenwerk: Evelien Veenstra

Utjefte waard mei mooglik makke troch de provinsje Fryslân

De oersetter wol syn tank betúgje foar de help dy’t er krigen hat fan

Auke Hansma, Beetstersweach, en Martine Kamphorst yn Ljouwert.

Neat út dizze útjefte mei fermannichfâldige wurde, opslein yn automatisearre gegevensbestannen en/of iepenbier makke troch middel fan print, fotokopy, mikrofilm of op hokfoar oare wize ek, sûnder foarôfgeande skriftlike tastimming fan de skriuwer en de útjouster.

This book may not be reproduced by print, photoprint, microfilm or any other means, without written permission from the author and the publisher.

Blomlêzing

út ’e Spaanse poëzij

yn Fryske oersetting fan Klaas Bruinsma

Foarwurd

Dit is gjin learboek fan poëzij of hanboek ta de Spaanse literatuer. Dit is inkeld de bondeling fan in tal oersettings fan Spaanse fersen, samle nei tsientallen jierren, foar in grut part earder publisearre yn literêre tydskriften.

Yn syn boek Oersettingen yn it Frysk neamt Klaas Dykstra as earste oersetter út it Spaans Van Harinxma thoe Heeg, dy’t in fers fertaald hat fan De Queveda y Villegas (1580-1645). En fierder út it Spaans noch 5 titels en 5 oersetters, û.o. L. de Hoop.

Dan is der Garmant Nico Visser, dy is oersetter út it Súd-Amerikaans. Yn Oerset (Literaire vertalingen 2008) stiet oer him dat syn magnum opus de oersetting is fan alle fersen fan de Galisyske dichteresse Rosalía de Castro. Yn 1995 ferskynde dêrfan in seleksje.

Fierders wurde neamd myn oersettings fan Federico García Lorca en Pablo Neruda: tweintich leafdesgedichten en in liet fan wanhoop, útjûn troch Steven Sterk.

En de jongste Fryske fertaler út it Spaans is Albertine Soepboer dy’t ek tige omtinken jûn hat oan Rosalía de Castro.

Al mei al is de rispinge net grut, yn ferliking mei it tal fertalingen út oare talen, bygelyks it Ingelsk.

Sa’t al earder sein is, is dizze bondel dus gjin learboek, en befettet dêrom gjin biografyen en biografyske taljochtings, lit stean in krityske skôging oer elk fan de útkarde dichters en dichteressen. Nei myn bêste witten is dit de earste blomlêzing fan Spaanse gedichten yn ús taal.

De kar befettet in seleksje út it tiidrek 1500-1700, dan 100 jier neat. De oare 65 fersen binne út de 19e en de 20ste ieu, mei de klam op ’e 20ste ieu, mei Jiménez, Borges en Neruda. Dan noch twa finzenen fan Franco en as tajefte in fers fan Dirk Kerst Koopmans, el pintor holandés yn Argentinië, en myn grutte freon en keunstskilder yn Balk.

Dizze blomlêzing is - lykas elke seleksje - subjektyf, en is beskaat troch de teksten dy’t beskikber wienen - op ’e lêsten nei - yn The Penguin Book of Spanish Verse. Ik sis net dat de kar representatyf is foar de Spaanse poëzij; der sille grif betûfte kritisy wêze dy’t der oars oer tinke. En ik sil foar de krityk iepenstean. En dochs haw ik de hope dat der yn dizze bondel moai wat te lêzen en te genietsjen is.

Deselde romanisten (Spaanskundigen) sille har ôffreegje wêrom’t de Spaanse grûnteksten net opnommen binne. De reden dêrfan is, dat der mar in hantsjefol minsken is, dat dy teksten lêze kin en se brûke wolle soe foar in krityske ferliking, bygelyks op de trou oan it orizjineel en de oerdracht fan sfear en styl. Boppedat soe it boek dan twa kear sa tsjok en dus twa kear sa djoer wurde. En sa fier gean myn pretinsjes net.

Ik haw ôfsjoen fan in tal Fryske fersen yn Spaanse fertaling. Dit, omdat it Fryske fersen binne en gjin Spaanse poëzij. En dy hearre dus net by de oarspronklike opset.

Mei dizze samling út tsientallen jierren goed ûntfongen wurde troch de poëzijleavjende lêzers, hopet de oersetter.

Klaas Bruinsma

I Garcilaso de la Vega (1501-1536)

1. Carpe Diem

Sa lang’t de roas har mei de leelje mingt

en hja har kleur jit toane op dyn wangen;

sa lang dyn loaits, dy’t baarnt fan earlik langjen,

myn hert yn lôge set en ’t dochs betwingt;

sa lang’t dyn prûzich hier as goud jit blinkt

dat, útkard út ’e ier, men wit te fangen,

en ’t oer dyn tsjeppe hals mei flugge swangen

ferspraat wurdt fan de wyn, dy ’t tiist en twingt,

o ploaitsje sa lang fan dyn maityd bliid

de swiete frucht, alear’t de Tiid, dy boaze,

mei snie bedekt dyn krune fan bekoaring.

De iiz’ge wyn ferwylget ring de roaze.

Alles feroaret troch de wiffe Tiid,

want yn syn wenste bringt er nea feroaring.

II Fernando de Herrera (1534-1597)

2. Dilemma

Allinn’ op wei - de sinn’ is hjir net mijen

in wei fan toarnen en fan stikels sêd,

gean ik myn trage gong en reizgje mêd

dêr’t ’t wiffe wiid ’t werom driicht ôf te snijen.

Yn dizze woastens wennet drôvich swijen

en smerte dat men hjir te swijen heart

en tinkend ûnder ’t riden sjoch ik têd

de wei ferlangjen en foarwis myn lijen.

Oan d’ iene kant ferriz’ yn majesteit

de stege rotsen heech ta ’t firmamint;

oan d’ oare side griist in grut ravyn.

’k Wit yn myn eangst net wêr’t myn taflecht leit,

dy’t my befrijt fan leafd’ en sok tormint;

’k sjoch bûten dy, myn Ljocht, gjin medisyn.

III Sint Johannes fan it Krús

(San Juan de la Cruz) (1542-1591)

3. Ik gong yn donk’re nacht

Ik gong yn donk’re nacht,

fan langst ûntflamm’ yn Minne ûnbeskromme,

- o sillich lok en ljacht! -

en nimmen hie ’t fernommen.

Doe’t ’k útgong wie myn hûs al yn ’e slomme.

’k Wie feilich troch dy nacht

lâns de geheime ljedder as fermomme

- o sillich lok en ljacht! -

yn ’t dûnker heimlik kommen.

Doe’t ’k útgong, wie myn hûs al yn ’e slomme.

’t Wie sill’ge nacht doe’t ’k teach

yn djip geheim, wylst nimmen my oanskôge,

en ik net ien ding seach,

gjin ljocht dat oer my bôge

en late as it ljocht dat my yn ’t herte lôge.

Dat ljocht late my doe

wisser as ’t ljocht dat op ’e middei skynde

nei wêr’t my wachtsje soe

ien dy’t ik ynlik koe

yn in kontrei, dêr’t nimmen ea ferskynde.

O nacht, dy ’t paad ús fûn!

o nacht dy’t mear as ’t dagerea bekoare!

o nacht dy’t ús ferbûn,

Minner oan Minde tsjoare,

dû hast de Mind’ yn Minnende feroare!

En yn myn boarst beblomme,

dat ’k hoed’ alhiel allinne foar de prûze,

dêr lei er yn ’e slomme.

En doe haw ik him koeze,

wylst wyn yn waaiers fan de seders rûze.

Fan d’ omgong fan de toer

strûsd’ aaikjend nachtwyn dy’t syn lokken tize.

Doe hat mei kalm bestjoer

syn hân myn hals sêft knieze,

en al myn sinnen brocht er yn ’e dize.

’k Fergeat mysels en ’k joech my;

it antlit bûgd’ ik oer syn leave herte.

alles foel stil; ik joech my;

ik liet myn noed en smerte

benefter mank de leeljes as fergetten.

III Sint Johannes fan it Krús

(San Juan de la Cruz) (1542-1591)

4. Liet fan de libb’ne flam fan Minne

O libb’ne flam fan Minne,

dû wûnest my sa tear

yn ’t alderdjipste ynlik fan de siel!

Wolst my net mear ûntrinne,

folbring ’t is ’t dyn begear;

brek fan de swiete moeting ’t reachfyn wiel!

O branizer dat aait!

O kostelike wûne!

O sêfte hân! tear roeren dat bekoare

en preau nei d’ ivichheid,

dû hast de skuld fersoene;

deadzjend de dea yn libben gol feroare!

O lampen fol fan fjoer,

jim yn waans glâns en gloede

de djippe hoalen, hernen fan de sinnen,

dy’t tsjuster wien’ en njoer, -

mei frjemde pracht begoede

no waarmte jouwe en ljocht oan har beminde!

Hoe myld en minlik stiet

dyn oantins yn myn boarst,

dêr’st yn in heimnis wennest stil allinne;

en mei dyn amme swiet

fol gloarj’ en goedens, hast

mei teare noed my wekke ta de Minne!

IV Francisco de la Torre (±1460-±1504)

5. Nachtbea

O Nacht dy’t yn dyn myld en swiet ferjit

herbergest en ferskûlest alle noeden

foar fijân Dei, do jouste gol fergoedzjen

oan ’t lichem foar it wurk, folbrocht yn ’t swit;

do hast fan myn fertriet my laat ta dit

dat ’k dy beskôgj’ en skôgje al myn tsjoeden,

de wriggerts, dy’t no gearspand op ien loerden

dy’t fan de himel him ferfolge wit;

o lit de held’re himellampen jimmer

swiid skin’ oer dy en hâld dyn minlik wêzen

omkrânze mei sipres en bilzekrûd;

lit op dit stee de held’re sinne nimmer

spriede syn ljocht, wylst ik om ’t fierôfwêzen

klei fan myn leaf. Do kenst myn libben goed.

V Lope de Vega Carpio (1562-1635)

6. Sonnet nei Heechliet V: 2-7

Hear, wat haw ik dat Jo myn freonskip sykje?

mei wat nut, Jezus, folgje Jo myn spoar,

dat, dutsen fan de dau, Jo fan myn doar

de donk’re winternachten nea net wykje?

O, hoe hurd wie myn herte ta Jo stykjen,

dat ’k Jo net iependie! O, dwaas bekoar!

En myn ûntankb’rens die mei kâlde gloar

de wûnen fan jo reine fuotten prykjen!

Hoe faken hat tsjin my de ingel roppen:

“Siel, gean nei ’t finster no; dan sjochst yndie

mei hok in leafde Hy oanienwei kloppet!”

Hoe faak wie, Heechste Skientme, myn beskie:

“’k Sil moarn de doar Jo iepenj’ op Jo roppen,”

wylst moarns myn antwurd wer itselde wie.

V Lope de Vega Carpio (1562-1635)

7. Oan de Godlike hoeder

O Hoeder dy’t my mei jo fluitsjen wekken,

mei leaflik fluitsjen út de djippe dream;

Jo dy’t Jo stêf fan ’t hout fan dizze beam

snien ha, dêr’t Jo Jo sterke earms op strekke,

lit Jo genedich each myn leauw’ ûntdekke

om’t ’k Jo myn minner en myn master neam;

’k jou Jo myn wurd en folgje Jo swiet seam,

fan ’t fluitsjen en Jo keine fuotten wekke.

O Hoeder, harkje! Jo dy’t stjerr’ út minne,

o skrik net fan de hurdens fan myn kwea,

om’t Jo fol leafde foar de wurgen binne.

Dus wachtsj’ en harkje nei myn noed en wea!

Mar wêrom sis ’k dat Jo my wachtsje kinne,

as Jo m’ al wachtsje mei trochneile lea?

VI Juan de Arguijo (1560-1623)

8. Stoarm en stilte

’k Seach fan de reade sinne ’t helder ljacht

yn ûnstjoer toaljen; tel ferdwûn oerstjoer

har blier gesicht; rûnom ferdonk’re njoer

de loft ta ’t heislik swart fan neare nacht.

De stoarmske súdwyn raasd’ yn grime macht;

syn woede boaze oan, de stoarm waard poer,

en heech op Atlas’ skouders skokt’ oerstjoer

d’ Olimpus dy’t fan skrik de tonger slacht.

Mar letter seach ik skuord de swarte wiele,

teropp’ yn wetter, en de dei sa klear,

kaam wer ta ’t earste ljocht en blierke bril.

De loft wie sierd fannijs mei swide strielen.

Ik seach ’t en sei: “Wa wit oft sok in kear

yn ’t lot fan my ek ienris komme sil?”

VII Juan de Arguijo (1560-1623)

9. Narcissus

De dûme leafde groeit; de drôgen tine

fan dy’t syn prûze byld yn ’t wetter seach;

hy, d’ iene boarne fan syn neare pleach,

siket remeedzje, mar ferswiert de pine.

Wer sjocht er yn de wel: o frjemd ferskinen!

dat dêrút fjoer opriist, mar yn har weach

mient hy ’t te dwêsten; sletten is syn each

foar ’t licht bedroch troch d’ ûnheilsstjer syn skinen.

Syn krêften wien’ oanein; sinnen ûntstoaren

de bline minner; kreazens ta syn skea

foel ta in offer oan ’t needlottich stribjen.

En no’t er yn in poarp’ren blom feroare,

no lit it wetter, boarne fan syn dea,

him groeie en it jout him jerne ’t libben.

VII Francisco de Medrano (1570-1607?)

10. Ik wit net

Ik wit net hoe, wannear of wat ik fielde

dat my mei swietens folle fan in faam.

’k Wit dat de Skientme yn myn earmen kaam,

ferlangjende dat ik har wille dielde.

’k Wit dat hja kaam, mar har gesicht ûntstiel de

moed my ta ’t skruten loaitsjen nei de faam;

doe stie ’k fersteld, as wa ’t beroai ûntkaam

yn donk’re nacht; frees dy’t de stap fernielde.

In grutte freugd’ kaam nei dy skrik of slom;

’k wit net wannear of hoe of wat it wie

dat al wat fielber is, yn frede sette.

Net witt’ is witte: ’t is in lytse krom

wat inkeld ’t sintúch fetsje kin yndie.

En dit waard inkeld yn de siel befette.

VIII Luis Martín de la Plaza (1577-1625)

11. See fan Leafde

Yn ’t wrakke skip en sûnder roer of mêst

far ik it wide hêf fan leafde oer.

Yn dizze see binn’ alle weagen fjoer;

hja brekk’ op herten, net op sân yn ’t lêst.

Hjir skriem ik, blyn as ’k bin foar eigen bêst,

oan ’t keatling marre fan in tins dy’t poer

begeart en fyn ferromming op ’en doer:

dêr’t men skreaut: “Brân!” raast fjoer en nea is ’t dwêst.

Untset troch myn ellind’ yn dizze see

diig’rje myn eagen fan it skriemen mêd,

oant skier en fier de haven my ferskynt.

Mar amper groetsj’ ik bliid de havenree

of wer in swiere stoarm, fan soargen sêd,

slacht my tebek en ’t havenhaad ferdwynt.