David Copperfield

Kolofon

ISBN:978 90 8954 758 3

1e printinge 2015

© 2015, oersetting Geart fan der Mear

Uitgeverij Elikser

Ossekop 4

8911 LE Leeuwarden

Til: 058 - 289 48 57

www.elikser.nl

Foarmjouwing binnenwurk en omslach: Evelien Veenstra

Omslach: David mei Peggotty bij it hurdfjoer, út Dickens’s Children.

Ten Drawings By Jessie Willcox Smith, Charles Scribner’s Sons, New York (1912).

‘Peggotty,’ sei ik, ‘wêrom binne jo noait troud?’

‘Hearken, jonkje toch,’ sei se. ‘Hoe komst dêr no wer bij?’

Se antwurde sa kjel, dat ik der klearwekker fan waard. En doe hold se op mei it wurk en seach se mij oan, mei de nulle omheech oan ’e ein fan de trie.

‘Mar ha jo oait troud west, Peggotty?’ sis ik. ‘Jo binne toch in heel kreaze frou?’

Utjefte fan dit boek waard mei mooglik makke troch:

Provinsje Fryslân

Neat út dizze útjefte mei fermannichfâldige wurde, opslein yn automatisearre gegevensbestannen en/of iepenbier makke troch middel fan print, fotokopy, mikrofilm of op hokfoar oare wize ek, sûnder foarôfgeande skriftlike tastimming fan de einredakteur en de útjouster.

This book may not be reproduced by print, photoprint, microfilm or any other means, without written permission from the author and the publisher.

David Copperfield

Charles Dickens

oersetting Geart fan der Mear

IT LIBBENSFERHAAL FAN

DAVID COPPERFIELD JUNIOR

HAADSTIK 1.

IK WURD GEBOAREN

Oft ik no de held fan myn eigen libben blike sil te wêzen, of dat dy status foar in oar jilde sil, dat sille dizze bledsiden sjen litte moatte. Om mar mei it begjin fan myn libben te begjinnen, skriuw ik hjir (sa’t mij dat foar wier ferteld is) dat ik op in freed geboaren bin, om tolve oere de nachts. Der wurdt sein dat de klok op itselde stuit begûn te slaan dat ik begûn te gûlen.

Wat de dei en de oere fan myn geboarte oangiet, waard der troch myn bernefaam en troch in wize frou út de buert, dy’t in oantal moannen foardat wij mooglikerwize persoanlik yn ’e kunde komme koenen in sterke belangstelling foar mij krige, tenearsten sein dat ik in ûngelokkich libben ha soe, en twad dat ik it foarrjocht ha soe om spoeken en geasten te sjen. Want sij leauden dat dy beide jeften hearden ta alle ûngelokkige berntsjes fan beide geslachten dy’t om ende bij de lytse oerkes fan in freedtenacht te wrâld kamen.

Wat dat earste oangiet, kin ik hjir neat sizze, omdat myn libbensferhaal it bêste sjen litte kin oft dy foarsizzing troch it resultaat bewiisd of wjerlein is. En oer de twadde helte fan de saak kin ik allinne mar sizze dat mij dat noch net bard is, of it moast wêze dat ik dat part fan myn erfskip belibbe ha doe’t ik noch mar in baby wie.

Ik bin geboaren yn Blunderstone, yn Suffolk. Ik wie in postúm bern, want myn heit hie seis moanne earder as dat ik se iepene, syn eagen foar it ljocht fan dizze wrâld sletten. Sels no noch is it mij wat frjemd te moede bij de gedachte dat er mij noait sjoen hat, en noch mear bij de skymrige herinnering dy’t ik ha oan myn earste bernige assosjaasjes mei syn wite grêfstien op it tsjerkhôf, en it ûndefiniearber begrutsjen dat ik altyd fielde, dat dy dêr allinne yn de tsjustere nacht lei, wylst ús lyts wenkeammerke smûk en helder ferljochte wie mei fjoer en kers, en de doarren fan ús hûs – suver wreed, sa like it mij somtiids ta – skoattele en op slot dien wienen tsjin dy tsjusterens.

In muoike fan myn heit, en dus in âldmuoike fan mij, dêr’t ik aanst mear oer fertelle moat, wie yn ús famylje de belangrykste persoan. Juffer Trotwood, of juffer Betsey, sa’t myn earme mem har plichte te neamen, as se har skrutelens foar dy freesde persoan genôch oerwûn hie om har hoe dan ek te neamen (wat selden foarkaam) hie troud west mei in jongere man, in kreaze fint, dat wol, mar fierder net sa’n bêstenien – want hij waard derfan fertocht juffer Betsey slein te hawwen, of sels in kear, bij tsierderij oer ynkeapen, hastige mar berette risselwaasje makke te hawwen om har út in rút fan twaheech te smiten. Dy bliken fan ûnferienichberens fan karakter brochten Betsey derta om him ôf te keapjen en mei goedfinen fan har beiden binne se doe útinoar gien. Hij wie nei Indië gongen mei syn jild, en dêr is er in kear, neffens in wyld famyljeferhaal bij ús, sjoen boppe op in oaljefant ridend, yn it selskip fan in baviaan; ik leau lykwols dat dat in baboe west hat, in Indise klerk. No ja, binnen tsien jier waard der út Indië wei berjocht stjoerd dat er stoarn wie. Gjinien wit hoe’t myn muoike dêrûnder stien hat, want fuort nei it útinoargean hat se har famkesnamme wer oannommen en in húske kocht yn in gehuchtsje bij de see, in heel ein fuort, en har dêr festige as in net-troude frou mei ien faam. En dêr moat se sûnttiid yn folsleine ôfsûndering libbe ha.

Myn heit hat, leau ik, oait bij har yn in goed bledsje stien, mar se wie poer op syn houlik tsjin, op grûn fan it feit dat myn mem in ‘weiten pykje’ wie. Se hie mem noait sjoen, mar se wist dat se noch gjin tweintich wie. Myn heit en juffer Betsey ha elkoar noait wer sjoen. Hij wie twa kear sa âld as mem doe’t er troude en net al te sterk. Hij is in jier dêrnei stoarn en, sa’t ik al sei, in healjier foardat ik te wrâld kaam.

Sa stienen de saken, dy middeis fan wat ik grif wol dy bjusterbaarlike en belangrike freed neame mei. Al kin ik fansels net beweare dat ik op dat stuit sels wist hoe’t it derfoar stie, of noch wit, op grûn fan wat iksels waarnaam, wat dêrop folge.

Mem siet bij it fjoer, net al te halich en slim mismoedich, mei triennen yn ’e eagen en frijwat moedeloas oer harsels en de heitloaze lytse frjemdling, dy’t al mei in pear hûndert oantúgde spjelden boppe yn in laad ferwachte waard, yn in wrâld dy’t net sa útskroeven wie oer syn komst. Mem, sei ik, siet bij it fjoer, dy heldere wynderige middei yn maart, o sa skrutel en tryst, en mei grutte twivel oer de fraach oft se dy besiking foar har oerlibje soe, doe’t se triennefeiend de eagen opsloech nei it rút en in frjemde dame it hiem oprinnen seach.

Se hie in wis foargefoel bij noch in kear sjen dat it juffer Betsey wie. De ûndergeande sinne smiet in gloede oer dy frjemde dame, oer it túnstek hinne, en se stevene mei sa’n stive hâlding en sa’n strak gesicht op ’e doar ta, dat dat allinne mar har wêze koe.

Doe’t se bij it hûs oankommen wie, joech se in twadde bewiis fan har identiteit. Myn heit hie der gauris op sinspile dat se suver noait as in gewoan kristen die. En no, yn pleats fan oan ’e belle te lûken, kipe se troch it rút en drukte se it puntsje fan ’e noas sa fûl tsjin it glês oan, dat (sa’t myn earme dierbere mem plichte te sizzen) dy fuortdaalk helendal plat en wyt waard. Se makke mem sa kjel, dat ik der altyd fan oertsjûge west ha dat ik it oan juffer Betsey te tankjen ha dat ik op in freed geboaren bin.

Myn mem wie helendal oerémis út har stoel oereinkommen en dêrachter yn in hoekje stean gongen. Betsey seach stadich en ûndersykjend de keamer yn it rûn, begjinnend oan ’e oare kant, en draaide mei de eagen as de negerkop yn in Hollânse klok, krekt salang oant se mem ûntdieken. Doe makke se fronseljend in beweging mei de holle, as ien dy’t wend wie dat der nei har harke waard, dat se de doar iependwaan moast. Dat die mem.

‘Frou David Copperfield, leau ’k,’ sei juffer Betsey, miskien doelend op de rouklean fan mem en har kondysje.

‘Ja,’ sei mem, swakjes.

‘Juffer Trotwood,’ sei de besite. ‘Do hast grif wolris fan mij heard?’

Mem antwurde dat dat sa wie. En se hie it ûnnoflike gefoel dat se net de yndruk like te jaan dat har dat o sa wakker oanstie.

‘Dy sjochst no dus foar dij stean,’ sei juffer Betsey. Mem bûgde de holle, en fersocht har om deryn te kommen.

Se rûnen de wenkeamer yn dêr’t mem út wei kommen wie, want it fjoer yn de moaie keamer oan ’e oare kant fan de gong wie net oanstutsen – dat wie feitlik sûnt myn heit syn begraffenis al net mear dien. En doe’t se beide sieten en juffer Betsey neat sei, begûn mem, neidat se om ’e nocht prebearre hie har yn te hâlden, te skriemen. ‘Och, heden noch ta!,’ sei juffer Betsey hastich. ‘Hâld op! No no!’

Mem koe dat lykwols net, dat se skriemde oant se harsels leechskriemd hie.

‘Set dyn mûtse ris ôf, bern,’ sei juffer Betsey, ‘en lit mij dij ris besjen.’

Mem wie te bang foar har om har dat nuvere fersyk te wegerjen, as se dat al woe. Dat, se die wat har sein waard, en die dat mei sokke senuwachtige hannen dat har hier (dat weelderich en prachtich wie) har rûnom om ’e holle foel.

‘No, hearken noch ta!’ rôp juffer Betsey út. ‘Do bist noch mar in bern!’

Mem seach der sels foar har leeftyd sûnder mis bûtengewoan jong út. Se liet de holle hingje, as wie it har skuld, earme siel, en sei snikkend dat se bang wie dat se yndie mar in heel jong widdootsje wie en mar in heel jong memke wêze soe, as se it al oerlibbe. Yn de koarte stilte dy’t dêrop folge, ferbylde se har dat juffer Betsey har oer it hier streake, en dat net ûnfreonlik. Mar, doe’t se nei har seach, yn har skrutele hoop, fernaam se dat dy dame fronseljend mei de fuotten op ’e râne fan de iepen hurd siet, mei de rok omheech strûpt en de hannen om ien knibbel hinne slein.

‘Yn ’e goedichheid,’ sei juffer Betsey, ynienen. ‘Wêrom Roekenêst?’

‘Bedoele jo it hûs?’ frege mem.

‘Wêrom Roekenêst?’ sei juffer Betsey. ‘Der is hjir yn gjin fjilden of wegen in roek te bekennen.’

‘Dy namme hat myn man keazen,’ antwurde mem. ‘Doe’t er dit hûs kocht, mocht er graach tinke dat der roeken yn ’e buert wienen.’

De jûntydswyn makke krekt op dat stuit sa’n leven, yn guon hege âlde iperen beammen oan ’e ein fan it hiem, dat mem en juffer Betsey wol even dy kant útsjen moasten. Wylst de beammen nei elkoar tabûgden, as reuzen dy’t elkoar geheimen taflústeren, en dan nei in pear tellen fan sa’n kalme rite wer wyld begûnen te skodzjen, mei geheister fan har earms, krekt as wie wat se elkoar tafertroud hienen te skriklik foar har sielerêst, swaaiden der in pear suterige âlde roekenêsten op ’e hegere tûken hinne en wer as skipwrakken op in stoarmachtige see.

‘Wêr binne dy fûgels dan?’ frege juffer Betsey.

‘Dy -?’ Mem siet oan wat oars te tinken.

‘Dy roeken – wêr binne dy bedarre?’ frege juffer Betsey.

‘Sûnt we hjir wenje hat hjir gjin roek west,’ sei mem. ‘We tochten – myn man tocht – dat it in hele grutte roekekoloanje wie. Mar de nêsten binne heel âld, en de fûgels binne al lang fuort.’

‘Dat is no krekt David Copperfield,’ rôp juffer Betsey. ‘Typys David Copperfield. In hûs Roekenêst te neamen wylst der gjin roek te bekennen is, en mar oannimme dat der fûgels binne, omdat er de nêsten sjocht!’

‘Myn man,’ sei mem wer, ‘is dea, en as jo ûnaardich oer him doare te praten tsjin mij -’

Myn earme mem hie, like it, even it plan muoike oan te fleanen, dy’t har maklik mei ien hân delbêdzje kinnen hie, sels al hie mem better útrist west foar sa’n aksje as dy jûns. Mar dat gong oer bij it oereinkommen út har stoel wei, en se siigde heel deemoedich werom – en foel flau.

Doe’t se wer bijkaam, of doe’t juffer Betsey har wer bijbrocht hie, stie dy bij it rút. It skimerljocht feroare njonkelytsen yn tsjuster, en hoe faach se elkoar ek seagen, dat koe inkeld mar mei de help fan it fjoer.

‘No?’ sei juffer Betsey, en se rûn werom nei har stoel ta, krekt as hie se allinne mar even wat nei bûten stien te sjen – ‘en wannear ferwachtesto –’

‘Ik trilje oer de hele lea,’ stammere mem. ‘Ik wit net wat der te rêden is. Ik gean dea, dêr bin ik seker fan.’

‘Nee, nee, hear,’ sei juffer Betsey. ‘Drink even in swolchje tee.’

‘O, echt, tinke jo dat mij dat goeddwaan sil?’ rôp mem helploas.

‘Fansels,’ sei juffer Betsey. ‘It is allegear mar ferbylding. Hoe hjit it famke?’

‘Ik wit noch net oft it in famke wurdt,’ sei mem ûnskuldich.

‘Dat bedoel ik net. Ik bedoel dyn faam.’

‘Peggotty,’ sei mem.

‘Peggotty!’ baude juffer Betsey har nei, wat brimstich. ‘Wolst sizze, fanke, dat in minske in kristentsjerke yngien is en harsels Peggotty neame litten hat?’

‘Dat is har achternamme,’ sei mem swakjes. ‘Myn man hat har sa neamd, want har foarnamme wie deselde as dy fan mij.’

‘Hjir, Peggotty,’ rôp juffer Betsey, en se treau de keamerdoar iepen. ‘Tee. Dyn mefrou fielt har net al te goed. Gjin getreuzel.’

Nei sa dy opdracht jûn te hawwen, as hie sij yn dat hûs de baas west sûnt it boud wie, en nei de ferbjustere Peggotty opwachte te hawwen, dy’t bij dat lûd fan in frjemde stim mei in kers de gong trochrûn wie, die se de doar wer ticht en gong se wer lykas tefoaren sitten, mei de fuotten op ’e hurdsrâne, de rok opstrûpt en de hannen om ien knibbel slein.

‘Do hiest it deroer dat it in famke wurde soe,’ sei juffer Betsey. ‘Ik bin der seker fan dat it in famke wurdt. Ik haw in foargefoel dat it in famke wurdt. No bern, fan de geboarte fan dat famke ôf –’

‘Miskien wol in jonkje,’ wie mem sa frij op te merken.

‘Ik sis dij, ik ha in foargefoel dat it in famke wurdt,’ antwurde juffer Betsey. ‘Sprek mij net tsjin. No bern, fan de geboarte fan dat famke ôf wol ik har freondinne wêze. Ik bin fan doel har peetmem te wurden en ik fersykje dij om har Betsey Trotwood Copperfield te neamen. Dizze Betsey Trotwood moat gjin fouten meitsje yn har libben. Har gefoelens, earm stumper, sil net mei boarte wurde. Se moat goed opfieden wurde en der moat goed oppast wurde dat se gjin healwize fertroulikheden bleatjout dêr’t soks net fertsjinne is. Dêr sil ik wol foar soargje.’

Nei elk fan dy sinnen skokte har holle even, krekt as friet wat har oandien wie noch oan har, en as ûnderdrukte se mei grutte ynspanning in dúdliker ferwizing dêrnei. Dat fermoede mem teminsten, wylst se har bij it sachte gloeien fan it fjoer opnaam, te benaud as se wie foar juffer Betsey, harsels te ûngemaklik fielend, en yn ’t algemien te dimmen en yn ’e war, om skerp waar te nimmen of te witten wat te sizzen.

‘En hat David dij goed behannele, bern?’ frege juffer Betsey, nei in skoftke swijd te hawwen, en neidat it geskok fan har holle njonkelytsen opholden wie. ‘Koenen jim goed meielkoar?’

‘Wij wienen o sa gelokkich,’ sei mem. ‘Myn man hat gewoan te goed foar mij west.’

‘Wat, hat er dij dus bedoarn?’ kaam it antwurd.

‘Omdat ik helendal allinne wie en op mijsels yn dizze rûge wrâld, ja, ik bin bang dat er dat dien hat,’ snikte mem.

‘No, gûl mar net, hear!’ sei juffer Betsey. ‘Jim pasten net bijelkoar, bern – as der al oait twa minsken bijelkoar passe – dêrom frege ik dat. Do wiest in wees, toch?’

‘Ja.’

‘En gûvernante?’

‘Ik wie bernefaam bij in famylje dêr’t myn man gauris oer de flier kaam. Hij wie o sa aardich foar mij en skonk mij in protte oandacht, en op ’t lêst hat er mij frege om syn frou te wurden,’ sei mem ienfâldich.

‘Ha! Earm stumper!’ sei juffer Betsey mimerjend, noch altyd tsjin it fjoer fronseljend. ‘Witsto it ien en oar?’

‘Hoe bedoele jo?’ sei mem ûnwis.

‘Oer húshâlden, bijgelyks,’ sei juffer Betsey.

‘Net safolle,’ bin ’k bang. Net safolle as ik wol woe. Mar myn man wie it mij oan it learen –’

(‘Krekt as wist dy der sels wat fan!’) murk juffer Betsey tusken heakjes op.

‘En ik hope dêryn better te wurden, want ik woe it graach leare en hij wie o sa geduldich, as it grutte ûngelok fan syn dea net’ – en hjir koe mem snikkend wer net fierder.

‘No, no,’ sei juffer Betsey.

‘Ik ha myn húshâldboekje altyd bijholden en dat altyd elke jûn mei him neirekkene,’ rôp mem út yn wer in útbarsting fan fertriet en snikken.

‘No, no,’ sei juffer Betsey wer. ‘Gûl mar net mear’

‘En ik wit seker dat wij dêr noait oer tsierd hawwe, behalve as myn man der beswier tsjin makke dat myn trijen en fiven tefolle opelkoar liken, of dat ik myn sânen en njoggens te krollerich makke,’ sei mem en se barste opnij yn gûlen út.

‘Do makkest dijsels siik,’ sei juffer Betsey. ‘En do witst dat soks foar dij of myn peetdochter net goed is. No dan, hâld op!’

Dat argumint bêde mem wat del, al droech har slimmer wurdende tastân dêr noch mear ta bij. It wie in skoftke stil, inkeld ûnderbrutsen troch út en troch de útrop ‘Ha!’ fan juffer Betsey, wylst se mei de fuotten op ’e hurdsrâne siet.

‘David hie foar himsels in liifrinte kocht mei syn jild, wit ik,’ sei se even letter. ‘Wat hat er foar dij dien?’

‘Hij hat sa attint en sa goed west om derfoar te soargjen dat in deel dêrfan oan mij útbetelle wurdt,’ sei mem wat moeilik.

‘Hoefolle?’ frege juffer Betsey.

‘Hûndertenfiif pûn yn ’t jier.’

‘Dat hie er minder dwaan kinnen,’ sei muoike.

Dat wurd wie wol tapaslik op dat momint. Mem wie safolle ‘minder’ wurden, dat Peggotty, dy’t der krekt mei it teeblêd en kersen ynkommen wie, en mei ien eachopslach seach hoe’t se deroan ta wie – sa’t juffer Betsey earder dwaan kinnen hie as it ljocht genôch west hie – har sa fluch mooglik nei boppen ta konfoaide, en daalk Ham Peggotty, har muoikesizzer, dy’t al in pear dagen, as spesjaal boadskipper yn gefal fan need, stikem yn ’e hûs west hie sûnder dat mem dat fernommen hie, derop útstjoerde foar de baakster en de dokter.

Dy feriene krachten wienen o sa ferbjustere om bij oankomst, in pear minuten neielkoar, foar it fjoer in ûnbekende ûntsachwekkend útsjende dame oan te treffen, mei de mûtse oer de linkerearm knope, en de earen mei bomwol tichtstopjend. Omdat Peggotty neat fan har ôfwist en mem neat oer har sei, wie se in folslein mystearje yn dy wenkeamer, en it feit dat se in pûde bomwol yn ’e bûse hie en dy sa yn har earen stoppe, makke de plechtigens fan har oanwêzichheid net minder.

Doe’t de dokter boppe west hie en wer ûnder kommen wie en beseft hie dat er mooglik in pear oeren lang tsjinoer dy ûnbekende dame sitte moast, die er syn bêst om beleefd en sosjaal te wêzen. It wie in o sa dimmen en skrutel mantsje en hij skode sydlings in keamer yn en út, om mar minder romte yn te nimmen. Hij rûn sa stil as de Geast yn Hamlet en stadiger. Hij hold de holle fansiden, foar in part om himsels beskieden en minder belangryk lykje te litten, en foar in part om iderien foar him yn te nimmen. Hij soe noch gjin hûn batsk tasprekke kinnen hawwe, sels gjin woeste hûn. Miskien inkeld mei in freonlik wurd, of in heal wurd, of in stikje dêrfan, want hij prate like stadich as er rûn, en hij soe net raar tsjin him dwaan kinnen hawwe, of brimstich, al wie ’t ek noch sa.

De hear Chillip seach myn muoike mei de holle skean freonlik oan en sei mei in bûginkje, doelend op de bomwol en even tsjin syn ear tikjend: ‘Ha jo dêr soms wat ûngemak, mefrou?’

‘Watte?’ antwurde muoike, en se loek de bomwol as in koark út ien ear wei.

Chillip waard sa kjel fan har batskens – sa’t er nei de tiid tsjin mem sei – dat it in wûnder wie dat er net fan ’t sjapiter rekke. Mar hij sei alderfreonlikst noch in kear: ‘Ha jo dêr soms wat ûngemak, mefrou?’

‘Man, wêr eamelje jo oer!’ antwurde muoike, en se raamde de prop bomwol der wer yn. Chillip koe doe neat oars dwaan as bij it fjoer te sitten en dimmen nei har te sjen, oant er wer nei boppen roppen waard. Nei in kertier kaam er wer werom.

‘No, en?’ sei muoike en se loek de bomwol út it ear it tichtste bij him.

‘No, mefrou, we – it giet stadich foarút.’

‘Ba-a-a!’ sei muoike. Bij dy ferachtlike útrop holleskokte se fûl, en se stoppe de ‘kurk’ der wer yn.

Man – man – man, sa’t er letter tsjin mem sei, dat wie suver in skok. Allinne as medikus besjoen, wie dat suver in skok. Mar nettsjinsteande dat bleau er nei har sitten te sjen, hast twa oeren lang, wylst sij nei it fjoer stoarre, oant er wer fuortroppen waard. En kaam nei in skoftke wer werom.

‘No?’ sei muoike, de bomwol oan dy kant der wer útlûkend.

‘No, mefrou,’ wie it antwurd, ‘we – it giet stadich foarút.’

‘O-o-o-ch!’ sei muoike. En dat sa grânzgjend, dat er dat absolút net ferneare koe. Dat wie der echt op út om syn geast te brekken, sei er letter. Hij gong leaver fuort om op ’e trep te sitten, yn it tsjuster en o sa yn de sigen, oant er wer roppen waard.

Ham Peggotty, dy’t nei de steatsskoalle gong en trochkrûpt yn de kategismus wie, en sadwaande achte wurde kin in betroubere tsjûge te wêzen, rapportearde de oare deis dat hij hjirnei tafallich in oerke letter de keamer ynkipe hie en fuort ûntdutsen waard troch juffer Betsey, dy’t alheel oerémis hinne en wer paradearde en him bij de kladden griep foardat er útnaaie koe; dat der no en dan gewach wie fan fuotten en stimmen boppe him, dy’t de bomwol, nei’t er konkludearde, net keare koe, yn it ljocht fan it feit dat de dame him sa’t skynt bij de lurven hie om har al te grutte opwining op him út te libjen, as it leven it lûdst wie; dat sij, him bij de kraach gripend de hele tiid hinne en wer marsjearde en him dan hinne en wer skodde, him troch it hier striek, oan syn klean tyspele, him de earen tichtstoppe, krekt as betiisde se dy mei har eigen earen, en him fierder op alle mooglike manieren tramtearre en kniep. Dat waard foar in part befêstige troch syn muoike, dy’t him om healwei ienen fuort nei syn frijlitting sjoen hie, en dy’t ek sei dat er like read wie as iksels.

De dimmene Chillip koe op sa’n stuit net wrokkerich wêze, as er dat al oait koe. Hij skode, sa gau’t er dy frijheid hie, sydlings de wenkeamer yn en sei op syn meast bedêste manier: ‘No, mefrou, o sa lokwinske.’

‘Wêrmei?’ sei muoike skerp.

Chillip waard opnij fan ’e wiis brocht troch de strange brimstigens fan myn muoike, dat hij bûgde lichtsjes en glimke har wat ta om har wat mylder te stimmen.

‘Wat is der toch mei dy man te rêden,’ rôp muoike ûngeduldich út, ‘kin er net prate?’

‘Kalm, kalm, mefrou,’ sei Chillip, sa sacht mooglik. ‘Jo hoeve jo gjin soargen mear te meitsjen. Bliuw mar kalm.’

Der is neitiid wol sein dat it in wûnder wie dat myn muoike him net hinne en wer skodde hat, en sa syn wurden net út him skodde hat. Se skodde inkeld mei de holle nei him, mar op sa’n manier, dat er ynelkoar dûkte.

‘No, mefrou,’ sei er, sa gau’t er wer doarst, ‘it docht mij deugd jo lokwinskje te kinnen. Alles is no foarbij en oer.’

Yn de fiif minuten of sa dy’t Chillip noadich hie om syn taspraak te hâlden, beseach myn muoike him mei heal tichtknypte eagen.

‘Hoe is ’t mei har?’ sei se, mei de earms oerinoar en de hoed der noch oan fêstknope

‘No, mefrou, ik hoopje dat se har aanst gau wer noflik fielt,’ wie it antwurd. ‘Sa komfortabel as jo mar ferwachtsje meie dat in jonge mem har fielt, yn dizze treurige húslike omstandichheden. Der is neat op tsjin as jo direkt even bij har sjen wolle. Dat sil har miskien wol goeddwaan.’

‘En har, hoe is’t mei har?’ sei muoike skerp.

Chillip hold de holle noch wat skever en seach muoike as in leaf fûgeltsje oan.

‘De baby,’ sei muoike, ‘hoe is ’t mei har?’

‘Mefrou,’ antwurde Chillip, ‘ik ferkearde yn ’e ûnderstelling dat jo it al wisten. It is in jonkje.’

Muoike sei gjin wurd, mar pakte de hoed bij de kielbannen, as wie it in kattepûl, sloech dêrmei nei Chillip syn holle, sette him skeef op, rûn nei bûten ta en is noait weromkommen. Se ferdwûn as in ûntefreden fee; of as ien fan de boppenatuerlike wêzens, dêr’t fan tocht waard dat ik se sjen koe – en se is noait werkommen.

Nee. Ik lei yn myn widske, en mem lei op bêd. Mar Betsey Trotwood Copperfield wie foar altyd yn it lân fan dromen en skaden, dy ûnbidige streek dêr’t ik krekt út wei reizge wie. En it ljocht op it rút fan ús keamer skynde op de ierdske grins fan al sokke reizgers, en op it bultsje boppe de stof en de oerbliuwsels fan wat ienris hij wie, sûnder wa’t ik der net west hie.