Colofon

Voor Floortje

© 2017 Berne Media | uitgeverij abdij van berne

www.berneboek.com

Vormgeving omslag en binnenwerk: Garage BNO

Niets uit deze uitgave mag worden verveelvoudigd en/of openbaar gemaakt door middel van druk, fotokopie, microfilm of op welke andere wijze ook, zonder voorafgaande toestemming van de uitgever.

ISBN 978 90 8972 1839

NUR 811

Inhoud

Inhoud

Voorwoord

1 Hellup!

Het eerste gebod om online te groeien is: blijf niet hangen in reflectie.
De fundamentele crisis in de kerk die door velen wordt geschetst is niet alleen dat er steeds minder mensen in de kerk komen, maar ook dat we (daardoor?) in een identiteitscrisis zitten over wat de rol van de kerk in de samenleving nu is. Dat is goed om even bij stil te staan. Even maar, want dit is een doe-boek en niet de zoveelste reflectie.

2 Hoe deze gids aan zijn titel kwam

Het tweede gebod om online te groeien is deze: crowdsource je fanbase. Activeer je zwerm. Een kleine introductie ter illustratie hoe sociale media je kunnen helpen bij vragen als je een fijne schare vrienden hebt. Beleef de krrrrracht van sociale media.

3 Over de kerken in Hoog-Wierden, Blauwvecht en Kollenveer

Het derde gebod voor kerkelijke online communicatie is: kijk en leer van anderen. Ik behandel in deze gids drie hoofdcasussen uit mijn communicatieadvies- en trainingspraktijk. Ik heb ze niet-herleidbaar samengesmolten, ik introduceer de protestantse gemeente in Hoog-Wierden, de evangelische gemeente in Blauwvecht en de katholieke kerk in Kollenveer met hun herkenbare online communicatievragen.

4 Eerst de heipalen de grond in

Het vierde gebod voor online communicatie is: zorg voor stevige grond onder je voeten.
Zonder heipalen in de grond zakt je fundament van je communicatiehuis snel weg. We maken bouwtekeningen, bepalen wat het communicatieprobleem is en wat we dankzij online communicatie hieraan kunnen doen. Het is de mastermind om te groeien.

5 Maak je eigen strijdplan

Het vijfde gebod om online beter voor de dag te komen is: construeer je strijdplan.
Als je huis op fundamenten is gebouwd, kun je beginnen met je strijdplan. We maken een contentkalender waarop we owned, paid en earned media gaan inzetten. En voor degene die haast hebben, introduceren we een alternatieve tolweg: agile scrum communicatie.

6 Ik ga op reis en ik neem mee …

Het zesde gebod om online succesvol te zijn, luidt: zorg dat je je doelgroepen kent.
Het liefst ga je op reis met een bepaald doel. En het is dan handig als je mensen meeneemt: je doelgroep, je medestanders, je fans. In dit hoofdstuk maken we een religieuze klantreis zodat we weten wie met de kerk op welk moment in aanraking komt. En hoe we die contactmomenten kunnen verbeteren.

7 Gevonden worden door ‘de grote Google’

Het zevende gebod voor online communicatie in de kerk luidt: besteed aandacht aan je vindbaarheid.
Zou het niet mooi zijn als de kerk gratis en voor niets gevonden wordt? Dat kan door een site zo te verbeteren dat je andere webpagina’s in Google verslaat. Daarvoor zijn nieuwe schaakstukken nodig, die we zoekwoordenonderzoek, concurrentieanalyse, linkbuilding en websiteoptimalisatie noemen. Ben je klaar om meer bezoekers te ontvangen?

8 Het geheim van de succesvolle kerkwebsite

Het achtste gebod voor kerkelijke communicatie is: verbeter iedere dag je website.
Het probleem van kerkwebsites is dat ze vaak een verlengstuk zijn van het kerkblad of een vervanger van een reclamefolder. Dat is zo jammer. Daarom leer je je website optimaliseren: met acht onmisbare ingrediënten.

9 Jesus is King, en content is dat ook

Het negende gebod voor kerken die online willen scoren, is: breng het goud van het christendom naar buiten. Het christendom is gegroeid dankzij het meest indrukwekkende verhaal dat er bestaat. Dankzij storytelling, contentmarketing, ‘bananen’ op je website en slimme marketinginzichten trek je meer bezoekers, creëer je grotere betrokkenheid en lukt het je om nieuwe mensen te vinden. Zolang je het juridisch kader maar in het snotje houdt.

10 Altijd de kerk bij je met een app

Het tiende gebod: stop de kerk in de achterzak van je doelgroep. De enorme explosie van het aantal mobiele internetters veronderstelt dat je als kerk niet meer om een app heen kan. Wat komt erbij kijken?

Bonus 1 Online kerken in 2030

Het is niet ver weg meer, 2030. Wat staat ons te wachten? Kerken werken met big data en het Internet der Dingen. Doe je ogen eens dicht en bedenk wat er in 2030 om je heen gebeurt. Wat ga je met die ontwikkelingen doen?

Bonus 2 Een kleine handleiding WordPress

Wil je direct aan de slag met WordPress? Met deze praktische handleiding WordPress lukt dat zeker.

Bonus 3 Een voorbeeld van een redactiestatuut

Wil je je strijdplan nog meer fundament geven, dan maak je een ‘Handboek soldaat’. Een van de onderdelen is een professioneel redactiestatuut. Nou, die krijg je bij deze gids. Gewoon, omdat het kan.

Bonus 4 Een handig spiekbriefje

Wil je in een oogopslag alle do’s en don’ts weten om op sociale media actief te zijn, dan heb ik een handig spiekbriefje voor je.

Bonus 5 Leesplankje

Wil je tot slot weten welke boeken ik aanhaal en aanraad, neem dan een greep uit het leesplankje.

Begrippenlijst

Voorwoord

Ieder jaar verschijnen er zo’n 15.000 Nederlandstalige boeken op de markt en worden er zo’n 130.000 Nederlandstalige boeken verkocht. Hoe bijzonder is het, dat jij dan net deze gids uitkiest. En dat je – hoop ik – voornemens bent dit boek te gaan lezen.

Blijkbaar sluit deze gids voor online communicatie in de kerk aan bij de wensen die je nu hebt. Of bij de communicatieproblemen waar je tegenaan loopt. Mogelijk zoek je naar nieuwe wegen om het christendom op een moderne manier te vertolken. Of ben je nieuwsgierig hoe je nieuwe communicatievormen kunt gebruiken om je als kerk, als reli-onderneming of als christelijke non-profitorganisatie te onderscheiden van andere aanbieders op de alsmaar drukker en gefragmenteerder wordende relimarkt. Misschien ken je mij van eerdere handboeken over internet en sociale media en ben je nieuwsgierig naar mijn nieuwste inzichten.

Deze gids voor online communicatie is een uniek handboek dat gericht is op de nieuwste communicatie- en marketinginzichten.

Het is tevens bijzonder, omdat voor het eerst marketingcommunicatiebegrippen als websiteoptimalisatie, customer journey, interaction design, beïnvloedingsprincipes en conversie de Nederlandse wereld van de religie binnenkomen.

Daar zit een gevaar aan: ik bedien mij van Tale Kanaäns uit een vakgebied dat vooral Engelse termen gebruikt (of daarop verliefd is). Helaas is het vervelende daarbij dat er veel Engelse begrippen mijn verhaal insluipen, die soms niet vertaald kunnen worden om betekenis te behouden. Om je te helpen bij mogelijk een heel nieuw idioom vind je achterin een uitgebreide woordenlijst van gebruikte marketingtermen.

In dit boek ontdek je hoe je met praktische tips, verdieping, stappenplannen, checklists en inzichten meer bezoekers, meer interactie, een hogere betrokkenheid en meer inkomsten kunt krijgen.

De Gids voor online communicatie in de kerk is geschikt als naslagwerk en als leerboek. Je kunt er doorheen zappen, of je kunt het van kaft tot kaft lezen. Ieder hoofdstuk kun je apart lezen, passend bij je interesse van dat moment. Je kunt de theorie in de praktijk brengen en je krijgt vragen die je daarbij kunnen helpen.

Aan deze mensen dacht ik toen ik mij terugtrok in het klooster om voor jullie te schrijven:

• Leden van werkgroepen communicatie

• Redactieleden van kerkbladen, magazines en websites

• Bestuursleden en beleidsmedewerkers van christelijke organisaties die communicatie in hun pakket hebben gekregen

• Christelijke communicatieprofessionals die zich willen bijscholen

• Predikanten, pastores, priesters, diakens en pastoraal werkers met een bijzondere interesse voor communicatie

• Identiteitsbegeleiders

• Zelfstandige reli-ondernemers

• Studenten theologie en religiewetenschappen

• Iedereen die professioneel met online communicatie aan de slag wil.

Bij het schrijven van deze gids zijn enkele uitgangspunten gekozen. Ik ga ervanuit dat je niet per se communicatie of marketing hebt gestudeerd maar je er wel verder in wilt verdiepen, als professional of als vrijwilliger. Ik ga ook ervanuit dat je in de religieuze sector werkt. Door God geroepen of door een baas betaald, of omdat je vrijwilligerswerk leuk vindt. De voorbeelden die ik gebruik, komen daarom uit ‘ons circuit’.

Mogelijk staat een deel van mijn lezers ambivalent tegenover nieuwe vormen van communicatie. Als dat voor jou geldt en als ik dat beeld kan nuanceren, dan is mijn persoonlijke opdracht geslaagd.

Daarmee ligt de lat vrij hoog want ik vind dat er meer professionaliteit in de religieuze sector mag komen op mijn vakgebied. Ik kies voor online marketingcommunicatie, omdat het verhaal van God en de mens het beste verhaal is dat ooit is verteld en wordt doorgegeven met de technieken van iedere tijd.

Aan het begin van dit boek wil ik graag mijn dank uitspreken aan de mensen om mij heen die het mogelijk maakten dat dit boek er is gekomen. Dat zijn Pieter en Joost van uitgeverij Berne, mijn echtgenote Sanne en mijn vrienden Frank, Jan, Robert en Laura, en mijn zakelijke relaties Evert, Hielko, Janneke, Helmer, Harry, Gert Jan, Jan, Marc, Harmen, Esther, Janneke, Inne, Pieter Jan, Monique, Marina, Otto en Peter die mij scherp houden.

Wil je reageren?

Heb je vragen of opmerkingen tijdens of na het lezen van de Gids voor online communicatie in de kerk? Neem contact op:

mail naar info@isimedia.nl; bel, SMS of app (06) 3400 9124.

Veel leesplezier en inspiratie!

drs. Eric van den Berg

online communicatie expert

www.isimedia.nl

1

Hellup!

Je hebt nu de Gids online communicatie in de kerk in handen of op je e-reader staan. Misschien was je nieuwsgierig geworden door de titel. Waarschijnlijk wil je dit boek lezen om je vaardigheden in online communicatie te vergroten. Of omdat je je inzet als vrijwilliger in een taakgroep communicatie wilt verbeteren. Of je wilt als techneut meer strategische handvatten hoe je kerkelijke communicatie beter kunt gebruiken. Dat hoop ik althans, want er is veel te winnen voor christelijke organisaties als het om communicatie gaat.

Met het lezen van dit boek ga je je kennis en vaardigheden op het gebied van online communicatie drastisch verbeteren. Je krijgt een sleutelbos in handen voor het geheim van effectieve online communicatie voor kerken. Met sleutels die passen op het slot waar jij in je organisatie mee zit. Ik geef je bouwstenen zodat de kerk, het klooster of de christelijke organisatie waarvoor je je inzet, meer professionaliteit, meer plezier en meer rendement in huis haalt. Of je nu professional bent of vrijwilliger.

De Gids voor online communicatie in de kerk levert je dit op:

• Je krijgt een strijdplan om strategisch marketing- en communicatieprincipes in de praktijk te brengen

• Je gaat op zoek naar je doelgroep en leert hoe je die aan je kunt binden

• Je krijgt een handige gids om met WordPress te werken

• Je leert hoe je beter wordt gevonden via Google

• Je ontdekt de geheimen van succesvolle reli-websites toepassen

• Je verbetert de inzet van sociale media op een structurele manier

• We kijken naar 2030 om te zien hoe de kerkelijke online wereld er dan uitziet.

Deze gids is een vervolg op mijn eerdere handboeken uit 2011 en 2013. De ontwikkelingen gaan zo snel dat een grondige update nodig is. Als je het Handboek kerk en internet niet hebt gelezen, is dat niet erg. Dankzij dit nieuwe boek kun je dat boek wegleggen, tenzij je de inspirerende verhalen van belangrijke christelijke internetpioniers wilt teruglezen.

Mijn vorige boeken gaven je inzicht en kennis in de wereld van toen. Een wereld waar we nog niet spraken over klantreizen, buyer persona’s of user experience. Een wereld waarin het wiegende banaantje van Hyves populair was. Waarin weinigen zich met de BHAG van de organisatie bezighielden. De augmented reality hit van 2016 – Pokemon Go was nog ver van ons verwijderd. En ‘het reptielenbrein’ … niemand die het daarover had.

Het was een wereld waar niemand kon bedenken dat er miljoenen mensen zouden zijn die een emmer ijs over hun hoofd zouden gooien en daar een filmpje van maken. Waar Airbnb en Uber de hotel- en taxibranche op zijn kop zouden zetten, en waar een Arabische lente nog pril en hoopvol was. Een disruptieve wereld onder invloed van de nieuwste communicatietechnologie. Daarom en om veel meer redenen wilde ik een nieuw boek schrijven.

Bijvoorbeeld vanwege de vele reacties die ik krijg als ik gemeenten en parochies adviseer of train over kerkelijke communicatie. Reacties zoals:

• Er zijn zoveel nieuwe communicatiemiddelen bijgekomen. Hoe krijg ik meer grip?

• We zijn gefuseerd als gemeente. Er is veel gedoe geweest. Hoe moeten we kiezen voor een gezamenlijke website?

• Help, hoe moet ik kiezen tussen WordPress en Joomla!?

• Moet ik nog wel twitteren, of moet ik inmiddels Snapchat gebruiken om jongeren te bereiken?

• We hebben behoefte aan communicatiebeleid. Geen van ons is daar expert in. Hoe pakken we dat aan? Hoe maken we een communicatieplan?

• Waarom zou ik meer marketingprincipes toepassen?

Die vragen en nog veel meer ga ik met je doornemen.

In de vele jaren dat ik werk als online communicatieadviseur kom ik alle soorten en maten kerkelijke (online) communicatie tegen.

Kerkwebsites waar je een puntje aan kunt zuigen. Gemeenschappen waar vele vrijwilligers dagelijks bezig zijn om de eigen club op de hoogte te houden van het wel en wee van de gemeenschap.

Of online communicatie-uitingen waar je de zweetdruppels aan af ziet. Vrijwilligers die in hun uppie alle zeilen bijzetten om een site bij te houden. Kerkenraden die al blij zijn als er iemand is die de website beheert. Want zelf snappen ze de techniek niet, of geven er geen prioriteit aan.

Of kerkelijke websites met virussen, die gehackt worden, dagenlang platliggen door goedkope providers of die een eenzaam zwervend bestaan hebben met als hoogtepunt de kerstpreek uit 2009. Dominee, bedankt voor je mooie woorden.

De meeste kerken weten de weg gelukkig naar het internet te vinden. En naar sociale media. We twitteren, facebooken of instagrammen het evangelie de wijde wereld in. Daar hoef ik weinig mensen meer van te overtuigen. Een enkele keer nog geef ik een workshop Facebook voor ‘absolute beginners’ omdat er veel ruis op de lijn zit wat je met ‘de’ sociale media kunt. Dan gaat het vaak over privacy en angst.

Meestal ontmoet ik echter professionals en vrijwilligers die de basiskennis van online communicatie tot hun bagage rekenen. Dankzij mijn werk, in adviestrajecten, in het geven van workshops en lezingen van Groningen tot Terneuzen, of bij het bouwen en beheren van websites, kan ik kerken verder helpen.

Dankzij de inspiratie van inmiddels honderden kerkmensen heb ik zeer veel geleerd en kennis opgedaan over hoe je als kerk je online kunt bewegen. Dat wil ik doorgeven. En dat tref je aan in deze gids.

Er is nog een andere reden waarom ik dit boek wilde schrijven. Want ik zal het maar eerlijk zeggen. Ik word een beetje moe van het veilige en bovenmatige gereflecteer. In deze tijden wordt zo veel gereflecteerd op fundamentele problemen waar de kerk mee te maken heeft, dat er weinig verandert. De kerk staat niet echt in de ‘doe-stand’.

Laat ik toch even stilstaan bij die problemen. Dan hebben we dat maar gehad. De fundamentele crisis in de kerk is niet alleen dat er steeds minder mensen in de kerk komen, maar ook dat we (daardoor?) in een identiteitscrisis zitten over wat de rol van de kerk in de samenleving nu is. Dat is goed om bij stil te staan.

Zo hebben religiewetenschappers het over apatheïsme. De nutteloosheid om over het al dan niet bestaan van God te praten. Stefan Paas1 schreef op de website Theoblogie op 9 oktober 2015 het volgende.

‘Voor het eerst woonden wij in een omgeving waarin onze diepste overtuigingen totaal niet herkend of zelfs maar gerespecteerd werden’, zegt hij. ‘Ongewild kom je ervan onder de indruk dat het geheel vanzelfsprekend is voor de overgrote meerderheid in Amsterdam om zonder God of kerk te leven. In een diep geseculariseerde omgeving nemen veel mensen zelfs niet meer de moeite om atheïst te zijn. God is niet interessant genoeg om een standpunt over hem in te nemen. Religieonderzoekers noemen zo’n houding “apatheïsme”. Juist bij iemand met een missionair hart knaagt dit. Het ondergraaft diepe aannames waar je voorheen nauwelijks over nadacht. Missionair bevlogen mensen, althans in mijn ervaring, denken vaak als ondernemers. Zij geloven dat er wel degelijk behoefte is aan God en Jezus, maar dat de kerk door haar geslotenheid niet kan voldoen aan die behoefte. De kerk zou het beter kunnen doen, en meer mensen zouden geloven, als de kerk maar durfde vernieuwen. Te vaak leunt de kerk angstig of arrogant achterover: laat de mensen maar naar ons komen, als ze zich maar aanpassen.’

In Waar blijft de kerk? duidt theoloog Erik Borgman (2016) het thema van de afkalving van de kerk. De krimp begint te veranderen in een verdampen want de generatie waar de kerk tot nu toe op dreef, sterft uit, zo stelt hij. Borgman drukt de neus van de lezer op harde feiten. Maar hij biedt geen uitweg uit dit dal. Dat komt deels ook omdat Borgman gruwelt van management- en marketingbenaderingen in de kerk. En omdat de kerk voor hem allereerst een sacrament is, en geen organisatie. Laat staan dat marketingcommunicatie allesbehalve sacraal is.

De altijd beminnelijke Borgman lijkt somberman. In een interview naar aanleiding van zijn boek zegt hij tegenover het Katholiek Nieuwsblad op 24 juni 2016: ‘De situatie van de Kerk is menselijk gesproken veel erger dan iedereen zich schijnt te realiseren’. Hij spreekt over een ‘tikkende tijdbom’. Als er niets gebeurt ‘blijft er na mijn generatie, ik ben van ’57, bijna niemand meer over. Over de hele linie niet.’

In het boek God is verhuisd: naar nieuwe gelovige gemeenschappen (2016) staan de kerkjuristen Petra Stassen en Ad van der Helm stil bij kerkelijk bestuur en interne organisatieproblematiek. De twee auteurs sommen bekende problemen op:

‘De visie op bestuurlijke schaalvergroting lijkt vooral ingegeven door krimp en bezuiniging en ontbeert een inhoudelijke, pastorale visie op de toekomst. Op dat terrein blijven kerkelijke leiders vaak opvallend stil. Dit zwijgen duiden wij als een gebrek aan geloof in de eigen boodschap.’

‘Men beperkt zich liever tot de slinkende groep gelovigen die het geloof en de christelijke moraal nog wel verstaat en die zich verbindt aan de kerkelijke gemeenschap. Dit betekent echter capitulatie en dat men zich als kerk neerlegt bij een sektarisch bestaan.’

‘Wat in elk geval ontbreekt, is een gelovig perspectief van de leiding.’

‘Kerken zijn veel minder toegankelijk dan mensen in de kerk zelf veronderstellen. Zij zetten de deur open (soms niet meer dan een zijdeurtje) en wachten af tot de mensen komen. Ze vinden het vreemd dat mensen de weg niet weten te vinden.’

‘“Het gaat toch niet om de aantallen, maar om de kwaliteit!” wordt vergoelijkend opgemerkt, terwijl de inhoudelijke uitstraling erg zwak geworden is en de criteria voor kwaliteit in een onbewust proces naar beneden zijn bijgesteld.’

‘Er is te weinig creativiteit en ondernemerschap. (…) Nieuwe dingen worden als risicovol en dus eng bestempeld.’

‘Pastores en kerkbestuurders zijn bang voor emoties, ze willen liever de rust bewaren en vertonen daardoor vermijdend gedrag.’

Bam. Die zit.

Stassen en Van der Helm gaan er hard in, maar dit zijn wel de bekende knelpunten waar je moeilijk aan voorbij kunt gaan. Ook zij, tot mijn droefenis, blijven in een overigens uitstekende analyse hangen, maar komen met weinig vernieuwende oplossingen.

René Grotenhuis, oud-directeur van de ontwikkelingshulporganisatie Cordaid, beschrijft in Van macht ontdaan op een andere wijze de huidige fundamentele en inhoudelijke crisis. Hij ziet scherp de functioneel-logische inrichting van West-Europa met te veel nadruk op economisme, technologie en rationaliteit. Dat leidende neoliberale gedachtegoed is niet de weg naar geluk en een zinvol leven, vindt Grotenhuis. Hij concludeert dat de relevantie van de kerk in de samenleving wordt bepaald door de mate waarin ze in staat is contragewicht te zijn van een cultuur die haar balans kwijt is.

Grotenhuis verzet zich in Van macht ontdaan tegen het instrumentaliseren van de samenleving en het reduceren van de mens tot subjecten. Dat is vernietigend, en dat doet geen enkel recht aan wie wij ten diepste zijn en wat onze menselijke bestemming is. Vandaaruit kan het christendom een essentieel contragewicht zijn om de verstoorde balans in de samenleving te herstellen.

De seculariseringsthese – in welke mate die dan ook houdbaar is – houdt kerkplanters en missionair werkers weer sterk bezig. Moet je het etiket vervangen? Of de bordjes verhangen? Een nieuw likje verf? Nee, natuurlijk niet. Daar kom je niet ver mee.

De crisis in de kerk is zeer stevig en kent vele aspecten. Ik ben de laatste die dat ontkent. Daar komt het schandalige hoofdstuk van het seksueel misbruik in de rooms-katholieke kerk bovenop. Daar heeft iedere kerk, niet alleen de katholieke, last van. Dat helpt niet mee aan een verbinding tussen kerk en samenleving. Door de beroerde, paniekerige communicatie zorgt dit voor imagoschade die generaties lang zal doordreunen.

Seth Godin, voormalig directeur marketing bij Google en bestsellerauteur, beschrijft de staat van religie, misschien onverwacht, op een hele andere manier. In het baanbrekende Tribes beschrijft hij religie niet als een godsdienst, maar als een geloofssysteem dat bestaat uit spirituele religies (kerken), culturele religies en bedrijfsreligies.

‘Geen wonder dat religie zo is als de wereld. Het versterkt geloof en we hebben het nodig om succesvol te zijn. (…) Het tijdschrift Fast Company was het Nieuwe Testament voor een nieuwe religie. Het bracht een groep nieuwe vrienden samen, nieuwe aanhangers, nieuwe rituelen. Hetzelfde gebeurt bij bedrijven, en op blogs of zelfs bij het Buck’s restaurant in Silicon Valley of de TED-conferentie of andere plekken waar leiders graag samen komen. (…) Je kunt een nieuwe religie creëren rondom je geloof. Steve Jobs deed dit bewust bij Apple en Phil Knight is bekend om hoe hij het deed bij Nike.’

Seth Godin geeft de ‘macht’ aan zwermen fans en medestanders die de wereld veranderen. De ‘ketters’ zoals hij ze noemt. De macht verdwijnt, aldus Godin in Tribes, bij hiërarchisch georganiseerde organisaties.

Martijn Aslander en Erwin Witteveen laten de invloed van deze netwerksamenleving zien op bestaande hiërarchische systemen. Zij beschrijven in het boek Nooit af (2016) hoe de fundamenten op ons leven permanent ‘beta’ zijn geworden.

Voorbeelden te over. Sta eens stil bij de impact van:

• De zwerm mensen die het Oekraïne-referendum mogelijk maakte met GeenPeil.

• De opkomst en het snelle verval van Hyves.

• Wikipedia weet collectieve intelligentie op wereldwijde schaal te mobiliseren.

• Uber maakt taxiritten mogelijk zonder een taxicentrale.

• Airbnb zorgt voor koffertjes in de straten zonder dure hotelketens.

• Jan Koum gooit met zijn uitvinding WhatsApp de miljardenbusiness van dure sms’jes in de war.

• Bitcoins worden populair door de onvrede over het graaigedrag in de financiële sector.

• Buurtzorg zorgt voor minder bureaucratie in de thuiszorg.

• De oliebranche staat onder druk van duurzaamheid. Dat is niet meer voor milieufreaks maar wordt een zeer grote economische factor van betekenis binnen tien jaar.

• De Drentse tiener Enzo Knol besluit zijn dagelijks leven op YouTube te zetten en wordt er door advertentie- en reclame-inkomsten miljonair mee.

• Scrabble werd in no time weer populair. Alleen nu noemen we het anders en spelen het anders: Wordfeud op je telefoon.

• Project X in Haren laat de tekortkomingen zien van traditionele handhavers bij een pop-up-event dat uit de hand loopt.

• Met Peerby kun je spullen in je eigen buurt lenen.

• De impact van 3D-printers gaat productieprocessen omvergooien.

Aslander en Witteveen noemen dit het ‘nooit-af-principe’. Hun principe is gebaseerd op de aanname dat veranderingen elkaar steeds sneller opvolgen, waardoor de levenscycli van organisaties en diensten steeds korter wordt. Behaalde resultaten uit het verleden zijn geen garantie voor de toekomst. ‘Disruptieve innovatie’ noemen ze het. Georganiseerd door zwermen medestanders, niet door logge grote organisaties. Dat is de deelsamenleving.

Van Aslander tot Paas: al deze boeken helpen om het rouwproces van afscheid nemen te kanaliseren en een perspectief op de toekomst te nemen. Op de toekomst? Nee, op het heden.

Naar mijn mening moeten we niet blijven hangen in het rouwproces door te blijven vergaderen en reflecteren. Nu kan dat handig zijn om niets te hoeven doen, maar echt verder kom je er niet mee. De wereld heeft er geen boodschap aan. Vergaderen zonder resultaat vermoeit, en reflecteren zonder actie leidt tot hoofdpijn. Organisaties staan dan niet echt in de ‘doe-stand’.

Met uitzonderingen overigens. Mijnkerk.nl missioneert op het internet. Een spirituele Zuidas floreert dankzij Ruben van Zwieten. Rikko Voorberg experimenteert met pop-up-kerken en een protestants kleiklooster brengt plotsklaps bier naar de Bijlmer. Geloofinjeproject.nl gaat swingend de crowdfundings-toer op. Stuk voor stuk nieuwe initiatieven die het ‘nooit-af-principe’ van Aslander en Witteveen benaderen.

Er is zo ontzettend veel gereflecteerd, dat ik dat in dit boek weinig plaats geef. Hierboven heb je een samenvatting, en zelf kun je die in je eigen situatie beter dan ik invullen.

De bibliotheek over de diepe crisis van de kerken vult zich steeds verder. Paas behandelt het vraagstuk van de rol van religie in de samenleving. Borgman staat stil bij de vergrijzing in de kerken, Van der Helm beschrijft de staat van de interne organisatie en Grotenhuis poogt het instrumentaliseren van de samenleving met spiritualiteit in balans te brengen. In enige mate bespreken de vier ‘binnenperspectieven’. Godin, Aslander en Witteveen prikkelen meer om in beweging te komen.

Handen uit de mouwen. Dit boek is een DOE-boek. Je kunt er vandaag al mee aan de slag.

Nou, nog één ding. Dit hoorde ik van iemand die actief is bij een deputaatschap in de christelijk gereformeerde kerk: een kerk is te vergelijken met een kudde schapen. Of een kudde koeien. Ze staan in de wei, er is een herder en er is een sloot of een plas waaruit ze kunnen drinken. Denk je nu echt dat die schapen de bron vergeten? Zolang wij dat ook niet vergeten, vinden we een bron die ons verbindt: Jezus Christus, die Alfa en Omega is. Een bron die ons voedt, vanuit de liturgie naar buiten toe.

In deze gids blijf ik als schoenmaker bij mijn leest. Dus je krijgt van mij geen organisatieperspectief want ik ben geen organisatieadviseur. Ook geen theologische reflectie, want ik ben geen theoloog. Geen macro-sociologische verkenningen, want daar hebben we het Kaski of het SCP voor.

Wel geef ik je een stevig portie marketingcommunicatie. Dat is mijn ding. En dat wordt in kerken te weinig toegepast. Laatst nog hoorde ik bijvoorbeeld dat op priester- en diakenopleidingen er amper aandacht wordt besteed aan communicatie. Ja, communicatie in pastorale een-op-een-gesprekken en communicatie in onderlinge groepsprocessen. Maar marketingcommunicatie staat niet in het curriculum.

On-ge-lo-fe-lijk!

De blijde boodschap is er niet om voor je te houden, maar om naar buiten te brengen. In welke hoedanigheid die boodschap gestalte krijgt. De kerk sterft uit als er geen nieuwe aanwas komt, zoals Borgman al zegt. En als hij het zegt…

…dan moet je dus aan de bak.

Stiekem is de Gids online communicatie in de kerk meer dan alleen een doe-boek. Tijdens een beleidsdag van een bestuursorgaan in de kerkprovincie ging het over communicatie. Iemand zei: ‘Het is vijf voor twaalf. Het is bijna verloren’. Waarop ik het niet kon laten te antwoorden: ‘Precies, het is 5 voor 12. Over vijf minuten begint een nieuwe dag. We krijgen 24 uur lang nieuwe kansen.’

Want zo zie ik het ook. Elke dag weer hebben we in de kerk mogelijkheden te over om de Goede Boodschap te brengen.

Ik hoop dat je als lezer loskomt uit de reflectiestand, mocht je daarin zitten. Die werkt verlammend. En werkt uiteindelijk ook niet stimulerend. Doen moet het nieuwe denken worden in de kerk.

Ik weet uit ervaring dat je met de laatste inzichten op het vakgebied online communicatie resultaten boekt. Je krijgt meer bezoekers. Je krijgt meer samenhang in wat je doet. Je verhoogt de betrokkenheid van de mensen van je gemeenschap. En je bereikt mensen van wie je niet had durven dromen. Je krijgt er meer plezier in.

En voor de critici onder ons: nee, marketingcommunicatie is geen panacee. Het is geen levenselixer en er is geen garantie dat je slaagt. Maar ook: marketing is niet vies. Integendeel.

Met een goede portie positiviteit, zin, ervaring en kennis van nieuwe media vergroot je je kansen.

Wil of kun je dat niet, geef dit boek dan gelijk door aan iemand die er wel zin in heeft. Begin er maar niet aan, want het gaat niets worden als je er geen trek in hebt. Wat je ook probeert.

Je hebt echter een sleutelbos met gouden sleutels in handen. Laat je inspireren en helpen. Ik weet dat je het kunt. Ik geloof daarin. Jij ook? Zet je dan schrap, we gaan aan de slag!

1 theoblogie.nl/een-nieuwe-missionaire-visie-van-stefan-paas-voor-kleine-gemeenten-in-een-seculiere-omgeving

2

Hoe deze gids aan zijn titel kwam

Ken je het begrip crowdsourcen? Als je Wikipedia erop naslaat lees je dit:

‘Crowdsourcing is een Engelstalig neologisme gebruikt om een recente ontwikkeling aan te duiden waarin organisaties (overheid, bedrijven, instituten) of personen gebruikmaken van een grote groep niet vooraf gespecificeerde individuen (professionals, vrijwilligers, geïnteresseerden) voor consultancy, innovatie, beleidsvorming en onderzoek.’

Vooral met de opkomst van sociale media als Facebook, Twitter, Hyves en LinkedIn wordt het makkelijker, transparanter en leuker om samen met anderen tot diensten, activiteiten, producten en beleid te komen. Daar is de titel van deze gids een mooi voorbeeld van als introducerende illustratie.

Een tijdje terug besprak ik met mijn uitgever Berne Media de resultaten van mijn eerste Handboek kerk en internet uit 2011. Het handboek wordt veel gebruikt in parochies en gemeenten in heel Nederland en Vlaanderen. We kwamen tot de conclusie dat er een update moest komen. Maar ja, Handboek kerk en internet 2.0 klonk niet goed. En een tweede druk, tsja, marketingtechnisch leuk, maar we werden er niet warm van.

Toen bedacht ik mij: ik ga crowdsourcen. Ik vraag mijn Facebookvrienden of ze een suggestie willen doen. En om het leuk te maken, maakte ik er een prijsvraag van. Dit was mijn post begin oktober 2016 op Facebook:

HELLUP!! Ik heb NU een titel nodig voor mijn nieuwe boek over kerkelijke online communicatie!! De winnaar krijgt een gesigneerd exemplaar van mij. Kom er maar in.

En toen gebeurde de magie van internet die ik zo vaak ervaar en om mij heen zie. Belangeloos begonnen mensen te reageren. Op de post, in privéberichten, via de e-mail en zelfs iemand die de telefoon pakte.

Binnen tien uur had ik meer dan 150 suggesties.

Leuke suggesties, serieuze suggesties, grappige reacties. Zoals:

Dan maar liever de lucht in! Onliners. Ga als God, altijd online! Zwerk-kerk. Kerk online. Online kerken. Kerkmedia. @Kerk. Geloven on air. Een lijntje naar Boven. mijnkerkonline.nu. Draadomroep van onder naar Boven en terug! Digitaal broederschap. De gemeenschap online. Van Aangezicht tot facebook. De stem van de roepende. In the cloud. Exit excommunicatie. Always there. Over de lijn. World wide wings. De Geest in Gigabytes. #kerk. Chatten met God: kerkelijke communicatie. Follow me. What’s in a message from God online. Weet je het zeker? Heb geloof in online. Ik ben bij je. Online zonder trein. God wijst ons de weg. Kerk Online. Er is meer tussen cloud en aarde. God in de cloud. Geloof in de cloud. Kerk in de cloud. Hellup de kerk online. Een Berg geloof in de cloud. Roaming katholiek. Handboek kerk en sociale media deel 2. Anytime Anyfaith Anywhere. De kerk. Altijd. Overal. Kerk en Wwwereld. Kerk online. De werkelijkheid van virtuele communicatie. Bij wijze van spreken. De klik tussen kerk en internet. Leg je oor bij Isidoor! HELLUP! De kerk online. De plug-in kerk. What if St. Paul had sent emails. Geloven in Bits en Bytes. God online. Netkerk. Kerk-zijn Online. DigiGod. Handboek kerkelijke online communicatie. Kerkelijke online communicatie. Een handboek. Online. Een handboek voor kerken. Online. Een handboek voor kerkelijke communicatie. HELLUP! Kerk-zijn 07: van beeld naar beeldscherm. Grip op kerkelijke online communicatie. Kerkelijke becommering. Ogenblikje; ik verbind u door! Er zijn o wachtenden voor u! Kerk, gemeenschap en internet. Communicatie in de Kerk; toen, nu en straks. Dit is het laatste boek dat je moet lezen voor je online kunt’.

Ook kwamen er volop reacties. Out Hartman schreef bijvoorbeeld op de Facebookgroep Predikanten en Pastores: ‘Wat is dit voor aandachttrekkerij en waarom reageer ik überhaupt?’

Of Eric Corsius: ‘Ik zeg: Wesen und Wirkung der phonetischen Ornithologie. Versuch einer ökologischen Betrachtung in phänomenologischer Hinsicht. Tenzij het niet over vogelgeluiden gaat.’

Michiel van Hout reageerde vanuit Trinidad waar hij woont en werkt: ‘Lekker gemakkelijk, anderen een titel laten verzinnen ... :p.’

Of Karel Smouter. Hij wees op het boekje uit 1994 Als een vis in het web – geleverd met cd-rom. ‘Kennen jullie deze nog? (20 jaar oud al)’. Zijn vader was er destijds niet zo lovend over, voegt hij eraan toe.

Tekstschrijfster Marina Kapteyn uit Alphen aan den Rijn bood zich aan. ‘Nog een laatste redactieslag nodig?’

Ondernemer Johan van der Stoel uit Eindhoven wilde alvast een voorproefje van dit boek. ‘Kun je me een korte samenvatting sturen?’

En toen ik kort na mijn oproep liet weten welke reacties ik kreeg, ging het verder.

Kristel uit Amersfoort bijvoorbeeld: ‘Gaaf zeg! Benieuwd naar je boek.’ Of Gerard uit Den Haag: ‘Succes!’ Of Janneke uit Hazerswoude: ‘Wat is de top 5 geworden?’

Het plaatste mij voor een nieuwe uitdaging. Uit de geweldige reacties moest ik een keuze maken. Ik mailde daarop aan mijn uitgever mijn shortlist. Hij mocht de uiteindelijke keuze maken.

Het werd de titel die jou triggerde dit boek in te zien of zelfs te kopen. Gids voor online communicatie in de kerk. Want, zoals historicus Dirk-Jan Snel schreef: ‘Neem een titel die de lading dekt.’ En dat is deze titel. Het gesigneerde exemplaar van deze gids gaat naar Amsterdam.

Die titel dekte uiteindelijk de lading het meeste. Achteraf bezien. Want toen ik om titelsuggesties vroeg, had ik letterlijk nog geen punt op mijn laptop staan. Ik had wel ideeën om een boek te schrijven, maar die zaten vooral in mijn hoofd.

Maar door al deze reacties ging ik aan de slag.

Ik vertelde het thuisfront over de reacties op Facebook. En voegde eraan toe: nu moet ik aan de bak. Ik regelde mijn kamertje in het karmelietessenklooster in Sittard. Ik schreef daar mijn eerste boek, en de combinatie kloosterritme en schrijven zonder mobiel aan beviel toen al zeer goed. Het dagritme van het klooster helpt enorm om iedere dag veel te schrijven. Het klooster, daar moest het gebeuren. Ik had er zin in, een week lang schrijven, en besefte de paradox: ik ga een week lang offline omdat ik een nieuw boek ging schrijven over online. Leuker kan ik het niet bedenken.

3

Over de kerken in Hoog-Wierden, Blauwvecht en Kollenveer

Ik wil drie kerkgemeenschappen bij je introduceren. Nee, je hoeft niet op Google Maps of in de Shell stratengids te zoeken, want de gemeenschappen bestaan alleen in deze gids. De drie gemeenschappen zijn geassembleerd. De casussen komen uit mijn advies- en trainingspraktijk en zijn werkelijk gebeurd, maar niet herleidbaar samengesmolten. Het is een combinatie van opdrachten, kerken, reli-ondernemers en christelijke organisaties uit plaatsen als Drachten, Hillegom, Amersfoort, Assen, Rheden, Den Haag, Capelle aan den IJssel, Rotterdam, Oss, Bunschoten, Noordwijk, Ulft, Waalwijk en Goes. Bijvoorbeeld. Maar naar mijn idee had het net zo goed Dordrecht, Amsterdam, Heerlen, Emmen, Almere of Zutphen kunnen zijn, want de vragen zijn dupliceerbaar.

In dit boek reizen we naar Hoog-Wierden, Blauwvecht en Kollenveer en bespreken hun communicatievraagstukken.

Hoog-Wierden