René Hornikx

Feesten doe
je samen

De belangrijkste christelijke feest- en
gedenkdagen in de loop van een jaar

Colofon

Op hoogte- en dieptepunten van ons leven

staan we stil.

We laten de sleur van de dagen los.

Loslaten is als het laten vieren van een vliegertouw.

Als we vieren, kijken we terug,

nodigen mensen uit

om samen dit moment te beleven

en vooruit te kijken.

Voor mijn zoon Maarten en zijn vriendin Lydia.

Net voordat de eerste drukproef binnen was, werd je geboren. Door jou, Louise, krijg ik nieuwe adem. Je laat vervlogen dromen herleven. Vreugde welt bij me op om zoveel schoonheid die jij bent.

© 2017 Berne Media | uitgeverij abdij van berne

Vormgeving omslag en binnenwerk: Garage BNO

ISBN: 978 90 8972 202 7

ISBN e-book: 978 90 8972 203 4

NUR: 711

Alle rechten voorbehouden. Niets uit deze uitgave mag worden verveelvoudigd, opgeslagen in een geautomatiseerd gegevensbestand, of openbaar gemaakt, in enige vorm of op enige wijze, hetzij elektronisch, mechanisch, door fotokopieën, opnamen, of op enige andere manier, zonder voorafgaande schriftelijke toestemming van de uitgever.

Inhoud

Inhoud

Inleiding

Hoe kun je dit boek gebruiken?

I. Christelijke feesten

1 Advent (vier weken voor Kerstmis)

2 Kerstmis (25 december)

3 Oudjaar (31 december)

4 Nieuwjaar (1 januari)

5 Driekoningen of het feest van de Openbaring des Heren (6 januari)

6 Maria-Lichtmis (2 februari)

7 Carnaval

8 Aswoensdag

9 Biddag (tweede woensdag in de maand maart)

10 Veertigdagentijd

11 Palmzondag

12 Witte Donderdag

13 Goede Vrijdag

14 Paaszaterdag

15 Paaswake

16 Pasen

17 Hemelvaart

18 Pinksteren

19 Maria-Tenhemelopneming (15 augustus)

20 Sint Franciscus (4 oktober)

21 Hervormingsdag (31 oktober)

22 Allerheiligen (1 november)

23 Allerzielen (2 november)

24 Dankdag voor gewas en arbeid (eerste woensdag in november)

25 Sint-Maarten (11 november)

26 Sint-Nicolaas (6 december)

II. Enkele belangrijke feesten en gedenkdagen in het leven

27 Geboorte

28 Huwelijk, huwelijksverjaardag, samenleven in vriendschap of samenlevingsverband

29 Moederdag (2e zondag mei)

30 Vaderdag (3e zondag juni)

31 Verjaardag

32 Herdenken van overledenen in huiselijke kring

33 Koningsdag 27 april (als die op zondag valt, wordt deze feestdag op 26 april gevierd)

34 Nationale Dodenherdenking (4 mei)

35 Bevrijdingsdag (5 mei)

36 Halloween (31 oktober)

37 Rechten van de mens (10 december)

Verantwoording

Dank

Inleiding

Het zal een feest zijn als ieder de helft doet

van wat hij van anderen verlangt.

Jose Ortega y Gasset, 1883-1955

Naar een feest kijken we uit. Het onderbreekt ons leven. We gaan iets heel anders doen dan op gewone dagen. We mogen het vergelijken met wat er in een oase gebeurt. Een oase is een plaats waar je even kunt blijven. We kunnen er uitrusten. Nomaden, die met hun kudde kamelen door de woestijn trekken kijken uit naar een oase. Hier kunnen ze eten en drinken. Er is tijd om zich te verfrissen. In zo’n rustpunt kan men zich ontspannen. Verhalen worden verteld over de afgelegde reis, tevens worden plannen gemaakt voor het vervolg van de reis.

Feesten is even in een oase zijn. Alle zorgen worden aan de kant geschoven. We maken ruimte in ons hoofd en ons hart om naar elkaar te luisteren. Ook op een feest worden verhalen verteld. Er worden grapjes gemaakt. Er wordt gelachen, geplaagd, geknuffeld en gezoend. Zo worden we innerlijk en uiterlijk vernieuwd.

Aan het einde van een feest wordt al vooruit gekeken naar het volgende feest. En met goede moed kunnen we dan weer teruggaan naar huis en naar het gewone leven van elke dag.

Feesten zijn nuttige en nodige oases in ons leven. Ze leren ons de ernst en de betrekkelijkheid van het leven kennen en waarderen.

In dit boek staan we stil bij de voornaamste christelijke feest- en gedenkdagen in de loop van het jaar. We volgen de feesten in de volgorde van het kerkelijk jaar. Dat begint met de voorbereidingstijd op Kerstmis: de advent. De 1e zondag advent vieren we eind november of begin december.

Elk feest in dit boek kent eenzelfde opbouw, bestaande uit zes onderdelen: een korte beschrijving van het feest, een Bijbeltekst, een verhaal, om over na te denken, een gebed en een doe-activiteit.

Het boek richt zich op de eerste plaats op gezinnen met
kinderen1.

We hopen dat dit boek een goede hulp is bij het voorbereiden en vieren van de christelijke feest- en gedenkdagen.

René Hornikx

Veldhoven, 27 maart 2017

1 Maar ook als je buiten de doelgroep valt, kun je van dit boek gebruikmaken.

Hoe kun je dit boek gebruiken?

Feest is een dag waarop alles kan,

en waarvan je nog lang kunt nagenieten.

De doelgroep zijn gezinnen. Een gezin bestaat uit twee generaties: de ouders of één ouder en één of meerdere kinderen. Afhankelijk van de leeftijd van de kinderen kan met dit boek op de volgende wijzen worden gewerkt.

1. Voor ouders met kinderen in de leeftijd van 7 tot (ongeveer) 12 jaar

Het is de bedoeling om als ouders/verzorgers en kinderen samen dit boek door te nemen. We wilden geen boek maken voor ouders alleen of voor kinderen alleen. Lees de TIP hieronder!

2. Voor ouders met kinderen van 3 tot 9 jaar

We bevelen de ouders/verzorgers aan de korte toelichting op het feest en het verhaal door te lezen en het vervolgens te vertellen aan de kinderen. De oudste kinderen kunnen het verhaal zelf lezen of voorlezen. De doe-activiteiten kunnen (soms met kleine aanpassingen) uitgevoerd worden samen met de kinderen.

TIP In alle gevallen is het goed om de teksten bij een feest eerst in hun geheel door te lezen. Dat gebeurt bij voorkeur door de initiatiefnemer, degene die het voorstel heeft gedaan iets meer te doen rond deze feestdag.

I. Christelijke feesten

Feestvieren moet!

Dat lijkt raar, maar het is goed dat we bepaalde dagen apart zetten en even niet druk zijn met de dagelijkse dingen.

Tijd nemen voor elkaar en voor God.

Christelijke feest- en gedenkdagen zijn dagen waarop er iets wordt gevierd of herdacht in het christendom of in het leven van mensen. Sommige feestdagen vallen steeds op dezelfde datum (bijvoorbeeld Maria-Tenhemelopneming op 15 augustus), andere zijn variabel omdat ze gebonden zijn aan de datum van Pasen. De paasdatum is elk jaar anders omdat hij valt op de eerste zondag na de eerste volle maan in de lente. Aan de paasdatum zijn die van Aswoensdag, Hemelvaart en Pinksteren gekoppeld.

1 Advent (vier weken voor Kerstmis)

Korte beschrijving

In de laatste en donkerste maand van het jaar is het advent. Veel mensen kijken in deze periode, vol verwachting uit naar het licht. Zoals ook veel mensen in oorlogsgebieden uitkijken naar vrede en hopen dat alles beter wordt. Advent is een tijd van hopen en verwachten naar licht en vrede.

Het is de tijd waarin we ons voorbereiden op Kerstmis. Christenen verwachten met Kerst de geboorte van Jezus en hopen dat met hem een nieuwe tijd van vrede voor iedereen aanbreekt. Advent is dus de tijd van wachten op wat komen gaat. Verwachtingsvol kijken we uit naar iets nieuws.

In de christelijke liturgie hebben de vier weken voor Kerst de naam ‘advent’ gekregen. Letterlijk betekent dat komst, wat naar ons toekomt. En met Kerst komt God naar ons toe.

Tijdens de advent nemen we daarom een houding van verwachting aan. We laten ons opnieuw aansteken door de hoop die in de Bijbel gewekt wordt: God blijft omzien naar zijn wereld. Uiteindelijk brengt Hij licht, vrede en nodigt ons uit de vrede zelf te zijn.

In het Oude Testament wordt steeds weer de komst van een koning aangekondigd die vrede brengt en goed is voor alle mensen. Christenen geloven dat die koning gekomen is in de persoon van Jezus. Maar als we om ons heen kijken, is vrede vaak nog ver te zoeken. Ligt dat misschien aan ons?

Bijbeltekst: vers 4 uit Jesaja 35,1-10

Jullie moeten sterk zijn. Jullie hoeven niet bang te zijn. Want God zal komen om jullie vijanden te straffen. Hij komt jullie bevrijden.

Een verhaal: Een druppel op een gloeiende plaat

De vloed had duizenden zeesterren op het strand geworpen. Omdat zeesterren op het droge maar korte tijd in leven blijven, waren ze dus ten dode opgeschreven. Een meisje dat op het strand aan het spelen was en ze zag liggen, begon ze een voor een terug in zee te gooien. ‘Wat voor zin heeft dat?’, vroeg een man die haar bezig zag. ‘Het strand ligt kilometers ver bezaaid met zeesterren, wat maken die paar uit die jij redt?’ Het meisje keek naar de man en toen naar de zeester die ze op dat moment in haar hand hield. Toen zei ze: ‘Voor jou maakt het misschien niets uit, maar voor hem wel.’ En ze wierp de zeester in het water.

Voor wie het aangaat, maakt een druppel op een gloeiende plaat wel degelijk uit.

Om over na te denken

Als het over armoede in de wereld gaat, denken we snel: Wat kunnen wij er aan doen! De nood is te groot. Wat we kunnen doen is maar een druppel op een gloeiende plaat? Maakt, voor wie het aangaat, een druppel op een gloeiende plaat iets uit?

Een gebed

Hoor ons, God,

laat uw licht schijnen door onze ogen

om mensen in nood te zien.

Laat het licht schijnen in ons hart

en aangeraakt worden

door mensen die het moeilijk hebben.

Laat het licht schijnen door onze handen

om alles wat we doen voor anderen.

Dat vragen we u in Jezus’ naam.

Amen.

Een doe-activiteit: Adventskrans maken (zie: http://www.annekecornelissens.nl/een-adventskrans-maken/)

Neem een blok steekschuim, zet er vier kaarsen op, in een vierkant, op gelijke afstand van elkaar. Versier daarna met groene takken en rood of paars lint.

Ontsteek op de eerste zondag van de advent de eerste kaars. Als de kaars brandt, kan de volgende tekst gelezen worden.

Een groene krans, vier kaarsen.

De eerste kaars brandt,

het is nog niet veel licht.

Donker is het niet meer,

er is hoop.

De vrede van Kerstmis komt in zicht.

Daarna wordt het volgende gebed gebeden:

God, met open ogen zien we niet

wat er in de wereld gebeurt.

Open onze ogen

dat we zien waar mensen lijden.

Open ons hart

als onze hulp wordt gevraagd.

God wees in ons

hoop, liefde en vertrouwen

om te doen wat van ons wordt gevraagd.

Mogen we samen optrekken naar het licht.

Amen.

De komende weken worden de tweede, derde en vierde kaars ontstoken. Telkens begeleid door deze tekst (in plaats van eerste wordt dan tweede, derde en vierde kaars ingevuld) en het gebed.

TIP 1

Het is aan te bevelen op de zaterdag voor de eerste adventszondag de adventskrans te maken.

TIP 2

Als je ook gebruikmaakt van het boek: Hornikx, R., Luister naar wie je lief is, kunt je de teksten uit dit boek ook gebruiken voor de eerste zondag van de advent.

2 Kerstmis (25 december)

Korte beschrijving

De geboortedag van Jezus kennen we niet. Vanaf de vierde eeuw werd zijn geboorte in de Kerk van Rome op 25 december gevierd. Die datum was in het gebied rond de Middellandse zee de geboortedag van zonnegod Mithras en in Noord-Europa de dag van de Germaanse winterzonnewende. De geboorte van Jezus viert de Kerk als het ‘Licht van de wereld’. In Matteüs 1,18-25 en Lucas 2,1-14 wordt de geboorte van Jezus beschreven.

De kerststal werd voor het eerst door de heilige Franciscus van Assisi in 1223 opgesteld in het dorp Greccio (Italië). Het idee komt uit het geboorteverhaal van Lucas, waarin Jezus in een voerbak in een stal wordt gelegd. De os en de ezel werden in de stal bijgezet omwille van een uitspraak van de profeet Jesaja: ‘De os en de ezel kennen beter hun Meester dan Israël’ (Jesaja 1,3). De herders met hun schapen zijn wel op het evangelie (Lucas 2,8-14) gebaseerd, evenals de drie Wijzen uit het oosten (Matteüs 2,1-12).

De kerstboom gaat terug op een oud gebruik. De Germanen hingen in de donkerste nachten van de winterzonnewende groene takken op in huis of op het erf. De altijd groene boom is een teken van vruchtbaarheid. Vanwege deze heidense wortels heeft de rooms-katholieke kerk de kerstboom lange tijd weg gehouden van de viering van Kerstmis.

Maarten Luther (1483-1546) verklaarde begin zestiende eeuw de kerstboom tot symbool van de geboorte van Jezus. De kerstboom herinnert de christen, volgens Luther, aan de boom in het paradijs (Genesis 2,15-17), de kerstboomballen aan de vruchten waarvan Adam en Eva aten. De piek of ster in de boom staat voor de ster die de Wijzen de weg wees naar de geboorteplaats van Jezus.

TIP

Lees de kerstverhalen van Matteüs 2,1-12 en Lucas 2,1-14 of een van beide, afhankelijk van de leeftijd van de kinderen uit een kinder- of jeugdbijbel.

Bijbeltekst: vers 1 uit Jesaja 9,1-6

Het volk dat nu in het donker leeft, zal een stralend licht zien.

Een helder licht zal schijnen in het land waar het nu nog donker is.

Een verhaal: Dat is ons nooit verteld! (Herman Witteman)

Jaarlijks trekken duizenden mensen langs de kerststal in de Sint Jan in Den Bosch. Vooral omdat deze kerststal is aangekleed met meer dan honderd opgezette dieren. De meeste mensen lopen vluchtig langs de stal. Een enkeling kijkt aandachtig naar de dieren, bestudeert ze, waar ze staan en waarom ze precies daar staan. De adelaar zit op de top van de berg, het lammetje ligt bij de leeuw, de os staat bij de ezel. Maar, waarom … waarom?

Hoorde ik niet iemand vertellen:

‘Kijk, die bergtop verwijst naar de verhevenheid van God. Die adelaar vertelt ons iets van de zorg van God voor ons, zijn volk. Een lam bij een leeuw kan eigenlijk niet in de natuur, maar het vertelt me wel, dat dit kind iets aan de vrede tussen de mensen zal gaan doen, dat hij zacht en moedig tegelijk zal zijn. De os is een rund dat zijn eigenaar goed kent; de ezel kent de krib van zijn meester goed. Die twee dieren bij elkaar vertellen me, dat dit kind trouw aan zijn meester en eigenaar, God, zal zijn. Merk je dat alle dieren rond de stal een kort verhaaltje over dit kindje te vertellen hebben?’

‘Maar dat is ons nooit verteld’, zeiden de omstanders ‘dat staat er nergens bij.’ ‘Dat is zo’, zei de verteller, ‘maar dat mag ook nergens staan. Jij hoort het door te vertellen aan je kinderen, hoe God is. De beelden helpen je daarbij’.

Om over na te denken

Wat betekent de geboorte van Jezus voor je? Welk verhaal vertel je het liefst bij de kerststal?

Elk jaar met Kerstmis hebben we de mogelijkheid om ‘opnieuw geboren te worden’. Is dit ook jouw ervaring? Voel je dat je de mogelijkheid hebt om steeds opnieuw te beginnen?

Een gebed

In een donkere nacht

ben jij geboren, Jezus,

in een donkere stal,

in het open veld.

Jij bent het licht.

Jij bent het licht voor de hele wereld.

Jij brengt licht bij alle mensen,

maar vooral bij hen die leven in duisternis.

Wees licht in onze dagen.

Wees licht voor ons vandaag en alle dagen.

Amen.

Als kinderen meebidden

In een stal

in het open veld

ben je geboren Jezus.

Jij bent licht voor ons.

Het licht voor de wereld.

Je straalt voor alle mensen,

ook voor mij.

Dank je, Jezus voor jouw licht,

dat vrede brengt

en liefde deelt.

Amen.

Een doe-activiteit: Maak een kerstbal.

Dat doe je zo: Teken cirkels op karton of stevig papier. Knip de cirkels uit en maak er een gaatje in voor het lintje. Om de kerstballen mooi af te werken kun je een stuk kant (of gekleurd plakband) plakken op de buitenrand. Denk nu na over je liefste wens. Schrijf je liefste wens op een kerstbal. Je kerstbal kun je nog versieren en hang hem in de kerstboom.

Vraag opa en oma, papa en mama, broer, zus of ze hun liefste wens op een kerstbal willen schrijven. Alle ballen kunnen in de boom worden gehangen.

TIP 1

Maak de kerstballen met wensen voor kerstavond. Dan hangen ze op kerstavond en met Kerstmis mooi in de kerstboom.

TIP 2

Met een stift om op glas te schrijven kan een kerstbal op het raam getekend worden, met een kerstwens erin. Mensen die langs jullie huis lopen kunnen die wens lezen.

3 Oudjaar (31 december)

Korte beschrijving