Avellinus Janssens en Zoë Cranssen

Een vriendschapsliefde
als opgang naar God

een briefwisseling

Colofon

Voor hen die liefde in Liefde uitdragen

Dankbaar zijn we voor de stimulans die Henk de Vilder s.J. ons gaf en de hulp van oud-deken Joop Stam. Zonder hen zou dit boek nooit tot stand zijn gekomen.

De auteurs

© 2017 Berne Media | uitgeverij abdij van berne

www.berneboek.com

Vormgeving: Garage bno – bureau voor grafisch werk

Afbeelding voorzijde: Jezus en Johannes (dit soort beelden uit de gotiek werd Johannesminne genoemd).

Niets uit deze uitgave mag worden verveelvoudigd en/of openbaar gemaakt door middel van druk, fotokopie, microfilm of op welke andere wijze ook, zonder voorafgaande toestemming van de uitgever.

ISBN 978-90-8972-228-7

ISBN e-book 978-90-8972-229-4

NUR 728

Inhoud

Inhoud

Voorwoord

Interview broeder Avellinus

Interview zuster Zoë

Inleidend woord

Briefwisseling en e-mails

1 Met hart en zinnen

2 Vriendschap

3 Geestelijke opbouw

4 Verdieping

5 Onzekerheid en steun

Afbeeldingen

‘Boeiend en inspirerend is de beschreven geestelijke vriendschap van twee religieuzen!

Zij beleven hun verbondenheid als een Godsgeschenk maar tevens als een dagelijkse levensopgave: om in trouw en liefde geënt te zijn op de “wijnstok”, Jezus Christus. (Joh. 15:1-2)

Zij zijn zich in dankbaarheid bewust dat deze geestelijke vriendschap kostbaar én kwetsbaar is. Dat vraagt om grote eerlijkheid, kritische reflectie, uitzuivering, overgave, een biddend en luisterend hart in oprechte verbondenheid met de Heer.

Levend vanuit deze onmisbare Bron hopen zuster Zoë en broeder Avellinus dat de ranken van hun geestelijke vriendschap vruchtbaar mogen zijn voor hun religieuze gemeenschappen en voor de mensen die zij onderweg ontmoeten.’

Joop Stam (oud-Deken van Amsterdam)

Voorwoord

Al vele jaren mag ik met zuster Zoë (1967) meetrekken op haar levensweg. Het was daarbij bijzonder dat zij mij in vertrouwen nam over haar vriendschap met broeder Avellinus (1916) en dat ik daardoor getuige werd van de ontwikkelingen binnen deze bijzondere relatie.

Zuster Zoë en broeder Avellinus correspondeerden gedurende vele jaren met elkaar, waarbij ik over hun schouder mee mocht lezen.

Het lijkt nu het goede moment om het meest wezenlijke van deze correspondentie tussen twee religieuzen de kans te geven om inspiratie te bieden aan anderen.

Belangrijk is te weten dat zuster Zoë jarenlang deel uitmaakte van een benedictijnse gemeenschap en sinds enige tijd lid is van de orde der maagden (ordinem virginum) behorend bij het bisdom Haarlem-Amsterdam.

Broeder Avellinus is broeder van Maastricht (Congregatio Fratrum Immaculatae Conceptionis, F.I.C). Hij heeft jarenlang in het bestuur van de congregatie gezeten en was ook vele jaren generale overste.

Het heeft mij steeds getroffen dat tussen deze twee mensen de intimiteit, de warme genegenheid en de vanzelfsprekende aanwezigheid van de Eeuwige treffend onder woorden werd gebracht.

De lezer wordt hierdoor deelgenoot van een bijzondere vriendschap, die laat zien dat een relatie tussen twee religieuzen diep en intens kan zijn, terwijl zij trouw blijven aan hun roeping. Hiermee kan de lezer proeven hoe een geestelijke verwantschap kan functioneren.

Henk de Vilder sJ

Interview broeder Avellinus

Uit wat voor gezin kom je?

Ik ben de oudste van negen kinderen: vijf zussen en drie broers. Mijn vader was meubelmaker. Hij was een godsdienstige man. Van mijn moeder herinner ik mij dat ze begaan was met het lot van arme mensen. Mensen die een beroep op haar deden klopten niet tevergeefs aan de deur. Na het avondeten baden we; in mei en oktober de rozenkrans, gevolgd door een reeks intenties voor familie en vrienden.

Hoe ben je tot de keuze gekomen om naar het klooster te gaan? Wat verlangde je daar te vinden?

Mijn verlangen om broeder te worden begon al in mijn vroege schooljaren waar ik aangetrokken werd door de goede sfeer tussen de broeders. Ik keek naar hen op en wilde ook streven naar een zuiver leven. Ik dacht: Zo wil ik ook worden. Ik besefte echter toen nog niet wat zo’n leven precies inhield.

Toen ik twaalf jaar was, ging ik bij hen naar het juvenaat (internaat voor jongens die broeder wilden worden). Ik trad in toen ik achttien, negentien jaar was. Ik deed die keuze in het volle besef dat dit mijn weg was. Ik wilde broeder-onderwijzer worden en zo mijn leven geven in dienst van Jezus.

Welke geestelijke fases doorliep je tijdens je kloosterleven? Waar bracht dit jou?

De eerste jaren van mijn kloosterleven was ik zeer ijverig en idealistisch. Toch miste ik de warmte van het gezin. Dit gemis aan warmte en geborgenheid, dat ik wel hoopte te vinden binnen het klooster, heb ik heel mijn leven bij tijd en wijle ondervonden.

Het concrete leven waarin ik kennis maakte met de minder fraaie karaktertrekken van anderen, maar ook die van mijzelf, hielden me vaak bezig. Ik dacht daarbij dat ik God niet voldoende kon behagen en mijn streven naar heiligheid nooit kon waarmaken. Ik werd vaak op mezelf teruggeworpen en moest ontdekken dat ik het alleen maar van God moest hebben. We leefden niet in een praatcultuur en je kon moeilijk je gevoelens uiten of erover praten. Een krachtige stimulans voor een goed gesprek vond ik in de leefgroep van Dabar, waar ik met al mijn vragen en emoties naartoe kon.

Dit verlangen speelde ook bij mijn verblijf in de Bernardus communiteit, waar ik woonde met zes medebroeders en waar ik nu als enige ben overgebleven. We kozen ervoor te gaan wonen in een arme wijk van Amsterdam waar ik op mijn beurt mensen tot troost en steun kon zijn met gesprekken en bezoeken.

Wat was je godsbeeld toen en je godsbeeld nu? Wat is daarin veranderd? Welke teleurstellingen heb je meegemaakt?

Mijn godsbeeld week niet af van het algemeen gangbare in die tijd. De strenge God die verantwoording eiste over al je doen en laten was overal aanwezig. Plus de schrikbeelden die door de kerk werden aangepraat. Mijn aanleg voor nauwgezetheid werd daardoor aangewakkerd ...

Mijn bestuursfuncties en de vele reizen hebben er ook toe geleid dat ik in contact kwam met allerlei soorten mensen. Dat heeft mijn godsbeeld langzaam doen veranderen van een bekrompen, hardvochtige houding naar een mildere, open houding. God had op die manier mijn verlangen naar geborgenheid en warmte voor een deel vervuld, doordat ik Hem in mijn hart leerde toelaten als een lieve zorgzame milde God.

Welke mensen zijn voor jouw geestelijke weg inspirerend (geweest)? Hoe zijn zij van invloed op jouw geestelijk leven?

Door de tijd heen hebben verschillende mensen een inspirerende invloed op mij gehad. Om een paar voorbeelden te noemen: onze stichter Bernardus Hoecken vanuit zijn bewogenheid om anderen, vooral jonge mensen te stimuleren hun talenten te ontdekken en ontwikkelen. Die stimulerende invloed ondervind ik ook van wat ik gelezen heb van Etty Hillesum en anderen zoals Roger Lenaers, Titus Brandsma, Rob Moens. In de huidige tijd is de hechte vriendschapsliefde die ik nu intens beleef met een jongere religieuze, zuster Zoë, een enorme inspiratie in mijn geestelijk leven.

Interview zuster Zoë

Uit wat voor gezin kom je?

Ik ben geboren in Weert en opgegroeid in Neeritter, vlak bij de grens met België, en ik kom uit een warm en open katholiek gezin. Ik heb één zus en ik ben de jongste. Met mijn ouders kan ik goed overweg en met hen spreken over de diepere dingen van het leven. Ik hoefde geen geheimen te hebben, alles was bespreekbaar.

Mijn vader is naast zijn priesterschap verbonden aan de Grieks Katholieke kerk, kandidaat-notaris en mijn moeder is na de hbs huisvrouw geworden en heeft daarbij nog een studie gevolgd op het gebied van kunstgeschiedenis en culturele wetenschappen. Mijn zus is afgestudeerd neerlandica, volgde later de pabo om voor de klas te kunnen staan in het basisonderwijs; zij werkt graag met jonge kinderen.

Hoe ben je tot de keuze gekomen om naar het klooster te gaan? Wat verlangde je daar te vinden?

De religiositeit is altijd diep aanwezig geweest in mijn leven. Nu ik daarop terugkijk weet ik dat ik op een uitnodiging heb geantwoord. De keuze voor het klooster is niet helemaal een keuze van mij alleen geweest. lk ben ‘geroepen’. Iets dreef me daarnaartoe. Ik noem het de roepstem van God.

Op dit ogenblik leef ik in de drukke stad: het was opnieuw een geroepen zijn om Hem te volgen waar Hij mij naartoe leidt. Ik ga naar waar Hij mij wijst.

Levend in de stad als zuster zie ik hoe mensen (soms wanhopig) letterlijk op zoek zijn naar hun diepste identiteit en tegelijk hoe moeilijk de weg daarnaartoe voor velen blijkt te zijn in een wereld die nauwelijks taal of teken meer kent voor wat er ten diepste in ieders hart leeft.

Ik ben het klooster ‘binnen’ de muren ontgroeid, maar mag nu leren van het klooster ‘buiten’ de muren.

Welke geestelijke fases doorliep je tijdens je kloosterleven? Waar bracht jou dit?

De eerste jaren van mijn kloosterleven heb ik me gekoesterd gevoeld door God. Ik was diep gelukkig. Later heb ik geleerd dat het geen vanzelfsprekendheid is om in koesterende liefde met Hem te leven. God is niet altijd een lieve vader of vriend, zelfs niet als je moniale bent. Ik heb onbegrip en grote eenzaamheid gekend in het klooster. Ik heb eronder geleden. Nu weet ik dat Hij mij hierdoor naar zich toe trok.

Er was nauwelijks of geen tijd voor verdieping waar ik zo naar verlangde: alles bestond uit werk, uit buitenkant. Hoewel er genoeg geestelijke lezingen waren werd er, in míjn beleving van toen, weinig in de praktijk mee gedaan.

Echter, ik merkte dat mensen in het gastenhuis blij werden van de gesprekken met mij en dat was wederzijds. Daarin vond ik de kracht en de stimulans om dichter naar Hem toe te groeien. Ik ontdekte ook dat ik goed kon luisteren. En geleidelijk begon ik te begrijpen dat God een nieuwe weg met mij wilde gaan. Dit heeft me uiteindelijk ertoe gebracht dat ik na een lange strijd afstand heb gedaan van dit kloosterleven en aan het Titus Brandsma Instituut ben gaan studeren voor geestelijk begeleider. Deze studie heb ik nu bijna afgerond.

Wat was je godsbeeld toen en je godsbeeld nu? Wat is daarin veranderd? Welke teleurstellingen heb je meegemaakt?

Er is de laatste jaren veel gebeurd in mijn leven. Terugkijkend ben ik ervan overtuigd dat ik deze weg met al zijn hobbels en onzekerheden móést gaan.

Nu kan ik daar kracht uit putten en sta ik versteld van de wijsheid van mijn Schepper die mij deze weg gewezen heeft.

Wat betreft mijn godsbeeld kan ik zeggen dat die met me mee is gegroeid, althans dat vermoed ik. In het begin was het de innigheid die ik voelde met Christus. Nu vele worstelingen verder heeft Hij mij nader tot de Onzienlijke gebracht maar achter deze korte formulering zit een wereld van ervaringen, inzichten en strijd, die in dit verband te ver zouden voeren.

En wat de teleurstellingen betreft: er is een gebrokenheid in de schepping waardoor we elkaar niet meer als broeders en zusters zien die, en dat geldt voor eenieder, door God ten diepste bemind worden. Bovendien is er een onmacht in ons, waardoor we niet meer helemaal kunnen doordringen tot alles wat leeft. Ik ervaar dit als een groot gemis.

Tegelijkertijd hebben die teleurstellingen ook te maken gehad met mijn eigen mensbeeld. Afgezien van het feit dat ik word geraakt door het lijden van mensen aan de kerk, wil ik het toch persoonlijker houden. In de eerste plaats stelde ik mezelf dikwijls teleur, maar ook oordeelde ik te vaak over de handelwijze van anderen. Echter langzaam maar zeker raak ik ervan doordrongen dat ieder mens zijn eigen individuele weg moet lopen waarin ik geen inzicht heb en waarover ik zeker niet mag oordelen. Dat is voor mij een pijnlijk proces van stukje bij beetje loslaten van mijn eigen ik-heid.

Welke mensen zijn voor jouw geestelijke weg inspirerend (geweest)? Hoe zijn zij van invloed op jouw geestelijk leven?

Mijn ouders zeker. Aan hen heb ik veel te danken. Maar ook andere mensen in het concrete leven zijn van invloed geweest op mijn geestelijk leven. Ik denk daarbij aan mijn geestelijke leidsmannen, vrienden en vriendinnen of mensen wereldwijd zoals de huidige paus, pater Van der Lugt of Tomás Hâlík en Timothy Radcliffe. Maar ook de geschriften van Teilhard de Chardin en andere mystici.

Heel concreet en dichtbij is tot op de dag van vandaag mijn vriendschapsliefde met broeder Avellinus die ik als een godsgeschenk beschouw.

Inleidend woord

Het gezin van Avellinus woonde in Haarlem, en op zesjarige leeftijd stuurden zijn ouders hem naar de in Haarlem gevestigde school van de broeders van Maastricht.

Tijdens zijn schooljaren viel het Avellinus op dat de broeders onderling zo goed met elkaar omgingen. Dat wil ik ook, dacht hij. Dus na de lagere school begon hij als twaalfjarige jongen aan zijn juvenaat in Zevenaar. Daar was het internaat van de broeders voor jongens die na de zesde klas de intentie hadden om broeder te worden.

Vele jaren later, na een lange loopbaan en een functie als generale overste, ontstond bij hem het verlangen om met enkele broeders naar de arme wijk in Amsterdam-Oost te vertrekken. Daar, tussen de mensen, wilde hij een kleine communiteit vormen om voor de behoeftige mens een steun en toeverlaat op praktisch en geestelijk vlak te zijn.

Zeven broeders betrokken in een flat twee appartementen waar zij sliepen en waar zij mensen konden ontvangen: de Bernardus communiteit. Broeder Avellinus is heden ten dage als enige broeder overgebleven en hij woont er nog steeds. Hij blijft op zijn hoge leeftijd een inspiratie voor velen.

Na haar studie in Amsterdam voor modeontwerpster bezocht zuster Zoë tijdens haar verkenning van verschillende kloosters (zij had inmiddels besloten dat ze wilde intreden in een klooster) ook een benedictinessenklooster. De toenmalige overste vroeg haar een nieuw habijt voor de zusters te ontwerpen. Op 25-jarige leeftijd trad zij daar in.

Tijdens een ziekenhuisopname werd het verlangen bij zuster Zoë gewekt om de noodlijdende mens te ontmoeten, voor wie in het klooster dagelijks werd gebeden.

Uiteindelijk kreeg ze toestemming om één keer per maand naar Amsterdam te gaan waar zij binnen de parochie ging werken met zwervers en drugsverslaafden. Dit werk ging uit van de Gerardus Majellakerk in Amsterdam-Oost. In ruil daarvoor moest zij elke eerste dinsdag van de maand, oftewel ‘stille dag’, de taken over-
nemen van de zusters, die waren belast met het gastenhuis, de school voor vrede (een interne vleugel binnen het klooster waar vooral groepen logeerden die een eigen bezinningsproject volgden) en de poorterie.

Tijdens de ontmoetingen vanuit de parochie maakte zuster Zoë ook voor het eerst kennis met broeder Avellinus. Al gauw bleken hun idealen raakvlakken te hebben. Er kwam ter sprake dat broeder Avellinus elke avond voor het slapen gaan een stukje uit het dagboek Met hart en zinnen van Anselm Grün las. Toen besloten ze dit samen te doen.

Een briefwisseling volgde, afgewisseld door telefoongesprekken en e-mails. Helaas is niet alles gedateerd en bewaard gebleven. Lang na dato is de overgebleven correspondentie herlezen en waardevol bevonden. Op advies van de geestelijk leidsman van Zr. Zoë (Henk de Vilder sJ) kozen de auteurs ervoor om samen met hem een selectie te maken, met als doel te laten zien dat een innige vriendschap het religieuze leven niet in de weg hoeft te staan.

Ik beloof de liefde van Jezus in mijn leven speciaal uit te dragen.

Dit beloof ik samen met Zoë. Het is ons gezamenlijk levensdoel.

Ons religieus leven staat in het teken van de liefde van Jezus.

Als Zoë mocht sterven, zal ik dit doel onverzwakt in onze geest voortzetten.

We bevestigen elkaar in onze liefde en putten daaruit gezamenlijke kracht.

We zijn samen van Jezus en blijven dat in eeuwigheid.

Avellinus

Briefwisseling en e-mails

1 Met hart en zinnen

Over de vreugde van de vriendschap, de herkenning, de verwondering en de verrijking. Door het besluit samen het dagboek Met hart en zinnen van Anselm Grün te lezen en te bespreken begint de vriendschap zich te verdiepen.

21 oktober 2008

Lieve Zoë,

Het bakje aardbeien van het afscheid heb ik heerlijk opgepeuzeld met mijn huisgenoot. En de stroopwafels heb ik gedeeld met twee zusters van St. Joseph uit Heerlen, met wie ik vroeger heb samengewerkt.

Ik vond het erg lief van je dat je je gevoelens over ons contact op zo’n concrete manier wist te vertolken. Het is Bijbels(!) om ons niet te beperken tot woorden maar die gestalte te geven in daden! Al is het in aardbeien ...

Je brief heb ik met blijdschap ontvangen en ik dank je daarvoor hartelijk. Het was een bevestiging van onze gesprekken.

Ik was ook blij te lezen dat je mijn brief aan je overste hebt voorgelezen. Zoals ik al heb gezegd, is haar leiding voor mij het uitgangspunt. Samen zoeken jullie naar de beste weg om je idealen te verwezenlijken, uiteraard gestuwd door je geestelijk leidsman.

Toevallig – Gods incognito – heb je mij op je weg ontmoet. In een vriendschapsrelatie zie ik ons beiden als twee tochtgenoten die met elkaar optrekken naar het einddoel, God in de persoon van Jezus van Nazareth. We steunen en inspireren elkaar. In gesprek en gebed.

Je schrijft dat het bezoek aan Amsterdam je rijker heeft gemaakt. Dat is fijn te horen. Want het is toch geen kleinigheid als een moniale zich begeeft in het hectische gewoel van de hoofdstad.

Wat mij betreft, als ik op de ontmoeting met jou terugzie ontwaar ik ook sporen.

Door jou ben ik opnieuw geconfronteerd met het doel waarvoor ik christen en religieus ben. Je monastieke leven ervaar ik als een kracht, als een bemoediging op mijn religieuze weg. Niet zozeer door wat je zegt, maar gewoon door wat je bent, een lieve moniale die door haar zijn uitnodigt tot navolging, iemand die mij bij de hand neemt om samen naar God te gaan.

Je hoeft niets bijzonders te doen, gewoon te blijven die je bent, dan ben je een zegen voor mij en voor vele anderen.

Ik wens je innerlijke vreugde, veel innerlijke vreugde met de lieve Heer, en onder zijn milde zegen vreugde ook in het leven met je medezusters.

Ik dank je dat je elke dag met mij mee wilt bidden.

Een lieve groet,

als steeds je broeder

Avellinus

Lieve Zoë

Je ‘open’ brief heeft me verrast; het heeft me vreugde verschaft en ik ben je daar heel dankbaar voor. Ik antwoord graag.

In je brief merk je op dat wij ruim vijftig jaar in leeftijd verschillen. Ik was me daar niet zo van bewust. Dit wil zeggen dat in een open gesprek waar we gevoelens met elkaar delen leeftijd geen rol speelt. Op voet van gelijkheid praten we over strevingen en idealen die niet aan leeftijd gebonden zijn. We herkennen die bij elkaar, voelen ons daarin één, en beleven samen een bemoediging en stimulans die weldadig aandoet.

Ik word beter van jou, Zoë, ik herken in jou een verlangen, een hunkering naar het hogere waar ik in mijn beste ogenblikken ook van vervuld ben. Het praten daarover gebeurt beslist niet dagelijks, het kan alleen maar met mensen die in dezelfde sfeer leven, met zielsverwanten die het vermoeden van God boven alles stellen.

Ik prijs me gelukkig dat ik jou, moniale, ontmoet heb die zich de beleving van het meest essentiële in ons bestaan tot levenstaak heeft gesteld. Ik stel prijs op jouw gedachten die je in woorden vervat, zeker, maar van veel meer invloed is je persoon, de mens die je bent, de vrouw die door haar leven mij naar God verwijst. Zo zie ik je ook als je naar Amsterdam komt. Ik verwacht geen predikante of maatschappelijk werkster, ik verwacht een Godzoeker. Als ik daarmee in aanraking ben geweest, moet ik iets geproefd hebben van de Onzienbare. Dan ben je een geschenk, een godsgeschenk, ongeacht het menselijke dat je ook met je meedraagt.

Daarmee in verband zijn de gedachten in het dagboek Met hart en zinnen van Anselm Grün voor mij heel verhelderend. Ik noem bijvoorbeeld de teksten van 6 en 7 oktober. Voor een jongere zijn ze mogelijk vanzelfsprekend, voor een oudere die ‘opgevoed’ en gevormd is met onnatuurlijke opvattingen en methodes zijn ze bevrijdend. Ik heb dat altijd wel aangevoeld of vermoed, maar dat was toen niet zoals het hoorde. Jij bent deze ervaringen ook tegen gekomen in het boek over de internaatervaringen. Die tijd is voorbij.

Ik ben pas echt van God gaan houden, ik heb pas echte liefde voor God opgevat, toen ik menselijke liefde welbewust mocht ervaren. Zoals een mens van mij houdt, zo en nog veel inniger houdt God van mij. Zoals ik genegenheid voor een vrouw koester, zo transponeer ik die gevoelens naar God. Dan krijgt de verhouding met God een menselijk karakter waarmee ik kan leven. Niet de abstracte liefde voor God boven alles maar de liefde zoals ik die ook voor geliefde mensen voel.

Mijn genegenheid voor jou heeft ook een zuiver menselijk karakter. Ik houd van jou omdat ik je lief vind. Maar in jou zie ik ook God weerspiegeld. Heeft Hij de mens niet gemaakt naar Zijn beeld en gelijkenis? Van jou houden, versterkt mijn liefde voor God. Het is moeilijk om dit uit te leggen, maar in jouw genegenheid voel ik me dichter bij God. Dat geeft vreugde, dat geeft sterkte. Als tochtgenoot zou ik je willen vragen mij te tutoyeren met Avellinus.

11 november 2008

Lieve Zoë,

Met je brief was ik bijzonder blij. Ik zal er nog op antwoorden, nu even wat zakelijks. Alleen al dit: ik zou het fijn vinden als je mij met mijn naam aanspreekt, zoals ik jou. Als je weer naar Amsterdam komt, hoop ik dat je gelegenheid vindt om mij weer te ontmoeten. Ik kijk ernaar uit.

Het is elke dag een prettig moment voor me als ik Anselm Grün lees en weet dat jij met me meeleest. Ik denk dan ook: hoe zouden deze gedachten bij jou overkomen? Dat alleen al is een bemoedigende ervaring.

De kaart met de twee boeddhisten die samen uitzien naar de Oneindigheid, staat op mijn bureau. Ik zie die twee figuren elke dag.

Omdat onze vriendschap heel persoonlijk is, praat ik daar, uit respect voor jou, met niemand over, tenzij in algemene termen. Jij kunt hier uiteraard rustig over spreken met je overste of geestelijk leidsman.

Wat is naar mijn gevoelen het meest doeltreffend voor jou als je hier op bezoek komt ... Ik heb daar al meerdere malen over nagedacht en je er ook over geschreven. Ik ben van mening, heel duidelijk, dat je als moniale in ons midden komt. Dat is jouw specialiteit. Voor ons is dat een aanwijzing om daar zo veel mogelijk rekening mee te houden. De vraag is: hoe benutten we deze zeldzame kans om voor jou en voor ons deze bezoeken zo nuttig mogelijk te maken.

– Ik denk aan gesprekken waar jij behalve een luisterend oor ook je eigen inbreng hebt, in een kleine groep of met een enkeling die daarvoor openstaat.

– Een andere mogelijkheid. Jij zei mij dat je concreet kennis wilt opdoen van (arme) mensen waar je in je klooster voor bidt. Dan zou je een gesprek moeten hebben met bijvoorbeeld een zwerver, naar het voorbeeld van Jezus die ook sprak met zondaars. (Dat lees je op verschillende plaatsen in de Schrift.) De grote genade van zo’n gesprek is dat jij ontdekt dat deze mensen een grote gevoeligheid hebben voor het spirituele, een honger naar het bovenmateriële. Dat woord kennen ze waarschijnlijk niet eens. Als je die gevoeligheid aanraakt, gaat er een onbekende wereld voor je open. Dan kun je in zo’n contact een diep respect opdoen voor zo’n mens die algemeen als minderwaardig wordt beschouwd. Wederkerig bewijs je hem een onschatbare dienst door jouw respect voor hem. Als hij na zo’n gesprek de herinnering meedraagt aan iemand die hem als mens waardeert, ben je voor hem een godsgeschenk dat hem omhoogtilt te midden van al die mensen die hem verachten.

Ik acht je, Zoë, daartoe zeker in staat. Zoek je iemand, ik ken mensen die daarvoor in aanmerking komen en kan je daarbij helpen.

Als je mensen ten diepste wilt leren kennen, moet je praten met de verworpenen der aarde. In het gelaat van de arme zie je het gelaat van Jezus.

Lieve Zoë, er zou nog meer te bepraten zijn, maar dat bewaren we voor een volgende keer. Omdat ik op mijn knie ben gevallen, weet ik niet of ik de komende dagen mobiel ben.

Ik wens je veel liefs en de zegen van onze lieve Heer.

Veel goeds en hartelijks,
als steeds je broeder

Avellinus

21 november 2008

Lieve Zoë,

Je hebt me weer een lieve brief geschreven waar ik heel blij mee was. Geen brief over de komende winter of de kredietcrisis maar over elkaar, over onszelf, over de onverwachte band. Want dat verrast me wel, hoe na één ontmoeting een binding kan ontstaan die niet van tijdelijke aard is. En dan geen louter menselijke binding maar in het perspectief op onze weg naar God, een ontmoeting met iemand die spontaan een reisgenoot wordt. Een genade, noem je het. Ja Zoë, zo mogen we het ervaren. Een reisgezel die ons inspireert en voortstuwt op de weg die we eens onafhankelijk van elkaar hebben gekozen. ‘Waar vriendschap is en liefde, daar is God’ ...

Onze inspirator Anselm mijmert deze maand over de dood en de verbintenis hierna. Ik begrijp dat het niet voor de hand ligt om na een eerste kennismaking meteen al over de dood te beginnen. Maar toevallig is het de maand november; in oktober schreef hij over relaties. En het zijn beide realiteiten in ons leven.

De val op mijn knie is nog wel voelbaar maar het gaat weer de goede kant op. Eerst kon ik niet meer lopen en gisteren heb ik het gewaagd om met de trein naar Maastricht te gaan. Daar was de begrafenis van een medebroeder met wie ik jarenlang in Maastricht heb samengeleefd. De contacten met zijn drie zussen waren heel troost gevend. Verder had ik weldadige gesprekken met oude en nieuwe vrienden. Zo inspireren we elkaar.

Lieve Zoë, we zouden nog wel langer met elkaar kunnen praten. Ik hoop dat dit lukt als je weer naar Amsterdam komt. Daar verheug ik me al op.

Ik wens jou het goede toe in je monastieke leven, met de lieve God, met je medezusters.

Ik wens dat je in deze relaties veel momenten mag ervaren dat je kunt zeggen: ik ondervind veel liefde, ik ben een gelukkig mens. Zo moge de lieve God je zegenen. Van harte, Zoë!

Avellinus

29 november 2008

Mijn lieve Avellinus,

Vind je ook niet dat we komende zondag een prachtige liturgische tijd tegemoet gaan: het begin van de advent.

Ik vind dit altijd een bemoedigende tijd van hoop en uitzicht naar nieuw perspectief. En het heeft ook zo diep met relatie te maken: met geloven in elkaar. God, die zijn geliefde, de mens, nabijkomt. Tastbaar en kwetsbaar zoals een geliefde is voor zijn geliefde. God die zich laat zien in zijn raakbaarheid, in zijn engagement van liefde tot mij, tot jou.

En wij als zijn beeld hetzelfde mogen doen aan elkaar zoals je in je laatste brief schreef: ‘Overal waar liefde is, is God.’

Advent is dé tijd van relatie, engagement, menswording. Dit is mijn monniksroeping Avellinus, om steeds meer méns te mogen worden. Om lief te hebben met hart en ziel, met huid en haar. Zoals ook die mens Jezus dat deed, geheel als kind van zijn tijd.

Gelukkig dat de kloosters die diepe evangelische boodschap van Jezus in de loop der tijd beter hebben leren begrijpen, al denk ik dat de kerk hierin nog heel wat bevrijding nodig heeft. Maar het blijft een delicaat punt om als kloosterling die de geloften heeft afgelegd uit te willen groeien zonder amputatie van ons mens-zijn: dus met ‘hart en zinnen’ lief te hebben. Ik denk overigens dat Jezus zelf een man van tederheid geweest moet zijn. Hoe kon Hij anders zo van mensen houden als zijn héle wezen er niet mee gemoeid was.

En ik ben het met Anselm Grün eens als deze zegt dat de ongehuwden en de kloosterlingen affectieve vriendschap nodig hebben om iets van God zelf te kunnen vermoeden en om te ervaren dat wij bemind zijn, dat wij in al onze gebrokenheid – aanvaard zijn, meer nog: uniek zijn en onvervangbaar.

Het doet me telkens weer deugd als ik een écht méns ontmoet onder religieuzen. Zij stralen ergens een diepe waarheid uit, een charisma dat op een of andere manier de vonk van God laat ontvlammen in de ander. En juist dit is zuiver, is opbouwend tot een heelheid.

Want wel denk ik dat affectie tegelijk ook waakzaamheid veronderstelt bij beide vrienden, juist omwille van hun liefde voor elkaar. De een ís niet van de ander. Je gaat samen op weg, hand in hand, maar ieder in zijn of haar eigenheid, en juist dit is dikwijls zo moeilijk voor veel mensen omdat wij ons onbewust gevoelsmatig de uniciteit van zo’n relatie willen toe-eigenen. En ook wat Anselm zegt, dat er eerlijkheid moet zijn tussen twee vrienden, geen benauwdheid, maar openheid, vind ik een belangrijk punt om in de vriendschap te kunnen overleven.

De een is een spiegel voor de ander, soms schrikwekkend maar omdat hij mijn vriend is, kent hij mij dieper dan mijn onmacht. Of, wat ik aan kleinheid ontdek in mijn vriend, doet mij ontdekken dat ook ik die kleinheid in mij draag en door zijn niet aflatende liefde/vriendschap voor mij weet ik mij toch bemind en kan ik ervaren hoe bevrijdend en helend dit werkt voor mijn ziel en mijn groei naar God.

Tederheid is niet erg: het is een gave van God die Hij in ons gelegd heeft om ermee te werken, al zal dit creativiteit vragen in elke tijd waarin wij leven. Franciscus en Clara, Teresa van Avila en Gracián, Franciscus van Sales en Jeanne de Chantal, zij zullen allemaal die tederheid op een andere, verschillende manier hebben geuit naar de eigenheid van hun persoon en naar de tijd waarin zij leefden.

Het is de kunst om die tederheid te uiten in zuiverheid – zonder eigenbelang te zoeken – naar elkaar toe en toch passend in de tijd waarin wij leven. Alleen het jammere is dat de buitenwereld veelal deze tederheid tussen religieuzen niet of moeilijk begrijpt zodat het altijd ergens ‘verborgen’ moet blijven. Maar tot op zekere hoogte, vind ik.

Nu heb ik alleen nog maar over 6 en 7 oktober (Anselm Grün) geschreven, terwijl ik zo verrast was toen ik las dat je alweer zo snel op de been bent en zelfs naar Maastricht bent gereisd voor de begrafenis van een van je medebroeders. Toch kan ik me voorstellen dat dat belangrijk is wanneer je zo’n lange tijd met elkaar hebt samengeleefd. En het heeft je ook weer gesterkt om ‘verder te gaan’ op ons pad, in onze roeping door de gesprekken met vrienden en met de zussen van die medebroeder.

Nog een wetenswaardigheidje: afgelopen week hebben wij hier een brandje gehad. Een brandende gaskachel waarop een plastic bak met restanten kaarsen in zaten was de oorzaak. Zuster A. dacht deze restanten te kunnen omsmelten en weer te gebruiken voor de opvulling van de kaarsen op de balk in de kerk. Toen ik merkte dat het wat branderig rook in mijn cel, ben ik gaan kijken en de hele gang naar het noviciaat stond onder de rook. Je kon er werkelijk niet meer doorheen kijken. Ik heb onmiddellijk de gasten die daar logeerden gewaarschuwd en het heeft er uiteindelijk toe geleid dat een gast en ik naar de Spoedeisende Hulp moesten om met een bloedtest te kijken of er giftige stoffen in onze longen waren gekomen. We kregen daar een zuurstofmasker op met heel zuivere lucht. Maar nadat we een tijdje aan het zuurstofapparaat hadden gelegen mochten we weer naar huis. Je maakt wat mee in een klooster!

Lieve Avellinus, ik wens ons toe dat het ‘vuur’ in ons zal blijven branden voor de komst van het Licht in de donkere kilte van deze wereld.

Alvast een mooi begin van de adventstijd.

Met liefs,

je Zoë

Lieve Zoë,

Hierbij vind je het begin van een brief die ik schreef naar aanleiding van je verhaal over een nachtelijk gesprek. Het was een aanzet, de kern van een gedachte.

De tekst laat aan duidelijkheid niets te wensen over. Dat vind ik belangrijk als het over wezenlijke zaken gaat.

Ik heb er een paar dagen over nagedacht. Mijn conclusie is: volledig stoppen.

Dat is gemakkelijker gezegd dan gedaan, maar voor jou (jouw gemoedsrust) is dat zeer gewenst. Alle goed bedoeld contact – vrees ik – verstoort je rust. En die verstoring eindigt pas als je de gesprekken definitief beëindigt. Dat is beter nu dan na nieuwe onrust.

Ik had gedacht aan een brief. In deze geest:

Onze vriendschap dateert al sinds … jaren.

Ik heb je gewaardeerd en waardeer je nog steeds vanwege je kwaliteiten. Jij bent getrouwd, ik heb gekozen voor het religieuze leven. Nu je weer alleen bent, komt die vriendschap weer in beeld.

Ons laatste gesprek is onbevredigend gebleven. Ondanks alle goede bedoelingen heeft het gesprek mij geen rust gebracht. Daarom wil ik om alle twijfel te voorkomen opnieuw bevestigen dat mijn keuze voor het religieuze leven definitief is en zal blijven. Voor mijn rust is het dus beter de gesprekken niet voort te zetten en het contact te beëindigen.

Dit klinkt hard? Ik verwijt je niets, ik waardeer je, maar voor mij is het beter mijn kloosterlijke rust te handhaven. Het spijt me voor jou dat het zo loopt en dat ik je dit moet aandoen, voor mij is dit mijn weg.

Voor jou wens ik dat je toekomst zonnig en gelukkig mag zijn.

Ik blijf met waardering en goede herinneringen aan je denken.

Mogelijk kun je iets uit dit concept gebruiken. Doe maar, ik vind het goed.

Het is wel een harde beslissing om de gesprekken te beëindigen, maar (mijn) ervaring leert dat dit op genoemd terrein onontkoombaar is. Hoe langer je wacht, hoe moeilijker het wordt. Er is maar één oplossing: stoppen. Nu. Het zal je bevrijden en meer geschikt maken om te bidden.

Ik worstel met je mee.

Het is niet allemaal rozengeur in de woestijn van het klooster. Het is hard. Wat doen we ermee? Wat zegt Jezus als we Hem dit vragen? Een bittere kelk?

Nu zingen we een lied, blij, omdat Jezus ons niet veroordeelt maar bemoedigt, omdat we elkaar bemoedigen, omdat we blij zijn met de liefde die we van Jezus krijgen. Alleluia ...

Je Avellinus

Lieve Zoë,

Je sprak mij over de mogelijkheid om van tijd tot tijd in de parochie enig pastoraal werk te doen. Dit gebeurt uiteraard in overleg met je superieur en met de pastor. Ik heb daar geen bemoeienis mee.

Wel enkele gedachten.

Je zou dit gaan doen uit persoonlijke overwegingen. Dat is jouw zaak en daar blijf ik buiten.

Mijn gedachten gaan uit naar jouw persoon in relatie tot de parochiegemeenschap.

In een parochie zijn veel activiteiten en klusjes van diverse aard, van bloemschikken tot een bijdrage in pastoraat en liturgie.

Waar zou jouw aandacht zich op richten?

Jouw kracht ligt op de eerste plaats in het spirituele. Een bijdrage van jou zou dus op spiritueel vlak moeten liggen.

Men zou je diverse opdrachten kunnen geven. Ik acht daarvan uitgesloten activiteiten die ook door anderen, door vrijwilligers kunnen worden verricht. Dit is niet nodig en ook niet nuttig voor de parochie. De vrijwilligers zijn immers noodzakelijk voor de toekomst van de gemeenschap, daar moeten we niet tussen komen.

Jij zou iets moeten brengen wat specifiek is voor jou, iets wat ontbreekt en waar behoefte aan is. Die behoefte ligt naar mijn overtuiging op spiritueel vlak. Zoals dat ook het geval is voor heel de kerk.

Ik ben van oordeel dat de massale kerkverlating op de eerste plaats te maken heeft met gebrek aan diepgang, aan fundamenteel geloven, aan onkunde met betrekking tot de kern van ons geloof, aan mensen die het geloof in deze tijd navolgenswaardig beleven.

Aan het opvullen van die leemte zou jij met je ‘specialisme’ iets kunnen bijdragen. Meer nog met het oog op de toekomst van de kerk dan op actuele behoeften.

Laat ik het zo zeggen: onze wereld heeft behoefte aan identificatie-figuren, aan mensen die een licht zijn op de kandelaar, waarnaar je kunt opzien en waaraan je je kunt optrekken. Zo iemand zou jij kunnen zijn. Behalve over spiritualiteit beschik jij ook over karaktereigenschappen die jou een aantrekkelijk, een aanstekelijk licht maken. Jij bent een lieve vrouw die mensen tot navolging stimuleert.

God werkt door mensen, Hij gebruikt onze handen, ons menselijk hart. Ik wens je van harte toe dat jij zo’n lichtend werktuig van Hem mag zijn.

Br. Avellinus

Lieve Zoë

Zelfs als jij geen tijd hebt, heb je wel tijd om mij een hartenkreet te mailen. Het heeft me goed gedaan. Ik heb de hele zondag doorgewerkt, tot ik ’s avonds kon uitrusten voor het kastje.

Vrijdag heb ik, om uit te rusten, een concert beluisterd wegens Koninginnedag.

Het was een cantate van Johann Sebastian Bach. Ik heb genoten.

Zondagavond bekeek ik in Kruispunt een reportage uit een karmelietessenklooster in Schotland. Een praatgrage zuster werd geïnterviewd over haar religieuze leven. Het riep herkenning op in haar relatie tot Jezus. Ze ging ook uitvoerig in op haar praktijk van het Jezusgebed. Ook heel herkenbaar. Ik moest denken aan een moniale in het benedictinessenklooster.

Vandaag had ik een werkbezoek over het rapport van het bibliotheekwezen. Het ging gesmeerd. Zó vlot dat mijn gesprekspartner nog tijd vond om een haring te halen. Het was dus geslaagd.

Wat een verschil met jouw leven. Maar in de kern is er geen verschil. Het gaat dan altijd om de menswording van Jezus. Naar binnen en naar buiten. We zien elkaar zelden. Maar we zijn één zoals maar zelden tussen religieuzen gebeurt. Toen ik 75 jaar geleden(!) met mijn religieuze leven begon, kon ik niet vermoeden dat ik op het einde zo’n lieve, begeesterde metgezel zou ontmoeten met wie ik, één van hart en één van ziel, de weg naar Jezus zou gaan. Ik ben zo gelukkig met jou om wie je bent en om je monastieke leven (dat mij stuwt in mijn religieuze roeping).

Je Avellinus

Mijn lieve Zoë,

Donderdag 20.00 uur. Met een beetje gevoel van weemoed denk ik terug aan de afgelopen dag. (Je bent met een stralend gezicht vertrokken en op het ogenblik ben je nog in de Anna-Bonifatiuskerk.)

Ook omdat we hebben kunnen bevestigen wat ons beider levensdoel is, Jezus onze grootste liefde. En omdat we er nog meer van over-tuigd zijn dat niets ons hiervan kan afhouden. Ik ben ontzettend verheugd met de stellige zekerheid waarmee jij over de vastheid van je roeping spreekt. Je had me niets gelukkig-makender kunnen zeggen, het is het fijnste wat je me ooit hebt gezegd.

Het is negen uur. Je gaat naar het station. Ik proef nu de rijpe aardbeien, ik denk aan jou die ze mij gegeven heeft. Ik mis je warme aanwezigheid. Dat gemis gaat door alle vreugde heen. Het gevoel van gemis is een mengeling van leegheid en van volheid. Dat beleven we nu, het zal ook in de toekomst ons deel zijn. Het is de prijs die we aan Jezus betalen. De liefde van en voor Jezus is ons blijvende houvast.

Nu kijk je nog eens op deze dag terug. Ik hoop dat vreugde de boventoon voert. En dat je de lieve Heer oprecht kunt danken voor al het mooie van deze dag, zoals je dat ook spontaan deed in onze gebedsruimte.

Avellinus

Lieve Zoë,

Eerst een anekdote. Vandaag, zondag, vóór ik om 10.00 uur naar de kerk ging, heb ik eerst nog wat zogenaamd kruimelwerk gedaan. Toen de viering in de Gerarduskerk. De preek over de Drie-eenheid bevredigde me niet. De predikant praatte over de Drie-eenheid alsof hij aanwezig was geweest bij een onderonsje waarin de drie afspraken hadden gemaakt hoe ze mensen
konden benaderen of zoiets. Ik zou zeggen: wie ben ik? Dat ligt
zo ver boven en buiten ons, laten we maar kijken hoe die hoogst verheven God contact met de mensen heeft gezocht en in eenvoudige taal heeft gezegd: wend je maar tot de mens-geworden God, Jezus, luister naar Hem ...

(De anekdote komt nog.) Na de gebruikelijke koffiepraat volgend op de viering wandelde ik naar huis, begeleid door een Surinaamse kennis. Al wandelend spraken we over de mondigheid van de mensen, dat de mensen wensen behandeld te worden als mensen die zelf ook kunnen nadenken. Niet meer als vroeger toen de pastoor na de bevalling op bezoek kwam met de vraag: wanneer komt de volgende, enzovoort. Als de kerk geen rekening wenst te houden met die mondigheid die we van de Schepper hebben gekregen om te gebruiken, lopen de mensen weg. Einde ontmoeting.

(De anekdote.) Toen ik de trap opliep, het was 13.00 uur, had ik een beetje vreemd gevoel. Erover filosoferend kwam ik tot de ontdekking dat ik vergeten had te ontbijten, ik was nog nuchter. Dit was met een glas water spoedig opgelost. Ik had wel moeite om de deksel van de schuimpjesdoos niet op te tillen, die luchtgevulde schuimpjes1 zijn namelijk erg lekker en ik moet ze van de bakker ook bewaren voor mijn zieke zus. Einde anekdote.

Je mail van gisteren die de mijne kruiste, heeft diepe indruk op me gemaakt.

Als religieus heb ik afstand gedaan van het huwelijk, ik blijf alleen. En nu ben ik, naast Jezus, toch nog van iemand de belangrijkste. Een ongekende verrukking, ik ben geen onaffe mens, ik ben iemand, ik ben de moeite waard, voor iemand ben ik alles waard. Zoë …

Wat ik over mijzelf heb gezegd, geldt ook voor jou, lieve reisgezel. Jij bent ook voor iemand de belangrijkste. Niemand gaat voor mij boven jou. Ik heb dat tegen Jezus gezegd, ik heb Hem innig bedankt voor dit énige godsgeschenk. En ik heb Hem zijn zegen gevraagd over onze binding, dat die ons samen dichter bij Hem, ons einddoel zal brengen. Wat zijn wij samen gelukkige mensen.

Vanmorgen in de communie heb ik er weer met Jezus over gepraat, zoals jij dat in je mail ook oproept. Ik heb mijn menselijk geluk voor Hem uitgesproken. Ik wil via deze menselijke weg dichter bij Hem komen, samen met jou, geïnspireerd door jou, door jouw exclusieve binding aan Hem. Versterkt door jouw zuivere genegenheid. Dat is ons levensprogram.

Met je aan mij toevertrouwen heb ik wel een grote verantwoordelijk-
heid gekregen, zo’n kostbaar mens die van Jezus is. Ik zal die verantwoordelijkheid waarmaken, heb ik Jezus gezegd.

Nu ga ik me voorbereiden op de bijeenkomst in Maastricht. Maandag ben ik van 9.00 uur tot 21.00 uur afwezig. Mijn ‘praat’ computer zal dus zwijgen.

Dag Zoë, wees gelukkig met Jezus en al wat Hij ons geeft, deel je geluk met de gasten, met je medezusters. Zing samen met mij je hoogste lied in de getijden. En als mensen zouden zeggen, wat kijk je gelukkig, zeg dan: ik kan niet anders.

Je Avellinus

Lieve Zoë,