Annemiek
Schrijver

Van het padje

VERWONDERD DWALEN
LANGS ’S HEREN WEGEN

Colofon

© 2018 Berne Media | uitgeverij abdij van berne

www.bernemedia.com

Vormgeving omslag en binnenwerk: Garage BNO

ISBN: 978 90 8972 232 4

ISBN e-book: 978 90 8972 233 1

NUR: 728

Alle rechten voorbehouden. Niets uit deze uitgave mag worden verveelvoudigd, opgeslagen in een geautomatiseerd gegevensbestand, of openbaar gemaakt, in enige vorm of op enige wijze, hetzij elektronisch, mechanisch, door fotokopieën, opnamen, of op enige andere manier, zonder voorafgaande schriftelijke toestemming van de uitgever.

Inhoud

Inhoud

Voor Dick

Voorwoord

De vraag van de week

Kan televisie troosten?

De Poeh-pelgrim

Zielsgelukkig

De kuierlatten

Buigen

Hoe twee broers, farizeeër en tollenaar van beroep, onverwacht met elkaar in gesprek raken

Wie vouwde jouw parachute?

Buurjongen

Verwijlen

Droeve tederheid

Ademloos

Het gaat stormen

Het sacrament van de stilte

‘Daseinsfreude’

Nabijheid

Op de verjaardag van Marianne Thieme

Dubbele vreugde

Een droom

Voorgeslacht

Uit het kastje

Lijdensweek

Tel uw zegeningen?

Maestro

Het is gezien

Reikhalzend

Talmen

Vrijplaats

Kus een kikker

Levensboom

Verbogen

Het offer

Eenvoud

Des Heren hand

Afscheid bestaat niet

Kus me

Vadertje Tijd

Toekomstmotto

De voetwassalon

Procrustes

Comfortzone

Eigenwijs

Wetjeswaardigheden

Goudkoorts

De afspraak

Gelukkig de treurenden

Sterker dan de dood

In raadselen wandelen

Eenzaamheid

Lamleeuwigheid

Doorgeefluik

Thuiskomen

Heimelijke verlangens

Herfst

Doodt de Boeddha

Ons schuitje

Aanbidden

Al dit vallen

Schorriemorrie

Wiegelied

De herderlijke zegen

Vrolijke Frans

Belangrijk

Over nabijheid gesproken

Zingen

Ik laat u niet gaan

Liefde 2.0

Omzien

Godzoekertje spelen

Droevige tenen

Hoe dan ook

De wegwijzer

Brief aan mijn jongere ik

Goede voornemens

Witte zakdoek

Engel

Laatste oordeel

Gij zult niet

Nooit vergeten te keten

Vertel

Kerkhof

Reformatie

Credo

Boemerang

Bescheidenheid

Vastentijd

Gesneden beelden

Lege rugzak

Gezien

Verwonderd

Grootvader

Pinksteren

Vacant zijn

Mysterie

Twents

Kwartet voor omstanders bij de vijgenboom, nadat oppertollenaar Zacheüs met Jezus is meegegaan naar zijn eigen huis.

Uit de plooi

Ontmoeting

Hartveroverend

Laatste dingen

Traditie

De gave der tranen

Kwetsbaarheid

Wie zoekt

Kruipend gedierte

Tranen

Onbevangen

We zien wel

Jij weet me wel te vinden

Voor Dick

Voorwoord

Verwonderd dwalen langs ’s Heren wegen is misschien wel mijn grootste hobby. Dwalen is iets anders dan verdwalen. Dat is gaandeweg wel tot me doorgedrongen. Dwalen is al mijmerend en slingerend een eigen pad vinden langs de oevers van de grote Bron waaruit ik drinken mag. En met mij zoveel anderen. Ik sta en wandel in een traditie waaraan ik me schatplichtig voel en waar ik me keer op keer verwonderd aan blijf laven. Onze levensreis is uniek en niet zelden eenzaam en toch zijn er overal medepelgrims met wie het goed oplopen, treffen en passeren is. Soms is een handgebaar of een blik van de ander genoeg om te voelen dat je niet de enige bent die sprakeloos is over het ontzaglijke mysterie van dit bestaan.

Mijn verwondering komt regelmatig op papier terecht in columns, mijmeringen, kattebelletjes en brieven. Deze bundel is daar een verzameling van. Vaak komen er in deze mijmeringen medepelgrims langs. Of zijn het wegwijzers? Of allebei? Een van de meest dierbare metgezellen is mijn ‘rijpe concertvriend’ zoals ik hem in menig stukje heb genoemd. Graag draag ik deze bundel aan hem op.

Dick Woudenberg stierf op 16 september 2017. Acht jaar mocht ik met hem oplopen, de man die zowel reisgezel als richtingwijzer voor me was. Over hem schrijven was een weldaad. Het heeft me gesterkt in de overtuiging dat we elkaar allemaal kunnen zegenen en bijlichten, zoals ik dat op mijn weg met hem mocht ervaren. Hoe eenzaam en uniek onze gang ook moge lijken, we kunnen ook elkaars ‘paddenstoel’ zijn. Mijn reisadvies is dan ook: hoed je voor de stopborden onderweg en geniet van de gulle pijlen. En zorg voor een vermetel vluchtplan als de grond je te heet onder de wandelschoenen wordt. Ook Jezus ging er regelmatig vandoor. Als kind al. Neem er een voorbeeld aan. Niks mis mee.

Moed en vertrouwen!, zou mijn vader zeggen. Dat geeft me de gelegenheid die nog even te bedanken. Mijn ouders hebben me op alle mogelijke manieren de Tale Kanaäns proberen bij te brengen. Met duurzame gevolgen. Ik heb er een levensreis lang plezier van.

Door wie ik me ook zeer in het licht gezet voel is Pieter de Boer, vrijgemaakte medebroeder en uitgever. Door zijn gulle stimulans had ik het lef voor deze bundel. Want gereformeerde meisjes zijn vaak van zichzelf niet zo onverschrokken.

Gelukkig maar dat er ook katholieke wegwijzers bestaan. Vaak noem ik hem mijn ‘katholieke medeschrijver’, omdat we elkaar in twee bundels bestookt hebben met brieven over geloof en spiritualiteit. Katholieke medeschrijver, het is natuurlijk maar een gebbetje. Zonder zijn inspirerende hulp en nabijheid waren mijn mijmeringen nooit op papier beland maar ergens onderweg blijven rondfladderen. Schrijver en dichter Hein Stufkens is een zon op mijn levensreis.

Zoals gezegd draag ik deze bundel graag op aan Dick. Dick Woudenberg was niet alleen mijn beste vriend, hij was ook een niet te missen wegwijzer op mijn levenspad. Ik mocht hem ontmoeten toen hij 81 was en samen met hem oplopen tot hij op zijn 89e zijn laatste levensadem uitblies. Dankbaar ben ik voor zijn kalme wijsheid, zijn wakkere nabijheid en zijn schallende vreugde. Ik hoop dat we allemaal zulke richtingwijzers mogen ontmoeten en die rol ook voor elkaar kunnen en durven spelen. Spelen is belangrijk. ‘We gaan hier speels naar links’, zei Dick vaak als we onderweg waren. De titel ‘Van het padje’ had hem erg aangesproken. Hij vond het wel lollig dat ik ‘stukkies’ over hem schreef. Als men hem vroeg wat wij samen ‘hadden’, antwoordde hij dat hij mijn klaviervriend was. Werd dat niet goed begrepen, dan verklaarde hij behulpzaam: ‘Wij doen het met vier handen.’ Hij leerde mij Daseinsfreude, lol hebben in het hier en nu. ‘Ein gesunder, bis zum Übermut gesteigerter Daseinsfreude.’

Dick deed regelmatig geweldige uitspraken die nog steeds richtingbepalende mantra’s voor me zijn. De eerste uitlating die hij me bezorgde is mij een levensmotto geworden. Het was een inzicht dat hij al op jonge leeftijd kreeg. Dick groeide op in een NSB-gezin. Hij was 11 jaar toen de oorlog uitbrak en kwam terecht op een geïsoleerde eliteschool van Adolf Hitler in Duitsland, alwaar hij werd gehersenspoeld. In 1945 belandde Dick in een krijgsgevangenenkamp waar hij bepaald niet zachtzinnig werd behandeld. Daar hoorde hij niet alleen wie zijn held Hitler in werkelijkheid was, maar ook dat zijn vader voor jaren gevangen zou zitten. Zijn moeder en zus zaten ook in een kamp. Bovendien bleek zijn broer gesneuveld te zijn. Beroofd van zijn identiteit, zonder enig toekomstperspectief. Niemand die hem nabij was. Kapot van schaamte en verwarring slofte de tiener door het kamp. Toen hij doelloos naar het prikkeldraad staarde, zei een stem in hem: ‘En tóch is alles goed.’ Dat is de mantra van zijn lange leven geworden. God gezien en toch in leven gebleven. De nacht doorwaakt en niet verzwolgen. En toch is alles goed.

Bij het samenstellen van dit boek kom ik een mailtje van hem
tegen:

‘Voor jou zit er niets anders op dan moedig de rug te rechten in de overtuiging dat God geen andere handen heeft dan de onze. Es gibt kein Ende, nur glühendes Dienen. Lieve schat, je zult dienen tot je erbij neervalt. Vooruit! Het zwaard aangegord, het vaandel geheven, met luide stem het lied begonnen! Aanvaard de goede strijd, handenvol mosterdzaadjes strooiend, als pepernoten voor de liefhebbers.’

Het lijkt z’n eigen C.V. wel. Als leraar Duits en psychotherapeut heeft hij tot zijn laatste dagen mensen onvermoeibaar geïnspireerd en getroost, niet in de laatste plaats met zijn open hart en oren. ‘Men kan veel van mij zeggen, maar niet dat ik niet luisteren kan’, zo zei hij schalks. Ik ken niemand die zo oordeelloos naar zijn naaste en naar de wereld kijken kon. ‘Wat weet ik ervan?’, een vraag die menig journalist ter harte zou kunnen nemen, kwam dagelijks over zijn lippen. Een week voor zijn dood maakten we zijn dagelijkse ommetje en gaf hij me in een piepklein steegje zijn zegen: ‘Jij bent van God gezonden.’

Op zijn sterfbed vroeg ik Dick of nog steeds alles goed was. Hij knikte instemmend. Dick fluisterde toen over deuren die hij door moest. Hij wilde toch geen euthanasie, hoewel hij dat eerder wel had aangegeven. Maar nu zei hij: ‘Nee, dan zou ik het slot te bruusk forceren.’ Dat is de laatste kostbare bewegwijzering die ik van hem meekreeg. Niet lang daarna verliet hij zijn aardse pad en ging hij heen. Diezelfde middag schreef Hein Stufkens dit gedichtje voor mijn beste vriend en onvergetelijke wegwijzer:

Door de poortloze poort

voor Dick (16-9-2017)

God opende de deur

die hij gezocht had

met grandeur

en sprak

als welkomstgroet:

‘je ziet,

en toch is alles goed.’

H.

De vraag van de week

Alweer geen post. Niet zo gek. De meeste boodschappen zijn tegenwoordig digitaal, zo hield ik me twee weken lang voor. Tot collega’s maar bleven beweren dat ze me boeken hadden opgestuurd. Ook had de door mij aangevraagde museumkaart mij nooit bereikt. Bovendien miste ik mijn wekelijkse Donald Duck. Informeren bij de buren had geen zin, want ook zij zijn meer gericht op digitale brieven dan op de ouderwetse inwerpopening. Hoewel de buurman inderdaad nog steeds dat ene pakje niet ontvangen had.

Toch maar aan de bel getrokken. En wat bleek: onze postbode had zijn te bezorgen post wekenlang in z’n schuur opgestapeld. Bij navraag bleek de man geen ziekte te hebben, maar last van verregaande onverschilligheid. En naïviteit natuurlijk, maar don’t kill the messenger.

Plots bleek de hele straat te zijn getroffen door onze lakse postiljon. Na wat speurwerk kregen we al onze verlate stukken thuis, met excuses van de zaak. Hoewel de beloofde boeken over kunst en religie mij toch nooit bereikt hebben. Hopelijk knapt de ontspoorde postboy ervan op.

Als we de verlate post in ontvangst nemen, vertelt een van de buren dat hij als jongeling ook postbezorger was. En in zijn zeer korte carrière is het twee keer voorgekomen dat zijn hele postlading door natuurgeweld ten onder is gegaan. De eerste keer gleed zijn loodzwaar bepakte fiets onder de reling van een beijzelde brug het water in. En de tweede keer heeft de wind zijn hele vracht meegenomen richting verre weilanden. In beide gevallen besloot de jonge bode het daarbij te laten zitten. Denkt u zich eens even in: twee postladingen in een jaar. Hoe vaak is dit in het pre-digitale tijdperk voorgekomen? Hoeveel postbodes hebben uw brieven onverhoopt verloren, hebberig achterovergedrukt of onachtzaam weggegooid? Bedenk hoeveel misverstanden tussen romantische geliefden en familieleden ineens te verklaren zijn.

Mijn vader citeert graag 1 Corinthiërs 4: ‘Wat hebt gij wat gij niet ontvangen hebt?’ We hebben niets van onszelf. Alles wordt ons gegeven.

Dat stemt tot deemoed. Maar nu dringt de vraag zich op: ‘Wat hebt gij niet ontvangen?’ Dat maakt pas echt nederig. Want we zullen het niet, nooit weten.

…

Kan televisie troosten?

‘Twee warme buisjes.’

Onze lichtman staat achter mijn gast en gebaart naar zijn assistent. Mijn allerlaatste Vermoedengast zit tegenover me. Na twaalf jaar en driehonderd gesprekken over inspiratie en bewogenheid is het feest straks voorgoed voorbij.

Wat zou de lichtman bedoelen met warme buisjes?

‘Dat vertel ik straks wel, kind.’

Mijn laatste gast heeft een boek geschreven over haar broer. Hij was een van de vier IKON-journalisten die in 1982 in El Salvador zijn vermoord. Hans was de jongste van het stel. Indrukwekkend om deze lange serie juist met dit gesprek te eindigen. Die moord is onlosmakelijk met de IKON verbonden.

Ook is er een vraag die altijd met deze omroep mee liep: kan televisie troosten?

Twee illustere collega’s die inmiddels overleden zijn, bekeken die vraag gedurende hun hele carrière van alle kanten: kan televisie troosten?

Na om en nabij driehonderd gesprekken krijgt een mens daar langzamerhand wel een vermoeden van. Maar troost zit zelden in bekeringsverhalen, in voorgoed gedroogde tranen, of uit de wereld geholpen obstakels. Want als je die verhalen al gelooft, moet je ze als kijker ook nog eens kunnen navoelen en juist dat blijkt bij reeds opgeloste kwesties heel vaak onhaalbaar.

Troost is te vinden in niet-weten, in rafelranden, aarzelende inzichten en herkenbare pijn. Ik kijk in de mooie ogen van mijn laatste gast. Haar boek vertelt over families en geliefden die door het drama van ‘82 van elkaar vervreemd zijn geraakt. Het is een getuigenverslag over smart die gestold is in woede. Opgetekende interviews over eindeloze eenzaamheid.

Mijn gast vertelt hoe haar eigen vader haar een paar jaar geleden aan de telefoon zei dat hij haar nooit meer wilde zien. Daar word ik onprofessioneel van en huil om haar. Maar ook om ons, tragische mensensoort. Om die zo herkenbare machteloosheid die door kan sijpelen naar het derde en vierde geslacht. Ik weet niet meer wat ik moet zeggen. Wat te doen als iets nooit meer te stelpen is? We nemen afscheid.

Dan legt de lichtman uit wat twee warme buisjes zijn. Hij zag haar verdriet al toen ze binnenkwam en wilde haar nabij zijn met zijn hele mooie licht. Dat doet hij al seizoenen lang. Opletten. Mensen in het licht zetten. Aanwezig zijn. Zien dat het goed is.

Kan televisie troosten? Mij wel.

…

De Poeh-pelgrim

Ook al is ons pad hoogst individueel en soms eenzaam, er zijn gelukkig talloze wegwijzers die ons op gang helpen en aanmoedigen. ’Van huis gaan is de helft van het werk’, weet ik van een zenleraar. Eenmaal onderweg ervaren we aan den lijve hoe waar dat is. Het besluit uit onze aangeleerde gewoontes en aannames te vertrekken is de belangrijkste stap richting onze eindbestemming: de mens te worden zoals God ons bedoeld heeft. Ook Abraham, Mozes, de Boeddha, Rumi en Franciscus kwamen in beweging. Of het nu gaat om het verlaten van het angstland Egypte, of van de gebaande paden, we moeten blijkbaar gaan. Neem nu Roodkapje. Of de Goddelijke Komedie van Dante, die begint met: ‘Op een dag dat ik het pad verliet’.

De pelgrim maakt overigens een andere reis dan de toerist. De toerist is afhankelijk van het tegenvallende uitje, het gehorige hotel, het gure weer en het gezelschap. Terwijl een pelgrim de werkelijkheid neemt zoals die zich aandient. Zo oefent hij het waarnemen met zijn innerlijke oog. Hij snelt niet haastig voorbij op weg naar elders of later, maar staat stil bij het geruis van de vleugelslag van trekvogels boven zijn hoofd, de glinstering van de natte kasseien onder zijn voeten, de groet van een oud vrouwtje dat op het land werkt. Inmiddels weet hij uit ervaring dat er geen omwegen bestaan. Hij hoeft maar om te kijken om te zien dat de weg wijs en helder bleek. En de troost van een richtingwijzer is altijd nabij. Zoals dat lieve boekje ‘De Tao van Poeh’:

‘Voor het kennen van de Weg moeten we gewoon op weg. Je dingen doen, liefst met plezier (dat hoeft niet daar, je kan ’t ook hier), heel simpel op de Poeh-manier. Maar ga niet Zoeken naar de Weg, want je zal zien, dan is hij weg! Ik ben ik en jij bent jij, dat weten we allebei; maar als je nu de dingen doet, de dingen die jij kan, dan vind je heus de Weg vanzelf, en de Weg komt achter je an!’

…

Zielsgelukkig

‘Men kan in wetenschappelijke kringen beter niet over de ziel spreken, want dat wordt daar als een onbehoorlijkheid beschouwd’, schijnt Carl Gustav Jung gezegd te hebben.

Op boeddhistische les leerde ik dat het woord ziel als onveranderlijk individueel bezit niet bestaat. Dat was voor mij als gereformeerd meisje een moeilijke reli-doorstart. Mijn vroege levensjaren draaiden onvermoeibaar om de smeekbede dat onze unieke, in zonde ontvangen en geboren ziel gered of gespaard zou worden. Waarschijnlijk is dit voor veel mensen herkenbaar. Gaandeweg vroeg ik me weleens af of deze christelijke smeekbede om ons eigen zielenheil niet iets zelfgerichts had, alsof we het heil alleen maar over ons eigen ikje afsmeekten. Maar wat moet je vervolgens met het boeddhistische wegwuiven van de unieke ziel?

Zowel bij Jung als in de leringen van alle mysteriescholen leidt de ziel juist een belangrijk bestaan. Alleen anders dan ik vroeger leerde.

Wij mensen bestaan uit drie lagen, zo onderwijst men daar:

allereerst die van ons bewuste, materiële ik. Op dat niveau verbeelden we ons dat we rationeel handelen, maar ons ego wordt vaak geleid door wensen, begeerten, angsten, gedachten en herinneringen waar we ons niet bewust van zijn. Hebben is daar belangrijker dan zijn.

Daaronder woont de ziel, die deel heeft aan de onbewuste werkelijkheid van intuïties, beelden en diepe innerlijke drijfveren zoals empathie. De wereld van kunst en poëzie, van verliefd worden en op kinderen acht slaan.

De derde laag van ons menselijk bestaan is die van de Geest, het onveranderlijke Zijn, God zelf dus. Dat is ons ware vaderland. Als we die zintuigelijke ik-gerichtheid relativeren en ons in de zielenwereld verdiepen, kunnen we daar ontwaken. Daar kunnen we ontdekken dat we altijd al met lichaam en ziel deel waren van de goddelijke oceaan.

Deze leringen herinneren me aan dat poëtische juweeltje van Hein Stufkens:

Een misverstand

Ik was te Cadzand aan het strand

getuige van een misverstand,

toen ik twee golven hoorde spreken

precies voordat ze zouden breken.

De ene riep: ‘Het is gedaan,

wij zullen hier te pletter slaan!’

De ander zei beslist: ‘Welnee,

je bent geen golf, je bent de zee!’

Ik wrijf mijn spiegels van de ziel uit (want dat zijn onze ogen toch?) en blader met nieuwe kijkers door de mij zo vertrouwde bijbel:
‘Looft de Here, mijn ziel!’ Pas nu lees ik in dit gedicht over Cadzand dat de Here de zee is en onze zielen de golven.

Dus als we met lef en liefde leven, kunnen we ons veilig en onafscheidelijk weten en zielsgelukkig zijn.

…

De kuierlatten

‘Vrijheid is dat niemand van je houdt’, zo sprak mijn grote liefde vaak. Het was zijn steevaste antwoord op mijn onblusbare verlangen naar kaderloosheid. Deze mantra van hem schrok mij niet af. Het leek me niet bijzonder onleefbaar als niemand nog langer van me wenste te houden. Dan was dat maar gebeurd. De voorwaardelijkheid rondom de liefde en de dreigementen waren veel onverdraaglijker.

Romantiek klonk in de wereld zo: ‘Als ik een rotbui heb, moet jij je ook zo voelen.’ ‘Als jij je huwelijkse plichten niet nakomt, mag ik van je scheiden.’

Toen ik een kind was, voelde ik me een verloren vreemdeling te midden van regels en afspraken die door anderen waren bedacht en uitgedeeld, op een moment dat ik waarschijnlijk ziek was: kinderen waren gemaakt om te ravotten, meisjes bedoeld om te handwerken en je mocht niet zo goed verstaan wat de onderwijzers achter hun hand over anderen te melden hadden.

Inmiddels klinkt dat kinderleed vertederend koddig, maar eerlijkheid gebiedt mij te bekennen dat mijn volwassen snappertje er niet veel op vooruitgegaan is.

Hoe is het bijvoorbeeld mogelijk dat een zeer bekwame burgervader zich genoodzaakt voelt om af te treden nadat hij ‘erin geluisd’ is door een knaapje dat een cameraatje in z’n uitgaanstasje heeft laten draaien?

Hoe heeft onze jaloezie op andermans vrijheid ooit de vermomming van morele verontwaardiging kunnen aannemen? Wanneer is onze natuurlijke betrokkenheid verworden tot schijnzorg en bemoeienis?

Tijdens verplichte vergaderingen en etentjes verlang ik nog steeds naar de uitgang. Ooit deed een omroepcollega, vlak voor hij met pensioen ging, mij voor hoe je met een onverstaanbaar geprevelde smoes je snor kunt drukken. Op die truc teer ik al jaren.

Maar is dat wenselijk gedrag? Wat mankeert mij toch?

Misschien heb ik me te jong gelaafd aan literaire weglopers als Roodkapje, het schaapje in het Thomasevangelie en aan Jezus zelf. Die laatste nam gewoon de kuierlatten richting tempel, woestijn, het vooronder of de overkant. Snakkend naar de leegte waar geen afspraken of voorwaarden zijn.

Vrijheid, mijn kostbaarste verlangen. Leeg luisteren, mijn liefste ambitie.

Vrijheid is het besef dat je van iedereen houdt, overal aan deel kunt nemen en daarom je eigen weg gaat.

…

Buigen

Sinds ik bij de KRO-NCRV werk, zijn de grappen van papen richting protestanten en vice versa natuurlijk niet van de lucht.

Heel leuk, maar mijn van oorsprong zuinige gereformeerde inborst wordt al jarenlang bijgevoederd door weldadig roomse vrienden. En door boeddhistisch onderricht. Aldus achtte ik mezelf al behoorlijk doorontwikkeld op het veelbelovende pad van de multireligiositeit en zet ik soms vraagtekens bij het achterhoedegevecht van katholieke en protestantse kwesties in ons radiopogramma Wierook en Pepermunt.

Maar vandaag mag ik beroepshalve de Basiliek van het Heilig Bloed in Brugge aandoen. Dit godshuis heeft z’n naam te danken aan de druppel bloed van Christus, die in 1256 veroverd zou zijn tijdens de tweede kruistocht in het heilige land. Een beetje melig betreed ik het heiligdom. De beeldenstorm woedt kennelijk al die eeuwen na dato nog in mij door.

Maar men mag niet spotten, zo melden mij zowel bordjes, als de diepe mannenstem die uit de microfoon komt. Kennelijk zijn dergelijke vermaningen hier op het westelijk nuchtere halfrond nodig. Hoewel de rij van devoten die de druppel willen vereren onafzienbaar lang is. Maar ik blijf toerist. Al wachtend vraag ik me voortdurend af wat ik hier doe.

Tot me plots een boeddhistisch verhaal te binnen schiet. Over de jongeman die meerdere keren op zakenreis naar Bodhgaya ging, de plek waar de Boeddha verlichting vond. Telkens beloofde hij zijn oude moeder een reliek van de leraar. Toch vergat hij dat iedere keer, tot groot verdriet van de oude vrouw. Op een dag zag de zoon vlak bij het huis van z’n moeder een dode hond langs de weg liggen. Gauw trok hij een tand uit de bek van het dier. Tegen zijn moeder zei hij dat het een tand van de Boeddha was. Stralend van dankbaarheid legde de vrome vrouw de hondentand op haar altaar en bad er zo innig voor, dat er regenbogen rond de hondentand verschenen, en de oude vrouw verlichting vond.

Ondertussen is de file van devoten voor mij opgelost. Ik sta nu voor de zogenaamde druppel bloed van Christus. Hier wordt al acht eeuwen lang de levenservaring, verwondering, de tranen en verlangens geofferd van talloze mensen. Wat heeft dit relikwie in die tussentijd anders kunnen doen dan te transformeren tot het bloed van die timmerjongen uit Nazareth? Devotie. Pas nu begrijp ik het. Ik buig mijn hoofd.

…

Hoe twee broers, farizeeër en
tollenaar van beroep, onverwacht
met elkaar in gesprek raken

Verre broeder,

Hoewel ik je vanuit deze stankplek schrijf en jij in je aangeharkte voorhof waar ik niet mag komen waarschijnlijk geen idee hebt van mijn zelfde tempelbezoekritme als het jouwe, voel ik me tijdens mijn gebed toch altijd verbonden met je.

Ik hoop dat ik je niet ontrief met deze woorden. Of met dit papyrusrolletje. Misschien had je niet eens door dat ik nog leef. In je schaduw weliswaar, maar daarom dus heel dichtbij. Merkwaardig dat je nooit omkijkt als je door de stoffige straten naar de tempel schrijdt. Ik heb de stoute schoenen vandaag maar eens aangetrokken en zo de moed gevat je te benaderen.

In feite zijn we nog altijd verbonden, want zoals je weet wordt jouw functie, Farizeeër , steeds vaker in de mond genomen als men huichelaar of schijnheilige bedoelt. Iemand die naar de letter en niet naar de geest van de wet leeft.

Zoals je weet ben ik belastingambtenaar. Eigenlijk ook niks mis mee. Zeg nu zelf. Ook ik voer de wet uit en dien de overheid. Maar men vertelt dat wij de door hogerhand vastgestelde belastingtarieven in de praktijk vaak wat willekeurig toepassen. Met een uitgestreken smoel als het moet. Vandaar dat wij, de broertjes F. en T. Huichelaar ons niet zo geliefd hebben weten te maken onder onze stadsgenoten. Ik weet dat ik je hier in deze tempel met zijn oordelende hiërarchische afdelingen fysiek niet kan bereiken. Vandaar dit rolletje met je naam erop en de steen eraan. Ik hoop dat ik ver genoeg mik. Gaat ‘ie….

P.S: Schrijf terug. Heb je hulp nodig.

Je broertje

Natuurlijk, ik had het kunnen weten. Je antwoordt niet. Althans niet rechtstreeks. Maar van een collega van je, die mijn financiële ‘advies’ nodig had, begreep ik dat je mijn briefje wel ontvangen hebt en vervolgens opgelucht de Schepper dankte dat jij niet bent zoals ik. Dat lijkt me een heilzame constatering. God heeft eeuwen over jou nagedacht. Het zou een enorme teleurstelling voor Hem zijn als je een laf aftreksel was geworden van een van Zijn andere ontwerpen. Ik ben oprecht blij voor je dat je dankbaar bent voor het geschenk dat jij bent. Hoeveel mensen hebben die gave tot authenticiteit? De meesten willen in andermans agenda leven. Jij blijkbaar niet.

Maar ik zou zo graag even met je praten. Met mijn grote, gestudeerde broer.

Je secretaris schreef me dat je niet langer lastiggevallen wilt worden. Door mij.

Grappig. Dat is precies waarover ik het met je wilde hebben. Lastiggevallen worden. Zo graag zou ik van je leren hoe je je deur zo dicht kunt houden. Dat niets je wereld en je zelfbeeld weet te bezoedelen. Terwijl er door mij een barst lijkt te lopen. Daar word ik echt wanhopig van. Alles sijpelt, raast en scheurt maar naar binnen. Dat doet pijn. Soms denk ik dat ik gek word. Dat ik niet meer weet waar ik zelf ophoud en waar de buitenwereld begint.

Eerlijk gezegd had ik dat gevoel als kind al. Ik denk dat het begon toen we een keer bij opa logeerden. Jij was al aan het pre-puberen met je vette haar en puistjes en je zat tijdens het eten stuurs voor je uit te kijken. Ik heb geen idee of puberoren die in verzet zijn modulatie van buitenaf weten op te vangen. Maar opa vertelde toen dat hij een trucje kende. Elke keer als hij een oordeel over iemand anders had –je kent die ongetemde gilstemmen in je hoofd wel. Toch?: ‘Wat is die vent lelijk!’ ‘Wat een schoft is dat!’ – dan dacht opa erachteraan: ‘Net als ik.’

Net als ik. Dat is de mantra van mijn leven geworden. Gek word ik ervan. Net als ik. Dus ook jij bent net als ik. In je aangeharkte voorhof en je op orde gebrachte wereldorde. Waarom voel ik me dan zo alleen en jij niet?

Hoe durf je me zo te woord te staan! Waar haal je het lef vandaan om je met mij te vergelijken? Ik was beslist van plan je te negeren, maar je maakt het me onmogelijk. Vast ook jij tweemaal per week? Geef jij ook een tiende weg van alles wat je bezit?

Heb je enig benul van de discipline die ik moet hanteren om me aan de wet te houden?

Laat me met rust, stuk onbenul!

Ach, ik heb je aandacht. Dat is lang geleden. Daar ga ik even van genieten. Hoewel, lang geleden? Misschien is het wel voor het eerst, man! Vroeger was ik toch ook lucht voor je? Net als ik, denk ik dus weer meteen. Misschien ben ik ook wel lucht voor mezelf.

Hee, daar zeg je wat. O nee, ik ben het zelf. Ja sorry hoor, ik word euforisch melig van je late aandacht. Mijn grote broer richt taal tot mij! Ik leef!

Maar zou het kunnen zijn dat ons oordeel over de ander een vorm van zelfafwijzing is?

Dus als het kil wordt in mijn hart omdat ik iemand veroordeel, zet ik dan ook mezelf in de kou?

Zo graag zou ik eens een goed glas met je drinken om hier broederlijk over door te bomen. Want we delen toch dezelfde genen. Ken jij dan ook dat verschrikkelijk angstige gevoel van zelfafwijzing? Soms heb ik weleens het idee dat ik dit maatschappelijk verguisde beroep heb gekozen om in dat vertrouwde gebied van veroordeling te kunnen verblijven. De angst voor Gods oordeel, dat van de buitenwereld, en m’n eigen zelfafwijzing zijn inwisselbaar volgens mij. Maar ik gok dat jij een beetje aangeschoten moet zijn, wil jouw afgetrainde hartspier iets binnen durven laten. Dus kom aanstaande sabbat gerust eens langs als je lef hebt.

Je laatste briefje deed me onwillekeurig glimlachen. Je bent nog steeds dezelfde stuiterbal als vroeger. Iets in je woorden ontroert me. Ja het klopt, ik houd me krampachtig aan de wet. Ineens realiseer ik me dat ik met al die opgelegde rituelen mezelf steeds in de kou zet. Zonder houvast ben ik blijkbaar niet goed genoeg. Die irreële wetmatigheid houd ik dwangmatig in leven.

Natuurlijk herinner ik me de mantra van onze grootvader. En door jouw barst begrijp ik dat juist daar het Licht in vallen kan. God krijgt kennelijk pas ruim baan als het pantser breekt. Waarom ben ik daar niet eerder op gekomen, mafkees?

Lieve broer,

Je begrijpt wel hoe blij ik met je laatste brief ben! Laten we het glas heffen. Ik heb gehoord van een tent waar men laatst water in wijn heeft veranderd. Maar dat zal ook wel weer een verzinsel zijn natuurlijk. Laten wij pijn in liefde veranderen! Dat wat Kain en Abel, en ook Jacob en Ezau niet gelukt is!

Toontje lager graag. En een beetje respect voor onze illustere broeders. Hoe herken ik je eigenlijk? Blijkbaar weet jij wel hoe ik er tegenwoordig uitzie.

Ik weet welke uitspanning je bedoelt. Is op de muur. Herberg van Rachab.

Vanavond.

Jij betaalt.

Uiteraard.

Je grote broer

…

Wie vouwde jouw parachute?

Er was eens een voormalige piloot van het Amerikaanse leger die ergens in New York op een terrasje zat. Ooit was hij neergeschoten boven Vietnam en met zijn valscherm veilig beneden gekomen. Vervolgens was hij zes maanden krijgsgevangen geweest. Op dat terrasje komt er een man naar hem toe die zegt: ‘Hé, jij bent toch Charles? Ik dacht dat jij neergeschoten was!’

‘Hoe weet jij dat nou?’ vraagt Charles aan die man, die hij niet kent.

‘Ik werkte op hetzelfde vliegdekschip, en ik vouwde jouw parachute,’ antwoordt de man. Op dat moment realiseert Charles zich dat iemand die hij niet kent ervoor had gezorgd dat hij nu nog in leven is door het allereenvoudigste werk te doen dat er bij de luchtmacht bestond: het vouwen van de parachutes.

Wie vouwde jouw parachute? Mooie vraag.

Ik loop door het heerlijke zomerbos en snuif die geliefde geur van overvloed op.

Hè! Ineens weet ik waar ik aan het dwalen ben. In deze laan heb ik gewoond. Als au pair, tijdens mijn laatste conservatoriumjaar.

Ik sta stil bij de villa van weleer en zie een klein stukje van het tuinhuisje in de achtertuin. Daar schreef ik ‘s avonds mijn eindscriptie. In de ochtend en namiddag zorgde ik voor de drie kinderen in de villa. Hoe heetten ze ook alweer? Zij was al twaalf. Hij tien. En de jongste was een baby. Met hem had ik de hele dag het rijk alleen. Zijn moeder was bang dat de baby doof was. Maar als hij voor op mijn fiets zat en ik liedjes in z’n oortje zong, lachte hij blij. Oost-Indisch doof. Verder niks ernstigs.