Vader,
dochter,
Heilige
Geest

Geloofsgesprekken tussen een
theoloog en zijn dochter

Frank en Lisanne
Bosman

COLOFON

© 2018 Berne Media | abdij van berne
www.bernemedia.com
www.berneboek.com

Vormgeving omslag en binnenwerk: Garage BNO
ISBN 978 90 8972 239 3
e-book 978 90 8972 240-9
NUR 700

Alle rechten voorbehouden. Niets uit deze uitgave mag worden verveelvoudigd, opgeslagen in een geautomatiseerd gegevensbestand, of openbaar gemaakt, in enige vorm of op enige wijze, hetzij elektronisch, mechanisch, door fotokopieën, opnamen, of op enige andere manier, zonder voorafgaande schriftelijke toestemming van de uitgever.

INHOUD

INLEIDING

1
WAAROM JE NIET IN GOD HOEFT TE GELOVEN

2
WAAROM GOD DE BIJBEL NIET HEEFT GESCHREVEN

3
WAAROM JEZUS DOOD MOEST

4
WAAROM ROOS KANKER KREEG

5
WAAROM OMA HEILIG IS

6
WAAROM JE EEN KIND LAAT DOPEN

7
WAAROM KERKMENSEN ZULKE EIKELS ZIJN

8
WAAROM GOD EEN MOEDER HEEFT

9
WAAROM BIDDEN NIET HELPT

10
WAAROM GOD ZICH NIET EENVOUDIG ZIEN LAAT

INLEIDING

Vader. Een christen zijn in deze tijd is geen vanzelfsprekendheid. Kerken sluiten en parochiegemeenschappen verouderen. Volgens veel opinieleiders en intellectuelen is religie, zeker in zijn publieke vorm, een zaak van het verleden. Mensen die ‘nog’ geloven, en let op dat foeilelijke ‘nog’, zijn relikwieën uit een reeds lang overwonnen achterlijk verleden van brandstapels, inquisitie en aflatenhandel. Natuurlijk heeft de rooms-katholieke kerk ook wel zijn best gedaan om een zo slecht mogelijke pers te verkrijgen. Het schandaal van het seksueel misbruik in pastorale relaties zal nog decennia doordreunen. En wat de gemiddelde Nederlander verder nog te horen krijgt over de heilige Moederkerk gaat over met parochianen ruziënde pastoors, over bisschoppen die elkaar publiekelijk afvallen, of hun eigen chef Franciscus bekritiseren vanwege afbreuk aan de ‘ware leer’.

Die ‘ware leer’ is dan ook het probleem. Want: wat houdt die leer precies in? Wie kan geloofwaardig claimen dat-ie de waarheid bezit? En vooral, wie gaat dat bepalen dan? Het eenvoudige antwoord is: de leer van de (r.k.-)kerk is onveranderlijk doorgegeven van Jezus via de apostelen naar de bisschoppen in het hier en nu. Het antwoord op elke vraag staat dan keurig in de catechismus vermeld, en geloofsleerlingen behoeven niets anders te doen dan die uit hun hoofd te leren. Niet te veel vragen, vooral geen kritische vragen stellen. De gemiddelde gelovige in Nederland is zo blij dat-ie ‘nog’ – weer dat rotwoord – gelooft dat elke mogelijkheid tot eventuele twijfel direct moet worden geëlimineerd. Nadenken over je geloof, is zo’n moment. Weg ermee. Voor je het weet ga je twijfelen.

Het moeilijke en pijnlijke antwoord over de ‘ware leer’ is dat-ie elke keer weer opnieuw gevonden moet worden. De apostelen, de kerkvaders, de heiligen, de mystici, de grote theologen van de christelijke traditie, concilies met hun constituties en decreten, pausen met hun encyclieken en exhortaties: dat alles biedt een rijke schakering aan goddelijke inzichten. Ze wijzen een richting, verlichten het pad van ons geloof, ze geven een denkkader dat door eeuwen ervaring is opgebouwd. Maar ze zijn niet Gods woord zelf, maar ze getuigen van Gods woord. Elke gelovige moet elke generatie opnieuw zijn geloof bevechten op zijn eigen ongeloof, in kritische dialoog met wereld en wetenschap, met zijn eigen medegelovigen. Alleen dan is een antwoord meer dan letters op papier, een geleefde werkelijkheid die zich stukje bij beetje ontvouwt in je eigen leven, en in dat van je naasten.

Dat is ook de weg die onze jongeren moeten gaan. De vanzelfsprekendheid van geloof is voor hen allerminst zeker. Natuurlijk, ‘wij’ – de kerkmenschen – dopen onze kleintjes nog graag. We weten niet altijd precies meer waarom, maar een kind ongedoopt laten is zelfs voor randkerkelijken vaak een stap te ver. Daarna verwatert de geloofsopvoeding al snel, ondanks dappere pogingen van ouders, oma’s en opa’s en de lokale catechetische medewerkers die met kleurboeken, een Jezus van papier maché en Jezusliederen begeleid door gitaarmuziek proberen te redden wat er nog (alweer!) te redden valt.

Onze jongeren, ze doen vaak nog (sorry!) wel hun Eerste Communie, die feitelijk gelijk valt met hun laatste. Zeker in Brabant en Limburg hoort de Eerste Communie net zo bij het opgroeien als je eerste kater na een avondje doorzakken of het behalen van je bromfietscertificaat. Vaak zien we ze nooit meer terug. Hetzelfde geldt voor het Vormsel, het laatste van de drie initiatiesacramenten. Voor een enkeling is het de noodzakelijke en vaak enige brug tussen de geloofsopvoeding van hun jeugd en het zelfstandige geloof van hun volwassen leven. Daarna is er niets meer, tot wellicht een huwelijkscatechese en dan begint de cirkel van het leven opnieuw. En maar al te vaak is het vuur net even minder brandend dan de vorige cyclus tot de laatste der kerkmohikanen besluit, vaak met een goede reden, de kerkdeuren definitief achter zich dicht te trekken.

Voor veel ex-kerkmensen, of het nu jongeren zijn of niet, gaan de deuren van de kerk dicht door lomp gedrag van mede-gelovigen of van meneer pastoor, die ook maar een slap mens van vlees en bloed blijkt te zijn, zoals wij allen. Die ene cd die je niet mocht draaien bij oma’s begrafenis, die ene homofiele prins Carnaval die geweigerd zou zijn bij de eucharistie, enzovoorts. Soms is God ook zelf de reden: een kind dat sterft aan kanker zonder dat de door zijn ouders afgesmeekte genade werd verleend. Je merkt dat bidden niet helpt, althans niet zoals bij een snoepjesautomaat: euro erin, snoep eruit. Je gaat lezen over de geschiedenis van het christendom, kritische boeken over het ontstaan van de Bijbel, over de manipulaties en machinaties van machtige kerkmensen in heden en vooral verleden. De gêne over die ene christengekkie die jou en je wankelende geloof tot een stukje entertainment op de televisie maakt. De kritische vragen van de wetenschap over evolutie en een willekeurig heelal, waar je geen gelovig antwoord op weet. Enzovoorts.

Lisanne, mijn dochter, zij is nu 17 jaar, gaat die weg ook, de ‘weg van alle vlees’, zoals emeritus paus Benedictus XVI in zijn Jezusboeken dat noemt. Ze is gedoopt, en heeft haar Eerste Communie gedaan. Ze zingt in het kerkkoor, speelt er piano, naast haar moeder en mijzelf. Ze is een puber met alles wat erbij hoort. Ze is intens lastig, maar ook intens liefdevol. Ze stormt boos de kamer uit omdat niemand haar begrijpt, maar wie hulp nodig heeft doet nooit tevergeefs een beroep op haar. Ze is zeker en onzeker, volwassen en toch ook klein, klaar voor de wereld maar nu nog even niet, ze weet wie ze is maar kent zichzelf nog niet helemaal.

Een paar maanden geleden wilde ze graag haar Vormsel ontvangen. Niet op de gebruikelijke leeftijd van 12 jaar, maar op haar zeventiende. Eigen keus, moet ik eerlijk zeggen. Toen ze van de basis- naar de middelbare school ging, wist ze niet of ze bij ‘de club’ wilde horen. Nu wel. Goddelijk genade natuurlijk. Wat anders? Maar misschien dat onze ontelbare gesprekken aan de keukentafel en op de achterbank van de gezinsauto ook wel iets hebben kunnen bijdragen.

We hebben altijd over geloof gesproken, Lisanne en ik. Elke vraag mocht ze stellen, elke vraag probeerde ik te beantwoorden. En altijd gaf ik eerlijk antwoord, ook als het een antwoord was dat kerkmensen soms hele vervelende mensen zijn, ook als het antwoord zeer complex was, ook als ik het antwoord niet wist. In het begin vertelde ik veel, zij stelde de vragen. Langzamerhand ben ik gaan leren om ook naar haar te luisteren. Niet gehinderd door tweeduizend jaar theologiegeschiedenis sprak ze onbekommerd en onbeschroomd over haar ideeën rond God, hemel en Bijbel. Soms te gek voor woorden, soms getuigend van een dieper inzicht dat niet van mij afkomstig was.

Op verzoek van uitgeverij Berne hebben wij onze gesprekken gebundeld, althans een gedeelte ervan, en sterk aangepast natuurlijk. Geen sterveling kan onze onsamenhangende associaties volgen. We hebben onze gesprekken gebundeld om aan jongeren en ouders te laten zien hoe moeilijk het is te spreken over de goddelijke zaken, maar hoe waardevol het tegelijkertijd kan zijn. Niet bang zijn voor de moeilijke vragen. Niet bang zijn voor de twijfel. Niet bang om God te verliezen. Durf te leven. Durf te geloven. Durf te twijfelen. Durf met elkaar te spreken over God.

Dochter. Jezus, wat een verhaal. Eigenlijk sla ik inleidingen van boeken altijd over. O, zijn die voor de bezorgde ouders van mijn leeftijdsgenoten? O, dan is het goed. En nu moet ik zeker? Euh, nou ik vind dat je het allemaal heel mooi zegt en zo. Dus, lieve mensen, gewoon wat die man hierboven vertelt. Daar kom ik niet mee weg zeker? Nee, dacht ik al. Okee, ik doe mijn best. Maar in de rest van het boek laat je me wel vaker aan het woord komen, hè! Je gaat niet de hele tijd van die colleges lopen geven, dat doe je maar met je studenten op de universiteit. Kort en krachtig graag, geen lange verhalen. Ik heb ook nog andere dingen te doen: huiswerk maken, piano spelen, netflix kijken en met vrienden afspreken. Oh... we delen de tekst op, met dochter en vader erbij. Goed idee! Dan word ik tenminste niet verantwoordelijk gehouden voor jouw ideeën. Maar ik hou wel van je, hoor!

Okay hier gaan we dan. Het is best handig hoor, zo’n vader die theoloog is. Hij weet nogal veel. Dus als ik een vraag heb, maakt niet uit welke, kan ik hem altijd stellen en krijg ik nog een redelijk antwoord terug ook! Ik leer door zijn mening mijn eigen mening te vormen en door zijn kennis mijn eigen kennis. Ik weet nog toen ik klein was gingen we altijd op vakantie naar Frankrijk. Daar gingen we altijd ‘kerkjeskijken’ waarbij ik met papa door de kerk liep en hij mij vertelde welke heiligen afgebeeld waren, waar je aan kon zien door de attributen welke heilige het was en het verhaal van die heilige. Ook de verhalen van Jezus waren vaak afgebeeld en die vertelde hij mij ook. Hierbij kwamen vaak vragen die hij altijd zo goed mogelijk probeerde te beantwoorden.

Uiteindelijk hadden we dit zo vaak gedaan dat we het konden omdraaien. Papa en ik liepen een kerk in, hij wees mij een beeld aan en ik moest maar uitleggen wie het was of wat het verhaal van die heilige was. Nu, als ik met mijn vriendinnen in een stad ben en we zien een kerk gaan we altijd even kijken. Vaak vragen ze aan mij of ik iets erover kan vertellen en dan komen alle verhalen van papa weer naar boven. Ik loop dan een rondje langs de zijkanten en leg ze uit welke heilige het is of waarom hij zo is afgebeeld. Maar dan wel de korte versie, als je papa liet uitleggen was je wel even bezig. Leuk hoor, maar het moet wel interessant blijven. Grapje papa!

Maar goed, zo had ik een keer dat mijn vriendinnen en ik bij een schilderij stonden van ‘de Verloren Zoon’ en ik net er zo mijn zegje erbij had gedaan. Kwam er zo’n gids naar ons toe en ging ons vervolgens de lange versie vertellen over precies hetzelfde schilderij (over mansplaining gesproken!) . Ik had het net uit lopen leggen! Mijn vriendinnen keken naar me met een glimlach omdat ze de verbazing en afgrijzing van mijn gezicht duidelijk af konden lezen. Hij maakte namelijk nogal wat fouten. Geeft niet, niet iedereen heeft een theoloog als vader. Vervolgens vroeg hij ons nog of wij vragen hadden. Oh oh dachten mijn vriendinnen, daar gaat ze. En inderdaad kwam ik met de vraag : ‘Wat vindt u eigenlijk van de zoon die altijd is gebleven? Die niets fout had gedaan?’ De gids begon iets te mompelen over dat het oneerlijk was maar ja, dat hadden we zelf wel kunnen verzinnen.