Inhoud

Geborgen en vrij

Walk your talk

Overgave

Glimlachen

Goed en kwaad

Schaduwkanten

Vertrouwen

Het visioen van vrede

Ruimhartige liefde

Buitengebied

Ontzag

De valkuil van verwachtingen

Moeder van velen

Wakker zijn

Het enig nodige

Gelijk een hinde die naar waterbeken smacht,

zo smacht mijn ziel naar U, o God.

Psalm 42

Lekenpraat

Over verkwikkende teksten uit de Bijbel

Annemiek Schrijver

& Hein Stufkens

Berne Media

© 2020 Annemiek Schrijver en Hein Stufkens

© 2020 Berne Media | uitgeverij abdij van berne

www.bernemedia.com

Vormgeving omslag en binnenwerk: Ronald Smaal, Reis met goudvis

Redactie: Frieda Pruim

De citaten uit de Bijbel in dit boek zijn grotendeels overgenomen uit de de NBG-vertaling uit 1951.

Alle rechten voorbehouden. Niets uit deze uitgave mag worden verveelvoudigd en/of openbaar gemaakt door middel van druk, fotokopie, microfilm of op welke andere wijze ook, zonder voorafgaande toestemming van de uitgever.

ISBN 978 90 8972 376 5

NUR 728

Niet ‘God’ is een mythe. Maar de mythe is de openbaring van goddelijk leven in de mens; zij is niet door ons verzonnen, maar ze spreekt tot ons als ‘een woord van God’.

Carl Gustav Jung

De mens heeft altijd een geloof gecreëerd om zijn verwondering voor en zijn besef van de onzegbare zin van het leven in stand te houden.

Karen Armstrong

Het besef dat er dingen bestaan die voor ons niet te doorgronden zijn, dat de hoogste rede en de zuiverste schoonheid zich manifesteren op een manier die hen voor ons verstand maar in zeer beperkte mate toegankelijk maakt – dat besef en dat gevoel zijn het wezen van de ware religiositeit. In deze zin, en in geen andere, behoor ik tot de diep religieuze mensen.

Albert Einstein

Geborgen en vrij

De Here is mijn hoog vertrek.

(Psalmen 18; 46; 59; 62; 94; 144)

Lieve Hein,

Het is inmiddels even geleden dat jij en ik elkaar brieven schreven over onze christelijke wortels (Ik geloof het wel, Ten Have, 2010) en onze boeddhistische belangstelling (Verlicht en verlost, Ten Have, 2012). Bij mij begint het nu opnieuw te kriebelen. Vandaar dat ik je weer schrijf. Ik wil namelijk voor mezelf iets onderzoeken en deze kwestie ook graag aan jou voorleggen. Zou je daarvoor voelen?

Het zit zo: ik lees graag rouwadvertenties. Misschien een beetje merkwaardig. Ik houd ook van kerkhoven, hoewel om een andere reden. Daar is het vaak fijn stil en in sommige gevallen ook erg mooi. Maar die rouwannonces trekken me vanwege de bijgevoegde bijbelteksten. Ze maken me allereerst nieuwsgierig naar de overledene. Heeft hij of zij de tale Kanaäns van jongs af aan meegekregen? Zijn deze tot in de dood gekoesterde woorden, in de loop van het leven van kleur veranderd, verdiept, beter begrepen? Daarbij komt dat ik me tot mijn verrassing vaak helemaal vinden kan in die bijbelcitaten. Sterker nog, ik zou veel teksten zelf ook wel voor mijn toekomstige rouwkaart willen gebruiken.

Ik zal je een voorbeeld geven. In de top-8 van bijbelteksten in rouwadvertenties vinden we Deuteronomium 33 vers 27: ‘De eeuwige God is u een woning en onder u zijn eeuwige armen.’ Dat kan ik volmondig beamen. Maar tussen de God van mijn jeugd en die van nu zit een hele wereld. Ik bedoel met dat drieletterwoord iets heel anders dan toen. Of niet?

Toen ik me jarenlang intensief bezighield met het boeddhisme, viel me op dat sangha-genoten (soort broeders en zusters, maar dan niet gereformeerd maar boeddhistisch) smalend deden over die God van de Bijbel. Terwijl ik op mijn kussen die Schepper van hemel en aarde juist steeds dichterbij aan het mediteren was. Was ik God op mijn volstrekt eigen houtje aan het hineininterpretieren? Of liet ik nieuw licht schijnen op oude godsbeelden, zodat ook mij langzamerhand een inzicht daagde dat ontelbaar veel anderen allang hadden opgedaan?

Met andere woorden: lees ik, nu ik de jaren des onderscheids heb bereikt, die teksten eindelijk zoals ze bedoeld zijn? Van jou zou ik graag weten hoe jij hierover denkt. Jij als katholieke jongen hebt de Bijbel waarschijnlijk vroeger al minder letterlijk genomen dan ik. Misschien zag jij het ruime wonder achter de woorden al van huis uit.

Terwijl ik je dit schrijf, komt er een berichtje langs van de katholieke theoloog Marcel Poorthuis. Hij schrijft op zijn Facebookpagina: ‘Jezus was met zijn vrienden bijeen, de avond voor zijn lijden. Hij nam de beker en sprak: “Dit is mijn bloed....” Toen klonk er een stem die zei: “Sorry Jezus, maar daar kunnen wij remonstranten vandaag de dag echt niks mee!”’ Haha, dat bedoelde ik dus toen ik het over mijn boeddhistische broeders had. Kunnen we er niks meer mee of lezen we te armoeiig?

Waar zit de schat achter de woorden? Leggen wij die er zelf in of ligt die weelde al eeuwenlang te wachten op onthulling? Ik zou je graag wat teksten voorleggen, ze samen met je proeven, heroverwegen en koesteren. In mijn geval gebruik ik de bijbelvertaling waarmee ik ben opge- en vergroeid, de NBG uit 1951.

Graag begin ik met deze bijbelse zin: ‘De Here is mijn hoog vertrek.’

De jonge joodse mystica Etty Hillesum zat op haar rugzak in een overvolle trein naar Auschwitz. Ze sloeg haar bijbeltje open en vond deze tekst. Het kan psalm 18, 46, 59, 62, 94 of 144 geweest zijn. En ook buiten de Psalmen komt het begrip ‘hoog vertrek’ voor. Etty schreef het citaat op een ansichtkaart en gooide deze uit de trein. De Here is mijn hoog vertrek. Wat een intrigerende zin, zeker voor een jonge vrouw die uit een geseculariseerd Joods gezin kwam en nooit behoefte had gehad aan synagoge of kerk. Maar Etty noteerde eenvoudig de eerste zin die ze las toen ze haar bijbeltje opensloeg. Daaruit spreekt natuurlijk al haar grote vertrouwen. Alleen al om die reden omarm ik deze psalmzin. En wie die Here is, ik denk dat als jij deze briefwisseling met mij wilt aangaan, we nog vaak voor die vraag gesteld zullen worden. In dit geval is het antwoord kennelijk dat de Here mijn hoog vertrek is.

Wat is het toch een intieme mededeling. ‘Mijn hoog vertrek’, in die drie woorden alleen al huist zoveel moois. ‘Mijn’ klinkt intiem en nabij. En de combinatie ‘hoog’ en ‘vertrek’ doen een wonderbaarlijke tango tussen geborgenheid en vrijheid vermoeden. Als ik ergens naar snak, dan is het wel naar die twee-eenheid: geborgenheid en vrijheid, ja, dat is mijn Here. Ik heb nog geen idee wat dat moge betekenen, maar Hein, mag ik deze dans van jou?

Annemiek

*

Ja, Annemiek, it takes two to tango. En in de hoop dat het voorlopig niet voor je rouwkaart is, vergezel ik je graag op je zoektocht: een ontdekkingsreis naar nieuw licht op oude bijbelteksten die in jou al vanaf je vroege jeugd leven.

Ik doe dat niet alleen voor jou, maar ook voor mijzelf. Want ook mij is de Bijbel al vanaf mijn kinderjaren bekend. En ik herken het verschijnsel dat een aantal van die woorden en zinnen een leven lang in je rondzingen en steeds weer van kleur veranderen. Alleen al, zoals je schrijft, dat woord ‘Here’. In mijn katholieke versie natuurlijk gewoon ‘Heer’.

En nu val je dus maar meteen met de deur in huis met die zin die Etty Hillesum toeviel toen ze, onder de meest wanhopige omstandigheden, haar Bijbel opensloeg: ‘De Here is mijn hoog vertrek.’

Hoewel ze juist vertrokken was voor haar laatste reis, heeft ‘vertrek’ hier natuurlijk niets met een beweging ergens vandaan te maken. ‘Vertrek’ betekent hier een omsloten ruimte, zoals je in een gebouw verschillende vertrekken kunt hebben. En ‘hoog’ betekent in deze context: op een hoge plaats gelegen.

Dat blijkt ook uit veel andere vertalingen van het Hebreeuwse woord misgab. Daar wordt dat woord niet vertaald als ‘hoog vertrek’, maar als ‘burcht’ of ‘vesting’: een versterkte plaats bovenop een berg, een veilig toevluchtsoord.

In zijn bewerking van psalm 46 schreef Maarten Luther: Ein feste Burg ist unser Gott.

Ik heb daar wel een beeld bij, want enkele jaren geleden beklom ik met mijn zoon Job de berg naar de Wartburg, het indrukwekkende kasteel waar Luther toevlucht vond toen de kerk hem op de brandstapel wilde zetten, en waar hij zijn tijd nuttig doorbracht door en passant een Duitse vertaling van de Bijbel te maken. Ik verzeker je dat dat zweten was – dat klimmen bedoel ik. Dat vertalen trouwens ook, want Luther werd daarbij behoorlijk afgeleid door de duivel, zelfs zodanig dat hij toen hij het beu was zijn inktpot naar diens gehoornde kop smeet. Een inktvlek op de muur van Luthers werkkamer is daar de stille getuige van.

Maar laat ik bij de les blijven. Zo gezien betekent ‘de Here is mijn hoog vertrek’ dus: de Heer is mijn veilige toevluchtsoord. Misschien ken je wel dat ontroerende lied van de broeders en zusters van Taizé: Bei Gott bin Ich geborgen.

Waar vind ik toevlucht?

Dat is natuurlijk niet alleen een vraag voor christenen. Ieder stelt zich in zijn of haar leven regelmatig die vraag, geconfronteerd met angst en eenzaamheid, en verbijsterd door de onbegrijpelijke, onverteerbare en soms gruwelijke gebeurtenissen die zich in ons aller leven en in de wereld om ons heen voordoen. Ik heb jou die vraag ‘waar vind jij toevlucht?’ ook ontelbare keren horen stellen aan de gasten die je ontvangt in je interviewprogramma’s voor de televisie en de radio. En de antwoorden die je krijgt zijn heel persoonlijk, maar altijd wel gekoppeld aan de weg die iemand in zijn of haar leven met religie gaat. Want alle religies wijzen ons de weg naar een plek van toevlucht waar we ons eigen getob kunnen overstijgen, waar we bevrijd kunnen worden van de pijn uit ons verleden en van onze angsten voor de toekomst.

Christenen en joden zoeken hun toevlucht ‘onder de schaduw van Gods vleugels’, moslims zoeken toevlucht bij de barmhartige Allah, boeddhisten nemen hun toevlucht tot de Boeddha, de dharma (de leer van de Boeddha) en de sangha (de gemeenschap), hindoes tot Krishna en de wijsheid van de Gita.

En dan zijn er natuurlijk ook nog hele volksstammen die hun toevlucht zoeken bij hun bankrekening, bij hun onwrikbare overtuiging, of bij alcohol, seks of keihard werken. En omdat niets menselijks mij vreemd is, moet ik toegeven dat ik ook enkele van die laatste verleidingen ken, al heb ik intussen wel door dat die maar heel tijdelijk soelaas bieden en uiteindelijk tot nog meer ellende leiden. ‘Neem niet de brede, maar de smalle weg’, zeiden ze vroeger al tegen je op de zondagsschool. En daar hadden ze gelijk in, maar misschien mogen we onszelf toestaan van vele wegen te proeven, om dan, oud en wijs geworden, in te zien dat ook de omweg een deel was van de weg.

Intussen weet ik niet zo goed wat ik met dat woord ‘Here’ aan moet. Ik ben al lang het beeld kwijt van God als een man die ergens ‘vanuit den hoge’ de mensheid bestiert en ons lot bepaalt, ons opzadelt met allerlei ge- en verboden en ons na onze dood straft of beloont.

Maar ik kan soms wel toevlucht vinden in een ruimte in mezelf, voorbij mijn ego met al zijn getob. In die ruimte ben ik in wezen onkwetsbaar en tijdloos. Daar val ik samen met alles en allen. Daar besef ik dat niet ík adem, maar dat de grote adem van het heelal – als je wilt ‘Gods adem’ – ademt in mij. Ik zou het niet een vaste burcht willen noemen. Het is eerder de ruimte van ‘de palm van Gods hand’ waarin ik dan mag rusten. Waarin ik tegelijk geborgen ben en vrij.

Ook het beeld van een hooggelegen plaats kan mij soms wel bevrijden van mijn gevangenschap in alle zorgen en voorkeuren en angsten van mijn ego. Ik moet dan denken aan Carl Gustav Jung, die als Zwitser zeer vertrouwd was met berglandschappen. Hij zei: als het onweert en je bent in het dal, dan krijg je de volle laag. Maar wat je moet doen is bovenop een berg gaan zitten, waar de zon schijnt, en dan naar beneden kijken en constateren dat het onweert in het dal!

Ik vind dat een treffend beeld voor waar het bij meditatie om gaat: zoek die plek waar je nergens mee geïdentificeerd bent, waar je alleen maar ‘getuige’ bent – ook van je eigen leven, waar je geborgen bent én vrij.

Onlangs schreef ik een nieuwe tekst bij lied 23a uit het Liedboek voor de kerken, een lied dat psalm 23 als inspiratiebron heeft. In die psalm is de Heer geen ‘hoog vertrek’, maar een goede herder. De liedregel: ‘want mijn herder is de Heer, nooit zal er mij iets ontbreken’, is mij sinds mijn jeugdjaren op de school van de paters bijgebleven. In dit gedicht heb ik ook ‘de Heer’ maar weggelaten. Hij of zij heet nu: ‘Die Leeft’. Maar de beeldspraak van een kinderlijk vertrouwen in Iemand die er voor je is en een plek waar je welkom en veilig bent, die vormt toch een blijvende troost.

Ik vermoed dat je dat herkent.

Ik weet ik word geleid

Ik weet ik word geleid. Die Leeft behoedt mij,

voorziet mij dag na dag.

Hij brengt mij als een herder naar de weide,

als ik naar voeding smacht.

Bij dorst is hij mijn bron, mijn ziel tot zegen.

Hij is mijn licht bij nacht.

Wanneer ik ben verdwaald wijst hij mij wegen

naar waar hij op mij wacht.

Nooit wandel ik alleen. Die Leeft is naast mij,

zelfs als ik hem niet zie.

Hij is de stem die uit de diepte opklinkt

als mij de moed ontzinkt.

En is mijn geest verward, mijn hart gebroken,

dan nog omringt hij mij.

Wanneer ik klop doet hij met liefde open,

altijd staat hij mij bij.

Zo welkom heet hij mij. Die Leeft bereidt mij

een feestmaal in zijn huis.

Hij wast het stof van mijn vermoeide voeten,

op adem kom ik, thuis.

Ik eet het brood door hem aan mij gegeven,

ik drink zijn liefde in

en word vervuld van hem die mij doet leven,

mijn einde, mijn begin.

Hein

Walk your talk

Wat noemt gij Mij, Here, en doet niet wat ik zeg?

(Lucas 6:46)

Fijn dat je de handschoen oppakt, Hein. En wat een heerlijke toegift, jouw psalm 23. Dat rusten in de palm van Gods hand spreekt me erg aan. Daar vinden we weer die wonderlijke combinatie van geborgenheid en vrijheid.

Over jouw katholieke Heer en mijn protestantse Here hebben we het laatste woord nog niet gezegd, schat ik in. Neem deze nou: ‘Wat noemt gij Mij Here, Here, en doet niet wat Ik zeg?’ Ik wil mezelf absoluut niet met Etty Hillesum vergelijken, maar net als zij sloeg ook ik de Bijbel ooit zomaar ergens open. Toen viel deze tekst me in de schoot. Ik moet ongeveer zeven jaar geweest zijn, want kennelijk kon ik min of meer lezen. Mijn grootmoeder vroeg me voor haar een boekenlegger met bijbeltekst te knutselen en ik ging onmiddellijk aan de slag. De eerste zin die ik tegenkwam leek me op het beeldschone lijf van de kleurrijke en avontuurlijke moeder van mijn moeder geschreven. Groot was de hilariteit toen ze met mijn knutselwerkje in haar hand aan het volwassen gezelschap vroeg: ‘Wat zou het kind hiermee bedoelen?’ Met haar kenmerkend diepe timbre.

Ja, wat bedoelde ik ermee? Ik was te jong om de humor van het geval in te zien, maar onbewust had ik een voor mij belangrijke daad gesteld. Mijn grootmoeder was in ongeveer alle opzichten een rebel die met en zonder kleinkinderen bijzonder graag door de mazen van de wet glipte. Onder haar leiding slopen we illegaal naar het torenkamertje van de baas van dit land. We kwamen per ongeluk terecht in wilde politieke demonstraties terwijl zij geruststellend speelde dat het een vrolijk groepje toeristen betrof. De koddebeier van Scheveningen heeft bijkans een hartverzakking aan haar overgehouden, zo vaak bevonden we ons in verboden broedgebied in de duinen. We sliepen op de Dam, verdwaalden hopeloos terwijl we in de kerk hadden moeten zitten en, nou komt het: oma hield weleens haar ogen open tijdens het tafelgebed! Toen ik een keer vroeg waarom ze dat deed, sprak zij: ‘God let niet meer zo op oma’s.’ Tegenwoordig is dit een troostvolle gedachte voor me, maar indertijd vond ik het een hoogst verontrustende uitspraak. Op de een of andere manier wilde ik mijn oma behoeden voor Gods toorn. Ik was een zorgelijk kind dat voortdurend in de weer was iedereen bij de les en naar de kerk te krijgen. Mijn ouders noemden mij een vroom grietje. Toen ik als zestienjarige op zaterdagavond liever in mijn eentje naar een orgelconcert ging dan naar de disco, lachten ze in hun vuistje.

Nu betreur ik die overijverige kinderbezorgdheid die zich helaas ook tijdens mijn adolescentie nog wat heeft voortgezet. Op het conservatorium las ik een leraar de les, een man die achteraf gezien een van de meest wijze mensen geweest moet zijn die ik tot dan toe had ontmoet. Had ik me maar meer voor hem opengesteld en me aan zijn inzichten gelaafd. Was ik maar onbekommerder geweest in het gezelschap van mijn grootmoeder, hoewel enige oplettendheid niet geheel onverstandig was. Door de jaren ging ik steeds meer op haar lijken. Zij had dat allemaal allang door. ‘Jij bent al net zo’n dwaallicht als ik’, zei ze toen ik nog heel jong was. Wat had ik wel niet van haar op kunnen steken.

Was jij ook zo’n beducht en vroom kind, Hein? Het zou me niet verbazen. Ik kan dat huiverige wezentje nog wel ergens in mezelf waarnemen, maar het ketende kind dat zich tegelijk geborgen en vrij voelt heeft zich ten langen leste ook ontpopt. Wonderlijke weg gaat de mens. Ik kan me bijna niet voorstellen dat mijn levenspadje wat dit betreft uniek is.

Terug naar de boekenlegger: ‘Wat noemt gij Mij Here, Here en doet niet wat Ik zeg?’ Groot was mijn verbazing toen ik erachter kwam dat het hier niet om een oudtestamentische uitspraak van de wrekende Jahweh gaat, maar om een zin uit de mond van Jezus. Opgetekend in Lucas 6 vers 46. Wat bedoelde Jezus hier? En wie was de Here in zijn ogen? Een Persoon, of de ruimere adem van Die Leeft? Of bedoelde hij zichzelf? Jezus was in ieder geval niet van de vrome praatjes. Dat blijkt hier maar weer. In vers 47 zegt hij eigenlijk: Walk your talk. ‘Een ieder, die tot Mij komt en mijn woorden hoort en ze doet, Ik zal u tonen aan wie hij gelijk is.’ Aan een wijs mens, blijkt in de verzen verderop.

Maar geen loze vleierijen graag. Eigenlijk was Jezus best streng. Ik bedoel, God let misschien niet meer zo op oma’s, maar Jezus lijkt dat hier wel te doen. Een behoorlijke opluchting, want soms vrees ik dat ik zelf ook nogal strikt kan zijn. Het kleine politieagentje dat haar oma in de kieren hield is nog niet helemaal uit mij verdwenen. Ik ben niet trots op dat geüniformeerde wezentje. Het is een driftig elementje in me dat ongeduldig kan worden als het schepsels ontmoet die er een heel andere moraal op nahouden dan zijzelf. Ik heb je al eens over haar verteld. Laat ik haar voor het gemak maar even mij noemen. Als men bijvoorbeeld dieren behandelt als gebruiksvoorwerpen en daar ook nog eens achteloos en arrogant mee omspringt, wordt het rood voor mijn ogen. Dan zou ik net als Jezus hun tafels willen omsmijten en driftig willen schreeuwen: ‘Waarom doen jullie niet wat ik zeg!’ Ik bid om gelijkmoedigheid en verlang ernaar liefde te kunnen blijven voelen voor dierendoders en kindermishandelaars.

Hein, als wij naar Zijn evenbeeld geschapen zijn, is die driftkikker in mij dan een frutje Jahweh, die HEERE HEERE die in het Oude Testament zo jaloers en boos was en daar bijbelboeken lang prat op ging? Of sla ik nu op hol?

Annemiek

*

Ja, wat kan een mens in zijn jonge jaren toch fanatiek zijn! Jij probeerde je oma te redden door haar tot de christelijke orde te roepen met die boekenlegger. Ik meende zelfs de hele stad te moeten redden toen ik als door en door rooms jongetje van een jaar of zestien een ingezonden brief naar de katholieke Utrechtse krant stuurde. Daarin sprak ik mijn ergernis uit over het uiterlijk vertoon aan mooie kleding en deftige kapsels van de gelovigen tijdens de zondagse mis, terwijl je toch naar het godshuis gaat om al het aardse achter je te laten en je hart te verheffen naar de Allerhoogste. En die brief plaatsten ze ook nog, in plaats van me terug te schrijven dat ik misschien eens lid moest worden van een voetbalclub of verliefd op het mooiste meisje uit mijn klas.

Waar dat fanatisme toe kan leiden laat de geschiedenis helaas al vele eeuwen zien, tot op de dag van vandaag. Doen wat je denkt dat de Heer wil, dat is bepaald niet altijd een garantie voor een vloed van werken van barmhartigheid.

‘God wil het’, riep in het jaar 1209 een bisschop die het leger aanvoerde dat vervolgens ongeveer 20.000 inwoners van de Franse stad Béziers om het leven bracht omdat daar katharen woonden. En denk ook eens aan de eeuwenlange terreur van de kerkelijke inquisitie, die model stond voor de inquisitie waarmee tot in onze tijd totalitaire systemen aan dissidenten hun gelijk proberen op te leggen.

Ook de Nederlandse geschiedenis is doordrenkt met in naam van de Heer vergoten bloed. En al nemen we dan de wapens niet meer tegen elkaar op, we blijven elkaar graag de les lezen. Nederlanders zijn wereldwijd berucht om hun opgeheven vingertje als ze vinden dat de ander iets verkeerd doet.

Dat ‘frutje’ boze, jaloerse en wrekende Jahweh waar jij over schrijft, dat botst frontaal met de Universele Verklaring van de Rechten van de Mens uit 1948, die zegt dat we allemaal recht op leven hebben en op vrijheid en op denken en geloven wat we willen. En met de vier vrijheden die in 1941 al door president Roosevelt werden geformuleerd: vrijheid van meningsuiting, godsdienstvrijheid, vrijwaring van gebrek en vrijwaring van angst.

Voor Jahweh mag je natuurlijk ook Allah invullen, of welke andere hogere instantie of ideologie dan ook, in naam waarvan we de ander de les lezen, de mond snoeren, in concentratiekampen laten creperen of gewoon direct een kopje kleiner maken.

Nu is er volgens mij niks mis met een bezielde inzet om deze wereld tot een betere plaats te maken. Ook niet met heilige verontwaardiging of woede over zoveel ten hemel schreiend onrecht dat voortdurend geschiedt: aan mensen (zeker ook aan kinderen), aan wilde en tamme dieren, aan heel de natuur.

Maar het gaat erom dat we de duivel niet met de duivel kunnen uitdrijven, en dat je voor je het weet het kwaad bent geworden dat je bestrijdt. Wat dan wél te doen met dat verlangen naar een betere wereld?