© 2019: Werner van der Wolf

Vormgeving: Marlot van den Hoek

www.studio-hoeked-destudio.nl

Tekstcorrectie: Tekstenredigeren.nl

ISBN: 978-90-9032879-9

Alle rechten voorbehouden. Niets uit deze uitgave mag worden verveelvoudigd, opgeslagen in een geautomatiseerd gegevensbestand, op openbaar gemaakt, in enige vorm of op enige wijze, hetzij elektronisch, mechanisch, door fotokopieën, opnamen, of enige andere manier, zonder voorafgaande schriftelijke toestemming van de uitgever.

Voorwoord

Ons besluit stond vast! We gingen naar Ethiopië na het debacle in Oeganda.
Wanneer dat werd, was al snel duidelijk. Aangezien ik het werk van de tropenarts die daar verbleef over zou nemen, zouden we aan het einde van zijn
periode komen, in september. Hij mailde ons een A4’tje met het stappenplan hoe een Ethiopisch werkvisum/doktersregistratie te verkrijgen. Dat was een stuk gemakkelijker dan het geneuzel van de grote ontwikkelingshulporganisatie waarmee we in eerste instantie naar Oeganda gingen. Die wisten ons ter plekke nog niet te vertellen hoe ik aan mijn doktersregistratie moest komen; en nu kreeg ik gewoon een A4’tje.

Eerst mochten we naar Groningen, naar de DUO-groep, voorheen IB-groep. Daar zette een lieve jonge vrouw een paar stempels van het ministerie van onderwijs op mijn diploma en cijferlijsten. Zij vroeg of ik ook een apostilleverklaring moest hebben. Ik had geen idee. Het stond niet op de lijst. Ze legde uit dat een aantal landen aangesloten waren bij het apostilleverdrag zodat naast de ministeriestempels nog een aparte stempel nodig was. Ethiopië en Oeganda deden daar niet aan mee, maar ik was ook van plan om een aantal landen, die wel apostilleverklaringen eisten, aan te doen. Dus ik ging in Groningen meteen door naar de rechtbank, waar ze apostillestempels op mijn diploma en cijferlijsten zetten. Dat was stap één.

De volgende stap was het ministerie van Buitenlandse Zaken. Ik had mijn diploma en cijferlijsten in het Engels laten vertalen door een erkend vertaler. De later opgevraagde universiteitsvertalingen waren niet officieel genoeg en aangezien op mijn diploma alleen Latijnse en Nederlandse woorden stonden, was een vertaling nodig.

Met alle officiële documenten met de stempels uit Groningen en de Engelse erkende vertaling stond ik op een druilerige, winderige aprildag op Den Haag Centraal. We liepen de korte afstand naar het ministerie van Buitenlandse Zaken. Het was bijzonder om te staan op een plek die ik normaal alleen op het nieuws zag. Het was rond 11 uur ’s ochtends en we gingen het betonnen bolwerk binnen. We moesten volgens een wegbewijzering op de eerste verdieping zijn. Eerst een nummertje trekken, wachten en het elektronische weergavebalkje boven de loketten in de gaten houden.

Een keurige vrouwelijke ambtenaar stond ons te woord. Ze kon wel de Nederlandse versies voorzien van een stempel van het ministerie, maar de Engelse vertalingen moesten eerst bestempeld woorden door het ministerie van Justitie. Ze was blij dat we al in Groningen waren geweest, want er waren zoveel mensen die ze hier moest teleurstellen. We wachtten op de Nederlandse documenten, namen een machinekoffietje en observeerden de mensen. Waarvoor waren al die mensen hier? Er liepen een paar ministers voorbij. Op het moment dat ik mijn plastic bekertje wilde weggooien, stond ons nummertje op het elektronische schermpje boven het loket, naast waar we eerder werden geholpen. Twee stempels. De eerste vertelde dat het ministerie van Onderwijs mijn diploma echt vond en de tweede dat het ministerie van Buitenlandse Zaken het stempel van onderwijs echt vond.

Naar beneden. Naar buiten, rechtsaf. We vroegen de weg. Ook op het paleis/ministerie van Justitie waren wij nog nooit geweest. Wat een mooi gebouw. De bewakers waren ook aardig. Het kon dus wel! In dit gebouw bleek dat de beëdigd vertaler was geregistreerd en we kregen de stempels. Ondertussen was het ministerie van Buitenlandse Zaken dicht, dus mochten we nog een keertje naar Den Haag. Een maandje later rondden wij die stap ook af. Nu mochten we nog naar Brussel, naar de ambassade van Ethiopië. We huurden een auto en raceten naar Brussel. De ambassade zat in een prachtig gebouw. De entree was ook nog in orde. Ik werd geroepen en legde uit wat ik wilde. Dat kon geregeld worden. De man in pak tegenover mij zei het bedrag en dat ik alleen in contanten kon betalen. Het bedrag, dat was bekend, veel te hoog!, maar dat ik hier niet kon pinnen, dat vond ik armoede. De organisatie was werkelijk Afrikaans. Het leek wel een rommelmarkt daarbinnen. Ordners overal! Stapels papier overal!

We gingen weer naar buiten. Daar vond ik een bank en pinde het geld met al de bankpasjes die ik bij mij had en ik liep terug. Ik kreeg de stempels en was ik 400 euro lichter. In totaal kostte dit administratieve geintje mij minstens 800 euro, maar je moet er wat voor over hebben om ontwikkelingshulp te doen!

We reden terug. Het was prachtig weer en over zes weken zouden we naar Ethiopië vliegen!

Abibas in Addis Abeba

Koud! Regen! Dat hadden we niet verwacht toen we op 31 augustus 2016 uit de Nederlandse zomer in het vliegtuig stapten. Bij Ethiopië dacht ik in eerste instantie aan droge woestenijen, maar wat zoekwerk op het internet leerde mij al snel dat die voorstelling totaal niet klopte. Via Google-maps zocht ik mijn werkplek. Ik zag een groot groen bos beginnen waar het ziekenhuis eindigde. Het is lastig om het Ethiopische klimaat en de hoogte van het land voor te stellen als je normaal gesproken onder zeeniveau leeft.

Toen we aankwamen, was er dus niet de bekende warme zwoele tropische omarming van de nacht. Vanuit het vliegtuig kwamen wij in de ‘aankomsthal’. Nergens bordjes, dus we volgden de meute en als daar ook nog een paar blanken en Aziaten in mee deinden dan kwam het vast goed. We gingen een paar trappen af en kwamen in een ruimte met een hoog plafond. Het deed mij denken aan een sporthal met een marmeren vloer met een splitsing van mensen. Moesten we links of rechts? Geen borden. Rechts stonden erg veel mensen, het merendeel Ethiopisch ogend. Links een kleine rij met mensen die voornamelijk niet Ethiopisch over kwamen. Links duurde het ongeveer 45 minuten voordat de 12 mensen voor ons naar een van de twee loketten mochten. Het was toen we aankwamen ongeveer 1 uur ‘s nachts. Toen wij naar voren mochten, vulden wij wat gegevens in op een papiertje, inclusief een verzonnen telefoonnummer van een contactpersoon en zijn adres. Dat moest wel, want op mijn: “Die heb ik niet”, kwam een reactie die eigenlijk overkwam als: “Nee hè, weer zo eentje die maar wat aan het doen is. Moet ik zelf navragen wat het adres is van dat hotel.” Maar dat hoefde dus niet. Toen pakte de jonge man in een warme trui alles, ook onze paspoorten en legde dat in een kamer achter hem. Wij konden niet zien waar. Mijn eerste reactie was: “Wat doet u nu?” Maar ik zei het niet. Ik was moe en positief gespannen. Een nieuw land, een nieuwe taal, een nieuwe uitdaging. Dus wij zeiden niets, maar keken hem vragend aan. Het enige wat hij deed, was naar links wijzen. We pakten onze rugzakken weer op en met mijn gitaar in de hand liepen we om de loketten heen en kwamen achter de jongeman uit Canada, die eerder voor ons stond. Weer wachten voor een andere vissenkom. Hij gaf geld door het gat in de vissenkom. Ah, hier betaal je voor je visum, dacht ik. En dat bleek te kloppen. Toen hij klaar was en wij elkaar nogmaals succes wensten, mochten wij door het glas kijken en de nodige dollars betalen. We hadden zicht op de meest prachtige administratie ooit. Het was nog erger dan in Brussel op de ambassade.

We namen beiden een toeristenvisum. Wij speelden op safe. Onze voorganger had een businessvisum genomen. Dat was één maand geldig en moest elke maand door iemand worden verlengd. Maar opeens besloot de Ethiopische regering dat het niet nog een keer kon en toen moest hij pardoes het land uit. Daar hadden wij geen zin in, dus namen wij een toeristenvisum dat drie maanden zekerheid betekende. Wel zouden we een doktersregistratie regelen. Met de paspoorten op zak gingen wij hierna op zoek naar de plek waar de bagage mogelijk kon zijn. Ongeveer 20 minuten later waren we buiten in de shuttlebus van het hotel waar we de eerste dagen zouden verblijven.

Wat wij van Addis hadden gelezen? Niets. Wat wij verwachtten? Een stad zoals zoveel steden in Afrika. Dat betekende in onze ogen een zooitje ongeregeld. Slecht asfalt, geen verkeersborden, gammele busjes, roet in je neus dat na een douche en regelmatig snuiten nog steeds uit je oren kwam en geen stoepen of fietspaden. Kortom, geen organisatie in optima forma, dat was ons referentiekader. Maar Addis ontpopte zich voor ons als een levendige stad waar dingen wel degelijk geregeld waren. De wegen waren breed opgezet en werden onderhouden, er waren vrijwel overal stoepen en verkeersborden. Natuurlijk reed er genoeg metaal op banden rond dat zeker een apk-keuring nodig had en was de rijstijl nog erger dan die in Zuid-Europa, maar Addis ademde ambitie.

Zo ook onze chauffeur. Hij heette Ermias en werd ons aangeraden door mijn voorganger. De kans was groot dat een Nederlandse zakenman of dokter deze jonge Ethiopiër kende. Hij reed ze namelijk allemaal. Wij moesten mijn doktersregistratie regelen en het enige wat ik te horen kreeg, was: “Ermias regelt het voor je.” Daar vertrouwden wij op. Ermias was klein van stuk, maar vriendelijk en hij reed in een mooie Toyota. Hij had net een zoontje gekregen en daar liet hij enthousiast foto’s van zien op zijn telefoon.

We reden Addis in. Eerst moesten we naar het consulaat van de katholieke kerk in Mekanisa. Een buurt in het zuidoosten van Addis. Daar lag een brief voor mij die ik nodig had voor mijn registratie als arts. Het consulaat zag er degelijk uit. Niets te gek, gewoon degelijk. De mensen binnen waren erg aardig en blij met onze komst. Daarna gingen we op weg naar het administratiekantoor. Terloops vroeg Ermias of ik originele documenten bij mij had. Ik antwoordde van niet. Ik had van alles kleurkopietjes gemaakt. Hij keek wat verbaasd, maar kwam met een oplossing. Hij opperde om van alles zwart-wit kopietjes te laten maken en als ze dan om de originele vroegen, dan had ik de kleurkopieën nog. Wij vonden het een geniaal idee.

Uiteraard kende hij een goede toko waar we dat konden doen. Daarna moesten we even wat eten. Hij reed ons naar een uitstekende kleine pizzatent. In dit land kun je overal pizza eten, een overblijfsel van de Italianen. Maar Ethiopië zou niet in Afrika liggen als alles niet erg traag zou gaan. Uiteindelijk waren wij om 15.30 uur bij het gebouw waar je je kennelijk moest laten registreren. Ermias zette ons af. Hij ging expres niet mee. “Want,” zo zei hij, “dat zou beter voor ons zijn.” Deze Farandji moest het gewoon zelf uitzoeken. We liepen het gebouw in langs de bewakers. Vriendelijk lieten ze ons binnen. Wat zich vervolgens ontbond, was de chaos van een rommelmarkt die alleen de mensen achter hun kleedje heerlijk leken te vinden. Beleefd vroegen wij aan meerdere mensen waar wij moesten zijn voor de registratie. De mensen schudden hun hoofd. Dat kon zijn door het gebrek aan Engels of door gebrek aan locatiekennis. Uiteindelijk kwamen wij een lange kamer binnen waar veel mensen opgepropt zaten achter stapels documenten en brede computerbeeldbuizen. De lucht was vet. Een man rechts vertelde mij dat ik achteraan moest zijn. Wij liepen door een pad van veertig centimeter breed naar het einde van de ruimte. Rechts en links stonden bureaus met verschillende mensen. In het pad stonden stoelen waarop dames of heren zaten in keurige pakken die netjes hun papieren lieten zien aan de andere kant van het bureau. Wij passeerden rustig in dit prestigieuze overheidsgebouw en groetten de vrouw van middelbare leeftijd. Zij was de persoon die ons kon helpen. Ik mocht zitten, mijn partner, een vrouw, moest blijven staan.

Ze vroeg: “What is your business?” We legden uit waar we gingen werken. Maar Gambo kende ze niet. “Gimbi?” vroeg ze. Maar wij herhaalden: “Gambo.”

Ongelooflijk keek ze mij aan, pakte een lijst en controleerde of het ziekenhuis erop stond. Ze legde de lijst weg en vroeg om papieren. Ik overhandigde haar de zwart-witkopietjes die we eerder die middag hadden gemaakt en mijn medisch verklaring dat ik ‘gezond’ zou zijn. Alles leek in orde. Ze wilde geen kleurkopietjes zien. Ik voelde de papieren in tweevoud in mijn map zitten en herinnerde mij het fietstochtje naar Sassenheim naar de MultiCopy.

Ze vertelde dat ik 100 dollar moest overmaken naar een banknummer. Ze schreef het nummer op en zei dat ik met een betaalbewijs terug moest komen en wees naar een plek achter mij. Ik bedankte haar en we liepen traag zigzaggend de kamer uit, linksaf richting de plek die ze aanwees. Eerlijk gezegd snapten we er niets van. We kwamen in een iets geordende kamer en zeiden dat wij geld moesten overmaken. De jongeman aan wie ik het vroeg, begreep mij niet. Na enig overleg begreep ik dat ik naar de commercial bank of Ethiopia moest, iets verderop. Omlaag en dan weer linksaf liepen wij het gebouw uit en waren weer in de drukke straat van Africa Avenue/Bole Road.

Ermias vertelde ons ’s middags dat deze straatnamen recent waren, maar dat de meeste chauffeurs meer waarde hechtten aan ijkpunten in de stad en daar hun weg vroegen. We gingen de commercial bank of Ethiopia binnen en lieten onze tassen inclusief inhoud zien. Op de borden stond wegbewijzering in het Amhaars en in het Engels Wij moesten zo te zien op de eerste etage zijn. Daar stortten wij de 100 dollar op de rekening en gingen met de rekening terug. Toen wij weer op de rommelmarkt van ambtenaren terechtkwamen, zagen wij dat de vrouw vertrokken was en de stroom uitgevallen. ‘Come back tomorrow.’ Druk maken had geen zin. We gingen op een muurtje buiten zitten en belden Ermias. Hij zei dat hij er met een halfuurtje zou zijn. Wij wachtten en snoven Addis Abeba in volle glorie op. Het was nog steeds fris. Wij hadden een trui en regenjas aan. De auto’s raasden langs. Veel Toyota- busjes, maar ook veel Kevers en Lada’s. Hierdoor herinnerde ik mij dat Ethiopië ooit een vriendje was van de Sovjet Unie. Ongeveer twintig meter verderop verdienden mannen een kapitaal door schoenen schoon te maken en te poetsen onder een Lipton Ice Tea-parasol. De deftige heren gingen op een klein houten stoeltje zitten en lieten de jonge mannen alle vuiligheid eraf schrobben. Ik herkende een aantal mensen van de rommelmarkt. Een paar kinderen, sommige met, sommige zonder schoenen, probeerden ons loten van de nationale loterij te verkopen. Wij bedankten ervoor, maar ze bleven toch voor ons staan. Negeren was het beste, maar ze kwamen steeds dichterbij in onze persoonlijke ruimte. Toch was zwijgen goud waard.

Ook tegen mensen met voeten in het verband of een gezwel op het gezicht die dat aan ons lieten zien en dan een gebaar van honger maakten. Sorry, maar wij konden niet iedereen helpen.

Sommigen zeiden zachtjes Faranji tegen ons, anderen schreeuwden het, alsof we een hond waren. Het waren dan ook dezelfde kinderen die lief kijkend een lot van de nationale loterij probeerden te verkopen. Hun verkooptruc “You You!” werkte niet echt. We verplaatsten ons naar een stukje hogerop, wat dichter bij een plek waar de ambtenaren van de rommelmarkt hun schoenen lieten poetsen. De jonge mannen probeerden ook onze bergwandelschoenen in het schoensmeer te zetten, maar we bedankten ze vriendelijk. We zagen ze al van een afstandje komen, mensen die om geld vroegen. Het waren veelal mensen met een aandoening. Dichterbij gekomen, bleek het vaak om Lepra te gaan. Ze kwamen erg dichtbij. Wij keken ze niet aan. Mensonterend negeerden we ze en keken langs hen heen of expres een andere kant op. Sommigen gaven het meteen op, anderen bleven met handgebaren van honger en HELP minuten bij ons staan. Ik keek op een gegeven moment het gezicht met de kapot gevreten neus aan en zag boze, teleurgestelde ogen. Nee, sorry, ik ging jou niet helpen. De geur van alcohol liep dan weer strompelend verder.

Toen kwam Ermias ons ophalen. Hij was vrolijk. We spraken meteen af om morgen nogmaals hierheen te gaan om de papieren op te halen. Hij vertelde een paar folklore dingen over Addis Abeba. Zo noemden de lokale mensen een Lada een plant. Verstond ik dat goed? “Yes, a plant”,  vervolgde hij. “You know, these cars were made for cold weather, but in Ethiopia it can be very warm, so when the motor starts heating, you have to give it water. Like a plant. Do you know the Fix Immediately Again Toy?” Wij schudden van nee. Hij legde uit dat het een afkorting was voor FIAT. Daarom rijdt iedereen Toyota. Ermias leverde ons weer netjes af bij ons Hotel in Bole Area waar we douchten en wat aten. Toen volgde er nog meer koude regen, waardoor we wel heel erg lekker in slaap vielen.

Op onze tweede ochtend in Addis Abeba haalde Ermias ons weer op en reed ons naar hetzelfde gebouw. Dit keer ging alles heel soepel. Het feit dat we wisten waar we moesten zijn en bepaalde gezichten herkenden, was meegenomen. Na een uurtje stonden wij buiten met een ondertekend briefje in het Amhaars waarin stond dat ik officieel geregistreerd was als arts in Ethiopië.

Die middag regelden we een simkaartje bij de enige provider Ethio Telecom en genoten van een lunch met traditioneel een kopje buna (koffie) in het oudste hotel van Addis, het Taitu Hotel. Ik vind het leuk om een voetbalshirt van het nationale team te kopen waar ik ben. Het liefst eentje die zo echt mogelijk lijkt. Wij vroegen Ermias ons naar de souvenirs-markt te brengen. Het voelde wat wrang, want we waren net in het land, maar nu hadden we nog de tijd. Wij hadden geen idee waar hij ons heen bracht, we stopten voor een aantal souvenirwinkels. We strompelden wat langs de winkels en de proppers probeerden ons hun koopwaar te slijten. Screenend zagen we dat er overal sjaals, koffie en het nodige houtsnijwerk te koop was. Verderop zat een Chinees in pak met de winkelier te praten. Wie was de eigenaar, vroegen wij ons af. Aangezien ik alleen maar nep voetbalshirts zag, liepen we verder. Toen kwam Ermias naar ons toe en zei: “You are on Red light!” We liepen rustig naar de auto. Hij gaf de man die zijn auto bewaakte 2 birr en bedankte hem. Hij vertelde dat er verderop mensen onze gang volgden en al waren gesplitst om ons te beroven. Bedankt Ermias. Wederom een aardige daad van een Ethiopiër. Voor ons gevoel reed hij ons toen naar het andere eind van de stad. We passeerden de Amerikaanse ambassade. Het fort werd bewaakt. Mijn zwaaien naar de militairen resulteerde in een: “My dear, you better don’t do that”, van Ermias. Een foto maken was een reden om je aan te houden. Dan moest je onder toeziend oog van de militairen de foto wissen en uitleggen waarom je die foto maakte. Ermias reed daarom deze route niet graag. Even verderop stopten we in een wijk met veel marktkraampjes. Het was hier drukker. Meer lokale mensen. Later zouden we hier een mooi Ethiopisch kleed kopen, maar nu zochten we een echt voetbalshirt. Toen ze het ‘echte’ exemplaar in een aantal kraampjes lieten zien, heb ik het maar laten zitten. Want volgens mij is Abibas geen merk. Maar als de sponsor Abibas is, dan geef ik mij gewonnen.

De volgende dag gloorde Gambo aan onze horizon.

Een fotokopie winkel

Gambo General Rural Hospital

Het Gambo General Rural Hospital begon ooit als eerste instelling zorg te bieden aan mensen met de ziekte van Hanssen, oftewel Lepra. Gelokaliseerd in Gambo werden er in eerste instantie ‘out reach’- programma’s gedaan, waarbij de patiënten werden opgespoord en geholpen. De meest schrijnende gevallen werden naar Gambo meegenomen. Veelal bleven deze families daar wonen. Het stempel Lepra zat op hun leven, een stempel die de familie rook en waar ze niet mee geassocieerd wilden worden. Een nieuw leven in Gambo onder de vlag van de Katholieke missionarissen. In de naam van het ziekenhuis staat nog steeds Leprosy Control Centre (ARSI). Wat dat ARSI betekende, daar kwam ik pas veel later achter. Het bleek om een district/provincie te gaan die zo groot is als de helft van Nederland. Tot op de dag van vandaag is dit ziekenhuis nog steeds het enige in deze grote regio waar leprapatiënten zonder gêne kunnen komen. De exacte data weet ik niet, maar mij is verteld dat de ‘out reach’-programma’s zijn gestopt en dat het importeren van leprapatiënten ook niet meer mocht. De overheid wilde health centers waar leprapatiënten
geholpen konden worden dichterbij hebben. In theorie een prachtig plan. In de praktijk een fiasco, want ook de hulpverleners en de Ethiopiërs zelf bleken een leprapatiënt geen hand te willen geven. Dus kwamen de patiënten zelf naar Gambo.

De missie groeide uit tot een heus dorp waar katholieken, orthodoxen en moslims op het oog vredig met elkaar leefden. De missie zorgde voor water, stroom, ziekenhuis, school, boerderij, opleidingen en banen. Al deze verstoten mensen hadden een voor Ethiopische begrippen nieuw luxe bestaan gekregen. Hulde!

We kregen van mijn voorganger en zijn collega uit Italië het advies om een aparte auto te regelen om naar Gambo te gaan. De ziekenhuisauto zat al vol met Spaanse dokters en wilden we toch een beetje fris overkomen, dan was dit beter. De chauffeur haalde ons keurig op, waarna we naar het consulaat van de katholieke kerk reden om mijn voorganger op te halen en een Italiaanse huisarts. Hij was afgevallen en zijn ogen stonden fel. Hij was al een tijdje niet naar de kapper geweest en ook zijn scheermes was zeker al een aantal dagen niet in beweging geweest. De Italiaanse huisarts was vriendelijk en mager, bijna ongezond, maar vol energie. We reden Addis uit en tot onze verbazing reden we ineens op een perfect geasfalteerde Chinese tolweg, the Expressway. Het regenseizoen was in volle gang en we reden door een prachtig groen bergachtig landschap. Ethiopië is één groot gebergte! De Expressway eindigde en wij gingen zuidwaarts richting Mojo. We daalden langzaam de Rift Valley in. We passeerden Lake Koka en de Awash rivier met grote bloemkwekerijen van Nederlandse eigenaren. Het water bij Lake Koka liep bijna over de asfaltweg heen en levensmoede prachtige vogels hipten snel weg. In Ziway aten we een vette snack en kreeg ik zowaar friet bij mijn tosti ham/kaas. Mijn metgezellen oogden vermoeid, de chauffeur leek zich ongemakkelijk te voelen achter zijn enjerra en wij genoten van de vogels en het groen. Vanaf Lake Ziway reden we verder zuidwaarts. Het werd wat droger en wat armer. Veel acaciabomen, ezels met een voedingsachterstand en veel kinderen langs de asfaltweg. De ezels liepen alleen, soms samen voor een grote kar. Een kar van oude vrachtwagenbanden in een as met een soort rek van hout waar handelswaar en/of hele families op zaten. De chauffeur moest soms ernstig uitwijken voor deze trage weggebruikers. Maar wij genoten. Zeker toen Lake Abijatta en Lake Langano aan beide kanten voorbij kwamen. In Arsi Negele gingen wij de bergen van Arsi in. We kwamen in een groene oase terecht. Het asfalt veranderde in een serieuze off-road. Na 40 minuten omhoog rijden, stopten we in Gambo. Eindelijk waren we er. Na zes uur rijden konden we beginnen.

De eerste indruk was groen. En veel regen. En koud. We sliepen in het huis van mijn Nederlandse collega. Het bed was een matras op een plank. Dat was voor ons allebei best even wennen. De missie zorgde voor driemaal daags een westerse maaltijd. We leerden snel dat het een komen en gaan werd van vrijwilligers. Uiteindelijk waren wij ook passanten. Er waren vriendelijke en verdrietige mensen in verband met het vertrek van mijn collega. Ze zetten koffie en er werd gelachen. Ik herinner mij hoe ik genoot van de stilte en van de prachtige sterrenhemel die eerste dagen. De Melkweg lachte ons toe en wij zagen dat het goed was.

Het ziekenhuis was onderdeel van een groot missieterrein van de Rooms Katholieke kerk met drie ommuurde plekken die uitkwamen op een plein. Aan de zuidzijde ‘ons’ compound met daarop ons huisje en die van andere ziekenhuismedewerkers. Aan de westkant was het missieterrein waar de kerk, de voorgangers en het personeel woonden en leefden. Aan de noordzijde had men een kebel (politiekantoor) en een bar gevestigd met daarachter de rest van Gambo-dorp. Aan de oostzijde stond het ziekenhuis. De poort waardoor wij naar binnengingen, was de personeels-
ingang. Eenmaal binnen was eerst het administratiekantoor en even verderop de kinderafdeling. Verder omhoog volgden de Maternity Ward, de afdeling chirurgie en de interne afdeling.

De Maternity Ward nam ik over van mijn Nederlandse collega. Het was meer dan alleen visite lopen, het was echo’s maken, de OPD (Out Patiënt Department; een soort binnenlooppoli) en uiteraard operaties uitvoeren. Mijn energie bruiste. Mijn partner had snel een plek gevonden in de apotheek.

’s Ochtends liep ik met mijn collega op de afdeling mee. Ik leerde de verpleegkundigen kennen. Iedereen was aardig en gastvrij. ’s Middags werd er zelfs een heuse koffieceremonie speciaal voor mijn aankomst voorbereid. Een van de schoonmaaksters zat in haar blauwe uniform op een heel laag stoeltje, omgeven door bloemen in allerlei kleuren. Voor haar stond een laag tafeltje met kleine kopjes zonder oortje. Ze deden mij Aziatisch aan. Links stond een stoof met een koffiepot op houtskool. Ze schonk de koffie behendig in de kleine kopjes en ik leerde mijn eerste woordjes in het Oromifa en het Amhaars.

Gelukkig lukte het met Engels ook wel. Na de koffieceremonie maakten wij echo’s en ’s middags deden wij de OPD. Met minimale middelen deden wij veel. Ik zat, absorbeerde en genoot van het in Ethiopië zijn. De mensen waren hier lang niet zo donker als in de landen waar ik was geweest. Wij merkten duidelijk dat wij hoger zaten dan anders. Met name de plaats op het missieterrein waar wij aten en naar de compound waar wij sliepen was een kleine helling, maar ik hijgde telkens als ik boven was.

Toen werd het 7 september 2016.

7 september 2016

Op reis probeerde ik altijd een dagboekje bij te houden. Dat deed ik met veel plezier. Dat het ook zuiverend zou werken, had ik nooit voor ogen gehad.

Overgeschreven uit eerste boekje uit Ethiopië:

Vanmiddag waren wij uitgenodigd voor een lunch bij Jack en zijn familie. Eerder die ochtend deed ik de afdeling met mijn Nederlandse collega en liep mijn vrouw mee met de Italiaanse huisarts op de interne afdeling. Aangezien wij nieuw waren en zij in hun laatste week zaten, wilden wij ook op de missie met de lunch ons gezicht laten zien. Jack en zijn familie woonden verder naar beneden, richting de rivier. Wij genoten van het groene landschap. Later zouden wij leren dat hier de boerderij van de missie stond. Wij merkten dat wij een vijfde wiel aan de wagen waren, maar dat zei niemand tegen ons uit beleefdheid. Jack was een vrolijke jongeman, opgegroeid in Gambo. Hij werkte in de kaartkamer, de plek waar alle patient gegevens op kaarten of folders werd opgeslagen, op de OPD. We werden welkom geheten door zijn moeder, die traditionele koffie klaarmaakte. Eerst kregen wij enjerra met spaghetti, aardappel en ei in Jacks kamer. Ik zat naast hem op een laag krukje. Tegenover ons in deze kleine kamer, behangen met foto’s van forengies, krantenartikelen en tegeltjeswijsheiden, zaten mijn voorganger en de Italiaanse huisarts op het bed. We nuttigden het eten met onze handen. Van tevoren ging een zus van Jack met een waterkan en een opvangbak rond, waarboven we onze handen konden wassen. Jack sloot zijn laptop aan op zijn stereo-installatie. Er kwam Chef Special uit de boxen. Weemoedig keek mijn voorganger naar zijn Ethiopische vriend. Ik voelde mij met name nieuw. Zij deelden knuffels, boxen en verhalen. Na het eten haalde Jack een cadeau tevoorschijn en overhandigde het aan mijn voorganger. Het was een groot kleed. Hij vertelde dat hij het speciaal had laten maken in Arsi Negele. Met tranen in de ogen keek de ontvanger zijn Ethiopische vriend aan. Toen vertelde Jack een verhaal waarom hij zijn Nederlandse vriend zo waardeerde en hem zag als een echte vriend:

Op een dag gingen Jack en zijn vrienden houthakken in Lephis Forrest. Dat was verboden door de overheid en werd zelfs bekrachtigd met een boete van een 15-jarige gevangenisstraf. Een nachtje houthakken had zo zijn consequenties. Mijn collega hoorde van het plan en besloot mee te gaan, ondanks ernstig afraden van Jack en zijn vrienden. Maar hij stond er na het avondeten. Capuchon op en handschoenen aan. Hij was nu Habasha en geen Foreingi meer. Ze slopen langs het houtkapbedrijf en gingen het bos in. Ze hadden net een mooie boom gevonden en hakten toen het onvermijdelijke gebeurde. Lantaarns! Geblaf van honden! De jongens gingen zoals afgesproken direct snel rennend dieper het bos in. Ieder zelfstandig, alleen mijn voorganger bleef bij Jack. En daar is Jack hem tot op de dag van vandaag dankbaar voor. Later kwam iedereen gelukkig ongedeerd thuis.

Mijn voorganger dankte op zijn beurt Jack voor de Taekwondo lessen en de leuke tijd. Hij gaf hem zijn schoenen. Toen werd het langzaamaan tijd om te gaan, want de poli van die middag stond op het programma. We liepen in een gezapig tempo terug langs dezelfde weg. Een paar vrouwen renden langs ons naar beneden. Dat was verbazingwekkend. Wij liepen rustig verder over de slechte weg door Gambo-dorp. Voor ons zagen wij de muur van de missie al. Het aantal mensen dat langs ons rende naar de weg waar wij vandaan kwamen, werd groter. We zagen angst in hun ogen. Wat was er aan de hand? Onze gesprekken verstomden. Jack sprak in de lokale taal met een oudere vrouw die kennelijk de moeder van Jonas was. Welke Jonas dat was, zou ik later pas achter komen. Wat ze zeiden, weet ik niet. Maar we moesten haar tuinhek door en daar even wachten. Toen viel het gejoel pas op. Achter het tuinhek zagen wij mensen nog steeds de andere kant op rennen. Sommigen gilden. Maar dat gejoel, dat was geschreeuw van veel boze mensen en die waren niet ver weg. Wat gebeurde er?

De Italiaanse huisarts belde met de missie. Geen netwerk. Mijn voorganger belde met de missie, geen bereik. Jack nam polshoogte. Mijn vrouw hield zich met de moeder van Jonas schuil in een huisje van leem. Ik zag een banga liggen en wat glazen. Ik verzamelde deze optionele wapens en voelde mij als een opgesloten dier. Wat ging er met ons gebeuren? Jack kwam terug. Hij praatte met de oudere vrouw. Alles was kennelijk goed, want we gingen verder. Mijn vrouw klampte zich aan mij vast. Angst overviel ons. Ik wilde mij niet laten kennen, waarom weet ik niet, maar ik voelde maar één ding en dat was dat ik voor mijn meissie moest zorgen. Wat liep ik tegemoet? Ik had de banga achtergelaten. Mensen renden nog steeds. Het waren nog uitsluitend jonge vrouwen, die gebaarden dat we weg moesten gaan. Maar wij liepen door. We kwamen op het plein terecht. De missiedeur was 50 meter verderop.

Op het plein stonden 400 jonge mannen met speren en stokken te schreeuwen. Ze renden als een golf naar ons toe. Wij kwamen op het toneel en probeerden er geen notie van te nemen, maar na 10 meter sprintten wij naar de poort. Ik sleurde mijn vrouw mee en duwde haar door de poort. We bleven rennen en ik schreeuwde: “Close the Gate!” De deur ging dicht en er klonk gebonk en gebeuk op de metalen deur. Ze gooiden met stenen. Na 100 meter, in het midden van het missieterrein, stopten we. En mijn meisje viel huilend en trillend in mijn armen. Waar waren wij in beland?