Van deze auteur verscheen eerder de roman:

terugkeer

Robert Aronsk

de MonumentenEngel

de MonumentenEngel

Copyright © 2021 Robert Aronsk

Auteur: Robert Aronsk

Distributie: Pumbo.nl

Omslagontwerp: Auteur

Novelle

ISBN 978-90-9034466-9

NUR 301

Niets uit deze uitgave mag worden verveelvoudigd, door middel van druk, fotokopieën, geautomatiseerde gegevensbestanden of op welke andere wijze ook zonder voorafgaande schriftelijke toestemming van de auteur/uitgever.

Inhoud

Het verhaal

De opmaat

De stoffenwinkel

Herinnering Kerst 1953

Ratze

Een herdenking

De ambtenaar

Een talisman

Nazivlaggen voor een Joodse jongen

Helga, Magda en Heide

De nieuwe weg

Het meisje met de krijtjes

De geheimzinnige

Ter nagedachtenis aan een dapper mens

Wol voor herinnering

Steen of brons

Voormalig Duitsland

Vriend of vijand

De emmer

‘Paul’de Fransoos

De studente

De slotfase

Degene die ik met nadruk wil bedanken voor hun support bij het tot stand komen van deze novelle heb ik inmiddels op de hoogte gebracht. Nogmaals mijn dank!

Inleiding

Dit verhaal is fictie.

Echter, Rochus die als de MonumentenEngel in deze verhalen de hoofdpersoon is, heeft werkelijk bestaan.

Rochus was in dienst van Adolf Hitlers Leibstandarte-SS en werkzaam als koerier, telefonist en lijfwacht.

Uit onderzoek is gebleken dat hij zich nooit schuldig heeft gemaakt aan oorlogsmisdaden.

Het verhaal

“Hoe het begon?” antwoordt Rochus terwijl hij het suikerklontje voor in zijn koffie doormidden breekt en zijn tafelgenoot schuin aankijkt.

“Door een droom. Een droom met een aanwijzing. Een merkwaardige droom die zich jarenlang met regelmaat herhaalde. Soms zelfs meerdere malen in dezelfde week.

Ja, het was heel duidelijk een droom met een aanwijzing.

Wat ik droomde vertelde ik niet direct aan Gerda. Mijn vrouw. Eigenlijk wilde ik de droom vergeten, maar deze liet mij niet meer los.

Gerda was, zijn stem stokt bij het woord: ‘was’, spiritueel.

Geen zweverig type hoor. Nee, zeker niet. Ik daarentegen, ben heel nuchter. Soms té nuchter”.

Rochus kamt met zijn vingers door zijn grijze haar en staart in het niets.

“Steeds stond ik weer op een voor mij totaal onbekende plek tegenover een oorlogsmonument met naast mij die Engel. Is een Engel eigenlijk mannelijk of vrouwelijk?” vraagt Rochus.

Zijn tafelgenoot haalt zijn schouders op. Hij weet het niet.

“Groot ? Ja, die Engel was groter dan ik. Niet veel, maar wel groter”.

Rochus glimlacht. “Ik was destijds bijna 1.90 m. !”

Hij smokkelt er 5 centimer bij.

“In de droom waren de namen op het monument vuil en onleesbaar, de namen als losse letters. Totdat de Engel mijn hand pakte -die als een spons nat en zompig aanvoelde- en deze langzaam over het monument bewoog.

Ik verstijfde toen de namen leesbaar werden: Gestorven kameraden, gesneuveld of vermist”.

“Wat wil die Engel van mij?” vroeg ik uiteindelijk radeloos aan Gerda. “De namen leesbaar houden” antwoordde zij, zonder er één moment over na te denken.

“Ik weet nog precies waar zij zich op dat moment bevond.

In onze keuken in Rudow. Met haar beide handen in het kleine ronde kunststof teiltje op het granieten aanrecht. Zij pakte het afwasborsteltje uit het water en ‘zegende’ mij als een priester met mijn missie. We hebben er later nog vele malen smakelijk om gelachen. Gekke Gerda. Heb je ook nog wat beweging mijn MonumentenEngel” zei Gerda.

“Zo ging ik, per fiets en zonder duidelijk plan, op weg. Met slechts de droom als duidelijke aanwijzing. Voor het eerst op zoek naar verwaarloosde oorlogsmonumenten”.

Afwezig dwaalt Rochus naar een herinnering. Hij wrijft met zijn hand over zijn mond alsof hij haar lippen kust en zegt: “Mijn God, wat hield ik van Gerda”.

De opmaat

Aan de keukentafel in Rudow staarde Rochus naar de oude kaart van Groot-Duitsland.

Hij duwde met zijn vingers de plooien plat die boven het uitgevouwen papier als bergkammen omhoog staken.

‘Groot-Duitse Rijk 1945’ stond in zwart met vet gedrukte letters in de wit-vergeelde bovenrand.

De adelaar -met in zijn klauwen het hakenkruis- had Gerda in april ’45 eruit geknipt. Die vogel was gevlogen. Met achterlating van het inmiddels door bommen drastisch omgeploegde landschap.

De rechterbovenhoek van de kaart: ‘Sieg Heil’ was nagenoeg verdwenen. Hongerige muizen hadden zich in het laatste oorlogsjaar te goed gedaan aan de getallen van de schaalaanduiding.

Nog voor de nederlaag hadden zij met een klaarblijkelijk vooruitziende blik de eindeloze grenzen van het Rijk op papier al naar de huidige proporties teruggebracht. Dit was dus vóór Duitsland door de overwinnaars als een taart werd opgedeeld.

De kaart: ‘Speciale uitgave Reichkanzlei’ behoorde bij de Mercedes van Adolf Hitler maar was in bezit van Erich Kempka, Hitlers privéchauffeur.

In februari 1945 had Erich aan Rochus een map overhandigd met de woorden: ” Rochus, déze kaarten behoren in het vuurarchief”.

Rochus herkende op een van de kaarten de aantekeningen - met zwart potlood- in het handschrift van zijn ‘chef’. Een historisch souvenir en hij had het, tegen alle regels in, behouden.

Rochus’ gedachten werden opgeschrikt door binnenkomst van Gerda die haar sleutelbos op een krukje in de gang liet vallen. Zij keek naar de kaart die als een tafelkleed een vergane wereld symboliseerde. ”Ik wist niet dat…” Gerda viel Rochus in de rede: “de kaart bewaard was?”

“De map lag op de uitklapbare plank onder de tafel en viel, nadat ik de keukentafel had uitgeschoven, als uit de hemel zo in mijn handen”

Rochus en Gerda keken elkaar verbaasd aan. “Ik was eerlijk gezegd het bestaan van deze map ook helemaal vergeten. Maar wel heel toevallig, zo nu en vandaag” zei Gerda.

Uit haar tas pakte zij een enveloppe die was versierd met een fleurige strik en wierp deze traag in de richting van Rochus. Als een zweefvliegtuig dat terugkeert uit de lucht landde de enveloppe zacht op de uitgevouwen kaart ter hoogte van de Bodensee.

“Een cadeautje” zei Gerda en kneep Rochus teder in zijn arm. Rochus knoopte het lint los en opende de klep.

Voordat hij z’n hand in de enveloppe stak fluisterde Gerda glimlachend: “De allernieuwste uitgave”.

Dan verschijnt de tekst: ‘Fietsroutes door Duitsland’.

De stoffenwinkel

Langzaam fietst Rochus het dorpje binnen.

Voor de tijd van het jaar is het heet, stoffig en verlaten.

Zwijgend zoeken zijn ogen naar het plein, de vaste plek voor een monument. Nooit ver verwijderd van een kerk, gemeentehuis of schoolgebouw.

Een oude man trotseert de hitte. Hij zit voor een geopende deur en groet hem vanuit een doorleefde stoel.

Rochus knikt en wuift kort met zijn hand.

Alsof de plek hem verwacht en hem met schaduwen vanuit de enige boom wenkt, draait hij zijn stuur in de richting van het plein. Rondom de boom staat een hekje. Een handige rustplek voor zijn fiets. Aan zijn stuur hangt een kleine zinken emmer. Bagagebundel achterop.

Hij loopt naar het monument, prevelt enkele woorden, aait zacht over de namen in het steen en kijkt daarna in het rond. Hij heeft geluk: een waterpomp staat dichtbij en zorgt voor het vocht voor zijn uitgedroogde spons.

Terwijl hij het hengsel van de pomp beweegt en zo het water de grond doet verlaten doopt hij de spons diep in de zinken emmer en knijpt deze meerdere malen uit over zijn bezweet gezicht. Als een hond schudt hij zijn haren droog.

Uit zijn fietstas haalt hij een doosje met daarin stukjes groene zeep. Eén stukje werpt hij in de zinken emmer.

Hij knoopt zijn hemd los, trekt het uit en hangt het over zijn zadel.

De oude man op de stoel volgt vanuit de verte roerloos zijn bewegingen. Rochus wrijft de spons over de gebeitelde namen. Zijn oksel is zichtbaar bloot. Er staat een lichte bries die danst tussen de haren in de holte van zijn arm. Het streelt zijn gebruinde huid en schenkt geen aandacht aan het bloedgroepnummer onder zijn linkeroksel in verkleurde inkt.

Door de geopende vensters van de aangrenzende school klinken als in een koor staccato kinderstemmen.

Zij repeteren onschuldige getallen.

“Familie?” vraagt uit het niets een oude vrouw die, gezien haar leeftijd, als kind de oorlog moet hebben meegemaakt. Gelet op haar lichaamstaal heeft zij alle tijd.

Haar boodschappentas, die slechts voor één dag proviand bevat, staat al op de grond geklemd tussen haar behaarde benen. Haar gestreepte schort wappert als een onbekende vlag.

Zij maakt Rochus opmerkzaam op twee namen, die alfabetisch op een afzonderlijk aangebrachte plaquette, tussen een aantal andere namen staan.

“Ik kende de familie Stern”. Zij heeft inmiddels besloten om zijn antwoord op haar eerder gestelde vraag niet af te wachten. Het komt hem goed uit.

“Oh” is het enige wat Rochus in haar waterval van woorden kan laten drijven.

“Zij had kapsones ! Ze was dé mevrouw van de winkel hè.

Hij, ja, hij was een zak. Oke, zij hadden niet vergast mogen worden…maar het was echt een zak. Niemand mocht hem.

Tenminste, dat vertelden mijn ouders aan mij”.

“Wat voor een winkel hadden zij?” vraagt Rochus terwijl hij naar de namen op het monument kijkt.

“Een stoffenwinkel” antwoordt de oude vrouw en wijst met haar kromme vinger in de richting van een huis waar nu een eigentijds koffiehuis is gevestigd. “Het pand heeft jaren leeggestaan en later nog gediend als opslag voor een schildersbedrijf. Vorig jaar zijn de winkel en het huis er boven verkocht aan een jong stel uit de grote stad. Zij hebben er niet veel aan gedaan hoor. Ik bedoel, het oogt nog haveloos. Zelfs de gevel is nog van vóór de oorlog”.

Zij begint hardop te lachen. Ook haar gebit heeft de tand des tijds niet doorstaan.

Zij pakt haar tas, groet Rochus en loopt verder.

Rochus besluit in het koffiehuis iets te gaan drinken.

Terwijl hij de voormalige stoffenwinkel van de familie Stern betreedt, begroet hij in gedachten ‘de vrouw met kapsones en haar echtgenoot, de zak’.

Aan een tafeltje in de voormalige etalage schuift hij op een stoel. Verbazing treft hem als hij ziet dat de etalageruit nog vaag de contouren van de oude naam behouden heeft.

Hij weet - vanuit zijn opleiding als reclameschilder- dat de lakken van destijds zich door het daglicht in het glas vraten.

Ook deze letters zijn met de hand geschilderd. Vakkundig en deftig met dubbele biezen.

De originele toonbank is, aan de tegels op de vloer te zien, niet verplaatst. Het blad is op de juiste hoogte voor het tonen van de stoffenbalen, maar is te laag voor zijn huidige functie als koffiecounter.

De machine glimt als een zilveren kerstbal en produceert –terwijl hij de koffie maalt- een hoop herrie.

“Herrie is van deze tijd” fluistert Rochus en denkt aan ‘de vrouw met kapsones’ die, wellicht met de koffiemolen op haar schoot, via een slinger de bonen met de hand maalde.

Of had ‘de vrouw met kapsones’ misschien een dienstmeisje gehad ?

“Wilt u misschien iets te eten of te drinken?” klinkt plots een stem. Naast hem staat een jonge vrouw. Rochus kijkt op zijn polsklokje.

De volgorde in haar vraag stoort hem. Het is tien over elf.

“Een koffie graag, voor een lunch is het mij nog te vroeg”.

De jonge vrouw glimlacht maar krijgt een kleur.

Zij geeft hem de keuze uit zes opties. “Koffie, gewoon koffie” antwoordt Rochus.

Behalve de toonbank, de vloertegels en het glas van de etalageruit ontdekt hij nog meer ‘overblijfselen’ uit het verleden van de familie Stern.