HET IS TIJD MAN

Altamira 2021

© 2021 Jeroen Biegstraaten, Rob van Drunen, Pieter Schop

© 2021 Uitgeverij Altamira, Haarlem

(e-mail: info@gottmer.nl)

Uitgeverij Altamira maakt deel uit van de Gottmer Uitgevers Groep BV

Vormgeving binnenwerk: Studio Nico Swanink

Vormgeving omslag: Dog and Pony

Auteursfoto © Unmaskphotography

ISBN 978 94 013 0476 4

ISBN 978 94 013 0485 6 (e-book)

NUR 770

Behoudens de in of krachtens de Auteurswet van 1912 gestelde uitzonderingen mag niets uit deze uitgave worden verveelvoudigd, opgeslagen in een geautomatiseerd gegevensbestand, of openbaar gemaakt, in enige vorm of op enige wijze, hetzij elektronisch, mechanisch, door fotokopieën, opnamen of een andere manier, zonder voorafgaande schriftelijke toestemming van de uitgever.

mannenkracht.nl

altamira.nl

Je leeft maar heel kort, maar een enkele keer En als je straks anders wilt, kun je niet meer Mens durf te leven

Vraag niet elke dag van je korte bestaan:

Hoe hebben m’n pa en m’n grootpa gedaan?

Hoe doet er m’n neef en hoe doet er m’n vrind?

En wie weet, hoe of dat nou m’n buurman weer vindt?

En – wat heeft het fatsoen voorgeschreven? Mens, durf te leven!

Couplet uit ‘Mens durf te leven’,

prachtig vertolkt door Ramses Shaffy in 1967.

Het origineel is geschreven door Dirk Witte in 1917.

OPGEDRAGEN AAN

Door Jeroen: Eldra Jackson III / ‘Vegas’

De man die mijn hart stal toen ik hem zag in de documentaire The Work en definitief mijn inspiratie werd toen ik bij hem een training volgde in San Francisco. De man die achter tralies zijn liefde terugvond en zichzelf uit zo’n donker moeras omhoog had getrokken dat ik niet om hem heen kon. De man die me voor het eerst de vraag stelde waar ik in al mijn lastige momenten steun uit haal – en die zo centraal is komen te staan in dit boek. Die me inspireert om te werken aan hetzelfde doel. Because this shit is real.

Door Rob: Mijn zoon, Lux Neo Pedro

Lux betekent Licht. Neo betekent Nieuw. En Pedro verwijst naar de mannenlijn, met mijn vader Peter en opa Piet. In het Spaans, om daarmee ook de (onbekende) Colombiaanse mannenlijn van mijn vriendin te eren. Vrij vertaald betekent zijn naam: ‘nieuw licht op de mannenlijn, in ere van wat is geweest’. Dit boek is voor jou, Lux, omdat je me iedere dag opnieuw tot in het diepst van mijn ziel uitnodigt om de man te zijn die ik wil zijn. Opdat je jouw eigen licht mag laten schijnen.

Door Pieter: Alle mannen die schouder aan schouder met ons lopen

Zij die het belang van het (mannen)werk zien en er net als wij voor kiezen om mannen te ondersteunen op hun pad. Zij die andere mannen een helpende hand toereiken. Zij die de man laten voelen dat hij nooit de enige is. En hem stimuleren en motiveren om het beste in zichzelf naar boven te laten komen. En hiermee een voorbeeld en inspiratiebron voor mij zijn. Op weg naar een liefdevolle, harmonieuze wereld die ecologisch, economisch en sociaal in balans is. Mannen, dank dat jullie er zijn.

INHOUD

Voorwoord door Giel Beelen

Wie zegt dat?

DEEL 1: WELCOME TO THE JUNGLE

H1. Waar ben je beland?

H2. Laat de shit het begin zijn

DEEL 2: INTO THE WILD

H3. Tussen de lakens

3.1 Klaarkomen of knuffelen?

3.2 Harde pik of slappe zak?

3.3 Monogamie of nie?

H4. Onder ogen

4.1 Sixpack of sixpack?

4.2 My way or the highway?

4.3 Held of toch nieuwe sokken?

4.4 Samenhokken of je eigen space?

4.5 Over de streep of tussen de lijntjes?

H5. Werk aan de winkel

5.1 Gevoel of verstand?

5.2 Gezin of carrière op 1?

5.3 Je geld of je leven?

5.4 Missie of mislukkeling?

H6. Papa

6.1 Gouwe vent of heb ik ’m wel gekend?

6.2 Yeah baby of well maybe?

H7. Ik kan het (niet) alleen

DEEL 3: OUT IN THE OPEN

H8. Op een kantelpunt

H9. Vier je vuur

Gereedschap

Dankwoord

Noten

Suggesties

VOORWOORD

De radio is altijd mijn droom geweest. Maar toen die passie een paar jaar geleden afnam, werd ik in één klap heel onzeker. Wie zou ik zijn als ik mijn droom losliet? Een tijdlang spookte alleen maar die superhit van Doe Maar door mijn hoofd: ‘Is dit alles?’ En niet alleen mijn werk wiebelde. Ook mijn relatie wankelde. Dus greep ik terug op de remedie die ik jaren geleden na het verlies van mijn vader en zus had gevonden: blowen. Van al dat blowen kreeg ik vreetkicks, en toen ik mezelf voor het eerst van mijn leven op beeld terugzag met, jawel, een buikje, voelde ik me ineens geen man meer. Ik dacht: dit ga ik niet laten gebeuren, hier moet ik wat aan doen. Want zoals je in dit boek zult leren: de shit is het begin.

Dus ging ik naar de sportschool. Ik ging er – typisch Giel – helemaal voor en voelde me al snel een stuk beter. En dat kwam niet alleen door mijn sixpack. Ik realiseerde me iets wat eigenlijk heel logisch is: als je iets traint, wordt dat beter, groter, sterker. En dat geldt dus ook voor je vermogens en kwaliteiten. Je positiviteit, je dankbaarheid, je wilskracht, je intuïtie. Ik smeet al een tijdje met kilo’s ijzer, maar ging nu ook kilo’s boeken verslinden. Alles om antwoord te krijgen op de vraag: ‘Hoe kun je het optimale uit het leven halen?’

Mijn road to meaning ging ik – net als mijn road to sixpack – delen via social media. En zo begon ik de podcast Kukuru. Ik koos deze naam, omdat die precies zegt wat ik wil uitdragen: je hebt geen andere goeroe nodig dan jezelf, en een paar mensen die je de goede handvatten geven. Wie je echt bent, zit al in je: in je instinct, in je kloten, in je hart en in je ziel – hoe jij het ook wilt noemen. Dat is allemaal Kukuru! In sommige talen betekent het trouwens ‘kort en krachtig’, en dat beviel me ook wel. Ter verduidelijking: ik heb het niet over de platte varianten van alle zelfhulpboeken die je alleen maar vertellen over geluk of succes, want waarom zou je niet verdrietig mogen zijn? Daarom is Kukuru er niet om je beter te voelen, maar om beter te worden in voelen.

Heel eerlijk vond ik het in het begin eng om de gesprekken te delen. Ik had al een hele reeks met bekende gasten op de plank liggen. Die begonnen op een gegeven moment ook te vragen of het nog online kwam. Ik was gewoon bang. Wat zouden mensen ervan vinden? Maar op een gegeven moment deed ik het toch gewoon, en wat leverde dat veel op. De reacties waren hartverwarmend en ongekend intens. En ik ontmoette de leukste en mooiste mensen. Zo belandde ik in 2019 in mijn zoektocht voor mezelf en mijn podcast, moedergiel alleen op het Happinez Festival – ik schaam me nu nergens meer voor ;-). En ja, daar waren voornamelijk vrouwen. Maar er stond zowaar iets voor mannen op het programma. Een tikkeltje schuchter ging ik naar deze workshop. Daar ontmoette ik de mannen van Mannenkracht, de makers van dit boek. Dit was een meer dan aangename kennismaking.

We deden een sessie over de band met je vader. Tot op de dag van vandaag heb ik daar echt heel veel aan. Het raakte me diep om live met een stel vreemde mannen in nog geen anderhalf uur eerlijk en gevoelig te kunnen zijn. De kracht daarvan lees je ook terug in dit boek. In het boek staan ook oefeningen, waarvan sommige best confronterend kunnen zijn. Maar daar zeg ik verder niets over, een voorwoord moet je natuurlijk in de eerste plaats lekker maken, haha. Afijn, je komt er zelf wel achter. Het is vooral fijn om te lezen dat je als man echt wel goed genoeg bent. Het boek staat vol met dingen die zeer herkenbaar zijn. En ik maar denken dat ik de enige was! Ik wil je daarom echt feliciteren dat je dit nu leest.

Nou ben ik een nerd, en daar bedient dit boek me ook in. Jeroen, Rob en Pieter hebben een hoop (wetenschappelijke) boeken uitgeplozen en daar de essentie voor je uitgehaald. Als je meer verdieping wilt over een onderwerp kun je aan de hand van de bronvermelding altijd nog dieper gaan. Ik licht er een onderwerp uit: seks. Wie me al een tijdje volgt, weet dat dit onderwerp me fascineert. De laatste tijd leer ik er heel veel nieuws over. Een aantal van die onderwerpen komt ook weer terug in dit boek. De schrijvers behandelen seks niet plat en lollig, maar diep en liefdevol. Ze putten daarbij uit bijvoorbeeld tantra, wat ik ook graag langs laat komen in mijn podcast. Ik voel me dan ook niet langer meer het puberale mannetje van de radio, maar een enthousiaste onderzoeker die leert over de kracht van mijn levensenergie, of, ongelooflijk, dat je ook een orgasme kunt hebben zonder ejaculatie! Man, wat interessant. En het mooie is: dat komt ook allemaal langs in dit boek. Inclusief wat praktische tips, waarvan ik er nu vast één verklap: je kunt veel meer ontspannen als je dieper en rustiger ademt. In seks kun je op die manier je orgasme uitstellen. Ik hoop in ieder geval dat je de volgende keer dat je seks hebt aan deze tip zult denken. Als je dan ook aan mij denkt, zal dat je ejaculatie sowieso wel even doen uitstellen ;-)

Tot slot: in mijn jeugd droomde ik niet alleen van de radio, ik was om meer redenen een vreemde eend in de bijt. Ik zat bijvoorbeeld op voetbal, scouting én ballet. Mijn ouders vonden dat ballet maar niks: het paste niet in hun idee over man-zijn, oftewel hun script. Door kennis te maken met Mannenkracht snap ik ineens veel meer wat dit script is en hoe je je er vrijer van kunt maken. (Ik mocht trouwens pas na lang zeuren op ballet – ja, ik moest er echt wat voor overhebben. Mijn ouders dachten namelijk dat ik het alleen maar wilde omdat mijn zus erop zat. Maar na één proefles wist ik het: dit is heerlijk!)

Het boek staat ook vol met toffe muziekquotes waar ik heel blij van word. Ik pik er één uit, vinden de mannen vast niet erg. Deze kom je op een leuk moment in het boek tegen, maar wat mij betreft geldt hij voor het hele boek: Being vulnerable is the only way to allow your heart to feel true pleasure. Normaliter voor een beetje kerel misschien een net te softe quote, maar laat me je vertellen: hoe Jeroen, Rob en Pieter je meenemen naar de waarheid van deze spreuk van legend Bob Marley is allesbehalve zweverig of betweterig. Ze schrijven liefdevol, confronterend en onthullend – ze preken niet vanuit de hoogte, maar vertellen zelf ook waarmee ze worstelen en hoe ze bovenkomen en overwinnen. Als ze ergens voor staan, is het wel dat je echt kunt kiezen voor een vollediger leven als man, met alles erop en eraan wat er wat jou betreft bij hoort.

Ik doe het op mijn manier. Ballet, voetbal, radio, Kukuru – ik ben het allemaal!

Het is tijd voor jou man.

Geniet van deze reis!

Zonnegroet,

Giel Beelen

Radio-dj, programmamaker en podcast-host

WIE ZEGT DAT?

Even voorstellen. En we houden het kort. Want gedurende het boek zul je ons steeds beter leren kennen. Eerlijk gezegd beter dan wat we op sommige momenten comfortabel vinden. We zullen in een aantal gevallen persoonlijkere dingen met je delen dan we met onze vrienden, ouders, collega’s en ja, zelfs onze partner doen.

Wij zijn Jeroen, Rob en Pieter, verenigd in Mannenkracht, een beweging van mannen die vanuit hun kracht (willen) leven. Vrij van alle ideeën, verwachtingen en regels die er zijn over hoe je als man zou moeten zijn. We organiseren een breed palet aan programma’s, bijeenkomsten en trainingen. Soms zitten we met tien man om een vuurtje en een andere keer zijn we een weekend lang met honderd man bij elkaar. Daarnaast begeleiden we mannen tijdens individuele coachingstrajecten. Ook maken we regelmatig blogs en video’s die een inkijkje geven in ons werk met mannen. Daarmee willen we het samenkomen met mannen onder elkaar wat alledaagser maken. Ten slotte verschijnen we zo nu en dan in de media om ons licht te laten schijnen op man-zijn in deze tijd.

We hebben Mannenkracht opgericht voor mannen die net als jij willen ontdekken wat man-zijn voor hen betekent. In jouw tempo en op een manier die bij je past. Autonoom en samen met andere mannen. Zodat je in alle vrijheid je eigen leven kunt leiden en de man kunt worden die jij wilt zijn. Omdat wij ervan overtuigd zijn dat dit niet alleen jouw eigen leven mooier maakt, maar ook dat van de mensen om je heen. Met dit boek willen we daaraan bijdragen.

Dat gaan we als volgt doen. Het boek bestaat uit drie delen:

In deel 1 staan we stil bij wat ervoor heeft gezorgd dat je staat waar je nu bent. Hoe kom je toch aan al die ideeën over man-zijn? Welke invloed hebben ze op je? Welke kant moet je ermee op in een wereld waarin zo veel mogelijk is, maar je tegelijkertijd allerlei spanning voelt over hoe je als man zou moeten zijn?

In deel 2 kijken we naar het effect van de manbeelden. We duiken in de belangrijkste spanningsvelden die in het leven van een man kunnen voorkomen. Wil je een monogame relatie met één vrouw of deel je het bed graag met meerdere vrouwen? Kruip je ’s avonds nog even achter je laptop of breng je tijd door met je gezin? Drink je dat biertje onder druk van je vrienden mee in de kroeg of blijf je trouw aan je alcoholvrije maand? En wat als je vriendin er te pas en te onpas samen op uit wil en jij juist tijd voor jezelf wilt? We reiken je per spanningsveld allerlei perspectieven, ervaringen, (wetenschappelijke) inzichten en praktische handreikingen aan.

In deel 3 kijken we voorbij de wereld van verwachtingen. Nu je ze in de smiezen hebt, kun je een heel nieuw landschap ontdekken. Hoe navigeer je in een leven waarin jij meer regie hebt? Voor deze reis geven we je drie handige tools mee. Reken er maar op dat ze grote impact kunnen hebben.

Dan rest er nog één ding. Zie het als leeswijzer.

MANNENTAAL

Elke man is uniek. Anders. Met eigen dromen, ambities, talenten en spanningen. Toch hebben we het in dit boek over ‘mannen’. Alsof het een homogene groep is. Dat doen we deels omdat een aantal dingen voor veel mannen blijkt te gelden, deels om het boek leesbaar te houden. Als we elke zin de nuance geven die de realiteit verdient, wordt dit boek onleesbaar. Dus daar waar we ‘mannen’ schrijven, bedoelen we ‘veel mannen’ of ‘de meeste mannen’, of ‘veel van de mannen uit onze trainingen en bijeenkomsten’.

We richten ons taalgebruik op de heteroseksuele man. Niet omdat die beter is, maar omdat wij die het best kennen. Niet-heteroseksuele mannen zijn net zo welkom om dit boek te lezen. Ze zijn altijd al welkom én onderdeel van onze mannengroepen geweest. We kunnen ons ook voorstellen dat veel niet-heteroseksuele mannen al een flinke reis achter de rug hebben in hun man-zijn, aangezien zij met een norm geworsteld hebben waar veel heteroseksuele mannen zich niet bewust van zijn. Over norm gesproken, dit boek is er voor alle mannen, ongeacht hun huidskleur en religie. Als drie witte mannen realiseren we ons dat mannen van kleur en uit (religieuze) minderheidsgroepen hun eigen uitdagingen kennen, waar wij ons niet eens altijd bewust van zijn (hoezo privilege?). Daar proberen we oog voor te hebben. Voor zover onze blinde vlek het toelaat. Nog ruimer gekeken: man-zijn is op dit moment vloeibaarder dan ooit. Gender is hot, en terecht.

We snappen dus heel goed dat je je soms zult herkennen in de voorbeelden en dat je sommige situaties helemaal anders ervaart. Weet dan dat veel van onze voorbeelden uit ons eigen leven komen, aangevuld met verhalen van mannen die deelnemen aan onze workshops. Jij hebt weer jouw leven. De praktijkvoorbeelden vullen we aan met kennis uit de wetenschap. Dit boek is tegelijkertijd geen dichtgetimmerd wetenschappelijk betoog. Daar zijn we ook niet op uit. We beweren niet dat we voor alles en iedereen weten hoe het zit. Met dit boek, de onderwerpen, de voorbeelden, willen we je blik op man-zijn verruimen en verrijken.

Dus als je iets leest waarvan je denkt: ja dag, dat heb ik nou echt nooit, weet dan dat er mannen zijn die wél met dat spanningsveld rondlopen. Daar ook oog voor hebben, is wat ons betreft deel van het nieuwe man-zijn.

HET IS TIJD MAN…

… om op ontdekkingstocht te gaan, zoals vele mannen voor ons. We gaan op pad. Op avontuur. We zullen leuke momenten hebben en lastige. Dat hoort erbij. Maar weet dat je nooit alleen bent, ook al heb je het wel zo beleefd. We doen het samen. Dus laat ons weten wat je bezighoudt. We trekken graag met je op in deze tijd waarin we onszelf als mannen opnieuw leren kennen.

Want ja, daar is het de hoogste tijd voor.

Jeroen, Rob & Pieter

Mannenkracht

Je wilt op onderzoek. Er is meer.
Je voelt het, je weet het, en nu wil je het ook.

Op naar de volgende stap:

Begrijpen hoe je hier terecht bent gekomen.

Dat is wat we doen in dit eerste deel.

We nemen je mee naar antwoorden op de vragen:

Waar denk je dat je allemaal aan moet voldoen als man?

Hoe kom je aan je ideeën over man-zijn?

Hoe beïnvloeden ze je?

En natuurlijk: wat kun je met deze inzichten?

Goed nieuws. Een heleboel.

Lezen maar.

H1.

WAAR BEN JE BELAND?

Het zijn gouden tijden voor de man. Je kunt alles zijn: of je nou CEO of huisman wilt worden, dit is de tijd ervoor. Niet langer is het pad van de man uitgestippeld volgens de vaste route waarin je een gezin sticht en je kostwinner bent met een vaste fulltimebaan. Dat mag natuurlijk nog steeds, maar de man van nu kan veel meer kanten op. Als single je helemaal storten op je carrière? Kan gewoon. Freelancen als digital nomad? Doe je ding. Parttime werken, zodat je tijd overhoudt om met je kinderen te zijn? Geen bezwaar.

Als gevolg hiervan zijn er grote verschuivingen in het moderne gezin. Het onderwerp ‘wie doet wat in huis’ ligt in de meeste relaties open en bloot op tafel. ‘Zorg jij voor een inkomen en ik voor de thuisbasis? Doen we het andersom? Of beiden een deel?’ Het kan allemaal tegenwoordig. Meer dan de helft van de jonge vaders zorgt bijvoorbeeld al één dag in de week voor de kinderen.¹ Ongekend in de menselijke geschiedenis. Het belangrijkste van onze tijd is niet dát mannen thuisblijven en vrouwen gaan werken, maar dat er een keuze is. Wie doet wat? Vrijheid. Gelijkheid. Missie geslaagd, zou je kunnen zeggen.

Maar er is ook iets anders. Voor het eerst in de geschiedenis ben je als man vrijwel nergens speciaal meer voor nodig. Door de enorme snelheid waarmee technische oplossingen dingen kunnen doen waar wij mensen niet aan kunnen tippen (kunstmatige intelligentie, algoritmes, Het Internet Der Dingen), wordt meer en meer van het zware werk door machines en robots gedaan. Zelfs in het leger, waar traditioneel veel mannen nodig waren voor grootscheepse aanvallen op de vijand, nemen kleine gespecialiseerde eenheden en onbemande drones het over. De tijd dat mannen op de arbeidsmarkt onvervangbaar waren, ligt bijna achter ons.

Daar komt bij dat vrouwen makkelijker dan mannen floreren in deze postindustriële samenleving en kenniseconomie. Dertien van de vijftien beroepscategorieën waarvan wordt voorspeld dat ze het hardst zullen groeien, worden al door vrouwen ingevuld.² Dit staat niet alleen: in alle 56 grote ontwikkelde landen doen meiden het beter op school dan jongens, vooral bij lezen en schrijven.³ Vrouwen leren makkelijker, zijn flexibeler en houden een studie langer vol. Misschien is het ook daarom dat 80 procent van de aanstaande ouders in de Verenigde Staten een meisje verkiest boven een jongetje.⁴

Dus ondanks deze gouden tijden is deze nieuwe gelijkheid ook een moeras van identiteitsverwarring. Want niets staat meer vast. Veel mannen zakken weg en zoeken nieuwe piketpaaltjes. Er moet toch iets te definiëren zijn? Iets wat hen man maakt?

ALFA OF ALFALFA?

Leuk, al die vrijheid, maar waar moet ik me nu op richten?

Tof, al die nieuwe ideeën over man-zijn, maar waar moet ik aan voldoen?

Doe ik het allemaal wel goed genoeg?

Ik word geleefd, maar waar heb ik eigenlijk zelf zin in?

Zomaar een greep vragen van mannen in deze tijd. Hoewel er ontzettend veel mogelijk is, zijn veel mannen in verwarring. Als oude ideeën niet meer gelden, wat moeten ze dan?

De alfaman

Dit gebrek aan houvast lossen mannen grofweg op drie manieren op. De ene groep ziet alle moderne inzichten als dwaling. Deze mannen grijpen terug op het klassieke manbeeld. Deze groep noemen wij (en anderen) de alfaman.

De 10 geboden van de alfaman:

1. Hij doet alles altijd alleen

2. Hij vraagt nooit om hulp

3. Hij huilt niet

4. Hij voelt überhaupt niets

5. Behalve boosheid of geilheid

6. Hij is de baas, altijd en overal, over iedereen en alles

7. Hij is – en heeft – het beste paard van stal

8. Hij heeft altijd zin in seks

9. Hij weet overal de weg

10. Hij braadt het vlees, op het nieuwste model barbecue, met een biertje in de hand

De alfaman wil houthakken, kweekt dikke spierballen, is de baas in huis. Kracht is voor hem de belangrijkste mannelijke eigenschap. Zwak zijn, dat is een gebied waar hij nooit is geweest. En áls hij er is geweest, zal hij dat nooit toegeven. De klassieke machoman is terug.

De alfalfaman

Er is ook een groep mannen die hier niks van moet hebben. Die vindt de alfaman onacceptabel ouderwets en heeft helemaal geen zin in al dat testosterongedoe. Deze groep noemen we de alfalfaman.

De 10 geboden van de alfalfaman:

1. Hij communiceert

2. Hij deelt de glorie

3. Hij toont zijn onzekerheid

4. Hij toont zijn gevoelens

5. Hij gaat respectvol met vrouwen om

6. Hij geeft niet veel om spullen of een snelle wagen

7. Hij leeft bewust

8. Hij deelt de taken in het huishouden

9. Hij is er zijn voor zijn gezin

10. Hij eet quinoasalade, met knisperende alfalfa, glaasje kombucha erbij

Deze man maakt zich kwaad over dierenrechten en huilt om Syrische vluchtelingen. Hij laat zich als man juist graag raken. Compassie is zijn belangrijkste eigenschap.

De vlees-noch-tofuman

Dan is er een derde groep. Deze mannen voelen zich niet thuis in een van deze twee polen. Ze hoeven de wereld niet te besturen, maar hem ook niet te redden. Herkenbaar? Maar hoe ziet dat er dan uit? Als de leefstijl van de alfaman en die van de alfalfaman het niet voor je zijn, wat werkt dan wel voor je? Wanneer doe je het dan wel goed?

Neem seks. Je moet precies weten wat een vrouw lekker vindt, in het goede tempo, met de juiste woorden. Je moet een wilde leeuw zijn, maar ook een zachte teddybeer. Je moet een vurige krijger en een geduldige minnaar zijn. Hier moet je eigenlijk zowel de kwaliteiten van de alfa- als van de alfalfaman in huis hebben. Een heel pakket!

Of neem voeding. Waar het tien jaar geleden nog heel normaal was om samen met een maat friet en bier te happen, moet je nu ‘goed’ met jezelf omgaan en op zijn minst naar de biologische snackbar gaan en alcoholvrij bier drinken. In de huidige gezondheidstrends heeft de alfa afgedaan en domineert ineens de alfalfa. Maar als je voor de lifestyle van de alfalfa kiest, word je door je vrienden van het voetbalteam weer uitgelachen. Wat is het nou?

Of je nou de geboden van de alfa of de alfalfa naleeft, of constant heen en weer stuitert tussen die twee: het effect is hetzelfde. Je legt jezelf de hele dag langs een meetlat. Je checkt constant of je nog voldoet. Of je nog wel een echte man bent.

Word jij hier nou ook zo moe van?

Mannen raken op deze polariserende manier de weg kwijt in hun zoektocht. Moet je nou de alfa zijn of de alfalfa? In de documentaire Man Made van Sunny Bergman komt het volgende gesprekje langs tussen de filmmaker en haar eigen partner:⁵

David: Je wil toch een man met spierballen, een die handig is? Sunny: Da’s wel sexy, ja.

David: Maar hij moet wel over zijn gevoel praten…

No more questions, your honor.

Over zoektocht gesproken, Rob weet hoe zwaar het is als je afdwaalt:

Ik lag uren te woelen in het bed van een zakenhotel waar ik als consultant regelmatig verbleef. Doodmoe was ik, maar slapen deed ik niet. Ik voelde me verloren en verlaten. Na een eindeloze nacht kwam gelukkig de zon weer op. Ook in mij. Godzijdank voelde ik een sprankje hoop. Hoewel ik nog niet wist hoe, werd me één ding heel duidelijk: er moest iets fundamenteel veranderen in mijn leven.

De volgende ochtend aan het ontbijt vroeg mijn collega hoe het met me was. ‘Ik weet het niet, maar het gaat niet goed,’ zei ik. Voor ik het wist, stroomden de tranen over mijn wangen. En dat bij een zakelijke collega die ik verder nauwelijks kende! Op dat moment voelde ik me zwak. Alsof ik faalde. Opgaf. Maar terugkijkend is het een van de meest bepalende momenten van mijn leven geweest. Het was de eerste keer dat ik toegaf aan mijn grenzen.

In de tijd erna realiseerde ik me hoe ik het zover had laten komen. Als witte, hoogopgeleide, heteroseksuele, westerse man had ik eigenlijk alles mee om het helemaal te maken. Vanaf mijn eerste baan behoorde ik tot een select groepje talenten. Mijn opdrachtgevers spraken steevast lovende woorden. Ik klaarde klussen die na eerdere mislukte pogingen nog steeds op de plank lagen. Mijn carrièreladder liep steil omhoog, richting de top. Oftewel, alles stond in de steigers om succesvol te worden. Om een echte man te worden. En rationeel gezien had ik dus alle reden om gelukkig te zijn.

Maar mijn leven klopte van geen kanten. Ik voelde me vaak anders dan de mensen met wie ik werkte. Ik sprak vaak niet uit wat ik ergens echt van dacht. Ik hielp bedrijven onder aan de streep alleen maar om meer geld te verdienen. Ik had veel verantwoordelijkheid en een beperkte vrijheid in hoe ik mijn tijd kon indelen. Ik was gewend om een rol te spelen en te doen alsof. Oftewel, ik was mezelf niet. Toen kwamen de vragen. Waar word ik gelukkig van? Wat vind ik belangrijk? Wat doet ertoe voor mij?

AFGEDWAALD

Veel mannen zijn onder druk van rijtjes, beelden en verwachtingen ver van zichzelf afgedwaald. Ongemerkt, door de jaren heen, in het idee het goede te doen. Net als Rob brand je helemaal op. Dan voelt het alsof je leven niet langer van jou is. Je gaat ontevreden door het leven. Het rotste eraan is nog wel dat veel mannen zich hierbij neerleggen. Alsof veel lijden hoort bij een mannenleven. Maar het is mogelijk om weer jóúw leven te leven. Met plezier. Zin. Daarvoor gaan we eerst kijken naar hoe het zover is gekomen, en daarna wat je eraan kunt doen.

WAT ZIJN JOUW 10 GEBODEN?

Wat is jouw rijtje? Zin om je eens te verdiepen in jouw persoonlijke 10 geboden? Waarbij je verder kijkt dan alleen de alfa of alfalfa? Iedere man heeft uiteindelijk een eigen set. Check oefening 1 op pagina 195 en kijk wat er – onbewust – voor jou in steen gebeiteld staat. De oefening kost je maximaal een halfuur en levert je waanzinnig veel inzicht op in wie jij van jezelf zou moeten zijn als man. Als je dat helder hebt, kun je nieuwe keuzes maken.

H2.

LAAT DE SHIT HET BEGIN ZIJN

Oké, je leven voelt vaak niet zoals jij het zou willen. Niet als van jou. Dat voelt klote. We kennen het zelf maar al te goed. Maar in onze ervaring is ‘klote’ niet het eindstation. Hoe verleidelijk het misschien ook is om er zo snel mogelijk aan voorbij te rijden, gaan we precies het tegenovergestelde doen. De weg eruit is niet erlangs, maar er dwars doorheen. We gaan juist dichter naar de shit. We gaan ons erin verdiepen. We willen het monster in de ogen kijken. Alleen door het tegemoet te treden, kunnen we aan zijn greep ontsnappen.

WAT IS HET SCRIPT?

De set regels waar je als man aan zou moeten voldoen en hoe je je zou moeten gedragen, noemen we het script. We hebben in het eerste hoofdstuk al gezien wat er allemaal in dat script kan staan. Dat is nogal wat. Bijvoorbeeld de 10 geboden van de alfaman en de alfalfaman. En alles ertussenin en er voorbij. Dat lijkt op het eerste gezicht verwarrend, maar de waarheid is dat er niet één script is, maar miljoenen. Eerst iets over het woord ‘script’, dan iets over die miljoenen.

In de filmwereld is een script een dik boekwerk waarin van a tot z staat hoe de film eruitziet. Wie zegt wat, waar en wanneer? Het legt alles vast. Het woord ‘script’ wordt ook op andere plekken gebruikt. Scripts vertellen bijvoorbeeld aan onze laptop wat hij moet doen. Een goedwerkende computer doet niet zomaar iets, hij volgt strikte protocollen. Die staan in het script. En als je weleens in een callcenter hebt gewerkt, hoeven we je niet te vertellen hoe sturend een script is. Voor wie het niet weet: als je wordt opgebeld omdat Telecombedrijf Het Gouwe Lijntje jou heeft uitgekozen voor een speciale aanbieding, dan staat elke regel van de enthousiaste medewerker die je aan de lijn hebt in een script. Het blije ei wordt betaald om dit woord voor woord op te lepelen. (Wat weer verklaart waarom ze soms als robots klinken.) Kortom: als je leven niet van jou voelt, is dat omdat je een route volgt die al vastligt. Een script.

Goed, dan de miljoenen. Elke man heeft zijn eigen script. We leggen in dit hoofdstuk uit hoe dat werkt. De samenvatting ervan is in twee voorbeelden te vatten. Als je opgroeit in een gezin met een vader die je op je vijfde op rugby doet, ‘stel je niet aan’ zegt nadat je hard onderuit bent gegaan en een tik uitdeelt als je hem tegenspreekt, dan wordt dat onderdeel van je script. Je leert dat je als man hard en stoer moet zijn en problemen met geweld oplost. Als je opgroeit met een moeder die je vertelt dat je niet alleen aan jezelf mag denken, die je leert koken zodat je straks jouw helft van het huishouden kunt doen en je bij iedere uitbarsting vertelt dat je ‘niet zo agressief’ moet doen, dan wordt dat onderdeel van je script. Je leert dat een man vrouwen boven zichzelf hoort te plaatsen, thuis (zeker 50 procent) bijdraagt en niet boos mag zijn. Beide scenario’s zijn totaal tegenovergesteld. Beide zijn scripts. Zo zijn er dus miljoenen: evenveel scripts als er mannen zijn.

WAAR KOMT HET SCRIPT VANDAAN?

Alles uit het script komt voort uit geschiedenis. De collectieve geschiedenis en jouw persoonlijke geschiedenis. Door de eeuwen heen zijn er in onze cultuur allerlei beelden over man-zijn geweest. Voor elke man gold lange tijd grofweg hetzelfde ideaalbeeld. Kijk maar naar het volgende rijtje: Alexander de Grote, Columbus, Michiel de Ruyter, Napoleon. Allemaal veroveraars. Allemaal alfamannen. Hoe vaak gingen je geschiedenislessen niet over dit type man?

We vertellen onszelf een geschiedenis van mannen die elkaar al eeuwen de kop afhakken. Reken maar dat die boodschappen, die generatie na generatie zijn doorgegeven, hun weg naar jou vinden. We worden in films, games en het journaal nog steeds gebombardeerd met oorlog en destructie. Soms vermakelijk, soms gruwelijk. In ieder geval een fikse bevestiging van een heel oud verhaal. Wij mannen knokken de boel bij elkaar. Zo lossen we shit op.

In de jaren zestig van de vorige eeuw kwam hier verzet tegen. Na twee grote wereldoorlogen waren we wel klaar met dit manbeeld. Bovendien pikten veel vrouwen het niet meer. In de oorlog hadden zij de economie draaiende gehouden terwijl de mannen elkaar aan flarden schoten aan het front. Veel vrouwen gaven hun nieuwe invloed niet meer terug. Zo kwam een feministische golf op gang. In het kielzog hiervan kwam er ook voor mannen veel meer ruimte om hun leven anders in te richten.

In deze tijd werd ook het uiterlijk van de man veelvormiger. Hier ligt de basis van de alfalfaman. We kennen ze allemaal, de beelden van het immense rockfestival Woodstock uit 1969¹. Mannen deden volop

mee met de flowerpower. Lange haren, kleurige broeken, bloemenslingers. Een hele groep kerels rekende af met de pakken en dassen die onze sekse zo lang in het gareel hadden gehouden. Met dit nieuwe manbeeld werd het collectieve script verrijkt. Maar het verwarde mannen ook.

Het script is overal: op billboards, abri’s, in tijdschriften, boeken, films, series, apps, websites. ‘Klik hier voor ongewassen ICT’ers met een bierbuik’ levert niet de meeste clicks op. ‘Hoe krijg ik ook een sixpack?’ beduidend meer. Maar het is niet allemaal alfa wat de klok slaat. Naast de reclames voor een fitnessketen staat er een voor babybuggies. Wie loopt erachter? Jawel, een vlotte vent. Het collectieve script is op dit moment verwarrend en veeleisend: je moet als man van alle markten thuis zijn.

De belangrijkste invloed ligt het dichtstbij: thuis. Je opvoeding staat bol van de boodschappen over hoe je een man moet zijn. Om dit te illustreren hebben we hieronder een bericht opgenomen dat een moeder ons stuurde. Door een interview met Rob in de Happinez realiseerde zij zich opeens dat ze een script overdraagt op haar zoon:

Toen ik vandaag met mijn zoontje naar de huisarts reed, zei een benepen stemmetje tegen mij: ‘Mama, ik ben een grote jongen, dus ik hoef niet te huilen.’ Even later, toen hij stevig bij mij op schoot zat, perste hij zijn lipjes op elkaar, gaf de doktersassistente een boze, doch stoere blik en onderging het prikje zonder een traan te laten. Terwijl we nog even wachtten op de huisarts vertelde hij me dat hij het helemaal niet spannend vond om naar de dokter te gaan. Toen de arts terugkwam, bevestigde ze zijn missie door te zeggen: ‘Wauw, wat ben jij een grote jongen zeg, ik heb geen huiltje gehoord.’

PERSOONLIJKE GESCHIEDENIS

Zoals het bovenstaande voorbeeld illustreert, krijg je terwijl je opgroeit veel boodschappen over wat man-zijn is. Je leert er van alles over. Je ouders hadden beelden, ideeën en verwachtingen over mannen. Sommige dingen leerde je omdat je ouders ze aan je uitlegden. ‘Jongens huilen niet,’ hoorde je je moeder misschien vaak zeggen. Maar je leerde vooral van wat je andere mannen zag doen. Je vader voorop. Hoe sprak hij? Hoe bewoog hij? Waar had hij het met je over? Hoe begroette hij je moeder? Hoe vaak zag je hem?

Als hij je moeder vaak de mond snoerde, leerde je dat mannen thuis de baas zijn. Als hij je moeder kuste bij het thuiskomen, leerde je dat mannen liefhebbend zijn. Als je vader ‘sorry’ zei als hij uitviel tegen je moeder, leerde je dat mannen ook op dingen mogen terugkomen. Als je hem zelden zag, leerde je dat mannen altijd aan het werk zijn. Als hij je fijn naar bed bracht, leerde je dat mannen zorgzaam zijn.

Jouw unieke script is geschreven door heel veel auteurs. Uit allerlei tijden, met allerlei – vaak tegenstrijdige – ideeën over man-zijn. Jongens van nu mogen natuurlijk best wel huilen, in principe. Maar als je vader begint te lachen wanneer je dan een keer je tranen laat lopen, laat je dat voortaan natuurlijk wel uit je hoofd. Lekker dan.

WAAROM HOUDEN WE ONS AAN HET SCRIPT?

Als het script helemaal nergens voor zou dienen, zou iedere weldenkende kerel het allang bij het grofvuil hebben gezet. Het script vervult blijkbaar een belangrijke rol. Het helpt je bij iets heel basaals: een identiteit², en daarmee een plek in je gezin en in de maatschappij. Die identiteit bouw je van jongs af aan op, voor een groot deel in relatie tot je ouders. Hun rol is heel belangrijk voor een gezonde opbouw van je identiteit. Je wilt hun liefde, en je wilt een dak boven je hoofd. Daarom pik je veel van hun ideeën op. Bijvoorbeeld door de dingen die ze rechtstreeks tegen je zeggen, zoals ‘Moet je hier nou om huilen?’ of ‘Kom maar, jongen, ik zie dat je pijn hebt’. Maar je krijgt ook de indirecte boodschappen mee. Als je vader voetbal voor domme mensen vindt, dan pik je dat op. Grote kans dat je voor hockey (of een andere sport) kiest om hem te plezieren. Het kan ook zijn dat je juist wel gaat voetballen, tegen zijn voorkeur in. Dat betekent niet dat je zijn voorkeur niet opmerkt, je doet er alleen iets anders mee.

Spanning of geluk tussen jou en je ouders heeft vaak te maken met de verhouding tussen hun voorkeuren en de jouwe. Als er ruimte voor zowel jouw als hun voorkeuren is, is er harmonie en veiligheid. Hierdoor krijg je een gezond gevoel over jezelf. Als er weinig ruimte is voor jouw voorkeuren, kom je onder druk te staan en kan je gevoel over jezelf wankel worden. Reken maar dat dit doorwerkt in jouw ideeën over man-zijn.

Op een gegeven moment komt de vraag of de ideeën van je ouders (nog langer) de jouwe zijn. Vanaf de puberteit – maar mogelijk ook eerder – komt er ruimte voor nieuwe ideeën en opvattingen. Idolen als acteurs, sporters, politici, astronauten en muzikanten nemen de plek van je ouders in. Je bepaalt steeds meer zelf wat je draagt en waar je naar luistert. Het geeft een heel nieuwe vrijheid om ook voor andere manbeelden te kunnen kiezen dan je pa. Jeroen had bijvoorbeeld behoefte aan wat meer leven in de brouwerij. Zijn idool werd James Hetfield, de zanger van Metallica. Dat was wel even wat anders dan de klassieke muziek die thuis werd gedraaid. Pieter voelde zich aangetrokken tot twee verschillende werelden. Aan de ene kant identificeerde hij zich met Kurt Cobain: een onbegrepen, gevoelige, authentieke man, die uitte wat hij voelde en dacht. Aan de andere kant sprak de hiphopcultuur hem aan: zelfverzekerde mannen die vaak een tegengeluid lieten horen.