Ook verschenen van Cristina Caboni bij Xander Uitgevers

De dochter van de parfumeur (2014)

De bijenkoningin (2016)

De bloementuin (2017)

De verloren brief (2018)

De dromenweefster (2019)

Titelpagina

Cristina Caboni

Het huis met de spiegels

..

..

..

Voor iedereen die de moed heeft om te veranderen.

Voor gekken en dromers, wat vaak hetzelfde is.

Voor wie met bloemen praat, met dieren

en zijn liefde deelt met de sterren.

Dit boek draag ik op aan jullie.

‘Angst is de emotie die je het moeilijkst kunt verwerken.

Verdriet huil je weg, woede schreeuw je weg, maar angst

slaat stilletjes om het hart.’

Gregory David Roberts

Proloog

Het schuim op haar voetje is wit, maar de zee waar het bij hoort, is blauw.

Het meisje bestudeert vol verwondering eerst het een en dan het ander en vraagt zich af hoe dat mogelijk is. Ze steekt haar hand in het water en trekt hem dan weer terug. Doorzichtige druppels glijden langs haar vingers. Alleen als het er veel zijn en ze allemaal samen zijn, worden de druppels blauw. Ze houdt van die kleur, hij is heel mooi. Hij doet haar denken aan haar mama en opa. Zij hebben ook een kleur. Mama is groen, zoals jonge blaadjes. Opa is goudkleurig, de kleur van de sieraden die hij in zijn werkplaats smeedt. Zijzelf is echter roze.

Als ze allemaal samen zijn, ziet Milena hoe de kleuren samenvloeien. Ze vormen dan een regenboog.

Er vliegt een meeuw langs haar, zijn vleugels gaan op en neer, net als haar ademhaling. Ze voelt haar hart tekeergaan. Er hangt een geur in de lucht waar ze blij van wordt, die van de bremstruik, van zeelelies en zout. Ze herkent hem, het is de geur van thuis. Haar opa’s huis staat tegen de rots en heeft een prachtige tuin met citroenbomen. In het huis hangen de spiegels waarin Marina, haar moeder, keek als ze haar haar verhalen vertelde. Ze wacht even en vraagt zich af of ze, nu ze weg is, nog wel de regenboog zal blijven zien.

Dat weet ze niet en die gedachte maakt haar verdrietig.

Mama heeft haar voordat ze afscheid nam, gezegd dat ze nooit ergens bang voor hoeft te zijn, omdat zij haar altijd zal beschermen, dat ze hard moest lachen en nooit zachtjes, anders kan zij haar niet horen in de hemel. Dat heeft ze haar een keer ’s nachts verteld, terwijl iedereen sliep. Ze deed het fluisterend, alsof ze haar een geheim verklapte. Ze zei dat ze moest dansen alsof haar voetjes vlindervleugels zijn.

Ze is dol op vlinders, maar ze durft ze niet aan te raken, omdat ze bang is hun vleugels te beschadigen en ze pijn te doen. Voor haar volstaat het ze te bewonderen op de bloemen die haar opa overal in de tuin heeft geplant. Want ze zijn kostbaar en delicaat, net als het rozenblaadje dat de zee tot voor haar voeten heeft gebracht. Ze pakt het op en rent dan langs de zee in de richting van een schelp die het water zandvrij heeft gemaakt; ze maakt aanstalten om hem te pakken, maar een golf grijpt de onderkant van haar jurk en trekt haar naar zich toe. Ze moet lachen als ze naar achteren tuimelt en laat zich omarmen door de zee, ze laat hem haar haar strelen. Na een tijdje, als ze kletsnat is, staat Milena weer op. Ze opent haar hand. Op haar vingers ligt een witte schelp die, zodra de zon hem aanraakt, alle kleuren van de regenboog laat zien. Ze stopt haar regenboogschelp in de zak van haar jurk en rent naar haar opa, die vlakbij op een rots zit met zijn handen onder zijn hoofd.

‘Opaatje?’

Hij richt zich meteen op. ‘Hoi, vlindertje, ben je moe? Wil je weer naar huis?’

Het meisje fronst haar wenkbrauwen en schudt haar hoofd. ‘Nee! Ik wilde je alleen deze geven. Hij heeft alle kleuren van de wereld, het is een regenboogschelp, hè?’ Ze geeft hem aan haar opa. Een zonnestraal raakt de schelp aan en laat hem plotseling schitteren.

‘Ja, precies. Dit is parelmoer, zie je? Hij is prachtig, dank je, schat van me,’ zegt hij glimlachend.

Ze vindt het niet leuk als haar opa huilt, ook al doet hij alsof alles goed gaat en lacht hij altijd. Hij laat haar vliegen en zegt dat ze het liefste en mooiste meisje van de wereld is.

Haar mama heeft haar voordat ze wegging opgedragen haar opa te omhelzen. Heel vaak. Ook namens haar, omdat zij dat niet meer zou kunnen doen. Ze heeft haar gezegd dat ze van hen houdt en dat voor altijd zal doen.

Terwijl ze haar opa omarmt, sluit Milena haar ogen. Ze voelt zich veilig bij hem, ze voelt zich goed. En dan herinnert ze zich nog iets wat haar moeder haar heeft opgedragen.

Als ze zich alleen voelt, moet ze in de zilveren spiegel kijken. Daarin zal ze vinden wat ze zoekt.

Evenals haar liefde.

1

‘We zijn niet meer gewend om naar die geluiden te luisteren, hè? Wat een mysterieuze stem, hij lijkt wel uit het binnenste van de aarde te komen.’

La dolce vita (Federico Fellini, 1960)

De golf was hoog, dreigend en mooi als een storm. Ze rende erop af en liet het schuim in het rond spatten. Milena wist dat hij haar, als ze zou blijven staan, omver zou stoten. Op dat moment herinnerde ze zich dat Michele, haar opa, haar had gewaarschuwd voor die plek en die rotsen op de dag dat hij haar had leren zwemmen.

Ze sloot haar ogen even en opende ze weer. Opeens nam ze een aanloop en liep het gevaar tegemoet. Terwijl ze met haar armen naar voren dook, voelde ze de stroming. De golf kwam dichterbij. De golf die al snel zo vlakbij was dat hij haar meevoerde en wegduwde. Ver weg bij de rotsen bleef ze met zekere slagen zwemmen tot ze bij een diep en rustig stuk kwam, blauw zoals alleen de zee kon zijn.

Toen ze het strand weer bereikte, brandde haar keel van het zout en bonsde haar hart. Het was haar gelukt. Ze had het gered.

Ook dat had Michele haar geleerd: reageren.

Ze stapte rillend van geluk het water uit en trok de dunne jurk uit die aan haar huid plakte, waardoor ze in haar badpak stond. Haar lange haar viel op haar rug, zwaar door het water, zwart en glanzend. Ze bond het samen in haar nek en rilde nog eens. Ze wist niet of ze klappertandde door de zeewind of de gedachten aan wat er had kunnen gebeuren. Ze wist dat dat stuk zee gevaarlijk was, maar was er toch heen gegaan en nu ze erover nadacht, wist ze niet zeker of dat toeval was.

Er waren momenten waarop haar behoefte zichzelf te bewijzen de kop op stak. Dat was iets wat vanbinnen ontstond, als een niet te stoppen kracht, dus moest ze daaraan toegeven. Want dat was de muziek en zij was de ballerina.

Ze keek op en voor even verjoeg de schoonheid van de hoge rotsmuren die uit het kalme water van de kleine baai staken al haar gedachten.

Er hadden die ochtend maar weinig mensen het gewaagd naar Torre Sponda te komen. De grijze wolken hadden veel mensen afgeschrikt, maar voor haar was het een perfecte dag, omdat ze wist hoe meedogenloos de septemberzon kon zijn. Ze beantwoordde een paar glimlachen, knikte iemand gedag, herinneringen aan haar jeugd die gevormd werden door de gezichten van de mensen die ze tegenkwam.

Ze pakte de paar dingen op die ze op het strand had achtergelaten toen ze had besloten een wandeling te maken. Dat was eerst haar idee geweest. Maar toen ze bij de klip aankwam, had ze de golven op de rotsen zien breken en was ze overvallen door een hevig verlangen het schuim op haar huid te voelen. Dus had ze de ene voet voor de andere gezet tot ze de leegte onder zich voelde. Het water prikte in haar ogen, pijnigde haar huid, trok aan haar haar. De stroming had geprobeerd haar mee te sleuren, zijn kracht en superioriteit laten zien. Ze was bang, haar hart klopte in haar keel, ze raakte in paniek. En toch had ze hem getrotseerd en van hem gewonnen.

Dat was alles wat er echt toe deed.

Dat was wat ze moest doen.

Daarom was ze teruggekomen. Om de moed te vinden. Om te begrijpen.

Ze sloeg het badlaken om haar schouders, liep naar de trap die uitkwam bij het huis en trok het hekje goed achter zich dicht. Ze ging de stenen treden op en probeerde alleen aan de zee en de zon te denken, zich te concentreren op wat ze zag. Zoals altijd wanneer ze in Positano was, verbeterde haar humeur. Ze glimlachte, liet zich meevoeren door het geluid van de golven. De emoties vloeiden op een prettige manier door haar heen, als de lucht vol geuren die om haar heen hing. Het was een betoverende plek, anders dan elke andere plek waar ze was geweest, die ze had gekend. Ze hield van het gevoel dat de plek haar gaf. Van de manier waarop het licht zich verspreidde over de struiken, waardoor de kleuren van de blaadjes die wapperden in de wind oplichtten. Die kende ze zo goed, evenals de zilte lucht en de geur van de citroenen.

Haar opa’s villa voelde als thuis, meer dan het luxe appartement in het centrum van Rome, waarin ze was opgegroeid. Het huis met de spiegels vond ze veel mooier.

Ze hield van de spiegels, kijken naar haar spiegelbeeld en kleine details zien, tinten, veranderingen in haar uitdrukkingen en bewegingen. Hoofdpersoon en toeschouwer zijn. Zijn en lijken.

Er hingen twaalf spiegels aan de muur van de immense ingang van de villa, een ronde, zilver- en kwikkleurige foyer. Als Milena door de hal liep, leek het alsof de spiegels haar ziel blootlegden. Dat had haar altijd een gevoel van fascinatie en verwondering gegeven. Het was alsof ze op een vreemd pad liep dat haar op verschillende manieren weergaf. Soms vervormden ze haar beeld, veranderden het, iets wat haar verbaasde en haar dwong tot zelfreflectie om te kunnen begrijpen wat er diep vanbinnen in haar zat, dat alleen de spiegel weer kon geven.

Haar opa had de spiegels gemaakt. Hij had het zilver geslagen en gestreeld totdat het de juiste vorm had en het vervolgens veranderd in wijnranken, fijne blaadjes en rozenknopjes. Daarna had hij die vastgemaakt aan de van kleur veranderende koude oppervlaktes die hij in de kelder van de villa had gevonden.

Ze waren mysterieus, betoverend en ze hield ervan ze urenlang te bekijken.

Was alles maar anders gegaan… Meteen verjoeg ze die gedachte. Ook dat had Michele haar geleerd.

Als en maar leiden nergens toe. Iets is zo of niet. Dat kun je beter accepteren.

Bovenaan de trap bleef ze staan om op adem te komen en nam ze de majestueuze woning in zich op. Zoals de meeste huizen aan de Amalfikust, was ook het huis met de spiegels de hoogte in gebouwd. Het had drie verdiepingen en een klein terras dat betegeld was met lichtblauw en geel majolica. De terrastuin met citroenbomen kwam uit bij de rotspartij. Op het overdekte terras van het huis kon je de hele dag naar de zee turen, totdat het blauw de rest wegvaagde en er slechts een heerlijk gevoel van leegte achterbleef.

Ze ging via de achterdeur naar binnen, rende de trap op en nam een snelle douche. Ze pakte het eerste T-shirt dat ze tegenkwam en een korte broek. Haar haar drupte nog. Het gaf haar een licht gevoel als ze het aan de lucht liet drogen.

In gedachten verzonken liep ze naar beneden.

‘Goedemorgen, Milena, jij bent vroeg op.’

Verrast keek ze op. Haar opa zat in de patio, omringd door grote blauwe druiventrossen.

Ze rende op hem af. ‘Ik was al vroeg naar het strand gegaan. Hoe voel je je vandaag?’

Michele keek haar lang aan. Milena had sinds haar aankomst gemerkt dat haar opa de gewoonte had gekregen pauzes te laten vallen tussen zijn woorden, vaak verbaasd keek en zich moest concentreren om een antwoord te kunnen geven.

‘Geweldig, zoals altijd.’ Hij glimlachte naar haar. ‘Vergeet die artsen en hun praatjes, als je ze negeert, verdwijnt de helft van alle ziektes in de wereld.’

Was het maar zo simpel, dacht Milena terwijl ze zich liet omhelzen. Het beklemmende gevoel dat ze de avond ervoor had gehad, deed haar nog beven. Ze was doodstil blijven staan, kijkend hoe hij op haar af kwam strompelen. Zwijgend, want wat ze wilde zeggen, kreeg ze niet over haar lippen. Ze vond dat haar opa er schrikbarend ouder uitzag. Zijn overhemd hing over zijn schouders en zijn hand trilde licht, terwijl hij ooit zo stevig en sterk was geweest als hij iemand een hand gaf. Nu ze hem bij daglicht zag, maakte ze zich nog meer zorgen.

‘Heb je al ontbeten?’ Michele wees naar de tafel achter zich, waarop een wit organza tafelkleed lag met een porseleinen kan met melk, een bord met vers brood, boter, citroenjam en vijgencompote.

Milena proefde nog de rijke smaak van het fruit en het aroma van de vers gezette koffie in haar mond. Een geur van bloemen en vanille.

‘Ja, het was heerlijk allemaal. Dank je, opa.’

Die ochtend had ze het ervan genomen. Rosaria, de hulp, had alles voor haar in de keuken klaargezet.

Michele hield ervan om buiten te eten en bracht daar ook al zijn vrije tijd door, zorgend voor de moestuin en de citroenbomen. Niemand zou, als hij zijn door artrose vervormde handen zag, zeggen dat hij toen hij jong was een van de beroemdste edelsmeden van Italië was geweest, dacht Milena terwijl ze hem vertederd opnam. Het was nog niet zo lang geleden dat ze hem voor het laatst aan het werk had gezien. Hij had haar graag om zich heen en zij was dol op die tijd van lange stiltes, ingehouden adem en uiteindelijk de verwondering. Dat was iets wat van hen samen was. Naast elkaar keken ze toe hoe het ruwe metaal zich transformeerde, verbonden door hun gebaren, door wat ze deelden en hun lach. En het maakte haar blij als ze het gereedschap aan haar opa mocht geven en ze hem mocht helpen met zijn werk. Gouden en zilveren platen werden in zijn handen ringen, broches, armbanden en kettingen. Van alle sieraden die hij haar had gegeven, vond ze er één het mooist, een hanger in de vorm van een bol, van wit en geel goud. Als je er aan een kant op drukte, ging hij open en kwam de foto van Marina, haar moeder, met haar op haar arm en haar opa die haar omarmde tevoorschijn.

Dat was haar talisman.

Een van de vele liefdesuitingen van de man die voor haar altijd, en vooral na de dood van haar moeder, een baken was geweest.

En nu stond hij daar voor haar.

Ze bestudeerde hem aandachtig.

Ondanks zijn leeftijd was hij nog steeds lang. Zijn dikke bos spierwit haar tot in zijn nek, donkere huid en blauwe ogen vertelden over vervlogen tijden.

‘Wacht, laat me je helpen,’ zei ze terwijl hij langzaam en onhandig probeerde op te staan.

‘Niet nodig, ik heb mijn stok.’

Ze keek toe hoe hij wankelde, bang dat hij zou vallen, maar bleef toch staan omdat ze vreesde dat hij niet blij zou zijn met haar hulp. Hij was altijd een trotse man geweest, trots op zijn kracht, zijn tuin en op haar. Op wat hij in zijn werkplaats creëerde.

Milena knipperde met haar ogen, slikte de brok in haar keel weg en dwong zichzelf te glimlachen.

Dat haar opa niet gezond meer was, was geen verrassing, ze wist dat hij ziek was. Dat wist iedereen. Zijn geheugen ging steeds verder achteruit. Maar het feit dat hij zich daarvan bewust was, veranderde niets. Het was oneerlijk! Dat was het. Alles wat hem overkwam, was oneerlijk.

En zij kon er niets aan doen.

Ze keek hem aan, zag het vriendelijke gezicht waar ze zo van hield. Ze wilde niet dat hij aan haar zag dat ze medelijden met hem had. Ze wilde dat het goed met hem ging en dat hij weer de sterke en vrolijke man werd die hij eerst was.

De wind draaide, voerde geuren en geluiden mee en een kreet die haar deed opschrikken uit haar droevige gedachten.

Aan het einde van de tuin, bij het muurtje dat hem omringde, voorbij de citroenbomen, stond een groep mannen in werkkleding, met kruiwagens en schoppen. Vanaf waar zij stond, kon ze de gezichten niet herkennen en ook niet verstaan wat ze zeiden, hoewel ze hard praatten.

‘Wie zijn al die mensen?’ fluisterde ze.

Het duurde even voordat Michele antwoord gaf, alsof hij zijn woorden zorgvuldig koos. ‘Die zijn hier voor de ingestorte muur, weet je nog dat het zo regende deze lente?’

Nee, daar wist ze niets meer van. ‘Is er erg veel schade?’

‘De muur was niet meer te repareren, omdat hij op meerdere plekken was ingestort. Ik heb besloten hem te laten neerhalen en weer te laten opbouwen.’ Hij wachtte even en keek haar toen aan. ‘Ik heb die muur zelf gebouwd toen je moeder op onderzoek uit ging in de tuin. Dat meisje was niet te stoppen. Ik dacht dat ik haar met een omheining wel kon beschermen… Wat was ik stom.’ Zijn stem werd zachter en verstomde toen helemaal.

Er viel een beladen stilte. Michele had tranen in zijn ogen, hij tuurde in de leegte, in het verleden. Ze verstijfde. Om verdriet te verdrijven moest je sterk en stil zijn. Er was tijd voor nodig om dat te leren.

‘Kom, laten we een stukje wandelen,’ opperde ze met een halve glimlach. Michele knikte. Naarmate ze verder de tuin in liepen, werd de zoete geur van de bloemen steeds sterker. De gele vruchten piepten tussen de bladeren door, de bijen vlogen rond met hun lading stuifmeel. Ze concentreerde zich op wat er om haar heen was, want ze wilde niet denken aan wat haar eigenlijk diep vanbinnen bezighield. Aan haar moeder, die ze nauwelijks had gekend, aan het trieste einde van haar leven.

‘Hoe gaat het met je?’

De vraag verraste haar eerst, maar toen bedacht ze dat ze die had kunnen zien aankomen. Ze had moeten weten dat hij in haar hoofd zou kijken, dat hij haar wel zou vinden, waar ze zich ook zou verstoppen. Ze haalde haar schouders op. ‘Gewoon.’ Ze had weinig zin om hem te vertellen wat haar ertoe had aangezet naar Positano te vluchten. Niemand kon haar helpen, niemand. Jaren geleden had ze begrepen dat ze alleen op zichzelf kon rekenen, omdat er dingen waren die alleen haar aangingen en die ze zelfs niet met Michele kon delen, hoewel ze soms vermoedde dat hij toch wel overal van op de hoogte was. Gek genoeg troostte die gedachte haar. ‘Maak je geen zorgen om mij, opa, ik kan voor mezelf zorgen. Ik ben zelfstandig, dat weet je.’

Michele streelde haar hand. ‘Zelfstandig en gelukkig zijn, zijn twee verschillende dingen, toch?’

Hij was blijven staan en nam haar liefdevol op. Zijn ogen straalden geen afkeuring uit, alleen maar veel liefde. Milena voelde iets van het ijs smelten dat zich de afgelopen maand in haar had opgehoopt.

‘Ik wil iets doen wat me waarschijnlijk flink in de problemen zal brengen.’

Wat waarschijnlijk een einde zal maken aan mijn dromen.

‘Er zijn vast ook voordelen.’

Zijn die er, vroeg Milena zich af. Misschien wel, of misschien stond ze op het punt een fout te maken. Het voelde alsof ze van plan was zich in de leegte te storten, zonder te weten of ze op haar vleugels kon rekenen. Maar ze wilde de wind op haar huid voelen, omdat dat het enige was wat haar het gevoel gaf dat ze leefde. Ze had al te lange tijd stilgestaan en toegekeken. Ze voelde zich als een kind dat plotseling, na te hebben gekropen, besluit te gaan staan en te gaan lopen. Ze was echter doodsbang om te vallen en nooit meer de kracht te vinden om weer op te staan.

‘Als het fout gaat, opa…’ Ze maakte haar zin niet af en boog haar hoofd.

Micheles warme hand streek door haar haar. ‘Het kan ook goed gaan.’

Ja, het kon ook goed gaan.

‘Je moet zwemmen, meisje. Vroeg of laat word je het zat om aan de kant stil te staan.’

Ze wist dat Michele gelijk had, maar het was allemaal zo moeilijk.

Voor het eerst in al die jaren dat ze toneelspeelde, had ze besloten ervoor te gaan, een poging te wagen een belangrijke rol te krijgen. Het was een weddenschap die ze met zichzelf had afgesloten, iets wat haar zowel opwond als beangstigde. ‘Ik vraag me af waarom jij toch altijd gelijk hebt, opa.’

Micheles gezicht lichtte op. Zijn ogen lachten. ‘Dat komt door de ouderdom, lieverd van me. Dat heet ervaring.’

Ze voelde zich altijd zo goed bij haar opa. Alles werd dan mogelijk. Geen slechte gedachten of woede. Ze legde haar hoofd op zijn borst, sloot haar ogen even en genoot van de lieve omhelzing. Ze realiseerde zich dat dat het enige moment in een lange tijd was waarop ze even rustig was.

Misschien moest ze iets aan hem vertellen.

‘Ik ga een auditie doen die alles zou kunnen veranderen.’ Zo, dat was eruit. Ze bekeek de uitdrukking van haar opa. Ze wist dat hij blij voor haar zou zijn, maar was bang dat zijn steun deels voort zou komen uit zijn liefde voor haar. Ze moest echter helder blijven en begrijpen hoe ze zichzelf kon verbeteren.

‘Je zou enthousiast moeten zijn.’

Ze hield hem stevig vast. ‘Dat ben ik ook… een soort van.’

Michele lachte. ‘Het komt vast goed, lieverd. Vertrouw maar op mij.’

‘Het is een moeilijke rol, er zijn kandidaten die beter en geschikter zijn dan ik.’

Hij bekeek haar aandachtig. ‘Dat kun je pas weten als je dat podium opklimt en het probeert.’

‘Voor mij is dat de eerste keer. Zij hebben al ervaring,’ ging ze verder.

‘Jij hebt die ook. En je hebt je hart, je voorstellingsvermogen.’

Milena wist niet goed wat haar ertoe aanzette om auditie te doen, ondanks de kleine kans op succes die ze had, ze wist alleen dat ze van kleins af aan van niets zo blij werd als van het voordragen van de verhalen die ze las. De rol was niet belangrijk, ze had geen voorkeur. Er kriebelde iets in haar, iets wat haar dwong te praten, de personages die ze in haar hart had gesloten tot leven te brengen.

Ze werd een koningin, een fee, een heks.

Ze kon iedereen zijn als ze acteerde.

‘Concentreer je op mooie dingen, denk niet aan de problemen. Houd je doel voor ogen en vraag jezelf elke avond voordat je gaat slapen af wat je gedaan hebt om dat te bereiken. Dat is het enige wat telt, lieverd.’

Was het maar zo simpel! Ze raakte een citroen aan, snoof de geur die op haar vingertoppen achterbleef op en raakte geëmotioneerd. Ze kon het wel, dacht ze. Ze moest alleen de kracht en de moed vinden, de rest volgde dan vanzelf.

Terwijl ze verder liep, merkte ze dat haar opa achter was gebleven, dus hield ze haar pas in en paste die aan die van hem aan. Opeens herinnerde ze zich iets. Toen ze nog een klein meisje was, had Michele hetzelfde gedaan: hij was langzamer gaan lopen, zodat ze naast elkaar konden wandelen. Ze herinnerde het zich nog vaag. Hij glimlachte lief naar haar, vroeg niets, geen druk, slechts een klein bemoedigend knikje.

Ze kreeg een warm gevoel vanbinnen. ‘Ik houd van je, opa.’

Michele lachte. ‘Dat heb je al een tijdje niet tegen me gezegd, vlindertje.’

Die bijnaam deed haar glimlachen, bracht haar terug naar een tijd van rust en gelach. Spelen in het zand, sap, citroentaart. En stapels geurende gele schillen, die Rosaria van de vruchten af haalde, op tafel liet drogen en vervolgens in de alcohol deed. Het vruchtvlees gebruikte ze weer voor de jam. Dat wist Milena omdat ze urenlang had geholpen met mengen, terwijl de hulp de glazen potten vulde.

Opeens hoorde ze geschreeuw.

Geschrokken draaide ze zich om naar de rotspartij waar ze een groep mannen aan het werk had gezien. ‘Wat is er aan de hand?’

‘Ik weet het niet.’ Haar opa was net zo verbaasd als zij. ‘Laten we gaan kijken.’

Ze hadden de citroenboomgaard achter zich gelaten. Langs het pad dat uitkwam bij de rotsen, na het tweede terras, lagen uitgelijnde bakstenen en een grote stapel rode dakpannen. De kruiwagens hadden een spoor achtergelaten in het door de zon vergeelde gras. Van de hoge, massieve muur die ooit het land had omheind, waren slechts een paar stapels puin over. Een deel was al weggehaald. Voorbij het puin, vlak bij de zee, hadden kappertjes- en doornstruiken zich het ruwe terrein met stenen toegeëigend. Vlak bij de hoogste stond een groepje mannen naar iets voor hun voeten te kijken.

‘Hij ligt hier al jaren!’

‘Dit is vast niet gisteren gebeurd.’

Ze kon hen niet verstaan, maar wel horen en hun toon alarmeerde haar. Milena wisselde een verbijsterde blik met haar opa. ‘Waar hebben ze het over?’

Michele schudde zijn hoofd, ook hij was stomverbaasd.

‘Wat is er aan de hand?’ vroeg Milena.

Een van de bouwvakkers keek op en hield zijn handen voor zich. Hij gebaarde dat ze moesten stoppen. ‘Jullie kunnen beter daar blijven. Dit is geen prettig gezicht.’

Milena keek van de een naar de ander, op zoek naar antwoorden. Maar op de gezichten van de mannen, van wie ze er een paar al jaren kende, lag een ernstige, maar ondoorgrondelijke uitdrukking. Nu was ze niet gewoon meer nieuwsgierig: ze maakte zich zorgen. ‘Giulio,’ zei ze tegen haar opa’s tuinman, ‘zeg me alsjeblieft wat jullie hebben gevonden.’ Ze had de man altijd een beetje vreemd gevonden, maar hij was aardig tegen haar. Ze had hem vaak gadegeslagen als hij voor de citroenbomen zorgde, met zijn grote en eeltige werkhanden, rimpelige en donkere huid en fonkelende ogen die zo groen waren als de bladeren van de planten die hij verzorgde. Ze wist dat ze hem, ondanks zijn norse blik en imponerende gestalte, kon vertrouwen.

De tuinman zweeg en staarde naar Michele. Hij leek niet te weten wat hij moest doen. Hij wreef met zijn handen langs zijn broek. Milena had hem nog nooit zo nerveus gezien.

‘Nou, Giulio, heb je mijn kleindochter gehoord? Waar kijken jullie allemaal naar?’

‘Naar iets gruwelijks, meneer,’ antwoordde hij.

Iemand schold binnensmonds, waarna er boos naar hem werd gekeken.

De man streek door zijn haar. Hij zuchtte en gaf toen moeizaam antwoord. ‘We hebben hem bij toeval gevonden, ik viel er bijna in.’

Hij wees naar een berg struiken vlak naast hen. ‘We hebben de braamstruiken weggehaald om de grond te egaliseren voordat we gingen graven. U weet toch dat er een fundering nodig is voor de nieuwe muur? Weet u nog dat ik dat heb gezegd?’

Milena had het gevoel dat Giulio tegen haar opa sprak als tegen een kind: langzaam, geduldig en vriendelijk. Hij was aardig en duidelijk tegen Michele en dat vond ze fijn. Al die aandacht leek haar echter wat overdreven. Waarom gedroeg Giulio zich zo vreemd? Het was alsof hij zich bij haar opa verontschuldigde, alsof hij iets had gedaan wat hem in het verkeerde keelgat kon schieten. Milena liet haar opa’s arm los en stapte naar voren, vastbesloten uit te zoeken wat er nu aan de hand was.

Eerst bleven de bouwvakkers roerloos voor haar staan, alsof ze haar wilden beletten naar het gat te lopen, maar toen stapten ze toch een voor een naar achteren om haar erlangs te laten.

‘Natuurlijk weet ik dat nog. Maar wat kan er nou gebeuren? Rustig maar, Giulio, als we moeten graven, graven we. Het belangrijkste is dat de muur deze keer overeind blijft staan,’ antwoordde Michele.

De tuinman keek hem lang aan en schudde toen zijn hoofd. ‘Daar gaat het niet om. Er zijn hier veel gaten, meneer.’ Hij wees naar het gat in de grond voor zijn voeten, dat breed en onregelmatig was.

Milena stak haar nek uit en keek in het gat.

Wat ze in de diepte zag, leek een ingestorte put te zijn. Ze leunde nog wat verder naar voren, maar het zand naast haar voet zakte weg en maakte een geluid dat haar een rilling gaf. Giulio greep haar bij haar arm.

‘Voorzichtig, het is diep.’

Milena had zich niet gerealiseerd dat de grond er zo glibberig was. Ze draaide zich om om hem te bedanken en keek toen weer de put in.

‘Maar wie heeft het gegraven?’ Haar vraag was meer voor haarzelf dan voor de mannen.

Giulio schudde zijn hoofd. ‘Geen idee. Het lijkt wel een oude regenbak om regenwater in op te vangen. Een deel is open, ingestort. Waarschijnlijk door een aardbeving. Niet dat dat ertoe doet…’ Hij haalde zijn schouders op en keek om zich heen.

Iedereen was duidelijk nerveus.

Ze bleven afwachtend naar de grond staren.

Milena merkte dat iedereen om haar heen zich hetzelfde voelde. Ook haar opa was ontdaan.

‘Zo, ik heb hem gevonden, hoor!’ Een van de mannen, die kort daarvoor was weggespurt, kwam hijgend aangelopen en bleef naast Giulio staan. Hij had een zaklantaarn in zijn handen. Hij zette hem aan en richtte naar beneden. Iedereen kwam voorzichtig dichterbij, bang om op de rand van het gat te gaan staan, waar ze af en toe steentjes en zand vanaf hoorden vallen.

Terwijl Milena naar de bodem van de put staarde die bedekt was met stenen, leek het alsof het witte, felle licht van de zaklamp zich een weg baande door de donkere berg.

En toen zag ze het.

Haar adem stokte. Haar hart begon te bonken in haar borst.

‘O, hemel!’ riep ze met verstikte stem uit. Haar oren begonnen hevig te piepen, waardoor alle andere geluiden verdwenen. Daarna klonk er in haar hoofd een dof gedreun.

Onder in de put lag iemand die haar aanstaarde. Lege oogkassen, mond open. Een aantal botten.

Ze kon het niet langer aanzien.

Ze keek ongelovig op. In de ogen van de mannen was dezelfde ontzetting te zien.

‘Het is een lichaam!’ riep ze vol afschuw. Alsof ze zich pas op dat moment realiseerde hoe ernstig die ontdekking was, stapte ze naar achteren en sloeg haar hand voor haar mond.

‘Wees niet bang, mevrouw,’ zei een van de bouwvakkers. ‘Hij is dood! Wie weet hoe lang hij daar al ligt. Misschien wel tweehonderd jaar. Misschien wel langer. Hij kan u niets doen. En zijn geest doolt hier ook niet rond.’

Op een ander moment had Milena de onhandige poging om haar gerust te stellen kunnen waarderen, maar nu kon ze niet wachten om daar weg te gaan, te vluchten en naar haar opa toe te rennen en hem te omhelzen. Hij moest net zo van streek zijn als zij. Ze draaide zich om om hem te zoeken. Ze zag dat hij wit weggetrokken was. Ze liep meteen naar hem toe en pakte zijn hand. Hij kneep erin, zonder zijn blik van het gat af te wenden.

‘Wie kan het zijn, opa? Het is afschuwelijk.’

Michele gaf geen antwoord, maar schudde alleen zijn hoofd. Hij opende en sloot zijn mond, alsof hij iets wilde zeggen, maar het niet lukte. ‘Ik weet het niet,’ zei hij uiteindelijk. ‘Ik weet niet hoe dat gebeurd kan zijn of wanneer.’ Nog een pauze, langer deze keer. ‘We moeten de carabinieri bellen,’ voegde hij toe.

De bouwvakkers voelden zich ongemakkelijk. Sommigen schudden hun hoofd. Giulio schraapte zijn keel. ‘Of we sluiten de zaak af met een beetje aarde,’ fluisterde hij. ‘De doden zorgen altijd voor veel problemen, vooral die zonder naam.’

Milena huiverde. ‘Hij had vast een gezin, iemand die hem heeft gezocht,’ protesteerde ze. Het idee om de ontdekking te negeren vond ze absurd.

Michele, die tot op dat moment stil was geweest, stak zijn hand in de lucht. ‘We bellen de carabinieri. Milena, doe jij dat, alsjeblieft?’

‘Natuurlijk, opa.’ Ze voelde in haar zakken, maar ze had haar telefoon niet bij zich. Waarschijnlijk had ze hem op bed laten liggen toen ze zich had omgekleed. Ze holde terug naar het huis, verontrust en nerveus. Ze nam de traptreden met twee tegelijk. Terwijl ze het nummer intoetste, vroeg ze zich af waarom de mannen hadden voorgesteld er niets mee te doen en het gat dicht te gooien.

Wie kon die arme man zijn?

Er was niets van hem, of haar, over, op een paar botten na. En die lege oogkassen, die open mond, een schreeuw die niemand had gehoord.

Plotseling werd ze overvallen door een gevoel van wanhoop. Als vanzelf greep ze naar haar hals en pakte de hanger vast.

2

‘Voordat je de wereld verandert, moet je begrijpen dat jij er ook deel van uitmaakt: je kunt niet langs de kant blijven staan toekijken.’

The Dreamers (Bernardo Bertolucci, 2003)

Ze lieten niet toe dat er mensen dichterbij kwamen. Zij niet, haar opa niet, niemand. Nadat de carabinieri het gebied hadden afgezet en in beslag genomen, was het een komen en gaan van agenten, artsen en autoriteiten. Ze hadden iedereen ondervraagd, een voor een. Een hoop zinloze vragen die Milena werktuigelijk had beantwoord. Op een moedeloos moment, waarop ze zich ergerde aan het feit dat de rust op de altijd zo serene plek was verstoord, begreep ze waarom een paar bouwvakkers hadden geopperd het gat dicht te gooien en te vergeten, toen ze de lichamelijke resten in de put hadden gevonden.

Maar zo hoorden dingen niet te gaan.

Het probleem negeren was slechts een tijdelijke oplossing. De werkelijkheid werd daardoor niet minder erg, sterker nog, bij de eerste de beste gelegenheid werd hij groter en angstaanjagender: hij moest worden aangepakt, of ze dat nu wilde of niet.

Dat wist ze uit ervaring. Ze boog angstig haar hoofd. Het was allemaal zo ingewikkeld, zo onwerkelijk.

Ze bleef maar denken aan het feit dat dat lichaam van iemand was met een leven, een gezin, mensen die hadden gewacht, gehoopt, zich hadden afgevraagd wat de reden was achter de verdwijning en uiteindelijk wat er met hem of haar was gebeurd. Niet weten wat er was gebeurd met een geliefde en die nooit meer terugzien, was verschrikkelijk. Ze had steeds meer vragen. Ze beefde. Ze wilde er niet eens aan denken.

Opnieuw vroeg ze zich af wie de man of vrouw was die ze naast de rots hadden gevonden.

Steeds als ze naar buiten ging om te vragen of er nieuws was, werd ze weggestuurd. Op een vriendelijke manier natuurlijk, maar ze werd verzocht weg te gaan.

Ze liep het met bogen overdekte terras op en observeerde het team in de verte dat het terrein bestudeerde. Een paar dagen geleden hadden ze het skelet weggehaald, maar ze bleven onderzoek doen.

Milena liep door het gras dat nat was van de regen van die nacht en bleef voor het lint staan waarmee het verboden stuk grond was afgezet. De mensen in de witte pakken leken wel ronddolende spoken. Allemaal, op een na. Die stond in een spijkerbroek en blauwe polo met zijn rug naar haar toe naar de zee en horizon te kijken. Dat was Federico Marra, de sergeant van de carabinieri die het onderzoek leidde. Hoewel hij uit Positano kwam, had Milena geen herinneringen aan de man met de norse blik. Haar opa daarentegen kende hem goed. Michele had toen hij aankwam heel ongemakkelijk antwoord gegeven op zijn vragen. En daarover maakte ze zich zorgen. Na de ondervraging, toen ze alleen waren, had haar opa halsstarrig gezwegen. Het was niets voor hem om ontwijkend te zijn. Hij was de aardigste en meest directe man die ze kende.

‘Goedemorgen, hoe gaat het met u?’

‘Het kon beter, dank u. Met u?’

Federico liep onder het lint door en kwam naar haar toe. Lang, elegant, bruine ogen en donkere krullen. Hij leek onaangedaan. Ze vroeg zich af wat voor soort man hij was, hoe het mogelijk was dat de dood hem niets deed. Zij was er nog steeds ondersteboven van. Steeds als ze haar ogen sloot, stond ze weer aan de rand van de put.

‘Het spijt me voor al het ongemak. Nog een paar dagen en dan zijn we klaar met de metingen. Het terrein blijft echter afgezet totdat het onderzoek is afgesloten.’

‘Dat is het niet,’ antwoordde ze, terwijl ze haar blik afwendde.

Federico’s gezichtsuitdrukking werd zachter. ‘U zou iets moeten halen om te kunnen slapen.’

Ze keek hem verbijsterd aan. ‘Hoe weet u…’ Ze stopte. Opeens lachte hij naar haar. ‘Hebt u daar ook weleens last van?’ vroeg ze zachtjes. Ze kon niet langer slapen dan een paar uur achter elkaar. Ze schrok steeds wakker, met bonzend hart en het beeld van wat ze had gezien op haar netvlies. ‘Neem me niet kwalijk, dat zijn mijn zaken niet.’

‘Aan de dood is niet te wennen.’ De stem van de sergeant klonk kalm, zijn gezichtsuitdrukking was vriendelijk maar onbeweeglijk. ‘Je moet doen wat nodig is.’

Hij wist wat ze voelde, de ontreddering, onmacht en angst. Ze had hem verkeerd ingeschat en gloeide een beetje van schaamte.

‘Gaat het beter met uw opa?’ vroeg hij vriendelijk.

‘Hij is nog erg van streek.’

Een zucht verminderde de plotselinge spanning die tussen hen hing. Ze hadden de dag van haar opa’s ondervraging een discussie gehad. Milena had tegen hem geschreeuwd.

‘Ik weet dat ik u in de problemen heb gebracht, het spijt me. Helaas moeten de procedures gevolgd worden, anders worden er fouten gemaakt.’

Milena had weleens betere excuses gehoord, maar bewonderde mensen die hun eigen fouten erkenden en die probeerden goed te maken, dat was haar zelf namelijk nooit gelukt. Zij kon zijn excuses aanvaarden, maar haar opa was een ander verhaal. ‘Michele heeft alzheimer.’ Haar stem trilde en brak. Ze wreef door haar haar.

Federico knikte. ‘Ik weet het. Iedereen in het dorp vindt dat heel erg voor hem. Uw opa is zeer geliefd.’

Verrast doordat hij dat toegaf, wendde ze haar ogen af en keek naar de zee.

‘Feit blijft dat er een dode is gevonden en dat verdient onze aandacht. De kwestie heeft prioriteit,’ zei Federico ter verduidelijking.

Milena meende iets te hebben begrepen. ‘Is het een man?’

De sergeant viel even stil. ‘Dat heb ik niet gezegd.’

Ze stak haar handen in haar zakken en keek hem toen aan.

‘Hebt u enig idee wie het zou kunnen zijn?’

‘Daar is het te vroeg voor. Dit soort dingen duurt heel lang.’

‘Natuurlijk,’ mompelde ze, niet overtuigd. Opeens wilde ze daar weg. Misschien ging ze wel even naar de zee. Ze wilde echter niet alleen zijn. Even dacht ze erover om Federico Marra te vragen met haar mee te gaan, maar toen bedacht ze zich. Wat een belachelijk idee! Ze keek naar hem, maar toen hij haar onverwacht aankeek en naar haar glimlachte, deinsde ze werktuigelijk achteruit.

‘Laat u het me weten als er nieuws is?’

Het kostte hem net een paar seconden te lang om te antwoorden en uit die aarzeling begreep Milena dat hij de procedure zou volgen. Geen uitzondering zou maken.

Federico leek onaangedaan. Zijn uitdrukking veranderde niet. ‘De rechter-commissaris zal spoedig contact met u opnemen om u op de hoogte te brengen van de laatste ontwikkelingen,’ voegde hij langzaam toe.

‘Als het hem uitkomt zeker,’ antwoordde Milena ironisch. Ze wilde weten wie de gevonden persoon was. Het was een obsessie voor haar geworden.

Federico bleef haar onverschillig aankijken. Ze voelde zich steeds ongemakkelijker. ‘Nu moet ik echt gaan.’ Ze stak haar hand op om hem te groeten.

‘Praat met uw arts en vraag om iets waardoor u kunt slapen.’

‘Doe ik.’ Het laatste wat ze nodig had, was medicijnen die haar gek maakten. Ze liep weg en kon maar net de neiging onderdrukken te gaan rennen. Federico Marra was de koudste en arrogantste persoon die ze ooit had ontmoet. De dag van de vondst had ze hem gebeld en was hij naar de villa gekomen. Hij had een blik op het skelet geworpen en gevraagd of hij hen kon spreken. Hij had eerst de bouwvakkers ondervraagd, toen haar en haar opa en toen Michele aarzelde en het duidelijk moeilijk had, had Federico aangedrongen. Milena had hem gevraagd op te houden, maar hij had haar genegeerd en hem onder druk gezet. Haar opa leek met de minuut meer in de war te raken en hij begon te trillen. Toen had ze Federico gezegd wat ze van zijn manier van werken vond, Michele bij de arm gepakt en hem naar zijn kamer gebracht, terwijl ze hem lieve woordjes toefluisterde om hem gerust te stellen. Ze was pas weer naar hem toe gegaan toen hij gekalmeerd was en Marra al weg was. Ze waren niet op de juiste voet begonnen.

Milena liep de lange gang door die uitkwam bij Micheles deel van het huis en opende de deur. Hij lag in bed. Zijn blauwe pyjama stak af tegen het witte laken. Hij had zijn ogen dicht en ademde zwaar. Ze bleef even naar hem staan kijken en vroeg zich af wat ze kon doen om hem te beschermen. Hoewel ze ervan overtuigd was dat haar opa niets te maken had met het lichaam, was de situatie erg moeilijk. Het had gevolgen. Het vervelende verhoor was daar een voorbeeld van.

Na een laatste blik op haar slapende opa verliet ze op haar tenen de kamer. De dokter had Michele kalmerende medicijnen voorgeschreven. Milena wist niet wat hem dwarszat, waar hij aan dacht als hij zich terugtrok als een gekwelde ziel. Als hij wakker was, zou ze hem vragen met haar mee te gaan naar Amalfi. Misschien zou het hem goeddoen om even weg te zijn uit het huis.

Ze deed de lichten uit, liet een beetje visvoer in de kom van de goudvis vallen en keek of Lola, haar opa’s papegaai, nog genoeg water had. ‘Hoi, mooi meisje.’ Het vogeltje dat Michele halfdood in de schuur met gereedschap had gevonden, kwam dichterbij en maakte haar aan het lachen. Het piepte zacht en fladderde weg, terug naar haar hok.

Ze moest een vriendje voor haar zoeken, bedacht Milena. Er kwamen allemaal dingen in haar op die ze moest regelen. Ze zou het er met Rosaria over hebben.

Haar telefoon ging. Toen ze zag wie het was, zuchtte ze.

‘Papa?’

‘Hoi, lieverd, hoe gaat het met je?’

‘We wachten op nieuws.’

‘De situatie bevalt me niks, er horen geen skeletten op te duiken in een tuin.’

Eigenlijk was het niet ‘opgedoken’. Maar ze had geen zin om tegen hem in te gaan. Haar vader zou dan een zenuwslopende discussie beginnen en daar had ze geen zin in. Daarom bleef ze zwijgen totdat hij zijn keel schraapte.

‘Teresa zei dat je niet terug wilt komen. Waarom niet?’

Dat waren niet haar woorden, maar die vrouw las haar gedachten alsof ze haar echte moeder was. Bovendien was ze de eerlijkste persoon die ze kende.

Ze zuchtte. ‘Opa is niet in staat om het alleen af te handelen.’

‘Rosaria kan voor hem zorgen, zoals ze altijd heeft gedaan.’

‘Dat kan ik ook.’ Haar stem klonk bitser dan de bedoeling was. Waarom moest ze alles uitleggen? Ze had jaren geleden al geleerd haar vader op een afstand te houden en haar emoties in bedwang te houden. En toch leek het alsof ze altijd leken te botsen. Ze dwong zichzelf rustig te worden. ‘Maak je geen zorgen, alles gaat goed.’

‘Ik zou willen dat je naar huis kwam. Je weet hoe ik erover denk.’

Milena woonde al jaren op zichzelf. Haar vader moest wel erg van streek zijn als hij zo bleef aandringen. ‘Zodra het beter gaat met Michele, kom ik naar huis. Doe de groetjes aan Teresa. Ik houd van je, papa.’

Hij zweeg even. Milena wist dat ze er deze keer goed vanaf was gekomen.

‘Ik ook van jou. Zorg goed voor jezelf.’

Haar vader en opa hadden nooit door één deur gekund. Milena vermoedde dat er vroeger iets was gebeurd, maar wist niet precies wat. Toen ze klein was, brachten haar vader en Teresa haar naar Positano, maar ze bleven nooit. Aan het einde van de vakantie bracht Michele haar dan weer terug naar Rome. De rest van de tijd negeerden ze elkaar.

Ze liep naar de keuken en knabbelde op een broodje. Ze had geen zin om naar het strand te gaan, ze was te onrustig. Ze keek om zich heen of ze nog iets kon doen, maar alles was schoon, er lag nog geen stofwolkje dat ze op kon ruimen. Rosaria zorgde voor het huis, kookte en deed de boodschappen. Die ochtend had Milena haar gevraagd naar huis te gaan – ze was zelf prima in staat om voor haar opa te zorgen. Daarom lag er een boodschappenlijstje op tafel. Ze nam het vlug door en kreeg een idee. Ze zou snel zijn, besloot ze. Ze zou terug zijn voordat Michele wakker werd.

Ze pakte de sleutels van de oude Citroën, waar zij nu als enige nog in reed, controleerde of er nog genoeg benzine in zat en startte de auto. Blij dat haar opa er altijd voor zorgde dat hij in orde was, reed ze voorzichtig de garage uit.

In die tijd van het jaar waren er minder toeristen, maar toch besloot ze niet de stad in te gaan. Ze had zin om te wandelen. Ze parkeerde op het plein niet ver van de supermarkt en zette haar zonnebril op.

Zinloos, dacht ze. Alle ogen waren op haar gericht, iedereen keek haar na. Ze meende hun blikken te kunnen voelen, smachtend naar antwoorden. Ze zou eraan gewend moeten zijn. Mensen hadden altijd naar haar gekeken. Te dun, te lang, te bleek. Te alles. Ze was altijd anders geweest dan haar klasgenoten, maar ze had het toch gered. Uiteindelijk had haar uiterlijk haar juist kracht gegeven. Teresa was degene geweest die haar erop had gewezen dat mensen naar haar keken, omdat ze er opvallend uitzag: haar lichte huid, lange zwarte haar, blauwe, bijna paarse ogen en de hoge jukbeenderen die ze van haar moeder had geërfd. Ze had weinig herinneringen aan haar. Soms vroeg ze zich af of ze waar waren of dat ze ze zelf had verzonnen. Ze wist in elk geval zeker dat ze erg op elkaar leken. Ze had foto’s gezien. Haar opa had ze overal liggen. In Rome had haar vader ze echter allemaal weggehaald.

De winkel zat in een oud, roodgepleisterd gebouw met witte raam- en deurkozijnen. Het was mooi, straalde iets bijzonders uit, een beetje chic, als een gekleurde penseelstreek op een schilderij. Ze groette de eigenaresse en beantwoordde haar vragen.

‘Laat me weten als ik iets kan doen.’

‘Dank je, Assunta, ik zal het doorgeven aan mijn opa. Dat zal hij fijn vinden.’

De oude vrouw bloosde van vreugde. ‘Zeg Michele dat ik van de week even langskom.’

‘Zal ik doen.’

Milena ging verder met producten in haar karretje leggen en keek op het lijstje dat Rosaria had gemaakt. Ze betaalde en liep naar de deur. Daar hoorde ze het. Het werd gefluisterd, maar ze kon het duidelijk verstaan.

‘Ze zeggen dat het de Amerikaanse is die ze onder de grond hebben gevonden.’

‘De vrouw van de edelsmid?’

‘Ja, zij.’

‘Hij had iemand uit de buurt moeten trouwen.’

Ze bleef staan, haar tasjes in haar hand. Haar gêne sloeg snel om in verontwaardiging. Wat hadden die twee verzonnen? Waarom insinueerden ze dat de gevonden persoon haar oma was?

Ze liep terug en keek de twee vrouwen aan.

‘Mijn opa is een goede man!’ riep ze uit.

Ze staarden haar beiden met open mond aan. ‘Natuurlijk is hij dat! Niemand beweert ook dat hij dat niet is!’ antwoordden ze toen om de beurt. ‘Hij is echt een heer.’

Dat antwoord bracht haar van haar stuk. Ze begreep het niet. Waarom kletsten ze dan over hem?

Toen ze wegliep, lieten de woorden die ze had gehoord haar niet los. Op weg naar huis bleef ze zich van alles afvragen.

Ze had haar oma nooit gekend, ze wist niets over haar, maar ze had zich een beeld van haar gevormd doordat ze Michele af en toe met mensen over haar had horen praten. Ze wist dat ze was weggegaan toen haar moeder nog klein was, en dat ze nooit meer was teruggekomen. Ze had daar eigenlijk nooit echt bij stilgestaan, realiseerde ze zich verbaasd.

Al haar herinneringen aan vroeger liepen stuk op de herinnering aan Marina, alsof haar moeder al haar emoties aanstuurde, de grens vormde tussen het heden en het verleden en ze niet voorbij die grens kon gaan.

Maar nu was alles veranderd. Ze reed terug naar huis, met de tasjes geordend op de achterbank. Niets was zoals het hoorde te zijn, bedacht ze. En toch leek alles normaal. Ze kneep in het stuur en remde met bonzend hart af.

Mensen praatten over haar opa, goudmeester Michele Loffredo.

En over de vrouw die in zijn tuin begraven was.

Zijn vrouw, Eva.

3

‘Juist wanneer je iets denkt te begrijpen, moet je dat vanuit een ander perspectief bekijken.’

Dead Poets Society (Peter Weir, 1989)

Milena zette de boodschappen op tafel. Ze liep naar het aquarium en staarde naar de vissen. De woorden van de twee vrouwen dreunden nog na in haar hoofd. Ze deed het licht aan en Lola begon te fluiten. Ze keek even of ze nog water en eten had en ging toen naar haar opa.

Michele sliep nog.

Ze ging naar boven, naar haar eigen kamer, niet wetend wat te doen.

Ze was geschrokken. Ze wist dat haar opa niets met het lichaam te maken had. Wie het dan ook was daar in de put, hij of zij was niet verbonden aan Michele Loffredo. En toch maakte ze zich ontzettend zorgen om hem, ze was bang.

Het geroddel van de twee onbekenden in de supermarkt had haar meer gedaan dan ze dacht.

Ze moest het met Michele over hun gesprek hebben zodra hij wakker was. Ze moest het hem zeggen, het was niet iets wat ze kon negeren. Of toch wel? Haar opa was al erg van streek, zulk nieuws zou het alleen maar erger maken.

Ze liep het terras op en keek naar de zee. Ze leek wel over steeds meer zaken te twijfelen. Ze kon niet terug naar Rome. Niet nu het niet goed ging met haar opa. Ze moest wel langer in Positano blijven.

Ze moest meteen haar huisgenoten en beste vrienden, Mirko en Olimpia, op de hoogte stellen, die ze als serveerster hielp in hun trattoria, een Italiaanse traiteur, zodat ze iets konden regelen tijdens haar afwezigheid. Ze miste hen, hun steun, de lol op het werk, het urenlange geklets en zelfs de discussies.

Het appartement in Rome dat ze met hen deelde was op de tweede verdieping, zonder lift, in een klein gebouw in de wijk Monteverde. Ze kende Arturo Ferri, de eigenaar, al haar hele leven. Hij was een oude vriend van de familie. Nadat zijn kinderen uitgevlogen waren naar het buitenland, voelde hij zich eenzaam, dus waren ze met z’n drieën bij hem gaan wonen, popelend om aan hun leven als volwassenen te beginnen. Mirko en Olimpia waren altijd al haar beste vrienden geweest, sinds de basisschool, waar ze elkaar hadden ontmoet. Milena herinnerde zich die eerste schooldag nog goed: het gevoel van ontreddering en verwondering, de geplaveide binnenplaats met in het midden het enorme beeld van Dante Alighieri. Dat leek haar toen wel een mooie plek om te gaan staan, precies voor de tuniek, naast de gekke puntige schoenen. Olimpia en Mirko hadden hetzelfde idee. Ze waren net drie drenkelingen in een zee van kinderen die allemaal, in tegenstelling tot hen, wel al leken te weten wat ze moesten doen en waar ze heen moesten.

Vanaf dat moment hadden ze zich aan elkaar vastgeklampt en niet meer losgelaten, ondanks de scholen waar ze naartoe gingen en de verschillende keuzes die ze in hun leven maakten.

Milena telde hoe vaak de telefoon overging. Ze zag voor zich hoe Olimpia over een van de vele stapels boeken van Mirko stapte, die overal in het appartement lagen. Hoewel ze elk leeg hoekje bezetten, vond Milena het fijn ze overal in huis te zien. Ze gaven haar een gevoel van troost. Olimpia daarentegen was ook dol op boeken, maar kon de manier waarop Mirko ze liet slingeren niet verdragen.

‘Hoi, Milly, hoe gaat het daar?’

Dat was niet zo makkelijk uit te leggen. ‘De situatie lijkt maar niet te verbeteren. Het lijkt erop dat het nog maanden duurt voordat de resultaten van de onderzoeken bekend zijn.’

‘Dat had ik al een beetje verwacht. In films is dat altijd makkelijk: er sterft iemand en hup, een paar dagen later weten ze wat hij tijdens de lunch heeft gegeten, met wie hij heeft afgesproken en waar hij is geweest. Absurd.’

Ja, in werkelijkheid ging dat heel anders. ‘De persoon is lang geleden overleden, ik denk dat dat het grootste probleem is. Hoe langer het geleden is, hoe moeilijker het is om te reconstrueren wat er is gebeurd.’

‘Je hebt vast gelijk. Hoe gaat het met Michele?’

‘Hetzelfde.’ Dat was niet het goede woord, dacht Milena te laat. Maar zo kon ze het wel omschrijven. ‘Ik maak me zorgen. Hij kan dit allemaal niet alleen aan. Hij heeft iemand nodig die hem bijstaat.’

‘Natuurlijk, wat er is gebeurd, is idioot.’

‘Ik moet hier blijven, Olimpia,’ fluisterde ze.

‘Ik weet dat je Michele op dit moment niet alleen wilt laten, maar je weet dat de audities zijn begonnen. Dat is belangrijk, Milly. Dat hebben we heel vaak besproken.’

Haar blik viel op het script, dat ze had meegenomen. Het lag op het nachtkastje. Ze haalde diep adem en woelde door haar haar. ‘Ik weet het. Maar het is allemaal zo ingewikkeld.’ Het idee dat ze de auditie zeer waarschijnlijk moest overslaan, beangstigde haar. ‘Ik heb weinig keus,’ voegde ze er bedroefd aan toe. Ze zou nog wel een andere kans krijgen. Haar opa echter niet.

‘Wat bedoel je precies?’ vroeg Olimpia. ‘Ik begrijp het niet.’

Milena probeerde de juiste woorden te vinden.

‘Een deel van mij zou auditie willen doen, maar er zijn momenten waarop die totaal onbelangrijk lijkt in vergelijking met wat er hier gebeurt… Ik kan later auditie doen, als dit allemaal slechts een slechte herinnering is,’ antwoordde ze eerlijk.

Olimpia zuchtte.

‘Ik heb een kop thee nodig en ik wil weten waar je het nu in hemelsnaam over hebt. Ik zet je op de luidspreker.’

Ze had kunnen weten dat haar vriendin zo zou reageren, dacht Milena. Ze was haar grootste fan en waarschijnlijk was ze het haar ook verschuldigd auditie te doen. ‘Ik moet de dingen op mijn manier doen. Eerst zorg ik voor mijn opa, je weet toch dat ik me niet kan concentreren als ik weet dat hij het moeilijk heeft?’

‘Dat kan ik begrijpen, maar het een hoeft het ander niet per se uit te sluiten.’

Nee, daar had Olimpia gelijk in. ‘Ik zal proberen iets te regelen.’

‘Heel goed, zo mag ik het horen.’

Ze lachten allebei. ‘Ik heb amandelthee voor je gepakt. Zal ik die opsturen, met wat kleren? Als je nog wat langer moet blijven, heb je meer dingen nodig.’

Een klein zoenoffer, dacht Milena. Olimpia ergerde zich wel snel ergens aan, maar had net zo snel haar goede humeur weer terug. Haar ruzies met Mirko waren beroemd, evenals de momenten van verzoening. Ze sloot haar ogen even. Het leek wel alsof er een jaar voorbij was gegaan, in plaats van een paar dagen, sinds ze weggegaan was uit Rome.

‘Dat is nu niet nodig. Ik weet nog niet hoe lang ik nog moet blijven.’

‘Laat het me weten zodra je iets hebt besloten. Als ik de trattoria kon achterlaten, had ik het eerste vliegtuig naar je toe genomen. Ik vind het maar niks dat je daar alleen bent.’

‘Mijn opa is er en Rosaria komt elke dag.’

‘Nou, waar ben je dan bang voor?’

Milena ging op bed liggen en keek naar het plafond. ‘Er wordt geroddeld.’

Olimpia snoof. ‘Dat gebeurt altijd.’

‘Over opa. Of eigenlijk, over mijn oma.’

Ze merkte dat haar vriendin verbaasd was. ‘Je hebt me nog nooit over je oma verteld.’

Ze had nog nooit iemand over haar oma verteld. Voor haar was ze dan ook een vaag, onwerkelijk figuur. ‘Ze is weggegaan toen mijn moeder nog klein was. Ze was Amerikaanse, geloof ik… ik heb me nooit echt in haar geïnteresseerd. Een paar vrouwen in de supermarkt zeiden dat de resten die bij de villa lagen van haar waren, van mijn oma.’

‘Wat belachelijk. En waarop baseren ze zoiets?’

Milena haalde haar schouders op. ‘Ze heeft haar dochter en man verlaten en is nooit meer teruggekomen, snap je?’

Olimpia zweeg even en fluisterde toen: ‘Weet je dat zeker? Ik bedoel, je weet niets over haar, hoe weet je dan dat ze nooit is teruggekomen?’

Op dat moment realiseerde Milena zich dat ze dat inderdaad niet kon weten. Ze had het er nooit met haar opa over gehad. ‘Nee, dat weet ik inderdaad niet zeker.’

‘Heeft Michele je nooit over haar verteld?’ vroeg Olimpia nog eens.

‘Weinig, af en toe een opmerking. Hij vertelde altijd over mijn moeder, over het verleden van onze familie, maar over haar bijna niets.’ Haar opa had haar veel verhalen verteld over zijn eigen ouders, over overgrootvader Pasquale Loffredo die naar Argentinië was geëmigreerd omdat hij niets te eten had en nog armer terug was gekomen dan dat hij was vertrokken. Hij kon niet zonder de geur van de zee en de glimlach van zijn vrouw Trofimena, of Mena, zoals iedereen haar noemde. Michele had haar gezegd dat hij van jongs af aan allerlei baantjes had gehad om zijn ouders te helpen rondkomen, totdat hij in de leer was gegaan bij een vreemde, stille man die gouden knopen en broches met zoetwaterparels, hangende rozen en duiven van filigraan maakte. Salvatore Marongiu, een kleine Sardijn met heldere ogen, had hem geleerd op zoek te gaan naar zijn eigen talent, de geplaveide wegen te verlaten om iets te zoeken wat alleen van hem was. Dat was het belangrijkste wat hij hem had geleerd. Iedereen kon een ring smeden, maar slechts weinig mensen wisten daar een betekenis aan te geven. Daardoor hadden de juwelen van haar opa zijn klanten betoverd. Het waren unieke exemplaren die het hart wisten te raken van degene die ze droeg.

Ze stond op en begon door de kamer te lopen, tot ze bij het raam kwam. Daar bleef ze staan.

‘Micheles terughoudendheid is begrijpelijk,’ zei Olimpia. ‘Wat er ook gebeurd is, het moet moeilijk voor hem zijn geweest. Waarom praat je er niet met hem over? Vraag het hem en maak een eind aan zijn zwijgzaamheid. Je bent altijd direct geweest, ergens omheen draaien is niets voor jou.’

Nee, dat is inderdaad niets voor mij, dacht Milena. ‘Zodra hij zich beter voelt. Niet nu.’

‘Natuurlijk niet, dat snap ik.’ Olimpia wachtte even. ‘Ik heb een keer een boek gelezen,’ ging ze verder.

Milena liet het kanten gordijntje dat ze vasthad los. ‘Vertel.’

‘Het ging over een man die verdween en zijn vrouw en dochtertjes achterliet. Iedereen dacht dat hij ervandoor was met een minnares, dat hij een dubbel leven leidde.’

‘Maar…’

‘Niemand had eraan gedacht hem te gaan zoeken, de relatie met zijn vrouw was al een tijdje niet goed, maar hij was niet weggelopen. Hij was met zijn auto in een moeras terechtgekomen. Ze vonden hem jaren later. Hij was op weg naar huis, voordat hij in het moeras belandde.’ Ze keek op. ‘Misschien is er wel zoiets met haar gebeurd. Misschien is je oma wel gewoon een stuk gaan wandelen en…’ Ze maakte haar zin niet af, dat was niet nodig.

Het beeld was afgrijselijk. Milena verdrong het meteen. ‘Hij heeft haar vast gezocht, ze hadden een dochtertje. Nee, zo kan het niet zijn gegaan.’

‘Dat weet je niet.’

‘Ik ken mijn opa.’

Olimpia dacht even na voordat ze antwoordde. ‘Mensen veranderen, Milly, je weet niet hoe hij was toen hij jong was. Misschien was hij woedend op haar, ging het niet goed meer tussen hen, net als in het boek,’ zei ze zachtjes.

Ze kon niet aannemen dat er zoiets verschrikkelijks was gebeurd. Milena weigerde het. ‘Misschien is het gewoon een man die een ongeluk heeft gehad,’ antwoordde ze halsstarrig.

‘Dat kan natuurlijk,’ gaf Olimpia toe. ‘Maar waarom ben je dan zo bang?’

Milena dacht lang na, maar vond de woorden niet. Ze werd bevangen door een angst, die ze niet hoorde te voelen. ‘Michele zou niets onbeproefd laten als zijn vrouw verdwenen was. Dat weet ik zeker en dat is wat er werkelijk toe doet.’

4

‘Ieder wezen op aarde sterft alleen.’

Donnie Darko (Richard Kelly, 2001)

Er was geen wachtruimte. Overal in de lange gang, met muren die de grijze kleur hadden van stilstaand water, stonden uitpuilende archiefkasten. De lucht voelde tegelijk stoffig en vochtig aan.

Milena wierp een blik op haar opa. Hij leek afwezig, had kromme schouders, alsof hij de afgelopen dagen veel ouder was geworden. Hij stond al te lang op zijn benen, dacht ze.

Waarom duurt het zo lang, vroeg ze zich af.

De rechter-commissaris die over het onderzoek ging, had Michele opgeroepen. Toen Federico Marra hen die middag was komen halen en hen naar het parket had gebracht, had ze zichzelf opgedragen niet te denken aan wat er zou kunnen gebeuren. Zijn stiltes zetten haar aan het denken. Hij sprak slechts een paar zinnen over het weer. Ze begreep de boodschap en was gestopt met vragen stellen.

Na een korte groet had Federico hen alleen gelaten. Milena had verward om zich heen gekeken. De plek beviel haar niet. Het was alsof hij expres zo gemaakt was om mensen zich ongemakkelijk te laten voelen. Ze had meteen een portier om een stoel gevraagd voor haar opa en hem gezegd te gaan zitten.

Er was sindsdien enige tijd verstreken.

‘Bedankt, lieverd,’ zei Michele nog eens. ‘Dank je.’

Hij had haar steeds weer bedankt. Milena dwong zichzelf naar hem te lachen, het deed haar pijn om hem zo te zien. ‘Het duurt maar even, opaatje,’ zei ze bemoedigend.

Dat hoopte ze tenminste. Ze streelde zijn hand en probeerde iets liefs te bedenken om tegen hem te zeggen. Ze vermoedde dat hij zich in zijn eigen wereld terugtrok, waar andere mensen niet toegestaan waren, zij ook niet.

Zo was hij al dagen.

Machteloos had ze toegekeken hoe hij achteruitging en ze had er niets voor gevoeld om hem vragen te stellen over haar oma. Ook had ze niets gezegd over de twee vrouwen in de supermarkt. Ze was in de war, geschrokken.

Er was nog iets wat haar zorgen baarde. Ze had altijd kunnen rekenen op haar opa, op zijn aandacht en die situatie, het feit dat hij zich terugtrok, deed haar verdriet. Hij had ook pijn, dat voelde ze. ‘Wil je iets eten?’ vroeg ze.

Michele draaide zich naar haar toe en keek moeilijk, alsof het hem moeite kostte zich te focussen op haar gezicht. Opeens lachte hij naar haar. ‘Het komt allemaal goed, vlindertje, maak je nou maar geen zorgen.’

Milena schoot vol. Ze hurkte naast hem neer. ‘Je hoeft hier niet te blijven. Papa zegt dat zijn advocaat alles kan regelen en dat niemand je kan dwingen om mee te werken.’

Toen Lorenzo haar dat aan de telefoon had verteld, had Milena verontwaardigd gezegd dat dat niet nodig was. Dat was niet de juiste manier. Ze wist niet waarom zij nu juist degene was die het Michele voorstelde. Misschien omdat ze de behoefte had om hem te beschermen, ze wilde dat hij rustig was en dat het goed met hem ging. Haar opa kroelde door haar haar en schonk haar een hartverscheurende glimlach.

‘Je vader wil dat je naar huis komt en dat snap ik wel.’

‘Ik blijf bij jou, opa, ik ga niet weg.’

‘Ik zei toch dat je je niet zo druk moet maken? We lossen dit wel op.’

Even meende ze dat haar opa zijn krachten weer terug had, maar toen ze naar zijn handen keek, zag ze dat hij trilde. Hoe lang houdt hij dit nog vol, vroeg ze zich af. Zijn geest en zijn lichaam waren al zo verzwakt door zijn ziekte.

De deur ging open en een kale man van middelbare leeftijd met een vriendelijk gezicht kwam naar buiten. ‘Meneer Michele Loffredo?’

Milena hielp haar opa met opstaan.

‘Ja, dat ben ik. Dit is Milena Alfieri, mijn kleindochter.’

De rechter-commissaris lachte. ‘Luigi Pinna, aangenaam kennis met jullie te maken. Kom binnen en sorry dat ik jullie heb laten wachten.’

Milena had zich hem anders voorgesteld, formeler, strenger, maar het was een man met een normaal uiterlijk en een kalme uitstraling, goedhartig zelfs. Ze keek haar opa even aan. Michele lachte naar haar, alsof hij ‘Ik zei het toch?’ wilde zeggen

‘Laten we naar binnen gaan.’

Ze volgden Pinna naar het ruime en lichte kantoor met diploma’s aan de muren, een oude boekenkast en een met dossiers bezaaid bureau. De man pakte een van de dossiers en wees naar een bank. ‘Laten we daar gaan zitten. Sergeant Marra zei al dat uw kleindochter mee zou komen.’

Aangemoedigd door de glimlach en vriendelijkheid van de man ging Milena naast haar opa zitten. De map die Luigi Pinna op het lage tafeltje had gelegd, was dicht. Ze keken er allebei naar. De gedachte dat ze spoedig meer te weten zou komen over het mysterie van de persoon die bij het huis met de spiegels was gevonden, maakte haar nerveus, maar tegelijkertijd opgewonden.

‘Het spijt me dat ik jullie niet eerder heb opgeroepen, maar dit zijn dingen die lang duren. We hebben nog niet eens alle gegevens, we wachten nog op de resultaten van een paar onderzoeken.’

‘Weet u wie de gevonden persoon is? Om wie het gaat?’ vroeg Milena.

Pinna pakte de map, legde hem op zijn knieën en bladerde er langzaam doorheen. Daarna koos hij een paar pagina’s. ‘We kunnen nu nog niets zeggen. Er zijn echter een aantal voorwerpen aangetroffen bij het lichaam en daarover wil ik graag praten met uw opa.’ Hij schraapte zijn keel. ‘We hebben nog geen precieze datum, maar na een eerste reconstructie lijkt het erop dat de persoon in de jaren zestig is omgekomen.’

Milena voelde dat er een rilling over haar rug liep. Haar moeder was in die periode geboren, dus haar oma was toen weggegaan. Nee. Ze was niet van plan verder te redeneren. Het kon niet om haar gaan.

Het waren gewoon roddels: het was niet haar oma daar in de put.

‘Sinds wanneer bezit u het huis?’ vroeg de rechter-commissaris.

Michele antwoordde niet. Milena streelde liefdevol zijn arm en toen hij naar haar keek, lachte ze naar hem. ‘Opa, wanneer heb je het huis met de spiegels gekocht?’

Hij fronste zijn voorhoofd. Het duurde een paar minuten voordat hij in staat was te antwoorden. ‘Na de oorlog. In 1955. Het was een mooie plek, zonnig en winderig. De citroenen groeiden er goed en de zee was vlakbij.’ Hij wachtte even. Hij was terug in het verleden. ‘Ik smeedde toen juwelen, dus ik heb er een werkplaats gebouwd. Het huis was een ruïne, maar nog erg mooi. Ik heb het stukje bij beetje gerestaureerd. De spiegels waren er al. Milena, heb ik je ooit verteld dat ik die heb gevonden toen ik begon met restaureren? Ze lagen opgestapeld in de kelder. Zonde, eeuwig zonde.’

Ze knikte. ‘Ja, opa, jij hebt de lijsten gemaakt. Dat weet ik nog.’

‘Het eerste wat ik heb gedaan toen ik het huis had gekocht, was de citroenbomen planten. Ik wilde wat vrolijkheid en kleur in de tuin.’

De man luisterde peinzend. ‘Woonde er toentertijd naast u en het personeel nog iemand anders?’ vroeg hij opeens.

‘Ja, mijn dochter en mijn… vrouw.’

Pinna maakte een notitie en bekeek het dossier. ‘Ik lees hier dat mevrouw Marina een paar jaar geleden is overleden.’

‘Ze is overleden toen ik nog heel klein was,’ zei Milena ter verduidelijking. Het was normaal dat hij dat soort vragen stelde en toch voelde ze zich niet op haar gemak.

‘Eva Anderson daarentegen woont al jaren niet meer bij u. Maar daar hebben we het later nog over.’

Dat was geen vraag, dus ze wisten al iets over haar oma. Milena hoopte op meer nieuws, maar Pinna ging over op een ander onderwerp.

‘Vertelt u eens over de omheining.’

Micheles blik versomberde. ‘Het terrein loopt naar beneden, tot aan de zee. Maar het is onbegaanbaar, ondanks de terrassen. Mijn dochter was klein, ik wilde niet dat ze gevaar zou lopen.’

‘Ik begrijp het,’ antwoordde de rechter-commissaris. ‘Over welke periode hebben we het nu? Wanneer hebt u de muur laten plaatsen?’

Het duurde even voordat Michele antwoordde, maar zijn gesprekspartner wachtte geduldig.

‘Marina was drie of vier. Mijn dochter is geboren in 1958, dus iets later.’

Pinna pakte een foto uit de map, bekeek die aandachtig en liet hem toen aan Michele zien. ‘Hebt u dit horloge weleens gezien?’

Het was geen gewoon horloge. Het gouden bandje, waarvan de versiering nog te zien was, ondanks het verstrijken van de tijd, kwam Milena bekend voor. Ze bestudeerde het nieuwsgierig.

‘Wacht even, zonder bril ziet hij niets,’ zei ze om haar opa te helpen. ‘Hier, opa, zet hem maar op.’

‘Dank je, meisje.’

Michele bekeek de foto. Zijn verwarde uitdrukking veranderde. Milena zag dat de spieren in zijn gezicht zich spanden en zijn ogen groot werden. Hij drukte zijn lippen op elkaar. De foto die hij met beide handen vasthad, trilde.

‘Misschien helpt dit u herinneren.’

Nog een foto. Deze keer ging het om een bril met een gouden monteur en één enkel glas.

‘Waar hebt u die gevonden?’ mompelde Michele.

‘In de put.’ Pinna bestudeerde hem aandachtig. ‘Herkent u hem?’

Hij opende zijn mond om te antwoorden, maar er kwam geen geluid uit.

‘Zou u me kunnen vertellen van wie hij was?’

Michele keek de man aan en daarna Milena. ‘Ik wil naar huis.’

Zo had ze hem nog nooit horen praten. Geschrokken legde ze haar arm om zijn schouders. Wat was er met hem aan de hand? Haar opa trok wit weg en opende en sloot zijn mond. Nu trilden niet alleen zijn handen, maar ook de rest van zijn lichaam.

‘We moeten hier stoppen,’ zei ze tegen de rechter-commissaris. ‘Het gaat niet goed met mijn opa.’

Had hij die voorwerpen misschien herkend? Waarom was hij zo ontdaan? Was het mogelijk dat hij iets wist? Dat was van latere zorg. Ze moest hem beschermen, helpen. ‘Ik moet hem naar huis brengen, hij kan dit gesprek niet langer aan.’

Luigi Pinna knikte. ‘Natuurlijk, ik begrijp het. Er is geen haast bij, mevrouw Alfieri. We kunnen een nieuwe afspraak maken als het beter gaat met uw opa. U hoeft zich geen zorgen te maken.’

Ze was niet met hem bezig, al haar aandacht ging naar Michele. ‘Kom, laten we naar huis gaan.’ Moedeloos hielp ze hem op te staan. ‘Er moet een verklaring zijn. Iets wat rechtvaardigt wat er is gebeurd…’

De man knipperde met zijn ogen en schraapte zijn keel. ‘Totdat we weten wie de man is, het slachtoffer bedoel ik,’ zei hij rustig ter verduidelijking, ‘durf ik niets te voorspellen…’

Een man. Ze hadden het lichaam van een man gevonden. Milena antwoordde niet. Ze zou zich opgelucht moeten voelen, maar dat was niet het geval. Ondanks de insinuaties van de vrouwen in de winkel, had zij het wel verwacht.

‘Nog één vraag, meneer Michele. Weet u misschien waar we uw vrouw kunnen vinden?’

Milena schrok op, hield haar adem in en wachtte, terwijl ze naar haar opa keek. Die staarde naar de grond, zijn handen in elkaar gevouwen en lippen op elkaar. Het was alsof hij ergens anders was. Waar zou hij aan denken, vroeg Milena zich af.

‘Waarom denkt u er niet even rustig over na.’

De toon waarop Pinna sprak, bleef vriendelijk, niet formeel, uitnodigend, maar Michele bleef maar naar de grond turen.

Pinna wachtte nog even, maar zuchtte toen. ‘Breng uw opa maar naar huis. Mocht u iets te weten komen, dan kunt u me bereiken op dit nummer, op welk tijdstip dan ook.’ Hij gaf haar zijn visitekaartje.

‘Bedankt.’

Ze waren al bijna bij de deur toen Michele opkeek. ‘Ik heb mijn vrouw al jaren niet gesproken. Ik weet niet waar ze woont, ik weet niets over haar. Niet eens of ze nog leeft.’ Zijn stem brak. Hij beefde, zag wit en zijn ogen schoten van de ene naar de andere kant.

Milena maakte zich steeds meer zorgen. Ze kon niet wachten tot het gesprek afgelopen was.

‘Ik begrijp het,’ antwoordde de rechter-commissaris even later. ‘Dan moeten we het anders aanpakken. Rust goed uit, Michele.’

Eindelijk konden ze gaan, dacht Milena. ‘Kom, opa.’

Luigi Penna liep met hen mee naar de uitgang, schudde hen de hand en liep terug naar zijn kantoor.

Hoewel Federico had aangeboden hen naar huis te brengen na het gesprek met de rechter-commissaris, belde Milena hem niet. Ze was te veel van streek. In de war. Alsof ze toeschouwer was van een pervers spel. Ze had net gehoord dat het skelet in de put naast de rotspartij van een man was. Van iemand die haar opa zeer waarschijnlijk kende. Pinna had echter vragen gesteld over haar oma. Waarom? Wat had zij ermee te maken?

Ze liepen langzaam gearmd het parkeerterrein over.

Onder een rij olijfbomen stonden een paar bankjes. Ze wachtte even tot Michele zat en belde toen een taxi. ‘Hij is er over tien minuten.’

Hij gaf geen antwoord. Plotseling pakte hij haar hand vast. Zijn ogen waren rood en zijn lippen trilden. Milena schrok.

‘Ik heb slecht over je gedacht, ik geloofde je niet,’ zei hij. ‘Het spijt me, het spijt me zo.’

Hij smeekte haar, hij was verward.

‘Kun je het me vergeven? Ik smeek je, ik smeek je. Wat heb ik in hemelsnaam gedaan, wat heb ik gedaan…’ Hij liet haar los.

Milena was verstijfd van schrik. ‘Opa… Waar heb je het over?’

Michele knipperde met zijn ogen, drukte het tasje tegen zich aan en begon van voor naar achter te wiegen. ‘Het spijt me, schat, het spijt me zo, Eva.’

Eva. De naam van haar oma.

Maar waarom was hij zo wanhopig? Waarom vroeg hij zijn vrouw om vergiffenis? Ze bleef hem verstijfd van schrik aankijken.

‘Het komt allemaal goed, opa. Rustig maar, maak je geen zorgen.’ Geschrokken streelde ze zijn schouders. ‘Het komt allemaal goed.’

Maar hij leek haar niet eens te horen. Plotseling stopte hij met bewegen en werd zijn blik dof en zijn gezichtsuitdrukking mat.

De taxi kwam en Milena vroeg de chauffeur om hulp. Ze lieten haar opa voorzichtig op de achterbank plaatsnemen. Michele bleef stilletjes huilen, verzonken in zijn herinneringen. Milena was van streek. Waarom moest Eva, haar oma, hem vergeven? Wat had hij haar aangedaan? En toen zag ze dat hij zijn ogen sloot en in elkaar zakte.

‘Naar de San Francesco-kliniek, snel.’

5

‘Geen enkel leven is belangrijker dan een ander. En als we nu eens allemaal deel uitmaakten van een groot plan, dat we pas later konden begrijpen? En als we nu eens… sterren konden worden?’

Winter’s Tale (Akiva Goldsman, 2014)

Eva, 1956, Venetië

Ook de zonsondergang in Venetië was anders dan alle andere die ze had gezien, dacht Eva Anderson, terwijl ze haar ogen afschermde. Dat goud, purperrood en paars in de nog blauwe hemel, was uniek, evenals de oude palazzi tussen de witgouden kanalen en de vreemde bootjes met de grappige naam ‘gondels’, waarin zij en haar mede-avonturiers Edith en Lauren waren gestapt toen ze een paar dagen eerder in de stad waren aangekomen.

Ze keek voor de zoveelste keer om zich heen, in de hoop hen in de menigte te vinden, maar ze zag geen van beiden. Ze waren elkaar kwijtgeraakt toen ze bij het Palazzo del Cinema probeerden te komen. Ze waren op het Lido aangekomen, samen met nog honderden mensen die de eerste avond van het Filmfestival wilden bijwonen. Op de Lungomare Guglielmo Marconi, nog voor ze de rode loper had bereikt, merkte Eva dat ze alleen was. Maar misschien was dat ook maar beter. Ze vond het prettig om alleen te zijn, omdat ze dan kon nadenken en tegelijkertijd kon opgaan in wat haar omringde.

Ze droeg dunne witte handschoenen van katoen en een groen linnen strandjurkje. Haar haar, dat zo lang was dat het tot haar middel reikte en dat ze in de haast niet had kunnen samenbinden tot een staart, had meerdere fotografen ertoe aangezet haar tot een foto te verleiden.

Doordat mensen haar vragend aankeken en bestudeerden, had ze zich als een diva gevoeld, in het middelpunt van de aandacht. Zoals een van de idolen, waar ze met bonzend hart samen met de mensen op de tribune en achter de dranghekken op wachtte, de actrices en acteurs, sterren uit een magische wereld.

Die van de film.

Die van dromen.

Eva had echter geen schrift bij zich voor handtekeningen. Het waren niet de handtekeningen van de beroemdheden die daar spoedig over de karmijnrode loper zouden flaneren waar ze haar zinnen op had gezet.

Diep vanbinnen voelde ze zich een dievegge.

Ze wás een dievegge.

Van de levens van anderen, emoties, intense gevoelens die ze zich dolgraag eigen wilde maken.

Eva sloeg de actrices gade met een mengeling van interesse en jaloezie, een ander soort jaloezie echter dan ze in de ogen las van de andere mensen in het publiek. Ze wilde niet in hun schoenen staan, zij snakte ernaar te weten hoe het was om de belangrijke rollen te vertolken waarvoor ze waren uitgekozen. Ze had namelijk wat van die wereld mogen ervaren toen ze nog in Los Angeles was. En dat was haar zo goed bevallen dat ze ermee door wilde gaan en op zoek wilde gaan naar een manier om haar carrière een impuls te geven. Films gaven haar de mogelijkheid een werkelijkheid te controleren, zonder onzekerheden, een wereld waarin ze zich op haar gemak voelde. En ze hield van het gevoel dat ze kreeg tijdens het acteren.

Ze wist dat ze alleen door de gezichten van de diva’s te bestuderen het gevoel van extase kon ervaren dat het lopen op dat rode kleed, die mijlpaal in het leven van iedere acteur, veroorzaakte. Het deed er niet toe uit welk land ze kwam, want het internationale filmfestival van Venetië was de droom van iedereen.

Dus ook die van haar.

Opeens zwol het geroezemoes aan. De menigte begon harder te praten en tuurde niet meer naar de straat, maar begon druk te bewegen.

‘Daar is ze, daar komt ze aan!’

Ook de fotografen, die een betere plaats hadden, begonnen enthousiast met hun camera’s te zwaaien en hielden ze boven de mensen die voor hen stonden. Het regende flitsen. De fotografen schreeuwden namen, probeerden hun aandacht te trekken.

‘Anna, hier, draai je om, schoonheid! Annaatje, kom op, lach eens even naar me!’

Eva kende de donkerharige vrouw met de indringende blik en harde uitdrukking. Dat was Anna Magnani. Joe Hyams had een interview van haar gepubliceerd in de New York Herald Tribune ter gelegenheid van haar Oscarnominatie voor de film The Rose Tattoo. Eva had de film verslonden. De oprechtheid van Magnani, die elke brutale vraag beantwoordde met een wedervraag, had haar doen lachen en laten zien hoe je acteur kon zijn zonder je eigen identiteit te verliezen. En nu ze de Oscar had gewonnen voor beste actrice schoot ze vol bij het zien van die sprekende donkere ogen. Er verscheen een glimlach om haar lippen, die ze meestal samenkneep, toen iemand uit de menigte haar iets toeriep.

Ze was niet buitengewoon knap, maar had een authentiek charisma, dat hoorde bij mensen die zich zelfverzekerd voelden en het verschil maakten.

Na Magnani was het de beurt aan Silvana Mangano. Ze droeg een witte jurk van chiffon en een parelketting om haar lange, slanke hals. Ze had kort, zwart haar en zag er gracieus uit. Mangano’s passen waren licht, minder energiek dan die van Magnani.

Twee diva’s naast elkaar, twee grote actrices.

Ook Henry Fonda, Ruth Roman en Lea Massari waren aanwezig. De een na de ander kwam langs, met aanhang, en lachte enthousiast, deelde een paar handtekeningen uit en liet zich zelfs een of twee keer fotograferen.

Eva kon haar ogen niet van hen afhouden. Ze had zich altijd goed in mensen kunnen inleven, ze hoefde zich maar even te concentreren om de emoties te kunnen voelen. Op dat moment wist ze dat ze er alles aan zou doen om net als hen te worden. Acteren was immers het enige wat ze goed kon, het enige wat haar werkelijk interesseerde.

Ze bleef tot het einde en trok zich niets aan van de mensen die naast haar samendromden en in hun enthousiasme tegen haar aan stootten. Dat kon haar niets schelen. Terwijl er van alle kanten goedkeurend commentaar klonk voor de acteurs, had zij zich teruggetrokken in haar eigen fantasiewereld.

Het Palazzo del Cinema, dat ze toen ze aan kwam lopen maar een koud en imponerend gebouw vond, leek nu wel zo wit als slagroom. De laatkomers, met hun met pailletten versierde kleding, haastten zich en toen de laatste genodigde langs haar liep in haar groene jurk, volgde Eva haar totdat ze achter de grote deuren verdween.

Ze hield van groen, dat was de kleur van dingen die nog moesten gebeuren. De kleur van hoop. Van de toekomst.

En het Lido van Venetië was de plek waar dromen uit konden komen.

Langzaam, met kleine stappen en een glimlach op haar gezicht ging ze weer op weg.

Even later, vond ze bij de veerboot haar vriendinnen terug. Ze waren opgewonden over hun nieuwe avontuur. Dat ze de Verenigde Staten hadden moeten verlaten op zoek naar hun geluk, leek nu minder belangrijk.

Want waar ze naar verlangden, was daar, voor hen.

Italië was op dat moment het land van de film. En het internationale filmfestival, dat kunstenaars uit de hele wereld een podium bood, was daar het symbool van.

De volgende dag stond Eva bij zonsopkomst op en ontbeet terwijl ze gretig de kranten nasloeg op nieuws over het festival. Het waren voornamelijk meningen, schandalen en roddels, maar er stond ook op welke plekken producenten en regisseurs de pers te woord zouden staan en dat waren gelegenheden die ze niet mocht missen.

Venetië was een stad van water en licht. En de geschiedenis droop van de muren, gewelven en de koepels af. Zij was in elke baksteen gekerfd, wat de stad een onvergelijkbare charme gaf, geschikt voor elke plot. Intriges, passie, memoires, Eva wist niet voor welk stuk Venetië het geschiktst zou zijn, met die mengeling van stijlen. Het was een zeer open, geraffineerde en gezellige stad. Haar fantasie vloog doelloos van de ene kant naar de andere, als een zwaluw.

Na het hotel te hebben verlaten, dacht Eva, kijkend naar het kanaal, aan haar verleden. Ze kon bijna niet geloven dat ze de Verenigde Staten had moeten verlaten toen het juist goed met haar ging. Ze had een rol in een film gehad. Maar het succes van de boekverfilming van Young Lady Jane, die haar lovende kritieken en aandacht van een paar belangrijke agenten had opgeleverd, bleek niet genoeg voor een goede toekomst.

Ze keek in de verte, naar de horizon. Er was nog een reden geweest voor haar vertrek, iets waar Eva niet aan wilde denken…

De lucht was plotseling grijs geworden. Ze was niet gekleed op de aantrekkende wind. Haar witte linnen jurk bolde op om haar lange gebruinde benen. Hij was elegant en modieus, maar erg licht. Ze huiverde en dacht aan haar moeder.

Kalisa had het juist nooit koud.

Opeens werd ze overvallen door heimwee en werd ze verdrietig.

‘Je zult altijd in gevaar zijn en de dag waarop je dat vergeet, zal je laatste zijn.’

Dat had ze tegen haar gezegd voordat ze haar streelde en lang omhelsde. De herinnering dook verraderlijk op in haar gedachten. Eva verjoeg hem meteen, daar wilde ze niet aan denken, niet op dat moment, terwijl een zonnestraal het water weer schitterend blauw kleurde.

Het was allemaal zo buitengewoon mooi dat ze werd gedwongen haar zwaarmoedigheid opzij te zetten.

Ze wilde weer naar het San Marcoplein. Ze had het al gezien, maar wilde graag terug.

Al eerder had ze magnifieke gebouwen mogen aanschouwen, maar niets was daarmee te vergelijken. Het was een geweldige ervaring geweest om het San Marcoplein te zien, met de klokkentoren en de basiliek.

Ze was opgegroeid in Frogmore House, een plaats op het platteland van Berkshire, waar een groep verbannen Russische aristocraten, waaronder haar ouders, een onderduikadres had gevonden. Het waren aan de bolsjewistische waanzin ontsnapte edelen. Aan dat kleine hof hadden Kalisa en Dmitrij verschillende taken vervuld. Maar haar moeder had het verleden nooit kunnen vergeten. De wereld waarin ze leefde was haar vreemd. Ze besteedde al haar tijd aan het ophalen van herinneringen aan de pracht en praal waarin ze was geboren en waar ze vandaan was gerukt. Ze vertelde over besneeuwde gebouwen, bergen, bevroren meren waarop je urenlang kon schaatsen, prachtige feesten, juwelen, mannen met bontmutsen en rijtuigen die werden getrokken door schitterende paarden.

Maar waar Kalisa volledig was blijven hangen in het verleden en geen toekomst meer zag, gleed Eva gemakkelijk van de een naar de ander en stelde ze zich voor dat ze in een speeltuin was. De verhalen die fluisterend op lange winteravonden bij het vuur werden verteld, hadden haar verbeelding gevoed.

Toen ze hoorden dat er een nieuwe oorlog kwam, waren ze naar Amerika verhuisd. Ze hadden een andere naam aangenomen en gehoopt op een betere toekomst.

Aan die periode had ze weinig herinneringen, maar degene díé ze had, koesterde ze. Voor haar betekende Engeland dromen, mysteries en vreugde. Amerika daarentegen betekende concreetheid. Dat was nu echter weer allemaal anders. Ze vroeg zich af wat ze in Italië zou vinden.

Eva wandelde rustig het San Marcoplein op. Ze voelde zich klein en nietig en vond dat alles om haar heen er perfect uitzag. Het was geen simpele verwondering, maar een intense emotie. Ze vond het plein zo mooi dat het haar de adem benam.

Daar was de basiliek met de vijf Byzantijnse koepels, de deuren met daarboven de oosters uitziende timpanen en marmer en pleisterwerk dat in het zonlicht schitterde alsof er gouden vlammen vanaf kwamen. Rechts van haar wekte het Dogepaleis, ondanks de enorme omvang, de indruk te worden ondersteund door de smalle zuilen met kostbare versieringen. De gids van een groep Duitsers noemde het een geweldig meesterwerk en een voorbeeld van Venetiaanse gotiek, maar haar deed het denken aan een met filigraan versierd sieraad. Terwijl hij verderging met de beschrijving, liep Eva dichter naar de groep toe om hem beter te kunnen verstaan. Ze bleef echter staren naar de klokkentoren die zich naar de hemel oprichtte. Haar hoofd tolde een beetje en ze besloot een betere plek te zoeken. De zon was nu oogverblindend. Terwijl ze een meisje zag twijfelen of ze haar om een handtekening zou vragen of niet, vond Eva een leeg bankje. Ze pakte het broodje uit dat ze had meegenomen. De prettige geur die in de lucht hing, maakte haar vrolijk.

Ze gooide de laatste kruimels brood naar de duiven die rond haar voeten schooierden en stond voorzichtig op, bang ze te laten schrikken. Ze was niemand tegengekomen die ze hoopte te zien. Wie weet hadden haar vriendinnen meer geluk dan zij. Ze vroeg zich af naar welk feest ze waren geweest tot zonsopkomst. Zij had nog een paar dagen last gehad van de lange reis en had na de geweldige avond ervoor besloten uit te rusten. Die ochtend waren haar vriendinnen met hun jurken nog aan op bed geploft en hadden ze haar gezegd later alles te vertellen. Eva daarentegen had gedoucht en was op pad gegaan.

Ze had de laatste tijd moeite om langer dan een paar uur achter elkaar te slapen. Ze schrok steeds doodsbang wakker. Als ze nou de mogelijkheid had gehad om een kamer alleen voor haarzelf te nemen, zou ze zich misschien niet zo druk maken, maar dat kon niet, want voor haar reis naar Italië had ze een groot deel van haar spaargeld moeten gebruiken.

Het leek haar een goed idee om de kosten voor de hotelkamer te verdelen, ook omdat Venetië slechts haar eerste stop was. Ze was blij dat ze het festival kon volgen, maar haar doel was Rome, de stad die echte kansen kon bieden in de filmwereld.

Een heel dure stad.

In werkelijkheid had ze andere redenen waarom ze blij was dat ze Edith en Laurens uitnodiging had geaccepteerd toen ze elkaar in New York hadden ontmoet. Ze voelde zich met hen verbonden. Durfde ze hen maar in vertrouwen te nemen. Ze wilde dat wel, maar het idee alleen al gaf haar een onbehaaglijk gevoel.

Plotseling hoorde ze haar moeder haar berispen. Geïrriteerd verdrong Eva die gedachte.

Ze was het zat om bang te zijn.

In Italië zou ze een nieuw leven beginnen, ver weg van Kalisa’s achtervolgingswaan.

Ze moest loskomen van haar verleden. Ze fantaseerde over zonovergoten dagen, een stralend blauwe hemel, het gezellige geklets van mensen, gelach en de galante manieren van de Italiaanse mannen. Na een tijdje voelde ze zich rustiger. Het was inmiddels wat warmer geworden, dus ze had het niet meer zo koud. Ze gaapte. Ze begon de vermoeidheid te voelen die zich de afgelopen dagen had opgehoopt.

Ze zou ’s middags wel een paar uur gaan slapen, besloot ze. Dan was ze klaar om naar een van de vele georganiseerde feesten te gaan of naar een van de aperitiefjes voorafgaand.

Eigenlijk had ze geen flauw idee hoe ze een uitnodiging kon bemachtigen, maar ze was optimistisch.

Volgens Edith hoefden ze zich geen zorgen te maken, die uitnodigingen kwamen er wel. In die paar dagen was haar vriendin erg in trek geraakt bij een aantal regisseurs. Dat dacht ze tenminste. Eva wist niet wat ze ervan moest denken. Het klopte dat in de filmwereld alles kon gebeuren en het geluk je zomaar ineens kon toelachen.

Er was wat reuring om haar heen. Ze was bijna meteen gewend aan de hartelijke manieren van de Italianen. Ze herinnerde zich Mr. Giuliani nog, haar leraar. Hij stond erop dat ze hem ‘maestro’ noemde, iets wat hij zonder twijfel was. Eva en de andere leerlingen maakten grapjes over hem omdat hij zijn haar over zijn kale hoofd heen kamde. Het was aan één kant zo lang dat het in de wind omhoog ging staan, waardoor iedereen schaterde van het lachen. Ze had in geen jaren aan maestro Giuliani gedacht. Zou hij uiteindelijk teruggekeerd zijn naar Bologna, zijn geboortestad, of in Amerika gebleven zijn?

Eva besloot terug te gaan naar het hotel. Terwijl ze Calle de la Canonica overstak, draaide een man zich plotseling om. Eva was afgeleid door de etalages die ze aan het bewonderen was en kon hem niet meer ontwijken. Vlak voordat ze viel, ving iemand haar op en hielp haar overeind. Haar bril was van haar neus gegleden en ze merkte dat ze een schoen was verloren. ‘Mijn hemel,’ mompelde ze geschrokken.

‘Neem me niet kwalijk, ik wilde u geen pijn doen.’

Eva schudde haar hoofd. Ze wilde hem zeggen dat hij haar geen pijn had gedaan, maar ze kon haar schoen niet vinden. Ze schaamde zich, haar hart ging tekeer. ‘Mijn schoen…’ stotterde ze.

‘Daar is hij. Staat u mij toe?’

Voordat ze kon protesteren, hurkte de man al voor haar neer. Als vanzelf pakte ze zijn schouders vast. Zijn aanraking was zacht, zijn vingers warm om haar enkel.

‘Bedankt,’ zei ze tegen hem.

De vreemdeling stond op en keek haar bedrukt aan, alsof hij liever ergens anders wilde zijn. Eva glimlachte naar hem en toen hij die lach beantwoordde, verdronk ze bijna in zijn goede en lieve ogen, blauw als de zee die ze zo-even nog had staan bewonderen.

Ze keken elkaar aan, allebei gegeneerd, en barstten in lachen uit.

‘Het spijt me echt, juffrouw. Ik weet niet wat me bezielde, meestal ben ik niet zo onhandig.’

Hij bood haar geen kop koffie aan en vroeg haar ook niet met hem mee te gaan. Hij leek niet op zijn gemak, wiebelde van zijn ene op zijn andere voet en hield een grote koffer vast. Hij was lang en zag er netjes uit met zijn witte zijde overhemd en perfect passende jasje. Maar hoewel hij er aantrekkelijk uitzag, voelde hij zich onprettig, alsof hij feestkleding droeg. Hij was geen acteur – Eva had hem niet herkend – en maakte geen deel uit van haar wereld, daar was ze van overtuigd.

‘U hebt het niet helemaal alleen gedaan, neem vooral niet alle schuld op u, meneer…’

Hij leek verrast te zijn. ‘Michele Loffredo, aangenaam.’

‘Ik heet Eva Anderson.’

Ze schudden elkaar de hand en hij bracht die van haar naar zijn mond. Eva voelde haar hart sneller koppen. Ze was niet gewend aan galante manieren, iets wat de Italianen zeer charmant maakte. Micheles warme adem op haar huid. Hij bleef naar haar kijken. Maar dat vond ze niet vervelend. Sterker nog, ze wilde graag dat hij naar haar keek.

‘Zou u een kop koffie met me willen drinken?’ vroeg ze hem opeens.

Ze wist zelf ook niet waar die stoutmoedigheid vandaan kwam. Haar moeder zou gruwelen als ze wist wat ze zojuist had gedaan. Eva lachte om zijn verbaasde gezicht. ‘Ik weet dat ik had moeten wachten totdat u me zou uitnodigen,’ beaamde ze. ‘Ik hoop dat u niet slecht over mij denkt, ik wilde u alleen wat langer zien. U lijkt echter veel haast te hebben.’ Ze deinsde achteruit, maar bleef hem aankijken. ‘Ik wil uw tijd niet verspillen.’ Na een laatste groet liep ze langs hem. Na een paar stappen hoorde ze dat hij achter haar aan kwam rennen.

‘Wacht, juffrouw, Eva.’

Hij ging voor haar staan. Er was een haarlok ontsnapt uit zijn nette kapsel.

‘Komt u niet te laat op uw afspraak?’ vroeg ze wijzend naar de tas die hij droeg.

‘Ja, nee. Verdorie. Ik moet iets belangrijks doen,’ zei hij snel, met zo weinig woorden dat Eva twijfelde of ze het goed had begrepen. ‘Daarom ben ik hier.’ Hij wees naar de tas. ‘Dat kan ik niet afzeggen, hoewel ik er alles voor over zou hebben om nog even bij u te blijven, geloof me.’

Die woorden kwamen zo bij Eva binnen, dat ze antwoordde: ‘U bent me geen verklaring verschuldigd, maar bedankt dat u me dat hebt verteld, dat maakt de deuk die mijn ego heeft opgelopen minder groot. Ik ben erg ijdel, weet u.’

Michele schudde zijn hoofd. ‘Zou u zo vriendelijk willen zijn mij te vergezellen?’

‘Pardon, wat bedoelt u?’ Opnieuw had ze de indruk hem niet te hebben begrepen. Michele sprak alsof hij zong.

Hij boog zijn hoofd en keek toen weer op. Hij keek haar nu smekend aan. ‘Ik heb een werkbespreking in Hotel Excelsior. Heb je zin om met me mee te gaan, Eva Anderson?’

Ze vond het fijn dat hij haar nu tutoyeerde, dat maakte alles makkelijker, persoonlijker. Ze glimlachte. De plek waar hij over sprak, zorgde er echter voor dat ze op haar hoede was. ‘Ben je acteur, Michele Loffredo?’

Hij sperde zijn ogen wijd open en barstte in lachen uit. ‘Nee, nee.’

‘Is het zo grappig dat ik dat dacht?’ vroeg Eva verbaasd.

‘Wat ik kan, is hiermee werken, Eva, met mijn handen,’ zei hij terwijl hij zijn handen aan haar liet zien.

Hij had lange, sterke vingers en korte, schone nagels. Hier en daar zat een recent opgelopen schram en dunne witte lijntjes. Vast oude littekens, dacht Eva. Ze legde haar wijsvinger op de lijnen en streelde ze zachtjes. ‘Mijn vader zei altijd dat handen veel vertellen over iemand.’

Plotseling trok hij beschaamd zijn hand terug. ‘Als je met me meekomt, laat ik je zien wat ik doe.’

Misschien was het wat onverstandig, maar als er een ding was dat ze in het leven had geleerd, was het dat ze kansen moest herkennen. En Michele Loffredo was er een. Eva kon zich niet voorstellen waar hij haar die dag mee naartoe zou nemen, maar ze wist dat niets haar ervan kon weerhouden met hem mee te gaan. ‘En laat je me daarna zien wat daarin zit?’ vroeg ze, wijzend naar de tas.

Zijn gezicht klaarde op. ‘Ja, dat beloof ik. Wil jij me assisteren?’ Hij tilde haar lange haar op van haar schouders en bekeek haar hals. ‘Je bent perfect.’

‘Je hebt me bijna overtuigd. Perfectie is altijd een goed argument van een man.’

Verontrust wiebelde Michele heen en weer. ‘Nee, ik… het is geen stom compliment. Ik zeg altijd alles wat ik denk.’

Waar kwam deze man vandaan, vroeg Eva zich betoverd af. ‘Dat dacht ik al. Daarom ga ik met je mee.’

Hij nam haar even aandachtig op, alsof hij zich ervan wilde verzekeren dat ze geen grapje maakte. ‘Dank je,’ antwoordde hij toen. ‘Je hebt geen idee hoezeer je me hiermee helpt.’

Eva had geen idee waar hij het over had, maar toen hij zijn arm voor haar hield, pakte ze die aan en liet ze die van haar eronderdoor glijden. ‘Laten we dan maar gaan.’

Ze stapten in een bootje. Het was net een roeiboot, maar dan kleiner, dacht Eva. Een boot voor hen alleen. En dat was geweldig. De wind blies haar haar in de war. Michele keek om zich heen en toen weer naar haar, alsof hij zeker wilde zijn van haar aanwezigheid. Eva voelde zich als de actrices die ze had gezien. Een ster, net als zij.

‘Je komt niet uit deze regio, hè?’

Michele schudde zijn hoofd. ‘Nee, nee. Ik woon helemaal aan de andere kant. In het zuiden, bij Napels, de Amalfikust. En jij?’

Eva dacht even na. Ze had op zo veel plekken gewoond, maar wat was nou echt haar thuis? Engeland, waar ze was geboren? Maar daar had ze maar zo kort gewoond. Daarna volgden vele grote steden. In New York waren ze het langst geweest, daar was haar vader omgekomen bij een incident op zijn werk in een scheepswerf. Daarna volgden Boston, Miami en tot slot Los Angeles.

‘Ik ben Amerikaanse.’

‘Zoals je het zegt, lijkt het iets vervelends.’

Ze antwoordde niet, maar schonk hem haar mooiste glimlach. ‘Jij kunt in het hart van mensen kijken, Michele.’

‘Nee,’ zei hij hoofdschuddend. ‘Maar bij jou is het anders.’ Hij bleef maar naar haar kijken.

Eva had altijd afspraakjes met mannen die hun omgeving en naasten domineerden. Dat was zekerder, eenvoudiger. Deze jongeman, met zijn kalme uitstraling en heldere oogopslag waarin ze al zijn gedachten en emoties kon zien, was heel anders dan zij.

‘Dat geldt voor mij ook.’ Dat was de waarheid en dat verbijsterde haar. Ze was geen vrouw die zich graag blootgaf. De wereld waarin ze zich tot op dat moment had begeven, dwong haar zo behoedzaam mogelijk te zijn en zij had dat gedaan. Ze koesterde haar blije gevoel, verrast door het gemak waarmee Michele haar dat gaf. In stilte bleef ze naast hem zitten kijken naar het naderende eiland, terwijl de gebouwen steeds groter en beter zichtbaar werden. Het was zo’n perfect moment dat ze bang was te ademen, ze wilde dat niets het zou verpesten.

Hotel Excelsior zag er anders uit, nu ze het aandachtiger bekeek, vond ze.

De koepels boven de gekanteelde ramen, de lange rijen balkons met zuilen die de bogen ondersteunden en de wolken aan de horizon als een kleed waarop het gebouw rustte, gaven de hoge muren een zachter aanzien en kleurden ze roze.

Alles was ontworpen om te betoveren.

Als de binnenkant van het hotel half zo mooi was als de buitenkant, was het terecht dat het hotel zo beroemd was, dacht Eva. Toen Michele zijn documenten had laten zien aan een van de portiers, werden ze door een gang geleid met roze muren waaraan moderne schilderijen hingen, abstracte figuren die perfect pasten bij de klassieke stijl van de meubels. De wachtkamer keek uit op het terras, de witte gordijnen deinden in de wind. Van de fonteinen steeg het zilverachtige geluid op van water dat op marmer spoot, voordat het in de bakken gleed. Overal vlinderorchideeën in zachte kleuren.

‘Wacht hier even, alstublieft.’

Eva zweeg. Ze ging niet zitten zoals haar was opgedragen, maar keek liever wat rond terwijl Michele zijn tas openmaakte. Wat erin zat was vast kostbaar, anders was zo’n ingewikkeld slot niet nodig.

‘Zo, ik ben klaar.’

Ze keek over zijn schouder mee en sperde haar ogen open. ‘Mijn god, ze zijn prachtig.’

Michele schoof opzij. ‘Dit is wat ik doe.’

‘Ben je edelsmid?’ Ze was verrast, maar had dat niet hoeven zijn, realiseerde Eva zich vol bewondering. Toen ze Michele voor het eerst in de ogen had gekeken, had ze iets teders en liefs gezien. ‘Nee, ik vergis me. Je bent een kunstenaar.’

Ze keken elkaar lang aan. Op dat moment bestonden alleen zij, hun ademhaling, het groeiende verlangen naar elkaar, dat een behoefte werd.

Michele was degene die de betovering verbrak. ‘Kom, Eva, kom eens dichterbij.’

Er was iets hypnotiserends aan zijn woorden. Ze gehoorzaamde en toen ze naast hem stond en zijn ademhaling kon voelen, legde Michele een ketting op haar borst. Die bestond uit zware stukken goud die waren verbonden door dunne draden die hem minder massief maakten en het sieraad bijna op een borduurwerk lieten lijken. Ze zei niets, stond met haar mond vol tanden. Michele bleef haar zachtjes aanraken. Hij streelde haar hals, schoof haar haar opzij, toen was het de beurt aan haar oren, waaraan hij hangers hing en tot slot vlocht hij met vaardige vingers de gouden kettingen van het laatste sieraad in haar lange donkere lokken. Het was een kroon die leek te zijn gemaakt van kristallen.

Eva ademde langzaam de lucht in die opsteeg van zee.

Ze was nu net een hofdame en de man die haar versierde met goud en parels, haar minnaar. Ze keek op en was verrast door zijn blik. Ze zou weg moeten kijken, maar wilde dat niet. Roerloos wachtte ze af. Michele boog zich voorover en ze hield haar adem in.

‘Ik hoop dat ik jullie niet te lang heb laten wachten.’

Ze schrokken op door een onbekende stem en gingen vlug rechtop staan.

Een zeer elegante man van een jaar of zestig keek hen lachend aan. Eva herkende hem meteen. Het was Claude Rivette, een zeer beroemde regisseur. Ze kon niet geloven dat hij daar voor haar stond. Ze stelde zich echter nog niet voor, maar besloot in stilte het juiste moment daarvoor af te wachten.

Michele liep hem tegemoet en schudde de hand die de man uitstak.

‘Monsieur Rivette, ik heb bij me wat u besteld hebt.’

De Fransman bekeek Eva lange tijd. ‘Echt waar? Dat ziet er beter uit dan een eenvoudige ketting.’

Eva tilde haar kin zodanig op dat het juweel duidelijk zichtbaar was en zette een paar stappen in zijn richting. Precies op dat moment viel het zonlicht de grote ramen binnen, op het metaal, en viel in talloze lichtstralen uiteen.

‘Jongeman, ik had gevraagd om iets voor een prinses te maken, maar dit is meer iets voor een koningin.’

De stem van de man klonk vlak, zijn uitdrukking was niet duidelijk. Hij was niet te lezen.

‘Zijn ze niet naar uw zin?’ vroeg Michele met een lichte teleurstelling in zijn stem.

‘Dat heb ik niet gezegd,’ antwoordde Rivette, terwijl hij naast Eva ging staan. Hij liep om haar heen en bekeek de ketting. En haar.

‘Mag ik weten hoe u heet, jongedame?’

Ze lachte. ‘Ik heet Eva Anderson.’

‘Mijn complimenten, uw Italiaans is perfect, met een licht accent dat u alleen maar interessanter maakt. Amerikaanse?’ zei hij om een gok te wagen.

Ze boog haar hoofd zo elegant dat de man onder de indruk raakte.

‘Volgens mij heb ik u nog nooit eerder gezien.’

Eva verwachtte niet dat de regisseur de film had gezien waarin ze had gespeeld. ‘Ja, ik kom uit de Verenigde Staten. Ik heb in Los Angeles gewerkt, met Herbert Biberman.’ Ze zweeg, wachtend op zijn reactie. De regisseur vertrok geen spier, maar bleef lachen. Het feit dat ze de man noemde die Hollywood het meest in verlegenheid had gebracht, iemand die zij bewonderde en bleef respecteren, leek hem niets te doen.

‘Dus u bent actrice.’

‘Ja.’ Meer zei ze niet. Dat was niet nodig. Het was geen auditie en dat wisten ze allebei.

‘Ik had niet gedacht aan een brunette voor de rol, maar u maakt het me moeilijk.’ Hij zuchtte. ‘Wat zegt u ervan als we elkaar in Cinecittà, de filmstad, terugzien?’

‘Dat zou een eer zijn.’ Het lukte Eva om hem aan te blijven kijken, maar vanbinnen trilde ze. Ze kreeg een kans. Het geluk lachte haar toe en had voor de afspraak gezorgd waar ze altijd al van had gedroomd. Ze kon het niet geloven en was dolblij.

‘Ik hoop u snel te zien, mon ange.’ Hij gaf haar zijn visitekaartje. Eva pakte het aan met haar vingertoppen en een glimlach om haar mond.

Rivette richtte zich nu tot Michele. ‘Ik bel u volgende week, monsieur Loffredo. Ik heb nog een andere opdracht voor u. Laat u deze maar achter bij mijn secretaresse,’ zei hij wijzend naar de ketting.

Na een laatste blik op Eva liep hij weg.

Het duurde nog een half uur om de formaliteiten te regelen. Terwijl Michele de filmjuwelen verkocht, wachtte Eva op hem in de bar. Ze zat in een geluksbubbel, er ging een wereld voor haar open. Ze kon haast niet verbergen hoe opgewonden ze was. Een ober bracht haar een cocktail met fruit, waar ze al nippend rustig van genoot.

Om haar heen was het een komen en gaan van mensen uit de filmwereld: Rossellini, Antonioni. Ze zag Anna Magnani weer, kletsend met Silvana Mangano. Het waren acteurs en actrices die ze alleen van een afstand had gezien, maar nu van heel dichtbij. Daarna kwam Ruth Roman langs. Die vrouw was buitengewoon charmant, maar had ook iets mysterieus, dacht ze bewonderend.

Ze dronk haar cocktail op, glimlachte naar een paar mensen en groette er zelfs een paar. Het gevoel dat ze daarbij kreeg, beviel haar wel. Ze voelde zich deel van een wereld waarin ze eigenlijk nog maar net kwam kijken. Er klonk zachte muziek op de achtergrond. De muren met turquoise en goudkleurig behang waren schitterend, evenals de bloemen en de gladde, vierkante meubels, kleine kunstwerken. Eva kon haar ogen niet van de bloemstukken afhouden. Het leken wel sculpturen van bladeren en bloemknoppen en ze roken heerlijk. Ze wilde deel uitmaken van die kringen, ze wilde dat de mensen die ze bewonderde haar respecteerden, wisten dat ze bestond, en ze wilde een van hen zijn. Ze stelde zich voor hoe dat zou zijn en het gevoel dat ze daardoor kreeg, was zo geweldig dat haar hart ervan begon te bonzen. Ze zou er alles aan doen om dat te bereiken. Dat beloofde ze zichzelf.

Toen Michele binnenkwam en haar tussen de gasten zocht, stond Eva op. Hij zwaaide naar haar en zij glimlachte naar hem.

Hij liep op haar af zonder zijn blik van haar af te wenden. Ze zwegen allebei. Michele bleef naar haar kijken.

‘Zodra ik je zag, wist ik dat je anders was, speciaal.’

Zijn ogen straalden. Eva zag dat hij haar zeer bewonderde en voelde opeens een angst. Hij wilde haar iets vragen en zij was geneigd ja te zeggen, iets wat ze nooit eerder had gedaan. Als hij dat zou doen, kreeg hij de rest er ook bij en dat wist ze, dat voelde ze tot op het bot. ‘Je vergist je, ik ben maar een gewone vrouw.’

Eigenlijk was ze dat niet. Geen gewone, doorsneevrouw tenminste. Ze kwam uit een familie van Russische ballingen, verwant aan koninklijke families uit half Europa, maar dat kon niemand wat schelen, behalve Kalisa Petrovna Demidova, haar moeder.

‘Ben je klaar?’ vroeg ze.

‘Ja, we hebben nu alle tijd samen. Heb je zin om samen de stad te bekijken?’

‘Ja, laten we gaan.’

Michele pakte haar hand, kuste hem en vouwde zijn hand in de hare, zonder zijn blik af te wenden.

Deze keer was er niemand die hen stoorde. Ze waren samen in Venetië, waar de amber- en robijnkleurige zon onderging.

Eva bewoog haar hoofd wat omhoog en kreeg de kus die hij haar meerdere keren had beloofd op die dag die ze allebei nooit zouden vergeten.

Hij was zacht, een streling, een belofte.

Zij beantwoordde hem met passie.

6

‘Alleen in de mysterieuze vergelijkingen van de liefde kun je logische redeneringen vinden. Ik ben hier alleen dankzij jou. Jij bent de reden dat ik besta. Jij bent al mijn redenen.’

A Beautiful Mind (Ron Howard, 2001)

Toen Milena thuiskwam, was het al laat in de avond. Rosaria had eten voor haar in de keuken gezet, met een briefje erbij. Ze ging zitten met het papiertje in haar handen. Ze was moe, maar kende de oude hulp, die zou niet slapen voordat ze haar had gesproken. Ze toetste haar mobiele nummer in. Terwijl ze het aantal kiestonen telde, realiseerde ze zich dat ze ernaar verlangde een bekende stem te horen, iemand die, net als zij, van haar opa hield.

‘Hoi, Milena, hoe gaat het nu met Michele?’ vroeg de hulp bezorgd.

‘Hoi, Rosaria.’ Ze zette haar gedachten op een rijtje, ze wilde duidelijk zijn, maar vanbinnen trilde ze van schrik. ‘De dokter wilde dat hij een nachtje bleef voor observatie.’ Ze veegde haar tranen weg. ‘Hij noemt me Eva, snap je? Hij denkt dat ik oma ben. Ik weet niet wat ik moet doen. Wist ik maar iets over haar. Maar zo… Zou jij me kunnen helpen er iets van te begrijpen?’

Rosaria nam even de tijd voordat ze antwoordde.

‘Ik weet niet veel over wat er speelde in de villa toen je oma meneer Michele verliet. Mijn tante zorgde in die tijd voor het huis. Soms nam ze me mee, maar toen was ze al weg.’

Een dergelijk antwoord verwachtte ze al, maar toch wilde ze meer horen. Al was het maar een detail, wat dan ook. ‘Dat weet ik, maar heeft ze je nooit iets verteld?’

‘Nee, behalve dat ze erg gelukkig waren en dat ze net twee filmsterren leken, zo goed zagen ze eruit samen. Je oma aanbad Michele en Marina en hij leken ook erg verliefd.’

‘Waarom heb ik nooit iets over haar gehoord?’

‘Dat lijkt me logisch, toch? Wie wil er nu pijnlijke herinneringen ophalen?’

Ze zweeg even, in gedachten verzonken. ‘Natuurlijk… maar ik begrijp het niet. Waarom is Eva op die manier weggegaan als ze zo gelukkig waren? Waarom heeft ze haar dochter in de steek gelaten?’

Rosaria fluisterde nu. ‘Je kunt niet weten wat er in iemands hoofd omgaat, Milena. Er zijn dingen die je niet kunt veranderen of goedmaken, als ze eenmaal gebeurd zijn.’

Was dat wel waar? Ze was het niet met haar eens. Ze wist dat iedereen een donkere kant had. Maar er was altijd een keuze, een beslissing die alles kon veranderen.

‘Ik moet iets meer weten over… oma.’ Het kostte haar moeite om haar zo te noemen. Ze was een onbekende, hoewel er iets was wat Milena naar haar toe dreef. ‘Er moeten ergens aanwijzingen zijn.’

‘Ik weet het niet, we hebben nooit over zulke persoonlijke dingen met meneer Michele gesproken. Het was een delicate kwestie, snap je?’

Dat begreep Milena wel, haar opa kon erg terughoudend zijn. ‘Hij heeft er ook met mij nooit over gepraat.’ Ze sloeg haar hand voor haar gezicht. Ze was moe, bekaf. ‘Het was echt afschuwelijk, Rosaria. Zo had ik hem nog nooit gezien,’ fluisterde ze.

‘Stil maar, lieverd,’ antwoordde ze. ‘Ik weet zeker dat hij weer opknapt. Hij is altijd een vastberaden man geweest en geeft iedereen moed. In al die jaren dat ik voor hem werk, heb ik maar één keer gezien dat hij brak. En dat zal ik nooit vergeten.’

Ze kuchte ongemakkelijk.

Milena opende haar ogen en klampte zich vast aan die woorden. ‘Wanneer was dat?’

‘O, niks, hoor, vergeet het maar. Het stelde niets voor.’

‘Rosaria, alsjeblieft. Help me als je iets weet. Ik tast in het duister. Elk stukje informatie kan nuttig zijn.’

‘Lieverd, ik begrijp het. Maar het heeft niets met je oma te maken… Goed. Het gebeurde toen je vader naar Positano kwam met een brief van de advocaat om je weg te halen.’

Even dacht Milena dat ze het verkeerd had verstaan. ‘Sorry? Waar heb je het over?’ Ze was stomverbaasd. Wat hadden ze allemaal voor haar verzwegen?

Rosaria zuchtte. ‘Dat moet je aan Lorenzo vragen. Ik heb al te veel gezegd.’ Ze wachtte even. ‘Eet de soep die ik op tafel heb gezet en probeer wat uit te rusten. Morgenochtend ben ik er weer.’

Milena drukte turend in de leegte haar telefoon uit. Wat gebeurde er allemaal in haar leven? Toen wonnen de honger en haar rammelende maag het van haar zorgen.

Ze ging zitten en haalde het servet van het bord. Ze moest alles op een rijtje zetten en een strategie verzinnen, anders zou ze er niet uit komen. De soep was lauw en rook nog lekker. Ze stak de lepel erin en begon te eten. Na een paar minuten stond ze echter op, gooide de rest van het eten in de vuilnisbak en liep het overdekte terras op.

Haar keel zat dicht van angst, alsof ze tot op dat moment maar voor de helft had geleefd. Hoe kon het verleden zo veel macht over haar hebben? Een verleden dat niet eens echt van haar was.

De zee weerkaatste de nacht en de sterren. Er stond geen wind, nog geen briesje. Alles was stil, alsof de wereld samen met haar zijn adem inhield.

Ze keek naar de maan, groot en licht zoals ze hem alleen daar had gezien. Hij was immens. Het licht weerkaatste op het wateroppervlak en viel in talloze lichtsporen uiteen. Ze voelde zich klein en alleen, zoals ze zich nog nooit eerder had gevoeld. Want hoewel ze haar moeder was verloren, hadden veel mensen voor haar gezorgd. Vooral haar opa, Teresa, haar tweede moeder, en zelfs haar vader. Het was waar dat ze een onstuimige relatie hadden en vaak botsten, maar ze wist dat Lorenzo gek op haar was. Ze neigde ernaar hem te bellen, maar kende hem goed en vooral zijn methodes. Eerst zou hij haar vragen om terug te komen naar Rome, daarna zou hij dat eisen en ten slotte zou hij voor haar neus staan. En dat zou de situatie nog moeilijker maken, want ze was echt niet van plan om haar opa alleen te laten. Michele kon niet nog meer emoties verdragen.

Nee, ze moest het zelf oplossen. Deze keer was het haar beurt om hun levens op orde te krijgen.

Ze keek voorbij de onzichtbare horizon naar de hemel en verloor zich in het sterrenstelsel. Het was een bijzondere nacht, zoals in een van de sprookjes die haar opa haar vertelde toen ze klein was terwijl hij haar een stuk bladgoud of een van zijn stukken gereedschap voorhield.

Haar lievelingsverhaal ging over de god Vulcanus die, net als haar opa, geweldige voorwerpen smeedde. Hij maakte kostbare juwelen voor zijn echtgenote, de prachtige Venus. Maar de godin, die gedwongen was met hem te trouwen, beantwoordde zijn liefde niet en verliet hem. Met een gebroken hart, door iedereen bespot vanwege zijn afschuwelijke uiterlijk, vluchtte Vulcanus naar een werkplaats in het hart van de berg en omringde zich met zelfgemaakte mechanische bediendes.

‘Wat een triest verhaal…’ mompelde Milena terwijl ze met haar hanger speelde. Was Michele ook verlaten, net als Vulcanus? Had hij ook van een vrouw gehouden die zijn liefde niet beantwoordde? Haar opa had in tranen toegegeven dat hij zich had vergist, dat hij niet was bedrogen door zijn vrouw. Wat was er werkelijk tussen hen gebeurd? En wat had de man die in de put was gevonden ermee te maken?

‘Wat heb je gedaan, opa?’

Haar vraag bleef hangen in de stilte van de nacht, terwijl ze zich opeens diepbedroefd voelde. Ze twijfelde. Aan de ene kant wilde ze dat alles weer zo werd als eerst; aan de andere kant was ze nieuwsgierig naar het verleden, wilde ze het begrijpen. Er was nog iets wat ze zich afvroeg. Michele wist iets wat hij niet met de rechercheur-commissaris wilde delen. Ze was ervan overtuigd dat hij wist wie het slachtoffer was. Waarom wilde hij dat niet vertellen? Die gedachte liet haar niet los. Wat verborg hij? Ze besloot hem dat snel te vragen.

Mits hij weer opgeknapt was natuurlijk. Nee, zo moest ze niet denken. Haar opa zou opknappen, ze kon hem niet verliezen, daar was ze nog niet klaar voor. Ze moest zich concentreren, erop vertrouwen dat alles wel goed zou komen. Vrezen voor het ergste had geen zin en maakte haar alleen maar banger.

Ze was moe. De tranen biggelden over haar wangen en kin. Ze had gewoon even een momentje nodig. Nog één moment. Om haar zwakte te overwinnen en zich te herpakken.

Het was koud geworden en de lucht rook naar zee, waardoor ze zich een beetje beter voelde. Er was altijd iets goeds waar je je aan kon vastklampen, iets moois wat weer hoop kon geven. Ze keek nog eens naar de sterren. Schoonheid was overal, ze hoefde het alleen maar te vinden.

Na een tijdje veegde ze haar tranen weg en besloot ze weer naar binnen te gaan. Ze had werk te doen. De volgende dag zou haar vader bellen en die zou haar vragen waarom ze ruzie had gemaakt met haar opa.

Er waren te veel dingen die ze niet begreep, maar ze moest ze niet allemaal tegelijk aanpakken, dat had geen zin. Een ding tegelijk.

De villa was een doolhof van gangen, trappen en kleine openingen die uitkwamen op binnenplaatsen waarin ze als kind had gespeeld. Rosaria had overal planten neergezet die met hun glanzende bladeren de zomers in Positano minder heet leken te maken. In het souterrain was Micheles werkplaats, de oven waarin hij metaal smolt, zijn machines en gereedschap. Ze was daar al jaren niet geweest en werd overvallen door een lichte heimwee naar de fijne tijd die ze daar had doorgebracht met haar opa. Dat waren werkelijk mooie momenten geweest.

De begane grond, waar ze zich nu bevond, was verdeeld in twee woningen, waarvan een volledig van haar opa was. Op de bovenverdieping bevond zich haar kamer, een andere ruimte die werd gebruikt als bibliotheek-woonkamer en een badkamer.

Ze bleef staan voor de deur van Micheles woning en legde haar vingers op het hout. Het was niet goed wat ze op het punt stond te gaan doen. Haar opa had haar nooit toestemming gegeven om rond te snuffelen tussen zijn dingen. Ze had net besloten het niet te doen, toen ze haar opa voor zich zag, met tranen in zijn ogen, terwijl hij haar Eva noemde en om vergeving smeekte. Nee, ze moest doorgaan, ook al voelde ze zich een indringer. Als ze het adres van haar oma of iets anders vond, kon ze dat aan de rechercheur-commissaris geven. Die zou dan contact opnemen met Eva en daarna zou de zaak opgelost zijn. Alles zou dan weer als vanouds worden. De neuroloog van de kliniek was duidelijk geweest: Michele had rust nodig. De druk die ze op hem hadden uitgeoefend, het verdriet dat terug was gekomen door het oprakelen van het verleden, waar hij niet over wilde praten, had zijn ziekte alleen maar verergerd. En dat kon zij niet toestaan.

Terwijl ze de deur opende en het licht aandeed, voelde ze zich nog steeds nerveus. Ze liep langs de slaapkamer en ging de aangrenzende kamer binnen. Daar zag ze een raam, een grote boekenkast met glazen deuren, een houten tafel en aan de muren prijzen en getuigschriften als blijk van zijn uitstekende werk, die haar opa door de jaren heen had verzameld. Milena bekeek ze vlug, met vochtige ogen van trots. Er zaten foto’s bij van beroemdheden van een halve eeuw geleden met zijn creaties om: elegante mannen en vrouwen in designerkleding. Audrey Hepburn, die ze altijd had bewonderd en sympathiek had gevonden, en de prachtige Elizabeth Taylor droegen juwelen, kettingen, ringen en zelfs diademen. De bevallige kapsels, A-lijnrokken, norse en lachende uitdrukkingen op hun gezicht, vastgelegd door de fotograaf, in de eeuwigheid gekristalliseerde momenten. Het was een wereld die zij alleen kon observeren. Dat is wat de tijd doet, hij creëert barrières. En toch lukte het Milena om een betekenis te halen uit wat ze daar zag: ieder mens leeft een beperkt aantal dagen en jaren. De rest hoort bij het verleden en de toekomst. Het enige wat echt van ons is, is het heden, hoewel mensen dat vaak vergeten of niet inzien, alsof alles wat ertoe doet, alles is wat al gebeurd is of nog moet gebeuren.

Haar opa’s documenten – voornamelijk rekeningen en aankoopbewijzen – zaten geordend in mappen. Er zaten certificaten bij, patenten van de apparaten die hij had gebruikt voor zijn juwelen en bankafschriften. Milena bladerde ze snel door en stopte ze weer zorgvuldig op hun plek terug.

Ze had niets interessants gevonden, geen enkele aanwijzing. Eigenlijk wist ze ook niet waar ze precies naar moest zoeken. Misschien kon Federico haar daarmee helpen, hij was tenslotte carabiniere. Ze pakte haar telefoon en toetste net zijn nummer in toen ze zich realiseerde dat het al laat was. Ze legde haar telefoon neer. Morgen weer een dag.

Een beetje teleurgesteld keerde ze naar haar kamer terug, douchte snel, trok een T-shirt aan, schoof de gordijnen opzij en opende de ramen. Een laatste blik op de nacht die in de zwarte zee dook, daarna ging ze op het witte dekbed liggen, haar handen onder haar hoofd en haar ogen op het met fresco’s beschilderde plafond gericht. Wijnranken waren vervlochten met rozen met hun vlezig blad, met citroenen en smaragdgroene bladeren. Midden in de schildering was de baai van Positano afgebeeld. Het tafereel was prachtig, verzorgd. Het gaf haar een heel vredig gevoel.

Terwijl ze zich overgaf aan haar vermoeidheid, vroeg ze zich af wat voor vrouw Eva moest zijn. Een van de eerste dingen die ze door het acteren had geleerd, was dat ze niet moest oordelen. Die les was nuttig gebleken en had haar geholpen de juiste beslissingen te maken in het leven. En toch vond ze het moeilijk om niet boos op haar te zijn. Ze had haar dochter niet in de steek moeten laten. Ze had zo niet weg moeten gaan. Ze had hen buitengesloten en niemand de mogelijkheid gegeven de problemen op te lossen. Wat er ook aan de hand was, zij had opgegeven.

Ze dacht aan iets wat Rosaria had gezegd.

Soms gebeuren er dingen die iemands leven op zijn kop zetten en het radicaal veranderen.

Ja, dat was mogelijk. Misschien was er iets heel ernstigs gebeurd binnen die muren. Bij de rotspartij waren de resten van een man aangetroffen. Het was alsof de vondst van dat skelet de doos van Pandora had geopend en er steeds een paar hoofdpersonen opdoken uit een verleden dat nog steeds een grote rol speelde.

Terwijl ze in haar geheugen groef, haalde ze informatie uit elke kleine herinnering. Haar oogleden werden zwaar van vermoeidheid en de beelden vervaagden steeds verder: haar moeder die met haar speelde langs de citroenbomenlaan, de geur, de golven in de branding, pirouettes met open armen voor de spiegels, schatergelach, maar vooral een intens gevoel van geluk. Ze viel in slaap met een glimlach om haar mond en het laatste wat ze voelde was een zachte streling, iemand die een kus op haar voorhoofd drukte.

Toen ze wakker werd, kwam de zon net op. Het zachte licht kwam door de grote ramen naar binnen, roze als de binnenkant van de schelpen die de zee op het strand achterliet en die ze een keer een voor een aan elkaar had geregen tot een ketting. Ze had over haar moeder gedroomd. Ze streek lachend over het laken en stapte toen uit bed. Er was nog iets wat ze zich herinnerde van die nacht. Het was een hele vage herinnering die te maken had met de spiegels. Ze liep naar een van de foto’s waar ze allemaal op stonden. Ze pakte de fotolijst op: Marina’s haar was lichter dan dat van haar, een soort mahoniebruin, maar haar ogen waren identiek aan de hare, dezelfde vorm – bijna amandelvormig – dezelfde kleur. Ook hadden ze beiden dezelfde hoge jukbeenderen en kleine neus. Ze zette de foto weer neer en rende naar beneden. De herinnering was duidelijker geworden, het was nu een beeld, dat ze echter nog niet begreep.

Ze liep de hal in en draaide om haar as. Ze kon zichzelf van alle kanten bekijken. Ze bekeek de spiegels een voor een. Ze raakte de lijsten aan en daarna de spiegels. Toen sloot ze haar ogen en riep de herinnering aan haar moeder op waarin ze de spiegel in liep. De grond voelde koud aan haar voeten, ze rilde, maar bleef om zich heen kijken. Ze opende haar ogen en strekte haar armen uit. Dat was hem, de spiegel uit haar droom. Ze liep erheen en bleef hem even aandachtig bestuderen. Het was niet mogelijk dat haar moeder daar doorheen was gelopen, hoewel ze zich dat wel zo herinnerde. Maar het kon wel ooit een deur zijn geweest. Ze hurkte neer en volgde met haar vingertop de vorm van de lijst.

‘Ik wist het!’ riep ze opeens uit.

Er zat een verborgen knopje. Ze drukte hard op het mechanisme, hoorde het klikken en stapte met wijd opengesperde ogen naar achteren.

Voor haar ging de spiegel open.

7

‘Je gooit je niet van het dak van een gebouw zonder iets achter te laten.’

Constantine (Francis Lawrence, 2005)

De ruimte was donker, er was slechts een streepje licht dat uit de hal kwam. Terwijl Milena’s ogen wenden aan het halfduister, realiseerde ze zich dat het een grote kamer was en geen berghok zoals ze eerst dacht. De kamer deed iets met haar, riep een intens bekend gevoel bij haar op.

Geëmotioneerd zette ze een stap naar voren en weer een naar achteren. Op de tast ging ze op zoek naar het lichtknopje en knipte het aan. Ze sperde haar ogen open van verbazing.

De muren hingen vol met posters. Ze zag dat het affiches van films uit de jaren vijftig waren. Haar oog viel op een poster waarop zijzelf leek te staan, maar dan in zwart-wit.

Hoe was dat nu mogelijk?

Ze liep er langzaam, met bonkend hart op af.

De glimlachende vrouw op de foto was iemand anders.

Ze leek op haar, zeker. Maar nu ze haar van dichtbij bekeek, zag ze ook de verschillen. Ze bestudeerde haar lachende gezicht, haar heldere blik, haar met lange wimpers omringde ogen, haar uitstraling. Ze volgde haar gelaatstrekken met haar vingertoppen en raakte daarna haar eigen gezicht aan. Ook haar haar leek op dat van de vrouw, dat van Milena was echter langer. De vrouw op de afbeelding had het samengebonden zodat er langs één schouder slechts een paar pijpenkrullen vielen.

Op een ander affiche stond dezelfde vrouw, lachend met een dromerige uitdrukking op haar gezicht. Onder de foto stond in grote letters haar naam: eva anderson.

Dat was haar oma.

De vrouw op het affiche was haar oma.

Terwijl ze rustig probeerde te blijven, bleef ze vol verwondering naar haar kijken. Ze leken niet alleen erg veel op elkaar, er was nog iets wat haar ontroerde: haar oma was actrice geweest.

Ze werd overvallen door een zacht en warm gevoel, het gevoel met haar verbonden te zijn. Er was een rode draad die hen door de tijd heen verbond. Ook haar oma had op de planken gestaan.

Ze moest denken aan de auditie die ze binnenkort moest gaan doen. Ze was blij, voelde zich begrepen. Haar oma had geprobeerd wat zij probeerde en was daarin geslaagd. Het bewijs hing voor haar. Ja, Eva Anderson had elke hindernis overwonnen en lachte haar toe vanaf die poster, een getuigenis die haar ondanks het verstrijken van de tijd had bereikt.

Olimpia zou het als een teken hebben gezien.

Ze voelde zich licht en zo uitgelaten dat ze moest lachen.

Er lag daarbinnen een schat aan herinneringen opgeslagen. Heel veel, te veel om in een keer te bekijken. Ze keek verward en onrustig om zich heen. Haar ogen schoten van de ene naar de andere kant. Boeken, kleren en… maar dat waren langspeelplaten. ‘O, mijn god!’ riep ze uit terwijl ze de stapel zachtjes aanraakte. Wat ze in haar handen had, was een oud exemplaar van ‘Only You’ van de legendarische band The Platters. Toen ze de platenspeler zag, kon ze zich niet inhouden. Ze legde hem op het apparaat en hield haar adem in. Na wat geknipper ging er een lampje branden. Het was een Grundig, radio en platenspeler ineen. Ze moest lachen terwijl ze de naald op het vinyl zette. De gracieuze stem van Tony Williams verbrak de stilte. Na een stukje van de melodie te hebben geluisterd, bestudeerde Milena het oude apparaat gefascineerd, de vorm, de kostbare uitvoering. Ooit was muziek ook iets fysieks, bedacht ze. Nu zat alles in een chip. Dat was niet hetzelfde.

Ze streek langs de hoes die ze tegen haar borst had gedrukt. Het was ook prettig om hem aan te raken. Dit keer was het Elvis Presley. De muziek kwam bij haar binnen en zonder dat ze het in de gaten had, ging Milena dansend verder met haar zoektocht. Ze opende de kast. Die zat vol met jurken, Dior, Balenciaga, Givenchy. Zijde, wol, velours. Avondjurken, maar ook japonnen voor overdag en tassen en schoenen. Ze trok een paar rode schoenen aan, met een dunne en heel hoge hak, die haar op magische wijze als gegoten zaten. Terwijl ze liep, voelde ze zich een aantrekkelijke, zekere en mooie vrouw. Ze sloot haar ogen. Er ging van alles door haar heen door die schoenen, allerlei gevoelens. Er was iets wat haar met haar oma verbond. Ze bleef op de hakken rondtrippelen. Haar hart ging tekeer, iets wat altijd gebeurde als ze zich probeerde in te leven in een personage dat ze moest spelen. Dat was een proces waarbij ze zichzelf moest openstellen en zich moest verplaatsen in anderen.

Haar vader had het nooit goed gevonden dat ze acteerde, maar had haar nooit tegengehouden. Ze had al haar spaargeld gebruikt om haar acteerlessen te betalen. Toen ze meerderjarig werd, had ze een klein bedrag van haar moeder geërfd, waardoor ze haar huur kon betalen en wat andere kosten en met Olimpia en Mirko naar een appartement kon verhuizen.

Dat leek haar nu zo lang geleden, zo ver weg. Ze bleef om zich heen kijken en stak haar hand in een kistje vol kettingen. Agaat, jade, parels en roze kwarts. Ze waren geweldig, allemaal aan elkaar verbonden met goud. Ze herkende het werk van haar opa. Hij had die voor haar oma gemaakt. Ze legde ze weer terug. Toen vond ze de hoeden. Sommige waren van stro, andere netjes, zwart, met een voile.

Ze zette er een op, toen een ander, begon pirouettes te maken, dronken van emotie, totdat ze buiten adem raakte. Moe en lachend liet ze zich op een kleine fluwelen fauteuil vallen, maar bleef al het moois om haar heen bestuderen. In de ogenschijnlijke chaos zat orde. Het was alsof de voorwerpen op chronologische volgorde waren neergezet. De oudste achteraan, de meest recente bij de deur. Ze stond op, opnieuw ontroerd. Ze liep langs de vitrinekasten en planken en schoof wat dozen met gekleurd papier opzij. Plotseling bleef ze staan.

Er stond een bureau tegen de muur. Ze raakte pennen aan die al jaren niet meer schreven, vergeeld papier met omgekrulde randen, oude foto’s, dankbriefjes. Ze verplaatste een stapel boeken, scripts en schriften vol aantekeningen in een mooi en dicht op elkaar geschreven handschrift.

Ze opende de lades en verbaasde zich over het feit dat alles zo keurig netjes was geordend. Een notitieboekje met een sobere zwarte kaft en elastiekje, bijna identiek aan wat zij altijd gebruikte om haar afspraken in op te schrijven, trok haar aandacht.

Ze maakte het open en bladerde er langzaam doorheen.

De naam in zwarte inkt was duidelijk.

‘Dit is van oma,’ fluisterde ze, alsof ze het niet kon geloven.

Het was hetzelfde mooie handschrift dat ze in de scripts had gezien. Opeens richtte ze zich op en keek ze om zich heen. Ze had niets gezien wat van haar moeder kon zijn. Wat om haar heen lag, waren voorwerpen uit een periode waarin Marina er nog niet was. Alles in die kamer was van Eva. Van haar oma.

En toch herinnerde ze zich die plek, hoe was dat mogelijk?

Misschien had haar moeder hem wel aan haar laten zien, dacht ze. Of misschien haar opa.

Ze ging midden in de kamer op het kleed zitten en opende het schrift op haar schoot. Er stonden afspraken in, zinnen, tekeningen. Ze vond een foto van een knappe jongeman met stijl haar. Licht geroerd herkende ze Michele. Wat was haar opa knap toen hij jong was! Ze bleef doorbladeren. Theaterkaartjes, een gedroogde bloem, een gevlochten stukje stof. Ze stopte bij een dubbelgevouwen papiertje en opende het met bonzend hart.

Mijn liefste…

Een brief van haar opa. Ze bleef lezen tot aan het einde. Ze had een brok in haar keel en tranen in haar ogen.

Jouw Michele.

Ze raakte met haar vingertoppen de naam aan die zo veel voor haar betekende.

‘Wat is er tussen jullie gebeurd, opaatje?’

Ze las de brief nog eens en nog eens en kreeg er geen genoeg van. Toen vouwde ze hem voorzichtig dicht. Er sprak zo veel liefde uit die prachtige zinnen. Ze bleef door het notitieboek heen bladeren tot ze bij een potloodtekening kwam. Het was een meisje van een paar maanden met bolle wangen en donker steil haar dat haar gezicht omlijstte.

‘Mama.’ Er rolde een traan over haar wang.

Ze hoorde geluiden in de keuken en keek naar de gang. Rosaria was vast weer terug. Waarom had ze haar niet over die schitterende kamer verteld die achter de spiegel verborgen zat?

Ze besloot het haar te vragen. Ze sloot het schrift zachtjes en legde het terug. Het deed haar veel. Daarbinnen lagen allemaal bezittingen van haar oma. Misschien kon ze er iets vinden wat haar hielp om het te begrijpen, haar terug te vinden. Het was overduidelijk de plek waar haar opa de spullen van zijn vrouw had bewaard toen ze was weggegaan. Ze dacht aan haar moeder, aan hoe ze de spiegel in was gelopen. Was dat misschien gewoon een droom? Nee, besloot ze, het was waarschijnlijk een jeugdherinnering, verstopt in haar onderbewustzijn en nu opgedoken in de vorm van een droom. Ze trok de deur achter zich dicht en ook dat geluid klonk haar bekend in de oren.

Misschien wist Rosaria er ook van, maar was ze het gewoon vergeten.

Ze hoorde dat ze haar riep.

‘Ik kom eraan!’

Ze liep de keuken in, nog van slag door wat ze had ontdekt, en werd verwelkomd door een sterke citroengeur.

‘Goedemorgen, lieverd, gaat het beter met je?’ Rosaria nam haar aandachtig op.

Naast de hulp lag een berg fruit. Ze had het vast onder stromend water gewassen en zorgvuldig schoongemaakt, dacht Milena. Nu lag het op de marmeren tafel, klaar om te worden verwerkt.

‘Ja, dank je, veel beter.’

Waarschijnlijk had Rosaria haar geroepen om haar om hulp te vragen bij het maken van de jam. Dat zou niet de eerste keer zijn, Milena wist heel goed hoe dat moest. Eerst moesten de citroenen in kleine plakjes gesneden worden en dan een dag en een nacht wellen. Na het uitlekken moest het overgebleven water een minuut of vijf koken, bij het fruit worden gevoegd en daarna een dag en een nacht blijven staan. Dan pas mochten de citroenen worden afgegoten en aan de kook worden gebracht met suiker. Het waren ovale citroenen uit Sorrento, dat wist ze omdat haar opa die liever had dan de variant van de Amalfikust. Daar was natuurlijk een reden voor, maar voor Milena waren het gewone, geweldige citroenen en was Rosaria’s jam de lekkerste van de hele wereld.

Ze stond op het punt om haar naar de kamer achter de spiegel te vragen toen de hulp naar het raam wees dat uitkeek op de tuin.

‘Je hebt bezoek,’ zei ze lachend.

‘Echt waar?’ Wie kon dat zo vroeg zijn?

‘Het is Federico Marra, ga maar snel. Ga maar in de patio zitten, dan breng ik jullie over een paar minuten het ontbijt. De koffie is bijna klaar. Ik kom er zo aan, nog even het brood snijden.’

De sergeant? Milena was verbaasd. Wat wilde hij van haar, vroeg ze zich af terwijl ze haar haar glad streek.

De lucht was fris en rook nog naar zomer en bloemen. Vanuit de zuilengalerij keek Marra in de richting van de rotspartij. Zou hij aan de man in de put denken?

‘Goedemorgen.’

Federico draaide zich om. Hij droeg een linnen overhemd en een spijkerbroek.

‘Hoi. Sorry dat ik hier zo vroeg ben, maar ik heb rechter-commissaris Pinna gesproken en gehoord dat het niet goed ging met je opa. Wat naar, hopelijk is hij wat opgeknapt.’

Hij was niet meer zo formeel als eerst. Ook zijn gezichtsuitdrukking leek meer ontspannen. Zou hij aan het werk zijn of, wat waarschijnlijker was, gewoon bij haar op bezoek zijn uit bezorgdheid?

‘Hij is stabiel en de dokter heeft goede hoop dat het goed komt.’ Ze had de kliniek gebeld en ze hadden haar verteld dat hij de nacht goed was doorgekomen, maar dat ze hem nog wel een paar dagen wilden houden totdat hij helemaal stabiel was.

‘Ga zitten, alsjeblieft. Rosaria brengt ons zo koffie.’ Ze wees naar de tafel achter hem. Hij knikte, schoof een stoel naar achter en wenkte haar.

Ze glimlachte naar hem en ging in op zijn aardige en onverwachte gebaar. ‘Dank je.’

Marra ging tegenover haar zitten.

Het was een knappe man, op zijn eigen manier, vond Milena. Als hij nou alleen wat meer zou lachen…

Ze nam hem nog wat langer op, profiterend van het feit dat hij afgeleid was. Er was iets aan hem wat haar zowel aantrok als afstootte.

‘Waarom heb je me niet meer gebeld na het gesprek met Pinna?’

‘Ik heb mijn opa naar de kliniek gebracht.’

‘Waardoor denk je dat hij is ingestort?’ vroeg hij haar opeens.

Milena wiebelde op haar stoel. Dit was geen gesprek tussen twee vrienden. Ze kreeg er een onprettig gevoel van. Ze wist dat het zijn werk was en dat Marra geloofde in wat hij deed. ‘Wil jij dat weten, of is dit een verhoor?’

‘Ik ondervraag je op een vriendelijke manier.’

Hij was duidelijk niet iemand die om de zaken heen draaide. Op een bepaalde manier deed hij haar aan Mirko denken, alleen was hij aardiger. En wat nu als ze hem zou zeggen dat ze dacht dat Michele wist wie de man in de put was?

Als haar opa ook aan de rechter-commissaris zou vertellen wie hij was, zou de zaak opgelost zijn. Maar er was duidelijk iets wat hem daarvan weerhield. Hij was er toch niet bij betrokken geweest? Milena vond dat ze er beter over na moest denken en bovenal met haar opa moest praten voordat ze iets deed of zei. Ook omdat ze op dat moment alleen vermoedens had.

‘Hij is ingestort door zijn ziekte,’ antwoordde ze kortaf. ‘Mijn opa is in de war en zich minder bewust van zaken. Hij reageert niet zoals andere mensen.’

‘Ik begrijp het.’

Klonk er nu een beetje teleurstelling door in zijn stem? Milena hoopte dat Federico genoegen nam met haar uitleg, ze wilde niet dat hij Michele opnieuw zou ondervragen. Hoewel ze er tamelijk zeker van was dat de neuroloog iedereen zou beletten hem te storen, vroeg ze zich af hoever Federico zou gaan om te vinden wat hij zocht.

Rosaria kwam naar buiten met een zwaar dienblad.

Milena liep haar tegemoet. ‘Geef maar aan mij, dank je. Kom je bij ons zitten?’ vroeg ze.

‘Nee, jullie kunnen beter even samen praten. Als je iets nodig hebt, ben ik daar.’

Ze keerde een beetje teleurgesteld terug naar de tafel. Rosaria kende Federico en misschien had haar aanwezigheid het gesprek minder moeilijk gemaakt. Ze zette het blad midden op tafel. ‘Suiker of honing?’ vroeg ze terwijl ze de koffie inschonk.

‘Niets, dank je.’

‘Bitter, natuurlijk. Waarom verbaast me dat niet?’ Ze had meteen spijt van haar botte opmerking.

‘Ik ben bang dat je de situatie niet begrijpt, Milena. Er is waarschijnlijk een man vermoord op het terrein van je opa.’

Zijn woorden deden haar pijn. Ze waren onjuist en onterecht. ‘Het draait allemaal om dat bijwoord: waarschijnlijk. Begrijp je, Federico? “Waarschijnlijk” zegt helemaal niets. Mijn opa daarentegen is er écht slecht aan toe en kan echt niet nog een schok aan. Hij heeft rust nodig!’ Ze wreef in haar ogen. ‘Sorry, vergeef me mijn manieren, maar ik voel me zo machteloos! Je zult me wel een egoïst vinden, denken dat die arme man me niets kan schelen. Maar ik verzeker je dat dat niet het geval is.’

Federico dronk zijn koffie. Hij fronste zijn wenkbrauwen, maar antwoordde niet.

Ze zwegen even, met op de achtergrond het geruis van de zee, het gegons van de insecten en Rosaria die in de keuken neuriede.

‘Ik moet je iets vertellen, Milena.’

‘Oké, ik luister.’ Ze meende te zien dat de sergeant zich plotseling ongemakkelijk voelde.

‘Als uit de onderzoeken van de botten die we in de put hebben gevonden blijkt dat het om een moord gaat, zullen we dieper moeten graven. Het zou kunnen dat Michele dan als verdachte wordt beschouwd.’

Even dacht ze het verkeerd te hebben verstaan. ‘Wát gaan jullie doen?’ vroeg ze.

‘Dat is de procedure.’

Milena stond op. ‘Dat kunnen jullie niet maken, jullie weten niets over wat er is gebeurd. Jullie vergissen je!’

‘We moeten meer onderzoek doen…’

‘En wat let jullie?’

‘Zo simpel is het niet,’ mompelde Marra. ‘Laat maar zitten…’

Milena trok wit weg. ‘Behandel me niet als een stommeling, dat ben ik niet. Leg me de situatie uit of kom terug met een bevel. Want als jullie mijn opa pijn willen doen vanwege een bureaucratisch probleem, zal ik er alles aan doen om hem te beschermen.’

‘Het is niet slim om een overheidsfunctionaris te bedreigen.’

‘Denk je dat ik je bedreig? Is dat wat je denkt?’ Ze wachtte even. ‘Laten we even doen alsof het om jouw vader gaat, in plaats van om Michele. En dat ik naar je toe kom om te zeggen dat we geen bewijs hebben, maar dat ik me op hem stort om te zien of er iets gebeurt. Zou jij dat een prettige werkwijze vinden?’

‘Het gaat hier niet om mijn vader.’

Milena wachtte even voordat ze antwoordde. ‘Dat is precies het probleem, weet je dat? Iedereen werkt hier onverschillig aan, omdat de zaak hen toch niet persoonlijk raakt. Maar nu gaat het om mijn opa, maar morgen kan het de beurt zijn aan jou of een familielid van jou, iemand om wie je geeft. En dan zou je het niet fijn vinden als diegene op zo’n manier werd behandeld.’

‘Dat is de enige manier om verder te komen, overal afstand van nemen. Als je het je aantrekt, Milena, dan kijk je niet met de juiste blik. Als je beeft bij de gedachte aan wat er kan gebeuren door een fout van jou, verlam je. Ik vind het jammer dat je er zo over denkt. En wat betreft dat wat ik zojuist tegen je zei: ik heb nooit gedacht dat je dom was. Anders was ik hier ook niet geweest. Ik ben hier voor jou en Michele. Ik ben zijn vriend.’

‘Ik vertrouwde je…’

‘Dat is ook goed. Ik zal de waarheid achterhalen, Milena. Dat is wat ik doe. En ik ben goed in mijn werk.’

‘Vrienden doen zoiets niet.’ Na haar protest wierp hij haar een ondoorgrondelijke blik toe.

Federico stond op met zijn handen in zijn zakken. ‘Dag Milena, zorg goed voor jezelf.’

Ze gaf geen antwoord.

Na een paar minuten kwam Rosaria naar haar toe. ‘Federico heeft me verteld wat er is gebeurd. Rustig maar, schat, je kunt hem vertrouwen. Sommige dingen zijn voor ons niet te begrijpen, maar wel nodig.’

Milena schudde haar hoofd. De tranen prikten in haar ogen. ‘Ze doen onderzoek naar opa alsof hij een crimineel is. Het is afschuwelijk.’

‘Nee, joh, doe niet zo gek! Dat is de procedure. Dat heeft hij me uitgelegd. Wees niet bang, het is onwaarschijnlijk, maar hij wilde het je toch zeggen. Maak je nou maar geen zorgen.’

Misschien was dat zo, misschien ook niet. Hoe kon zij nu weten hoe dat soort dingen gingen? Misschien had ze een keer een film gezien, veel konden het er niet geweest zijn, want ze hield niet van detectives. Ze had een hekel aan bloed en geweld.

‘Denk je echt dat het zo eenvoudig is?’

‘De duivel wordt meestal lelijker afgebeeld dat hij werkelijk is. We moeten onze angsten onder ogen zien, lieverd. Je zult zien dat over een paar dagen alles anders is.’

Milena hoopte dat Rosaria gelijk had, dat de rust zou terugkeren, maar raakte het angstgevoel niet kwijt. Haar grootste angsten werden nu werkelijkheid.

‘Hé, heb je soms zin om me in de keuken te helpen? Ik moet limoncello, olie en jam maken.’

Milena knikte en volgde Rosaria in stilte, terwijl zij maar tegen haar bleef praten.

Misschien had Federico gelijk. Hoe eerder de waarheid aan het licht kwam, hoe beter het was voor iedereen.

Maar waarom was ze dan zo bang? Wat veroorzaakte precies die vrees?

8

‘Wie een bewustzijn heeft, heeft een ziel, wie een ziel heeft, wordt verliefd.’

Seven Pounds (Gabriele Muccino, 2008)

Het waren moeilijke tijden, maar niets wat ze niet aankon.

Dat bleef Milena maar tegen zichzelf zeggen, terwijl ze in open zee zwom, in de baai van Positano. De zon stond hoog aan de hemel en de meeuwen krijsten vrolijk.

Ze doorkliefde het water met rustige, regelmatige slagen en dwong zichzelf positief te zijn. Het ging niet beter met haar opa, maar ook niet slechter. Na dagen waarin hij niet eens merkte dat ze er was, had hij haar de avond ervoor eindelijk verwelkomd met een glimlach. En dat moment was genoeg geweest om het verdriet weg te nemen dat zich de afgelopen periode had opgehoopt.

Ze was niet zo stom om te denken dat alles weer goed was. Maar dat kleine teken van Michele was als een zonnestraal. Ze hadden samen gedamd en ze had haar best moeten doen, want als hij in de gaten had dat ze hem liet winnen, werd hij boos. Ze glimlachte bij die gedachte. Ze verlangde ernaar hem te vragen naar haar oma, naar de kamer achter de spiegel, maar had de moed niet meer, nu ze hem zo blij had gezien. Hij was weer haar geliefde opa.

De zee wiegde haar in een liefdevolle omarming. Het was een blauwe vlakte, zonder golven. Ze begon de vermoeidheid te voelen. Hoewel ze in vorm was, wist ze dat ze haar grenzen had opgezocht.

Even dacht ze aan het feit dat woorden krachtig konden zijn. Alles hing af van hoe ze werden gebruikt. Het woord ‘grens’, bijvoorbeeld, kon een barrière zijn, een einde, maar bleef een abstract begrip, tot hij overschreden werd tenminste. De rest bestond slechts uit veronderstellingen, persoonlijke ideeën die voortkwamen uit angsten. Ze besloot dat het woord ‘grens’ haar niet beviel. Terwijl ze het water uit liep, concentreerde ze zich op haar lichaam. Het water drupte van haar af en dat kietelde. Ze voelde dat het zout haar haar droogde. Ze ging op een rots zitten om bij te komen. Die avond zou ze naar Rome vliegen.

Ondanks alles wilde ze auditie doen. Sinds ze van alles te weten was gekomen over haar oma in de kamer achter de spiegel, was er iets veranderd. Haar opa bijstaan had nog steeds prioriteit, maar ze moest ook een verplichting aan zichzelf nakomen. Aan de andere kant moest Michele nog een paar dagen in de kliniek blijven en had ze net genoeg tijd om wat dingen te regelen, om te besluiten wat ze met haar leven wilde doen. Om een advocaat te zoeken, mocht Michele inderdaad worden beschuldigd of de carabinieri daadwerkelijk ontdekken dat het om een moord ging in plaats van een ongeluk.

Ze kon er nog steeds niet bij met haar hoofd en bleef maar denken dat het een groot misverstand was. Haar opa deed geen vlieg kwaad, laat staan een mens. Al die tijd die ze samen met hem had doorgebracht, had ze hem nog nooit over iemand horen kwaadspreken. Als hij iemand niet mocht, zei hij gewoon niets, dat was alles. Een goede gewoonte, vond ze.

Ze boog haar hoofd en streek door haar nog natte haar. Ze moest opschieten, maar ze zou de zee een poosje niet zien en ze miste hem nu al. Ze wilde er dus nog een paar minuten van genieten. Achter haar hoorde ze stappen in het zand.

‘Jij bent toch de kleindochter van Michele Loffredo?’

Milena keek op, recht in de ogen van een bekende vrouw. Het was een van de vrouwen die ze had horen roddelen in de supermarkt. Ze bond haar haar vast en knikte. ‘Ja, ik weet ook nog wie u bent,’ zei ze. De vrouw en haar roddelvriendin waren niet haar favoriete personen in Positano, maar haar negeren zou onbeleefd zijn.

‘Ik hoorde dat het slecht ging met Michele en wilde je zeggen dat ik dat heel erg betreur. Ik hoop dat hij snel opknapt.’

‘Dank u.’

De vrouw keek om zich heen, zwaaide naar een paar mensen en wachtte toen even tot die weg waren voordat ze verderging tegen Milena. ‘Ik hoorde dat het lichaam dat ze in de put hebben gevonden van een man is.’

Ze was niet verrast dat het nieuwtje zich verspreid had. Positano was een klein dorp waar werd geroddeld. ‘Dat klopt. Het gaat dus niet om de Amerikaanse,’ antwoordde ze afgemeten.

De vrouw bloosde. ‘Ik geloof dat ik dat verdiend heb,’ mompelde ze beschaamd.

‘Waarom hebt u laatst in de winkel die dingen gezegd? Kende u mijn oma?’

‘Ja, iedereen kende haar. Ze was de vrouw van een van de bekendste vertegenwoordigers van de stad. Michele heeft veel mensen geholpen, waaronder mijn man.’ Ze draaide zich om naar de zee. ‘Ik had niet zo over hem moeten praten, realiseer ik me nu.’

Ze wilde geen medelijden met haar hebben, maar Milena kon er niets aan doen. ‘U mocht mijn oma niet, hè?’

‘Nee.’

Milena wachtte even. ‘Waarom niet?’

‘Ze was niet goed voor hem… om maar mee te beginnen.’

Ze wilde niet naar haar luisteren. Boos op zichzelf dat ze haar nogmaals de kans had gegeven om kwaad te spreken over haar oma, trok Milena haar strandjurk weer aan. ‘En waarom zou ik dat geloven? Ik weet niet eens hoe u heet.’

‘Alba. Mijn naam is Alba Franchini. Michele… betekent heel veel voor mij,’ verklaarde ze bijna uitdagend. ‘Het is niet eerlijk dat hij weer lijdt door die vrouw. Weet je wat, meisje? Bij sommige mensen zit alles in het leven tegen. Ook bij jouw opa. En ondanks al zijn verdriet, lacht hij altijd naar iedereen en is hij altijd aardig. Nee, het is niet eerlijk.’ Ze deinsde achteruit en beende toen weg.

Milena keek haar na en kon nauwelijks de neiging weerstaan om achter haar aan te rennen en haar te bestoken met vragen. Ze begreep het niet. Waar had die vrouw het over? Verwees ze naar het feit dat Eva Michele en hun dochter had verlaten of was er nog iets gebeurd waar zij niets van wist? Ze had de brieven gelezen die Michele aan haar oma had geschreven, die in het notitieboek zaten. Uit die woorden sprak een oprechte liefde. Wat was er tussen hen gebeurd?

In gedachten verzonken liep ze naar huis. Ze moest zich haasten als ze het vliegtuig naar Rome nog wilde halen.

Teresa wachtte haar op bij de uitgang. Milena zwaaide naar haar en liep naar haar toe. Ze gaven elkaar een snelle knuffel.

Ze had gehoord dat ze terugkwam om wat dingen op te halen en problemen op te lossen en had meteen aangeboden haar te komen ophalen.

Haar stiefmoeder was geen hartelijke vrouw. Ze was lang, heel dun en had kort blond haar. Toen ze klein was, waren haar vriendjes bang voor Teresa’s stalen gezicht en dat had zij altijd grappig gevonden. Ze was Engels en had na de universiteit besloten in Italië te blijven. Een bijzondere, onopgesmukte vrouw was ze. Het was niet eenvoudig geweest om van haar te houden. Ze leek koud, net als haar ijsblauwe ogen, ongemanierd bijna, maar ze was altijd aardig voor haar geweest. Ze gaf haar zekerheid, was als een baken. En dat was uiteindelijk wat ertoe deed. De relatie tussen Teresa en haar vader bleef echter een raadsel voor haar. Er was nooit een blijk van genegenheid of een omhelzing tussen hen, ook niet van Lorenzo’s kant.

‘Je bent afgevallen, maar je gebruinde huid staat je goed.’

Milena was gewend aan haar korte en bondige opmerkingen. Ze lachte naar haar en gaf haar de rolkoffer.

‘Jij ziet er goed uit, hoe gaat het met papa?’

‘Je kent hem.’

‘Je zou eens met me mee moeten gaan naar het theater, dan kun je je expressiviteit verbeteren.’

Teresa wierp haar een strenge blik toe. ‘Er is niets mis met mijn manier van praten. En nu lopen, mevrouwtje-ik-weet-alles-beter.’ Ze sloeg een arm om Milena’s schouders, trok haar tegen zich aan en gaf haar een kus op haar voorhoofd. ‘We moeten opschieten anders staan we vast in het verkeer.’

Ze zouden een uur nodig hebben naar Monteverde en Milena was niet van plan die tijd te verspillen.

‘Heb jij ooit iets over mijn oma gehoord?’

Teresa draaide zich langzaam fronsend om. ‘Bedoel je Marina’s moeder?’

‘Ja.’

Ze dacht even na. Ze reed zeker, met kleine bewegingen.

‘Ik geloof dat ze Italië heeft verlaten toen je moeder nog heel klein was.’

Milena schudde haar hoofd. ‘Ja, daar lijkt het op.’ Ze zweeg, een beetje teleurgesteld. Ze had gedacht dat Teresa de laatste was die iets zou weten over Eva.

Rome was ’s avonds buitengewoon mooi. Misschien kwam dat door de lampen die hier en daar een hoek belichtten en daardoor andere in het duister lieten. Ze bleef naar de gebouwen kijken, gehypnotiseerd door de tijdloze schoonheid die elk jaar miljoenen toeristen vanuit elke hoek van de wereld aantrok.

‘Probeer het bij je vader. Hoewel ik me niet herinner dat hij het ooit over zijn schoonmoeder heeft gehad. Waarom vraag je dat?’

‘Denk je dat hij iets over haar weet?’

‘Ik weet het niet, maar dat zullen we nooit weten als je het niet aan hem vraagt.’ Teresa keek haar nadenkend aan en concentreerde zich meteen daarna weer op de weg. ‘Waarom kom je niet bij ons eten? Dat zal je vader heel leuk vinden. Hij heeft lang in de keuken gestaan. Overal in huis liggen artisjokkenblaadjes.’

Milena zag het tafereel voor zich en lachte. ‘Goed, ik kom eten.’ Dan kon ze haar vader ook vragen naar iets anders waar ze de afgelopen dagen regelmatig aan had gedacht. Ze wilde weten wat de oorzaak was geweest van de breuk tussen Lorenzo en haar opa. Ze had liever gezien dat ze goed met elkaar konden opschieten. Misschien kon ze, als ze meer wist over hun ruzie, iets doen om hen weer dichter bij elkaar te brengen.

‘Ik ga even naar huis en kom dan naar jullie toe.’

Het appartement waar haar vader en Teresa woonden was vlakbij. Teresa parkeerde en hielp Milena haar spullen uit te laden. Daarna groetten ze elkaar kort en vertrok ze weer.

Het duurde niet lang of ze stond in het appartementencomplex. Mirko wachtte haar op en knuffelde haar stevig. Milena lachte. ‘Wat fijn om je weer te zien! Ik heb je zo veel te vertellen.’

‘Ik zal op je wachten, ik wil dolgraag de rest van het verhaal horen,’ zei hij terwijl hij naar Olimpia wees die hem met een grimas aankeek. ‘Die heks haat me. Ze wilde me niets zeggen.’

‘Laat maar, hoor, je moet opschieten, anders kom je te laat.’

Ze vond het fijn om hen weer te zien, merkte Milena terwijl ze doorstapte in de richting van het huis van haar vader en zijn vrouw. Ze trof de deur op een kier aan en glimlachte. Teresa had zo haar eigen manieren om zich geliefd te maken.

‘Hoi.’

‘Schat, eindelijk.’

Haar vader zag er moe uit. Ze omhelsde hem en legde haar hoofd tegen zijn borst. Ze snoof zijn geur op, die haar een gevoel van thuis en veiligheid gaf, en wreef over zijn arm. Hij was altijd erg formeel geweest, met altijd een jasje aan en een stropdas om.

‘Gaat het wel goed met je?’ vroeg ze met een licht bezorgde blik.

‘Nu je weer terug bent wel.’

Het was niets voor hem om zo sentimenteel te doen. Milena bestudeerde hem aandachtig.

‘Vertel me over Michele, is er nieuws?’ Hij lachte, had een kalme, vriendelijke uitdrukking op zijn gezicht.

‘Hij is stabiel.’

‘En gaat het goed met jou? Je lijkt wel nerveus.’

Haar vader had gelijk. Ze was nerveus, ongeduldig. ‘Papa, ik moet je iets vragen.’

‘Oké, laten we gaan zitten, het eten is klaar.’

Teresa had in de keuken gedekt. Staal en glas, functioneel, netjes en alles recht. Heel anders dan de keuken in Positano, met blauwe muren, gele tegels, massiefhouten meubels, keukenkasten vol rode en blauwe borden en strengen Spaanse pepers en knoflook aan het plafond. En de witte kanten kleedjes die Rosaria onder het servies legde. Dat huis straalde warmte uit, iets wat het appartement in Rome miste.

Lorenzo schepte op voor Teresa en daarna voor haar, alsof dat de afgesproken volgorde was. Nauwkeurig, zeker, bijna met chirurgische precisie verdeelde hij de porties. Milena wachtte totdat hij klaar was. Eigenlijk wist ze niet hoe ze moest beginnen.

‘Pap, luister eens…’

Hij keek op van zijn bord, met een halve glimlach op zijn mooie gezicht. Hij was een zeer aantrekkelijke man en kon als hij wilde ook aardig zijn. ‘Als je me zo noemt, ga ik me zorgen maken…’ zei hij.

Milena zuchtte, maar kon geen woord uitbrengen.

‘Nou, wat voor moeilijke vraag heb je voor me?’

Ze wist niet hoe ze het anders moest vragen, dus kwam ze maar meteen ter zake. ‘Waarom heb je een advocaat moeten vragen om mij naar Rome te halen na mama’s dood?’

Lorenzo’s vork viel met een luid kabaal op zijn bord, gevolgd door een ongemakkelijke stilte.

Teresa kuchte zachtjes.

Het duurde even voordat hij opkeek. ‘Je moeder en ik waren gescheiden. Jij woonde in Positano met haar en Michele.’

Wat? Milena staarde haar vader met grote ogen aan. ‘Dat heb je me nooit verteld.’

Hij haalde zijn schouders op. ‘Waarom had ik dat moeten doen? Zou het iets veranderd hebben als je had geweten dat het niet goed meer ging tussen Marina en mij? Dat we niet samen konden leven? Zou dat goed zijn geweest voor jou, voor je opvoeding? Nee, sterker nog, dat zou je pijn hebben gedaan.’ Hij stopte even, alsof hij de kracht zocht om verder te gaan. ‘Er zijn dingen die je beter niet kunt oprakelen. Dat is nergens voor nodig. Hoe dan ook, je opa en ik zijn het met elkaar eens geworden. Jij was… bent voor ons het belangrijkste en voor jou hebben we onze meningsverschillen opzijgezet.’

‘Dit gaat om mijn verleden, papa. Goed of slecht, het hoort bij mij.’ Als ze meer had geweten over haar moeders leven, had ze zich minder eenzaam gevoeld. Het was haar recht. Ze wilde net antwoorden toen ze zag dat haar vader bleek zag. Voor nu zou ze het daarbij laten, maar later zou ze doorvragen tot ze alles wist.

‘Hoe gaat het met de trattoria?’ vroeg hij opeens, van onderwerp veranderend. Dat deed haar vader altijd als hij zich opgelaten voelde.

‘Ik denk wel goed. Ik heb Olimpia en Mirko er nog niet naar kunnen vragen.’

‘Vertel me over Positano, over Michele.’

Daar hadden ze het al over gehad. ‘Rosaria en Giulio zorgen zoals altijd overal voor. Ik heb je al over opa verteld. Hij is in de war, heeft heldere momenten, maar ook momenten waarop hij denkt dat ik oma ben,’ legde ze uit.

Ik ben bang dat hij weet wie de man is die naast de rotsen gevonden is. Ik hoop dat hij het zegt zodra hij zich beter voelt.

Die gedachte hield ze echter voor zich.

‘Het is absurd.’ Lorenzo liet zich tegen de rugleuning zakken en keek zijn dochter aan. ‘Waarom laat je de zaak niet aan mij over?’

Milena schudde haar hoofd. ‘Je weet dat ik dat niet wil doen.’

Teresa, die had gezwegen, maar alles had gehoord, begon met afruimen. Milena pakte de borden uit haar handen en zette ze in de gootsteen. Toen ze terugliep naar de tafel, zag ze dat beiden op haar antwoord wachtten.

‘Weet jij iets over oma?’

Lorenzo fronste zijn voorhoofd. ‘Nee, Marina had het nooit over haar. Waarom wil je dat opeens weten?’

Ze haalde haar schouders op. ‘Niemand weet iets over haar, alleen dat ze met opa getrouwd was en moeder was.’ Het feit dat al haar spullen in de kamer achter de spiegel verborgen waren, zei al genoeg. Het was alsof elk spoor van Eva was uitgewist.

‘Als er niets nieuws ontdekt wordt, komt opa te boek te staan als verdachte. Ze zeiden dat dat gewoon de procedure is, maar volgens mij vermoeden ze dat hij er iets mee te maken heeft,’ ging ze verder. Het lukte haar om haar stem onder controle te houden.

Haar vader keek verward, maar herpakte zich meteen. ‘Ik denk dat het moment is aangebroken dat ik een advocaat moet zoeken en dat Michele hier in Rome komt wonen. Dan kun je hem opzoeken wanneer je wilt, zonder op en neer te reizen.’

Daar had zij ook aan gedacht, dat zou makkelijker zijn, maar ze verwachtte dat haar opa dat geen goede oplossing zou vinden. Ze voelde dat ze moedeloos werd. Hoe lang zou hij nog bij hen zijn? Hij had steeds minder heldere momenten. ‘Misschien heb je gelijk.’

Ze bespraken minder moeilijke onderwerpen, zoals hoe hun dagen eruitzagen, grappige anekdotes van Lorenzo of Teresa met hun cliënten, het plan om naar een andere buurt te verhuizen omdat het centrum van Rome, waar hun boekhoudkantoor gevestigd was, onleefbaar was geworden.

Milena luisterde voornamelijk, probeerde deel te nemen aan het gesprek, maar moest over te veel dingen nadenken. Haar ouders waren al gescheiden toen haar moeder overleed. Er was een gat in haar verleden, iets wat ze terug wilde, realiseerde ze zich. Ze verlangde naar informatie, want die zou voor rust en zekerheid zorgen. Misschien was haar innerlijke zoektocht, de soort onzekerheid die ze voelde, wel veroorzaakt door de manier waarop ze was opgegroeid.

Na het eten, toen haar vader haar naar huis bracht, hing er nog steeds een zeer gespannen sfeer tussen hen. Dat was dan ook wat nalatigheid en leugens veroorzaakten: ze zorgden voor afstand.

‘Ooit vertel je me alles over jou en mama en luister ik naar je zonder te oordelen of je te onderbreken. Maar jij moet me mijn verleden teruggeven, papa.’

Lorenzo antwoordde niet. Hij gaf haar een dikke knuffel en een kus op haar voorhoofd. ‘Zie ik je morgen?’

‘Nee, ik moet naar het theater. Ik moet auditie doen voor een rol.’ Toen ze zag dat zijn gezicht betrok, zuchtte ze. ‘Weer zo’n gezicht?’

Hij lachte niet gemeend. ‘Je weet dat je daar nooit van zult kunnen leven, toch?’

‘Papa, ik heb een baan, weet je nog? In de trattoria?’

Deze keer barstte Lorenzo in lachen uit. Hij stopte toen ze hem een woedende blik toewierp.

‘Schat, die zou je hebben, als je bij ons op kantoor kwam werken.’

‘We weten hoe het afliep toen ik deed wat jij me vroeg.’ Ze pakte zijn gezicht in haar handen en gaf hem een kus op zijn wang. ‘Dat heb ik geprobeerd, maar ik kan niet met getallen omgaan.’ Ze was moe. ‘Het is al laat, ik moet nu gaan.’

‘Waarom ben je dan afgestudeerd in economie?’

Voor jou, had ze kunnen zeggen, om hem een plezier te doen, maar dat klopte niet. Haar vader had haar namelijk nooit ergens toe gedwongen.

‘Je bent volwassen, Milena, je kunt niet blijven leven in een soort voorgeborchte. Waarom stop je al je energie in dat theater als je niet van plan bent een beroemde actrice te worden?’

Hoe kon het toch dat haar vader vaak zo stompzinnig was als het om haar ging, maar aan een blik genoeg had om in haar ziel te kijken? Ze zocht de juiste woorden, omdat ze er wanhopig naar verlangde dat hij haar begreep.

‘Door te acteren kan ik naar mezelf kijken, mezelf uitdagen, begrijpen wie ik ben, anderen, de wereld. Het leven duizelt me, papa, ik word een vat met woorden, handelingen die niet van mij zijn. En er komt een moment waarop het vat vol is en ik het niet meer aankan. Acteren helpt me dat allemaal te verwerken, me ervan te bevrijden en te blijven luisteren en begrijpen. Ik heb geen doel voor ogen, ik ben niet geïnteresseerd in succes.’ Ze wist dat ze helemaal eerlijk moest zijn. ‘Ik ben altijd bang geweest om auditie te doen, omdat het oordeel van anderen negatief kon zijn, me niet zou kunnen bevallen. Maar ik denk dat het moment is aangebroken om mijn grenzen te verleggen.’

Lorenzo lachte naar haar. ‘Je bent moedig, Milena. Je hebt iets bijzonders, je hebt altijd het mooie in iedereen kunnen zien. Het maakt niet uit of je de rol krijgt. Als je het zat bent om als serveerster te werken, kun je altijd overwegen terug te komen naar ons kantoor.’

Ze gaf haar vader een knuffel en knikte. Dat was inderdaad ook een optie. Nu haar leven op zijn kop stond, wist ze niets meer zeker. Misschien had ze de dingen wel op de verkeerde manier aangepakt.

Een kantoor, de zekerheid van een baan, de mogelijkheid om te groeien en iets op te bouwen. En als ze nu altijd de verkeerde keuzes had gemaakt? Ze was zo in de war. Op dat moment lag haar prioriteit bij de zorg voor haar opa. Ze wilde hem bijstaan en steunen. Voor hem had ze haar leven op pauze gezet.

‘Beloof me dan tenminste dat je erover na zult denken.’

‘Dat is goed, papa, dat zal ik doen.’

9

‘Sommigen stralen iets uit wat ook andere mensen verlicht. Ik denk dat een aantal van hen zich in een tunnel bevonden en dat het enige licht in die tunnel vanuit hun binnenste scheen. En dat ze, ook lang nadat ze uit die tunnel zijn gekomen, blijven schijnen voor alle anderen.’

Precious (Lee Daniels, 2009)

De eerste keer dat ze het theater had gezien, dat zo veel voor haar zou gaan betekenen, viel Milena’s mond open van bewondering. Het was een klein gebouw in de buurt waar ze woonde, dat door een vermogende Engelse ondernemer in 1850 was gebouwd.

De zaal, die oorspronkelijk de vorm moest hebben gehad van een hoefijzer, zoals in theaters van de oude stempel, was eivormig. De ruimte was klein. Ondanks het mooie toneel met grote coulissen, had het theater een maximaal aantal plaatsen van minder dan honderd. De weinige loges waren heel klein, maar goed verzorgd: de boiserie en sierlijsten waren prachtig gemaakt, de fauteuils waren comfortabel en de gordijnen glanzend rood. De ruimte was opgeluisterd met goudkleurig stucwerk – geometrische motieven en levensgrote figuren – en fresco’s met bloemenvelden, sterrenhemels, bloemblaadjes en -knoppen, engelen en vogels met een felkleurig verenkleed. Zuilen met uitgehouwen kantelen ondersteunden bogen en balustrades.

Voor Milena was het ‘Theatertje’, zoals het door iedereen werd genoemd, een magische plek, waar haar dromen werkelijkheid werden.

Ondanks het verstrijken van de tijd was het gebouw generaties lang zo goed als intact gebleven. De laatste erfgenamen waren twee zussen, beide vrijwillig ongehuwd en groot liefhebbers van de kunst. Na hun dood hadden ze het gebouw aan de gemeente Rome geschonken, met als voorwaarde dat het niet voor andere doeleinden gebruikt zou worden. Vanwege de kleine omvang van het gebouw wilden er in het begin alleen kleine toneelverenigingen spelen, maar de laatste jaren waren de zaken veranderd en kwamen er ook grotere gezelschappen.

Daar was Milena verliefd geworden op acteren. Ze herinnerde zich de dag nog goed dat Teresa had ontdekt dat ze spijbelde van school om stiekem naar het theater te gaan. Het regende en de hele weg hadden ze geen woord tegen elkaar gezegd. Pas toen ze bijna thuis waren, kon ze de spanning niet meer aan en had ze met zachte stem gevraagd of ze straf kreeg.

Teresa bleef gewoon naar de weg kijken. ‘Nee, maar vanaf nu vertel je me waar je heen wilt. Dan breng ik je erheen.’

‘Ga je het tegen papa zeggen?’

‘Natuurlijk.’

Milena zuchtte bedroefd. ‘Dan wordt hij boos.’

Teresa haalde haar schouders op. ‘Ja, maar dat wist je van tevoren.’

Dat klopte, dat wist ze. Ze had alleen niet echt ‘besloten’ erheen te gaan, het was gewoon gebeurd. Ze voelde de drang om naar het theater te gaan, had dat gedaan en niet aan de gevolgen gedacht. En ze had zich er goed en blij gevoeld.

‘Waarom worden mensen boos als iemand blij is?’

Teresa keek haar verbaasd aan. ‘Omdat mensen zelden op dezelfde manier naar dingen kijken. Maar dit betekent niet dat jij ermee moet stoppen, Milena. Je moet alleen een manier vinden om het te doen zonder de mensen om wie je geeft pijn te doen.’

‘Ik wilde je geen pijn doen.’

Teresa opende haar mond, maar sloot hem ook weer. Haar uitdrukking was nu zachter. Ze aaide haar kort over haar haar en lachte even. ‘Ik weet het, maar we moeten het hier over hebben. Je vader zal een beetje schreeuwen, want zo uit hij zijn emoties. Maar je weet dat hij veel van je houdt. Je luistert naar hem en dan zoeken we een oplossing waar iedereen tevreden mee is, goed?’

Het was het eerste jaar van de middelbare school, Mirko en Olimpia, met wie ze op de lagere school had gezeten, waren naar de middelbare school in hun wijk gegaan. Lorenzo had haar echter ingeschreven op een zeer exclusieve privéschool. Het ging hem voor de wind en hij wilde het beste voor zijn dochter.

Milena voelde zich verloren in het rood met witte uniform dat het verschil tussen haar en de andere meisjes nog duidelijker maakte; in de zomer was ze heel hard gegroeid, haar armen, benen en ogen. Ze voelde zich vreemd, anders. Het lukte haar niet om vriendschap te sluiten met de andere leerlingen. Ze waren niet onaardig en hadden haar altijd goed behandeld, maar ze bleven op afstand.

Daardoor was ze gedwongen om alles wat haar overkwam en wat ze zag voor zich te houden, omdat er niemand was om het mee te delen. Niemand. Plotseling bedacht ze een alternatief voor de lange uren die ze in de klas moest doorbrengen, omringd door onbekende kinderen. Op een dag ging ze, nadat ze de school in gelopen was niet naar haar klas, maar naar de tuin en ontdekte ze een verborgen pad achter de heg. Ze gebruikte het pad vaak en liep dan onopgemerkt weg. Dat waren geweldige uren die ze alleen doorbracht en waarin ze zich verwonderde over uithoeken van de stad die ze nog nooit had gezien. Ze was gefascineerd door de ruïnes van de tempels uit de klassieke oudheid, door de oude markt, de rozentuin op de heuvels van de Aventijn, vlak bij Circus Maximus. Ze was vooral verzot op de fonteinen, die van de bijen op Piazza Barberini en die met de Triton daar vlakbij. Haar lievelingsfontein was echter de Trevifontein. Ze had hem al heel vaak bekeken, maar er was iets in haar veranderd toen ze met Mirko en Olimpia La dolce vita had gezien. Ze was geraakt door de dromerige uitdrukking van Anita Ekberg, ze verlangde naar de vrijheid waarvan ze een glimp had opgevangen in het gezicht van de actrice. Maar er was nog iets anders, een sterk gevoel dat ze niet kon thuisbrengen, iets wat haar diep raakte. Op dat moment was het idee ontstaan om naar het theater in de buurt van haar huis te gaan om te kijken hoe de acteurs zich voorbereidden op hun rol. Ze deed dat altijd zonder op te vallen en in de weg te lopen. Maar ze keek en leerde. De muziek, de scène, het belang van het lichaam, de manier waarop je je handen diende te bewegen en moest praten.

Haar eerste tranen waren voor Romeo en Julia, de ongelukkige geliefden uit Verona die Shakespeare onsterfelijk had gemaakt. Ze lachte om de problemen van aardmannetje Puck in A Midsummer Night’s Dream. Ze verontwaardigde zich over de bekrompenheid van Ebenezer Scrooge in A Christmas Carol van Dickens, maar vergaf hem uiteindelijk en hield toch een beetje van hem. Ze leerde dat er altijd redenen voor het gedrag van mensen waren, ook al waren die soms onbegrijpelijk. Misschien zou ze ooit wel meer van zichzelf begrijpen. Milena had geen spijt van het spijbelen, schaamde zich niet voor haar bedrog en deed het ook niet met kwade bedoelingen. Ze volgde alleen haar instinct, dat haar dwong te kijken en te experimenteren. Ze was nieuwsgierig, een jong meisje dat haar eerste stappen in de wereld zette.

Het lukte haar altijd om op tijd terug te zijn, voordat de lessen waren afgelopen. Ze liep dan door de dezelfde deur en naar buiten via de gang, met alle andere meisjes. Teresa was altijd precies op tijd, wachtte op haar bij het hek van de hoofdingang, vlak bij haar auto. Soms vroeg ze hoe haar dag was geweest, andere keren liepen ze alleen maar naast elkaar.

Het was inmiddels jaren geleden dat Teresa had ontdekt dat ze al zeker drie maanden, al was het af en toe, spijbelde. Milena leerde daardoor dat ze verantwoordelijk was voor haar gedrag en Teresa leerde dat haar dochter – want zo zag ze het meisje dat het lot haar had gegeven via de man van wie ze hield – geen rustig en stil kind was. Eigenlijk zat ze veel moeilijker in elkaar dan ze dacht. Ze zou haar niet meer onderschatten. Toen ze haar vroeg wat ze het leukst vond om te doen, had Milena haar verteld hoe blij ze werd van het theater. Dat was een goede oplossing, dus had ze voorgesteld er met Lorenzo over te praten.

Hij had echter niet goed gereageerd. Hij was meteen tegen het theater geweest.

‘Waarom?’

‘Daarom. En daarmee uit.’

Ze was nooit echt tegen haar vader in gegaan. Behalve bij de schoolkwestie, waarvoor ze nog straf moest krijgen, was er nooit wrijving tussen hen geweest.

‘Dat is geen reden.’

Lorenzo had haar geërgerd een boze blik toegeworpen. ‘Ik ben je vader en je doet wat ik zeg.’

Nooit eerder had hij zo tegen haar gepraat. Hij had haar nog nooit iets verboden. Milena was er niet op ingegaan, maar had hem alleen star aangekeken. Lorenzo had de boodschap begrepen.

‘Doe wat je wilt, maar ik bemoei me hier niet mee, ik wil er niets over horen!’

Ze had de lessen betaald van haar zakgeld, door te besparen op cadeaus en door een deel apart te zetten van wat ze verdiende met klusjes. Ze had op de zusjes van Mirko gepast en de buren geholpen met klussen. Nu ze achter de schermen van het theater liep, gingen al die herinneringen door haar hoofd. Ze gaven haar een prettig, vrolijk gevoel, maar ook een vreemd gevoel van heimwee.

Ze keek om zich heen. Ze kende een groot deel van de mensen die over het script gebogen zaten of stonden te acteren. Net als zij waren ze het theater binnengekomen met hun kostuums aan. Degenen die ze voor het eerst zag, waren daar in de hoop een van de hoofdrollen te kunnen bemachtigen in The Importance of Being Earnest, geregisseerd door een van de grootste Italiaanse regisseurs van dat moment.

Milena strekte haar vingers en bladerde door het script, want zij was eigenlijk net als alle anderen daar, bang om iets te vergeten, niet goed genoeg te zijn. Hoewel ze de rol al maanden uit haar hoofd kende, wilde ze nog steeds het script in de buurt houden, zodat ze het kon lezen als ze daar behoefte aan had. In haar tas zaten een flesje water, haar onmisbare potlood om dingen mee op te schrijven die haar op het laatste moment te binnen schoten of een paar woorden te corrigeren en een tasje met make-up. Die had ze nooit gebruikt, maar altijd bij zich voor de zekerheid.

Ze ging in een hoekje zitten, met haar rug tegen de muur. Haar ogen dwaalden van de een naar de ander, haar gedachten schoten door haar hoofd als de scherpe ironische grappen die ze de acteurs hoorde maken.

‘Iemand die al mooi is van zichzelf is geen uitdaging voor de kunstenaar. Hij mist imperfectie,’ mompelde ze. Ze was dol op Oscar Wilde, op zijn desillusie, zijn talent om zijn personages menselijk te maken. Ze sloot haar ogen en zag de scène voor zich, de woorden, de stem, het licht. Toen opende ze ze weer.

Ze stond op.

Ze was te nerveus en moest zichzelf proberen te kalmeren. Ze begon naar voor en naar achter te lopen, haalde diep adem en probeerde elke goede raad op te volgen, elk trucje te doen dat ze kende. ‘Ik wist niet dat het zo moeilijk was,’ fluisterde ze tegen zichzelf. Ze kon ook niet even met haar collega’s kletsen, want concentratie was op dat soort momenten van groot belang en iedereen zat opgesloten in zijn eigen wereld, op zoek naar de kracht om de auditie tot een goed einde te brengen. Ze zag Olimpia en Mirko in de hal naar haar zwaaien en dat maakte haar dolblij. Ze tilde het koord op dat de aspirant-acteurs scheidde, smeekte Paolo, de conciërge van het theater of ze erlangs mocht en rende op hen af. ‘Ik heb maar twee minuten. Wat doen jullie hier?’ zei ze terwijl ze hen allebei omhelsde.

‘We zijn hier om je aan te moedigen, dus laat ze een poepie ruiken.’ Mirko legde haar geluksketting in haar hand. Nu ze wist dat haar ouders toen allang uit elkaar waren, begreep ze waarom alleen zij en haar moeder op de foto stonden.

‘Ik was hem vergeten op de wc,’ fluisterde ze terwijl ze haar hals aanraakte. ‘Dank je.’

‘Wacht, ik doe hem wel om.’ Mirko’s vingers waren koud op haar huid en kietelden. Met haar opa’s ketting om haar nek voelde ze zich veel zekerder. Nu zou alles wel goed komen. De ketting gaf haar een goed gevoel, hetzelfde gevoel dat ze had in Positano, als haar opa voor zijn citroenboomgaard zorgde en neuriede.

‘Ik moet gaan. Zodra ik klaar ben, bel ik jullie.’

Ze holde snel weg onder het boze toeziend oog van de conciërge, een man op leeftijd met een stel borstelige wenkbrauwen waar ieder kind in het theater hartelijk om moest lachen, zij ook.

‘Dank je, Paolo,’ zei ze glimlachend tegen hem.

‘Concentreer je, dame,’ zei hij wijzend naar de groep die de audities vanaf de rand van het podium gadesloeg, ‘want zij kennen geen genade.’

‘Ik ben er klaar voor, echt.’ Ze wist niet of dat echt zo was, maar ze wilde niet meer terug. Ze had een groot deel van de nacht in haar bed liggen woelen, niet zeker wat te doen. Uiteindelijk had ze zich niet laten leiden door haar hoofd, maar door haar hart. Misschien kreeg ze de rol niet, of waarschijnlijk niet. Maar als ze het niet probeerde, als ze geen auditie deed, kreeg ze hem zeker niet.

Nu had ze in elk geval een kans. Dat was ook alles wat ze wilde.

‘Milena Alfieri?’

Haar naam werd plotseling geroepen. Paolo pakte haar arm vast en begeleidde haar zachtjes, maar met ferme tred naar het podium.

‘Je bent aan de beurt, meisje. Zet een overtuigende Cecily neer. Je kunt het. En doe het op zo’n manier dat Oscar Wilde zich niet schaamt. Hij heeft al genoeg geleden in zijn leven, laat hem zich niet omdraaien in zijn graf, oké?’

Ze barstte in lachen uit. ‘Goed, dat beloof ik.’

Ze ademde diep in, sloot haar ogen even en opende ze toen weer. Milena zat ergens in haar, maar nu was ze iemand anders. Haar ogen straalden, ze bewoog zich zelfverzekerd – de ruimte was van haar – en liep naar het midden van het podium. Ze stelde zich voor dat haar oma in het publiek zat, dat ze naar haar keek. Eva en zij. Een rode draad die hen verbond.

‘Goedenavond, allemaal, mijn naam is Milena Alfieri, ik ben drieëntwintig en ik ben hier voor de rol van Cecily Cardew.’

10

‘En ik? Ik geloof nog in het paradijs, maar nu weet ik tenminste dat het geen plek is die je kunt zoeken, omdat je er niet heen kunt gaan. Je voelt het vanbinnen, op een moment in je leven waarop je ergens deel van uitmaakt… en als je het vindt, dat moment, duurt het voor eeuwig.’

The Beach (Danny Boyle, 2000)

Eva, 1956

De trein van Venetië naar Rome was allesbehalve comfortabel, maar Eva had dat bijna niet in de gaten omdat ze genoot van het uitzicht. Terwijl haar vriendinnen een dutje deden, schreef zij een paar gedachten in haar schrift. Ze hield van schrijven, zo zette ze haar gedachten op een rijtje en kon ze nadenken over dingen die ze anders zou vergeten. Ze vond het belangrijk om te plannen en zaken op te schrijven die ze niet moest vergeten.

Michele bijvoorbeeld.

Een aantal bladzijden ging over hem. En zijn naam kwam voortdurend terug.

Ze hadden afscheid genomen maar elkaar beloofd elkaar terug te zien in Rome, waar hij heen moest om nog meer juwelen te laten zien. Toen ze aan Edith en Lauren had verteld dat Michele juwelen ontwierp voor films, waren ze erg onder de indruk geweest. Net als zij eerst. Ook zij dachten dat de sieraden van de actrices op de set nep waren, maar Michele had authentieke, speciaal gemaakte stukken verkocht aan verscheidene producenten en na de opnames van de films waren ze enorm veel waard. Daarom werd er in de filmwereld over hem gesproken, een wereld die niet zo groot bleek als iedereen dacht. Sterker nog, Eva vond hem eigenlijk veel te klein.

Ze had al een paar acteurs ontmoet die de Verenigde Staten hadden ingeruild voor Italië. Cinecittà was voor iedereen de eindbestemming. ‘Het Europese Hollywood’ noemden ze het. Ze had geen idee wat ze kon verwachten, dus probeerde ze minder nerveus te worden door te plannen. Ze had een aantal lijsten gemaakt – regisseurs, scenarioschrijvers, producenten, acteurs – en besloten een eenkamerappartement met haar vriendinnen te nemen. Ze konden het goed met elkaar vinden en zouden toch bijna altijd buitenshuis zijn. Na de moeilijkheden van de eerste paar dagen was Eva hun gezelschap gaan waarderen.

Edith was heel blond, uitbundig en altijd vrolijk. Lauren daarentegen was tenger, stiller, kon geheimen bewaren en zag overal wel het positieve van in. Voor Eva, die nooit echte vriendinnen had gehad, begon de band met haar twee collega’s steeds meer te betekenen. Zij mochten Michele ook meteen. Wat hij deed, paste zo goed bij hem… zijn talent om aspecten van het leven te verwerken in juwelen. Dat waren namelijk geen eenvoudige versiersels. Ze hadden iets speciaals, alsof ze op de een of andere manier voor welzijn en zekerheid konden zorgen. Ze was meteen gevallen voor Micheles vriendelijkheid, zijn lieve blik en manier van om zich heen kijken. Hij kon zich verwonderen, verliezen in een zonsondergang, volgde het zonlicht op het water en probeerde zich voor te stellen hoe hij dat kon veranderen in een mooi voorwerp van goud of zilver, met smaragden, robijnen, saffieren of parels.

Ondanks zijn groeiende succes gaf Michele zich volledig over aan zijn creativiteit. Eva had nog nooit iemand ontmoet die zo weinig interesse in geld had. Hij had het nodig om de basismaterialen te kopen, had hij haar uitgelegd, maar verder had hij weinig nodig. Hij leidde een eenvoudig leven in Positano. Eenvoudig waren ook zijn vrienden en dat wat over was van zijn familie. Hij had haar verteld over de stad die loodrecht boven de zee lag en over het vervallen huis dat hij door veel op te offeren had gekocht. Michele was van plan bij de rotspartij een citroenboomgaard aan te leggen.

Wat was een eenvoudig leven voor hem? Hoe zagen zijn dagen eruit? Lachte hij als hij ’s ochtends zijn ogen opende? Of was hij net als zij en moest hij naar de hemel kijken?

Nee, hij was niet als zij, Michele pakte alles aan met passie en een mengeling van welwillendheid en onvermijdelijkheid. Hij had haar gezegd dat er ergens iets geschreven stond. Een lot voor iedereen. Maar Eva geloofde niet in het lot, dat had ze hem alleen laten geloven, omdat ze wilde dat hij een mooi beeld van haar had.

Haar zorgen had ze diep weggestopt, op een plek die zij alleen kende. Die deelde ze niet. Hoe lief ze Michele ook vond, of eigenlijk, juist omdat ze heel gek op hem was, zou ze haar zorgen nooit met hem delen.

Eva streek met haar vingertop over de naam in haar notitieboek: Michele, als de aartsengel. Hij was een geschenk uit de hemel geweest. Ze wist niet of ze hem nog terug zou zien. Ze kende alleen zijn naam en achternaam en wist waartoe hij met zijn handen in staat was.

Het laagland maakte plaats voor heuvels en die weer voor bergen. De dorpjes die ze passeerden waren in de valleien geworteld als bontgekleurde edelstenen: een paar klokken, een kerk, hoge, gekanteelde muren die plotseling tevoorschijn kwamen, een verlaten kasteel. Dat waren symbolen van een land dat van kunst een manier van leven had gemaakt.

Eva was geboeid. Of eigenlijk, veel meer dan dat, ze was hoopvol. Claude Rivette was een man van zijn woord gebleken. Na de première van zijn film, die veel succes had, was hij meteen aan de slag gegaan. Hij had haar uitgenodigd voor een werkontbijt om haar een kleine rol aan te bieden in zijn nieuwe lange speelfilm, mits de auditie goed ging natuurlijk. Eva streefde geen succes na, maar wilde haar positie versterken en hij bood haar een belangrijke kans. Kleinere rollen waren op dat moment prima. Ze had tijd en vertrouwen. Ze sloot haar ogen en legde haar hoofd tegen de rugleuning. Terwijl ze in slaap viel, waren haar moeder en haar obsessieve angsten die ze aan haar had doorgegeven niet meer dan vage herinneringen aan een verleden dat ze eindelijk achter zich had gelaten.

‘Kijk, dat moet het zijn.’

Ze waren al een paar uur in Rome. De zon ging onder, het zou snel nacht worden en ze moesten zich haasten om de woning te vinden. Eva bekeek het bordje, de straatnaam was nauwelijks te lezen. Daarna keek ze weer naar het majestueuze gebouw waar ze voor stonden. Ze betwijfelde of ze zich zoiets konden veroorloven.

‘Via Veneto, maar welk nummer?’

Met een kaartje in haar handen, schudde Edith, die zichzelf tot leider van het groepje had benoemd, haar hoofd. ‘Ik denk dat het het volgende is.’ Ze wees naar een gebouwtje met drie verdiepingen dat er een beetje gehavend uitzag. Het pleisterwerk brokkelde af, maar onder het verkleurde beton verhaalde een stenen muur met uitgehouwen architraven van een roemrijk verleden. Nu Eva het aandachtiger bekeek, zag ze details die ze eerst had gemist. Er stonden bloemen op de balkons, geraniums, zelfs rozen. En hoewel ze op een zekere afstand in terracotta potten stonden, was de geur van de basilicum en rozemarijn duidelijk te ruiken. Ze ademde diep in, want ze hield van die geur. ‘Wat ruikt dat lekker,’ fluisterde ze meer tegen zichzelf dan tegen de anderen.

Lauren, wie nooit iets ontging, keek haar aan.

‘Dat komt doordat je honger hebt!’

‘Ik sterf van de honger!’

Ze waren gespannen, ondanks de omstandigheden en de levendige stad vol geweldige kunstwerken waarin ze zich bevonden. Ze keken naar de toekomst met een mengeling van betovering en angst. Zou wat ze waren en wat ze konden wel genoeg zijn? Ze waren allemaal natuurlijke schoonheden en wisten dat dat nu eenmaal noodzakelijk was als je het wilde maken in de filmwereld, maar Rome was overspoeld met prachtige acteurs en actrices die wanhopig op zoek waren naar iemand die hen een rol gaf. Ze waren echter totaal niet van plan om achter hen in de rij aan te sluiten.

‘Laten we hopen dat het er vanbinnen beter uitziet,’ mompelde Edith, die de meest praktische van het stel was. Ze lachte haar vriendinnen bemoedigend toe en klopte aan.

Er deed een oudere man open. Hij was volledig kaal en had kleine, groene en aardige ogen en lachte hen toe.

‘Goedenavond, meneer, we zijn hier voor het appartement.’

‘O, natuurlijk, natuurlijk! Kom binnen, alstublieft, blijf daar niet staan.’ De huisbaas leidde hen door een gang vol foto’s.

‘Het is het grote appartement met het terras.’

Edith bekeek de tuin en draaide zich verbijsterd om. ‘Dat moet een vergissing zijn, wij hebben het kleine gevraagd. We hadden al een voorschot betaald.’

‘Dat klopt. Maar door een fout van mij is het kleine al vergeven. Aan een Amerikaan, net als jullie. Ik geef jullie het andere, onder dezelfde voorwaarden.’

Eenmaal in het appartement konden Edith en Lauren hun enthousiasme niet bedwingen. De oude man trok de koffers nog naar binnen toen zij al door alle kamers renden, de ramen openden en op de bedden ploften.

‘Opschieten, meiden, even douchen en dan eten. Eva, doe die goudkleurige jurk aan, we willen dat iedereen ons ziet, toch?’

‘Bedankt voor je advies, lieverd, maar ik ben heel moe.’

Edith had geleerd niet bij haar aan te dringen, dus lachte ze alleen naar haar. ‘Zoals je wilt. Morgen vertellen we je alles.’

Later, toen de vriendinnen klaar waren om weg te gaan, nam Eva hen geamuseerd op. Ze zagen er prachtig uit.

Eenmaal alleen begon ze met het uitpakken van haar koffers. Ze moest een strijkijzer kopen, die kreukels zouden niet weggaan met een beetje stoom, dacht ze terwijl ze de jurken bestudeerde die ze mee had kunnen nemen. De andere zou ze laten maken. Ze had mensen horen praten over de Fontanazussen, geniale naaisters die iedereen die ertoe deed in Rome voorzagen van kleding. Ze wist niet hoe ze dat ging regelen, maar dat loste ze later wel op. Eén ding tegelijk.

‘Tutti frutti’ van Little Richard klonk door de luiken, die op een kier stonden. De straat leek wel een dansvloer. Toen was het de beurt aan Big Joe Turner met zijn ‘Flip, Flop and Fly’.

Ze keek naar beneden, zonder zich te laten zien. De weg was verdeeld door rijen tafels, waaromheen groepjes mensen zaten. Er liepen een paar meisjes langs, alsof ze modellen waren in een modeshow. Eva sloeg hen gade, liet toen het gordijn los, sloot de ramen en ging op het bed liggen.

De volgende dag stond ze heel vroeg op en verliet op haar tenen het appartement. Dat bleef ze de weken erna ook doen. Ze verkende de buurt, bezocht kerken en musea. In een korte tijd was ze zo gewend dat ze door de steegjes in de buurt kon lopen zonder de weg kwijt te raken. Edith en Lauren waren erg blij. Ze hadden kleine rollen gehad en trokken op met ‘klein Amerika’, zoals ze de groep acteurs noemden die ’s avonds tussen Via Veneto en Via Condotti uitging.

Eva was al een maand in Rome toen eindelijk de langverwachte dag was aangebroken waarop ze met Rivette had afgesproken.

Ze had zelfs de uren geteld, ook omdat haar kleine budget door haar reis naar Venetië en haar lange verblijf, begon op te raken. De gedachte daaraan hield haar ’s nachts wakker, dus gebruikte ze die tijd voornamelijk door te oefenen. Ze observeerde mensen, schreef brieven aan Kalisa die ze nooit zou versturen, maar die ervoor zorgden dat ze haar moeders aanwezigheid voelde. Ze miste haar. Ze vroeg zich steeds vaker af wat ze deed. Wie haar gezelschap hield en naar haar verhalen luisterde, nu zij in Europa was. Maar tegelijkertijd was ze blij ver bij haar vandaan te zijn. Ze was blij dat ze haar niet hoefde aan te kijken en plotseling haar doodsangst te zien, wetend dat ze niets kon doen om die weg te nemen.

Als kind had ‘doen alsof’ haar geholpen de harde werkelijkheid te trotseren. Soms had ze zich, op momenten waarop ze haar ouders en hun bevelen wilde ontvluchten, voorgesteld dat ze wees was en dat haar ouders allebei waren doodgeschoten door de bolsjewieken. Pas later, toen ze ouder was en zich ervoor schaamde, had ze begrepen dat dat inderdaad was gebeurd. Haar ouders waren wel gevlucht, maar eigenlijk waren ze gestorven samen met de plek waar ze vandaan kwamen.

Daarom kon ze niets doen om haar moeder echt te helpen. Dat te weten weerhield haar er echter niet van om medelijden met haar te hebben.

Ze dacht vaak aan Michele. Wie weet of ze hem nog zou terugzien. Ze hadden elkaar een keer aan de telefoon gesproken en een afspraak gemaakt voor de avond na de auditie. Zo zouden ze, als Rivette haar de rol had gegeven, het samen vieren en zou Michele, als dat niet het geval was, weten hoe hij haar moest troosten.

Zodra de zon opkwam, vertrok ze. Ze liet een briefje voor haar vriendinnen achter. Ze was niet van plan om voor de middag terug te zijn en wilde niet dat ze zich zorgen maakten. De dag kondigde zich licht aan. Ze stak Piazza di Spagna over en bewonderde de trappen. Toen ze naast de fontein stond, zag ze een man die ondanks de warmte een lange regenjas droeg. Hij volgde een stel dat langzaam hand in hand voor hem liep. De man begon te rennen en ging hen voorbij, maar bleef plotseling voor hen staan. Ze schrokken hevig van de flits. Het stel liet elkaar meteen los. De vrouw strompelde naar de stoep en de man wierp zich op de fotograaf. Maar die wist snel te ontkomen. Terwijl hij rende, bungelde zijn camera om zijn nek.

Eva liep naar het meisje dat wanhopig om zich heen keek. Ze was van slag en huilde. Ze herkende haar bijna meteen. Ze was een van de meest veelbelovende actrices van die tijd. Goed, prachtig en heel jong. Op dat moment zag ze echter alleen een vrouw in nood.

‘Heb je je pijn gedaan?’

‘Ik… ik weet het niet,’ kreunde ze zachtjes.

‘Ik help je overeind, leun maar op mij.’

Ze leidde haar naar een bankje vlakbij en hielp haar zich te fatsoeneren. Ze rende naar de fontein, doopte een zakdoek in het water en keerde terug naar het bleke meisje dat naar de straat bleef turen waarin haar vriend zo-even was verdwenen.

‘Nu is het afgelopen met me.’

Eva begreep niet wat ze bedoelde. Na de doek te hebben uitgewrongen, gaf ze hem aan haar. ‘Dep je gezicht er maar mee, dan zul je zien dat je je meteen beter voelt.’

Na een paar minuten leek ze wat rustiger.

‘Mijn naam is Eva Anderson,’ zei ze.

Ze vroeg niet naar haar naam, maar gaf het meisje zelf de mogelijkheid wel of niet te vertellen wie ze was. Ze zag dat ze zich schaamde, doordat ze bloosde en omlaagkeek. Het meisje zweeg even, alsof ze haar opties afwoog en gaf haar toen een hand.

‘Ik ben Lucia. Bedankt voor je hulp. Als ze erachter komen dat ik hier ben…’ Ze maakte haar zin niet af. Huilerig boog ze weer haar hoofd, alsof ze wilde verdwijnen.

‘Ik zal tegen niemand zeggen dat ik je heb gezien, je hebt mijn woord,’ zei Eva snel.

Ze had medelijden met haar. Er zou vast over hun wandeling gesproken worden. Maar misschien was het haar vriend wel gelukt om de camera te pakken te krijgen.

‘Alles goed hier?’

Ze hadden niet eens gemerkt dat hij weer terug was gekomen. Ze keken tegelijkertijd naar hem op. De man hijgde flink en zag er niet blij uit. Nu ze hem van dichtbij zag, begreep Eva alles. Dat was de beroemde acteur Walter Chiari, die erom bekendstond een rokkenjager te zijn. Ze hoopte dat het meisje niet een van zijn vele scharrels was. Lucia had een fijne en vriendelijke uitstraling.

‘Je vriendin is alleen een beetje geschrokken, maar heeft geen pijn,’ legde Eva uit. Ze stond op om hen alleen te laten, want ze vermoedde dat ze elkaar veel te zeggen hadden.

‘Wat gaat er nu gebeuren?’ Lucia fluisterde.

‘Ik weet het niet.’ Hij streek door zijn haar. ‘Ik kon hem niet tegenhouden.’ Hij begon te ijsberen. Hij was woedend. ‘Wat een rotzak! Het kan hem niet schelen dat hij het leven van mensen op z’n kop zet, als hij maar een nieuwtje wereldkundig kan maken.’

‘Als je hem kent, kun je naar zijn krant gaan en vragen of hij je het fotorolletje geeft.’ Ze wist niet hoe ze op dat idee kwam en ging er ook verder niet op door.

Hij keek haar even aan. ‘Je hebt gelijk.’

Met een vastberaden blik in zijn ogen kuste de man Lucia en omhelsde hij Eva. ‘Ik sta bij je in het krijt.’

Hij verdween achter een groep toeristen die hun kant opkwam en creëerde zo een ongemakkelijke stilte tussen de twee vrouwen.

‘Ik moet ook gaan. Nogmaals bedankt voor alles!’

Eva schudde haar de hand. ‘Graag gedaan, pas goed op jezelf.’

Ze zag er zo verdrietig uit, vond ze toen ze haar nakeek. Eva bleef nog even op het bankje zitten, maar stond toen op. Ze moest opschieten, anders kwam ze te laat. Ze moest een taxi nemen, stapte in en gaf het adres aan de chauffeur.

Ze had geleerd de familiaire omgang van de Italianen te waarderen, ze werd er vrolijk van. Terwijl de chauffeur haar bestookte met vragen over allerlei regisseurs die ze volgens hem moest ontmoeten om haar carrière een impuls te geven – hij had namelijk meteen gezien dat ze actrice was – probeerde Eva niet in lachen uit te barsten.

Toen ze op de plaats van bestemming aankwamen, zette de man de auto precies voor de hekken. ‘Nou, bella, onthoud wat ik je gezegd heb.’

‘Dat zal ik doen en bedankt voor de adviezen, Antonio.’ Ze gaf hem een flinke fooi, eigenlijk haar laatste geld, en lachte weer toen de man, die haar vader had kunnen zijn, haar een kushand gaf.

Ze wist dat ze zojuist iets doms had gedaan, maar het was een speciale dag en ze hoopte dat ze wat geluk afdwong met dat gulle gebaar.

Ze liet haar referenties bij de ingang zien en liep achter de mensenmassa aan die alle kanten op zwermde. Cinecittà was immens. Heel voorzichtig bewoog Eva zich tussen de verschillende filmsets, zonder de crew in de weg te lopen. Ze raakte geëmotioneerd bij het zien van een middeleeuws kasteel, de cella van een Romeinse tempel, een saloon, het paleis van Nero en de resten van het decor van Quo vadis. Dat was de plek waar haar fantasie werkelijkheid werd en zij wilde daar deel van uitmaken. Ze verlangde er hevig naar een onderdeel te zijn van dat mechanisme.

De werkkamer van Claude Rivette was in een van de panden tegen de omheining. Eva werd gevraagd te gaan zitten in een ruime, moderne kamer met een bank, een tafeltje met een paar geopende tijdschriften, een barkast en zelfs een platenspeler. Het raam dat uitkeek op een terras stond open en vanaf waar zij zat kon ze de filmopnamen zien. De regisseur kwam binnen en ze draaide zich naar hem om. Rivette stond bij de deur met een andere man, die iets jonger was, misschien zijn assistent.

‘Goedemorgen, meisje.’

‘Monsieur Rivette, fijn om u weer te zien.’

Claude gaf haar een envelop voordat hij op de bank plaatsnam. ‘Kom, meisje, we laten de formaliteiten voor wat ze zijn. We gaan samenwerken, dan moeten we wat informeler met elkaar omgaan, vind je niet?’

Ze nam hem lange tijd op. ‘Dat hangt van veel zaken af.’

Rivette barstte in lachen uit. ‘Ik was die blik vergeten. Ik krijg er rillingen van, jij ook, Douglas? Vidor zal enthousiast zijn.’

De man, die bij de deur was blijven staan, kwam dichterbij. ‘In zekere zin heb je gelijk.’ Hij was haar geen seconde uit het oog verloren. ‘Kunt u me laten zien wat u kunt?’

‘Niet nodig, jongen, ik heb je al gezegd dat ze geschikt is. Schenk haar iets te drinken in, dan regelen we alles. We hebben nog veel meer te doen.’

Eva begon zich onprettig te voelen. Te veel vertrouwen leidde maar tot een ding, en zij wist heel goed wat dat was. Ze had zichzelf beloofd dat nooit te doen. Met trillende handen opende ze het script. Toen ze de eerste regels las, slaakte ze een zucht van verlichting. Oorlog en vrede, een boek dat ze heel goed kende. Ze keek op naar Douglas, Rivettes assistent. ‘Er is niets wat een jongeman meer nodig heeft dan het gezelschap van intelligente vrouwen.’

Hij glimlachte. ‘Dat is een citaat uit het boek, dat staat niet in het script.’

‘Jammer,’ mompelde Eva terwijl ze het hem teruggaf.

Douglas wilde het eerst aanpakken, maar bedacht zich toen.

‘Iets te drinken?’

‘Koud water, graag.’

‘Kent u het personage van Sonja Rostova?’

Eva knikte. ‘Ja.’ Ze zocht de rol op in het script en begon te lezen. In de stille werkkamer klonk haar stem zacht en helder.

Rivette lachte naar haar. ‘Je bent perfect voor die rol, meisje.’

Nu Mangano de rol van Natasja Rostova had afgeslagen, zou Audrey Hepburn de hoofdrol op zich nemen. Eva kreeg een kleinere, maar prestigieuze rol, die van de nicht van de hoofdpersoon.

Ze was zo blij dat ze moest verbloemen dat haar handen trilden. Op dat moment kostte het uitermate veel moeite om haar kalmte te bewaren. Ze glimlachte, maar wilde het liever uitschreeuwen van vreugde en springen. Ze had een rol, helemaal van haar.

Ze werden het eens en Rivettes assistent, John Douglas, zette de besproken financiële punten in een voorlopig contract. Eva was in de zevende hemel.

‘Morgen is het contract klaar. We zien elkaar hier op de set, dan krijg je ook alle informatie.’

‘Bedankt,’ zei Eva terwijl haar hart tekeerging. Ze groette beide heren en verliet de kamer. Ze probeerde niet toe te geven aan de muziek die ze vanbinnen hoorde, waardoor ze zin kreeg om te dansen. Het lukte haar echter niet heel lang om zich in te houden, dus danste ze uiteindelijk de deur door.

Ze moest terug naar haar vriendinnen, die avond zouden ze het vieren. Ze had een contract.

En, wat nog belangrijker was, morgen zou ze Michele weer zien.

Haar hart bonsde en ze vond het niet eng meer om terug naar huis te lopen. Ze was blij en had weer hoop.

De volgde ochtend dacht Eva goed na over haar kleding. Ze bond haar haar in een hoge knot en trok een blauwe jurk aan. Ze wilde er netjes uitzien voor haar afspraak van die middag, maar niet te opvallend. Als ze de cast ontmoette, wilde ze geen slecht figuur slaan. Het idee alleen al beangstigde haar.

‘Ik ga weg,’ zei ze tegen haar vriendinnen, die net waren opgestaan. Ze wensten haar allebei veel succes. Eva lachte naar hen en haastte zich naar buiten. Het was niet makkelijk om op hakken te lopen, maar ze was het gewend. En spoedig zou ze zich een nieuw paar schoenen kunnen veroorloven. Ze was gewend met het openbaar vervoer te reizen, maar was niet van plan tot aan Cinecittà in de bus te blijven zitten, dat hoorde niet. Daarom stapte ze een paar haltes eerder uit en nam ze voor het laatste stuk een taxi.

Ze kwam een paar uur te vroeg op de plaats aan waar ze hadden afgesproken. Het was onwaarschijnlijk dat er al iemand was, dus besloot ze wat rond te lopen. Ze hield van de decors, van de kleuren, de manier waarop de gebouwen en meubels waren gepositioneerd, hoe een fictieve werkelijkheid werd gecreëerd. Alles gebeurde volgens een duidelijke plot, maar verrassingen waren altijd leuk. Ze voelde zich veilig en durfde rond te kijken. Het leven was mooi, ze snoof de geuren op, de kleuren waren levendig, ze barstte van de energie en voelde zich vrij. Ze kon zijn wie ze wilde zijn, doen waar ze naar verlangde, liefhebben, plezier maken, lachen… en haten. Alles was geoorloofd. En ze hoefde zichzelf niet meer onder controle te houden, zoals ze eerst op uitputtende, verstikkende wijze had gedaan.

Het was bijna tijd, dus besloot ze terug te gaan. Ze was in een hoffelijke en vrolijke bui, dus lachte ze naar iedereen die ze tegenkwam. Ze voelde de pijn in haar voeten bijna niet. Een beetje maar. Dat zou wel weer voorbijgaan, snel zou ze al haar problemen oplossen. Ze stak een laantje over. Ze was er bijna. Ze kwam uit bij een straatje en verstijfde.

Michele was vlakbij, hij zat op een stenen bankje. Naast hem zoals gewoonlijk zijn koffer en in zijn handen een tekenblok. Het lot had ervoor gezorgd dat ze elkaar al voor hun afspraak zagen.

Ze had enorm veel zin om op hem af te rennen, zich door hem te laten omhelzen en kussen, maar bleef naar hem kijken. Ze liet tot zich doordringen wat ze zag. Hij droeg hetzelfde nette pak als in Venetië, zijn haar viel voor zijn gezicht. Hij had al zijn aandacht nodig bij zijn werk, hij bewoog het potlood snel en zeker.

Wat tekende hij? Ze kon zich niet inhouden, stap voor stap liep ze langzaam naar hem toe. Hij keek op en draaide zich naar haar om. Ze verdronk bijna in zijn ogen.

Ze hield haar adem in.

Ze keken elkaar lang aan.

Zodra er een grote glimlach om Micheles mond verscheen, wist Eva dat ze verliefd op hem was.

Dat ze hem niet kende, kon haar niets schelen. Het was alsof ze in een film zaten. Dat wat er echt toe deed, was wat er op dat moment gebeurde. Alleen zij, daar samen. Verder niets.

‘Eva!’

Michele rende op haar af, de blaadjes en het potlood gleden op de grond en de wind stak op en blies ze naar de koffer.

‘Hoi, Michele.’

Ze knuffelde hem en toen hij zich vooroverboog om haar te kussen, beantwoordde ze die kus vol overgave. Het was niet gevaarlijk, ze was niet bang meer, dus negeerde ze het gefluit en de gevatte grappen die ze hoorde.

Hij nam haar bij de arm en leidde haar naar de plek waar hij zijn spullen had gezet. Eva raapte de papieren op en gaf ze aan hem terug. ‘Een nieuw sieraad?’

‘Een bijzondere ketting.’

Het waren er eigenlijk twee, verbonden door een hart. ‘Hij is prachtig.’

‘Ik hoopte al dat je hem mooi zou vinden.’

‘Natuurlijk vind ik dat, gekkerd! Hij is schitterend, waarom zou ik hem niet mooi vinden?’

Ze bleven staan praten, maar liepen ergens anders heen toen ze merkten dat mensen naar hen keken. Het was een onwerkelijke wandeling. Ze zochten elkaar op, streelden elkaar, lachten samen met op de achtergrond marmeren zuilen, mozaïeken, rijtuigen en gebouwen. Ze liepen terug naar de studio’s en namen afscheid met de belofte elkaar later in de stad te zien.

Toen Eva de cast ontmoette, herkende ze de acteurs die in Oorlog en vrede zouden spelen. Haar lievelingsacteurs waren – zo zou ze later ook aan Edith en Lauren vertellen – Vittorio Gassman, een geraffineerde knappe man, die aardig en charismatisch was en de vriendelijke, spontane hoogblonde Anita Ekberg, die straalde. Een actrice die ze diep bewonderde. Ze had niet veel met haar gesproken, maar dat vond ze niet erg. Wat Eva belangrijk vond, was in hun gezelschap te zijn, zich een van hen te voelen.

De volgende dagen zagen Michele en zij elkaar zo vaak mogelijk. Eva had nog nooit zo veel voor iemand gevoeld. Toen ze klein was, had ze geleerd haar emoties onder controle te houden. Kalisa had haar gewaarschuwd: alles moest geheim blijven, anders zouden anderen een wapen hebben om haar mee te verwonden. Maar ze vergat spontaan de trieste lessen van haar moeder als hij haar bij de hand nam en ze samen door de tuinen van Villa Borghese liepen. Ze genoten van elkaars gezelschap. Hun dromen werden werkelijkheid, ze kregen het leven waar ze beiden naar hadden verlangd.

Er gingen maanden voorbij en als Michele in de stad was, verliet Eva het appartement van haar vriendinnen en sliep ze bij hem. Die tijd was helemaal voor hen alleen. Jong, stralend en verliefd als ze waren. De opnames van Oorlog en Vrede waren ten einde en er gingen geruchten dat ze al was genomineerd voor een Oscar. De critici waren lovend over Eva’s acteerwerk na het zien van de première en noemde het allesovertreffend. Al snel ging dat als een lopend vuurtje rond. Eva was perfect. Ze had genoeg werk. Dankzij haar professionaliteit, voorkomendheid en schoonheid won ze stukje bij beetje ook de harten van andere regisseurs, producenten en scenaristen. Ook haar collega’s behandelden haar met respect.

De feesten waar ze heen ging, waren evenementen waar niet alleen plezier werd gemaakt, maar ook strategieën werden besproken, werkafspraken werden gemaakt en nieuwtjes werden uitgewisseld. Goede muziek, goed eten en champagne. Eva voelde zich eindelijk vrij. Niemand lette op wat ze zei, hoe ze zich kleedde, wat ze deed. In die culturele open omgeving, die modern en opwindend was, verdwenen haar angst en gedachten aan het verleden. De roddelbladen schreven over de affaires van filmsterren en mensen die aan de films hadden meegewerkt, die zo snel als ze ontstaan waren ook weer eindigden. Niemand werd echter langer dan een paar weken aan de schandpaal genageld.

Nieuws werd al snel vergeten en vervangen door andere roddels. Leugens en de waarheid lagen inmiddels zo dicht bij elkaar dat niemand meer aandacht schonk aan wat er werd gezegd. Het was belangrijk om zo goed mogelijk voor de dag te komen. Jurken, sieraden, auto’s, prachtige gehuurde villa’s om feesten in te geven, exclusieve evenementen voor genodigden, maar waar eigenlijk veel prominente persoonlijkheden op afkwamen, waaronder een paar hoge piefen.

Iedereen mocht zeggen wat hij wilde en als er een schandaal volgde, was dat alleen maar goed, dan was er weer iets om over te praten. Iedereen kende zijn eigen rechten. Ze eisten ze op, gebruikten ze en het deed er niet toe als er maar weinig mensen in geloofden.

‘Kun je niet nog een paar dagen blijven?’ Eva voelde zich buitengewoon verdrietig en moe. Ze waren zojuist weggegaan bij een van de vele evenementen die Rivette organiseerde en liepen hand in hand. Michele was de hele avond stil geweest en Eva was gespannen. Af en toe vroeg ze zich af wat er aan de hand was.

‘Waarom ga je niet met me mee?’ vroeg hij haar opeens.

Ze schudde haar hoofd. ‘Daar hebben we het al over gehad. Er is niets voor mij daar in Positano.’

‘Dat weet je niet.’

Dat wist ze wel. Een dorpje, hoe mooi ook, zou haar niet bieden wat Rome had. ‘Ik heb nog een lange weg te gaan, dat weet je.’ Ze had een doel voor ogen: een nieuwe productie in de stad, er werd gezegd dat hij enorm groot was. Ze voelde dat dat haar kans was.

‘En als je nu eens meer zocht dat alleen succes en faam?’

Eva trok haar hand terug. ‘Denk je echt dat dat is waar ik naar verlang?’ Ze geloofde haar oren niet. Kende haar geliefde haar zo slecht? Op dat moment schoot haar iets te binnen. Ze had Michele nooit verteld wie ze werkelijk was, ze had zich altijd voorgedaan als lief Amerikaans meisje. Hij wist niets over Kalisa, Dmitrij en haar verleden als balling. Hoe kon hij haar dan begrijpen?

‘Sorry, dat had ik niet moeten zeggen.’

Hij pakte haar hand en drukte er een kus op. Eva wist dat Michele niet begreep waarom ze verdriet had en ook niet waarom ze zich had verontschuldigd, maar toch was hij bereid het te proberen.

‘Je weet niets over mij,’ fluisterde ze overmand door verdriet.

‘Dat kan me niet schelen! Begrijp je? Het maakt me niet uit wie je was. Het leven ligt voor ons, elk ogenblik, alles wat we willen, wat we samen gaan doen.’ Hij pakte haar schouders vast en keek haar aan.

Dat was waar, Eva wist het. Hij zou toch wel van haar houden. Ze opende haar mond, ze kon hem vertrouwen. Ze zou hem alles vertellen, besloot ze. Over haar verleden, wie haar had onderdrukt, de redenen waarom ze gedwongen was haar stad, haar moeder te verlaten. Ze wilde af van de last die ze met zich meedroeg. Ze wist dat dit het moment was om dat te doen.

‘Michele, ik…’

‘Trouw met me, Eva. Ik houd van je en wil de rest van mijn leven met jou doorbrengen.’

Haar gedachten verdwenen. Ze wist niet wat ze moest zeggen. Haar grootste angst en haar grootste verlangen lagen voor haar. Een nieuw leven met de man van wie ze hield.

Ze had een droge mond en haar hart bonsde hevig. Dat kon ze niet doen als ze hem nog niet alles had verteld. Hij wist niets. Maar zij kon niet doen alsof er niets gebeurd was.

Toch verdrong ze de angst, haar negatieve gedachten die altijd alles verpestten. Er was niets meer waar ze bang voor hoefde te zijn. Ze waren in Rome, in Italië.

‘Ja, ja, duizendmaal ja, lieverd van me.’ Ze had geen tijd om spijt te hebben van die woorden die ze uit pure vreugde had gefluisterd, want Michele had haar al in zijn armen genomen.

‘Ik zal je gelukkig maken, dat beloof ik.’

Terwijl hij haar in de lucht liet zwieren en schreeuwde van blijdschap, liet Eva haar behoedzaamheid voor wat ze was. In haar hart was alleen plek voor hem, voor Michele. Nu had ze echt alles: werk dat ze leuk vond en een man die wist hoe hij moest liefhebben. Ze dacht aan wat ze had moeten doen – hem alles vertellen, zeggen wie ze daadwerkelijk was. Maar ze zou nog tijd hebben.

Alle tijd van de wereld.

Weer terug in het appartement liet Michele haar zien hoeveel hij van haar hield, hoe ze onder zijn huid was gaan zitten. Ze vreeën urenlang, want er was nog een soort kennis, een instinctieve behoefte om bij iemand te horen, waarbij gebaren zeiden wat met woorden niet lukte.

Even later gaf Michele haar een koker.

‘Ik wilde je eerst een ring geven, zoals het hoort, maar ik heb er toch voor gekozen om dit voor je te maken, ik hoop dat je hem mooi vindt.’

Eva was blij, als verdoofd. ‘Heb jij dit gemaakt?’

‘Ja, ik had hem al een tijdje in mijn hoofd. Hij is voor jou.’

Met trillende vingers vond ze het slot van het doosje en toen ze dat opende, viel haar mond open van verbazing. Op het fluweel lang een ketting met dikke gouden schakels, bijeengehouden door een gecompliceerd motief dat leek op een hart met in het midden een bol. Hij was zo mooi dat Eva voelde dat ze volschoot.

‘Kom, ik laat je hem even zien.’

Michele legde hem voorzichtig om haar hals. Daarna streek hij met twee vingers langs de ketting, die aan de voorkant samenkwam. Toen drukte hij op het mechanisme van de bol in het midden van het hart. Dat klikte open en bleek hol te zijn. ‘Hierin kun je bewaren wat je maar wilt.’

‘Jou, ik wil jou. Ik wil elke dag van ons leven met jou doorbrengen.’

Michele kuste haar tranen weg en liet niet merken dat hij ontdaan was door haar verdriet, als hij dat al was. Hij wiegde de vrouw van wie hij hield en die spoedig zijn echtgenote zou zijn, in zijn armen. De rest, wat dat ook was, kon hem niets schelen.

‘Ik heb een huis gekocht. Het is groot, maar niet te groot, het terras kijkt uit over de baai en als het helder weer is, lijkt de zee een te zijn met de lucht. Er staan bloembakken langs de muur en ik heb al citroenbomen in de tuin geplant. In de lente maken de bloemen de heesters wit. En ik heb ook een speciale plek voor jou gemaakt: een kamer vol spiegels, waar je kunt repeteren.’

Eva kalmeerde. ‘Spiegels?’ vroeg ze versuft.

‘Ja, twaalf. Die heb ik in de kelder gevonden, waar mijn werkplaats is. Ik ga ze restaureren zodat jij ze kunt gebruiken voor je repetities.’

‘Van wie zijn ze?’

‘Van jou, lieverd. Ze zijn van jou, net als mijn ziel.’ Voorzichtig tilde hij de ketting op. ‘Dit ben jij.’ Hij liet haar het kettinkje zien dat versierd was met kleine bollen van filigraan. ‘En dit ben ik.’ De twee delen van het sieraad waren verbonden door een grotere ring, waarlangs ze konden bewegen. ‘Als je wilt, kun je ze losmaken van elkaar, kijk, zo.’ Hij liet zien hoe het moest. Met een snelle beweging maakte hij het slot open en nu waren het twee kettingen.

‘Ik wil dat hij weer wordt zoals hij was,’ fluisterde Eva.

Michele lachte en keek haar liefdevol aan.

‘Zo, nu zijn we weer samen.’

‘Voor altijd.’

Michele ging terug naar Positano. Er moest veel geregeld worden voor de bruiloft. De restauratie moest klaar zijn voor de zomer, want ze hadden besloten in juni te gaan trouwen, als het weer mooier was.

Eva was daarentegen in Rome gebleven om haar verblijfspapieren aan te vragen bij de ambassade en formaliteiten af te handelen. Ze had zelfs een telegram aan Kalisa gestuurd. Haar moeder had niet geantwoord. Ze was vast woedend op haar. Toen ze wegging, had ze haar gegroet alsof het de laatste keer was dat ze elkaar zagen, maar nu was alles anders. Dat moest ze maar accepteren.

Ze kon niet wachten totdat alles geregeld was. Edith en Lauren brachten hun vrije tijd met hun vriendin door en hielpen haar met het uitzoeken van haar uitzet.

Op een avond organiseerden ze ook een feest. Eigenlijk was het de bedoeling dat Eva daar niets van afwist, maar tijdens het passen van haar jurk had ze de meisjes van Maison Fontana horen wedden wie er wel en wie er niet zou zijn.

Had Michele maar geen onverwachte verplichting! Ze had zo veel zin om hem te zien. Ze wilde hem aanraken, kussen en verlangde naar het gevoel van veiligheid dat hij haar gaf als ze bij hem was.

De avond was een succes. Eva vermaakte zich kostelijk.

Ze verliet de bar met haar vriendinnen en bleef nog even met hen kletsen.

‘Zien we je morgen?’

‘Ja,’ antwoordde Eva. De volgende dag zou Michele komen, dus zij zou thuis op hem wachten. Het appartement dat ze inmiddels al enige tijd met hem deelde, was niet ver weg.

Ondanks het late tijdstip, barstte het op straat van de mensen. Eva liep langzaam. Ze had niet zo veel moeten drinken. Maar het was haar feest en ze voelde zich in de zevende hemel.

Ze was er bijna toen ze een stem hoorde.

‘Hoi, Eva.’

Als vanzelf deinsde ze met angstige ogen achteruit. Ze zag eruit alsof ze een spook had gezien.

‘Mr. Frost,’ kon ze nog net uitbrengen.

‘Kom, meisje, niet zo formeel. Ik heb je al vaak gezegd dat je me Markus mag noemen.’

Wat deed hij in Rome? Eva was zo geschrokken dat ze niet meer kon nadenken. De angst die ze dacht kwijt te zijn, was terug en nam haar in zijn greep. Iets in haar zette zich ertegen af. Ze dwong zichzelf adem te halen en na te denken. Hij kon haar niets aandoen. Frost was niemand in Italië. Ze vatte moed. ‘Het is al laat, als u me wilt excuseren…’ Ze maakte aanstalten om de deur te openen, maar hij hield haar tegen.

‘Niet zo haastig.’

Ze wierp hem een ijzige blik toe. ‘Laat me gaan. Dit is niet de plaats of het tijdstip om te praten.’

‘Ik heb gehoord dat je op het punt staat te gaan trouwen.’

Hoe kon hij dat in hemelsnaam te weten zijn gekomen? ‘Dat zijn uw zaken niet.’

‘Nee, dat klopt. Maar, weet je, ik heb bij toeval jouw verblijfspapieren bij de ambassade gekregen.’ Hij glimlachte, maar Eva bleef koel en vertrok geen spier. Markus liet zich echter niet ontmoedigen. ‘Moet je je voorstellen hoe verrast ik was! Ik besloot dat ik je mijn welgemeende felicitaties moest overbrengen. Dus daarom ben ik hier.’

Hij gaf haar een tasje.

Eva wachtte even, maar nam toen toch het tasje aan en haalde de papieren eruit die erin zaten. Ze bekeek ze snel, het waren de documenten waarop ze wachtte. Ze keek hem aan. ‘Wat wilt u van me?’

De man haalde zijn schouders op. ‘Wat ben je wantrouwig.’

‘Houd maar op met dit toneelstuk, ik weet heel goed wat voor man u bent. U kunt me niet met rust laten, hè?’

Markus lachte weer en ze huiverde. ‘Je bent te achterdochtig, meisje. Ik ben hier alleen maar om je je documenten te geven. Ik had ze morgen kunnen langsbrengen, of later, wanneer het mij uitkwam, maar ik zag je op het feest en ik heb me reuze vermaakt. Dus toen je wegging, ben ik je gevolgd. Toevallig had ik het tasje bij me, dus kon ik het je geven. Echt waar, dat is alles.’

Toevallig. Als er een woord was dat niet in het woordenboek van Markus Frost voorkwam, was dat het. Eva geloofde er niets van, maar haar hartslag werd rustiger.

Hij liep breed grijnzend achteruit. ‘Spokojnoj noči, sladost. Slaap lekker, lieverd.’

Eva snelde naar binnen en trok de deur achter zich dicht.

Er spookte slechts één gedachte door haar hoofd: ze hebben me gevonden.

11

‘Je leeft niet om het andere mensen naar de zin te maken. Het moet jouw keuze zijn. Want als je de strijd gaat aanbinden met dat wezen, moet je dat alleen doen.’

Alice in Wonderland (Tim Burton, 2010)

De terminal was stampvol passagiers die wachtten op nieuws over hun vlucht. Met haar schoudertas en rugzak over haar schouders zocht Milena een plek om te zitten. Het stortregende al urenlang. Ze had haar vlucht moeten uitstellen zoals Mirko haar had aangeraden voordat hij haar bij het vliegveld afzette. Rosaria was behoorlijk vaag geweest over Micheles toestand toen ze haar de avond ervoor aan de telefoon had gesproken. Milena was nerveus, had een slecht voorgevoel. Ondanks het slechte weer wilde ze terug naar Positano en met eigen ogen zien hoe het met haar opa was. Ze kon niet wachten hem weer te omhelzen. Ze hoopte dat het beter met hem ging en dat haar angst slechts veroorzaakt werd door de situatie. Ze was gespannen en geïrriteerd, alsof alles wat ze de afgelopen weken had gedaan om weer controle te krijgen over haar leven, voor niets was geweest.

‘Haal diep adem, Milena,’ fluisterde ze.

In de paar dagen dat ze in Rome was geweest, was ze gedwongen geweest haar oude leventje weer op te pakken. Na de auditie was ze weer in de trattoria gaan werken. Ze was zelfs een aantal keer bij haar ouders geweest.

Haar vader had haar verder niets meer verteld over de moeilijke relatie tussen hem en haar moeder en hoewel zij popelde om hem vragen te stellen, had ze besloten te wachten totdat hij zelf naar haar toe kwam om alles te vertellen. Ze kende hem goed en wist dat hij haar niets zou vertellen voordat hij had besloten dat het juiste moment daarvoor aangebroken was. Lorenzo zat nu eenmaal zo in elkaar, hij volgde zijn eigen weg.

Teresa daarentegen had haar verrast met haar openheid.

‘Toen Marina ziek werd, woonde ik al bij je vader. Of eigenlijk, woonde Lorenzo bij mij… we waren eerst vrienden, voordat we trouwden.’

‘Heeft hij haar voor jou verlaten?’ had ze nauwelijks hoorbaar gevraagd. Een vraag waarvan ze meteen spijt had gehad, omdat ze bang was voor het antwoord.

Teresa had daar even over nagedacht. ‘Nee, maar dat is alles wat ik erover zeg. Als je meer wilt weten, moet je het aan je vader vragen.’

Het scheelde weinig of ze botste tegen een man die plotseling stilstond. Ze pakte haar tas op en liep naar de gate, denkend aan alles wat ze ging doen zodra ze weer terug was in Positano en aan haar oma’s schrift dat op haar wachtte in de kamer achter de spiegel. Er was veel af te leiden van hoe iemand schreef: de pauzes, het handschrift, de manier waarop de pagina werd gebruikt, de informatie die werd opgeschreven, terwijl andere dingen juist achterwege werden gelaten. Olimpia en Mirko waren ook gefascineerd door haar ontdekking. En dat was niet zo vreemd: een geheime kamer, een schrift waarin haar mysterieuze oma al haar aantekeningen in had geschreven, oude spullen van haar die jarenlang waren bewaard, de liefdesbrieven van haar opa, het feit dat ze die zo zorgvuldig had bewaard tussen de pagina’s van haar schrift.

Ze kwam veel te vroeg aan bij de gate, hoewel er al een groep bejaarde toeristen in de rij stond. Milena bekeek het scherm. Ze had nog een half uur voordat ze kon boarden voor Napels. Ze ging op een van de twee vrije stoelen vlak achter haar zitten. Ze was in gedachten verzonken en had niet in de gaten dat haar rugzak op de stoel naast haar was gegleden. Voor haar, buiten, vormden de vliegtuigen een nette rij. Ze volgde ze even, voordat ze haar ogen sloot.

‘Is deze vrij?’

Milena schoot overeind. ‘Natuurlijk!’ Ze zette haar tas onder haar stoel en keek de jongen die haar dat had gevraagd verontschuldigend aan. Hij was lang en had blauwe ogen en blond haar. Hij droeg een wit overhemd en een nette blauwe broek en lachte naar haar.

‘Ga je ook naar Napels?’

Zijn Italiaans was perfect, vond Milena, en toch had hij een heel licht accent dat ze niet thuis kon brengen.

‘Dat is wel de bedoeling.’ Ze wierp een blik op de regen die tegen de ramen sloeg. Het begon steeds harder te onweren.

‘Het kan alleen maar beter worden.’

‘Ja, dat is waar.’ Ze lachte terug. Ze hield van positieve mensen, die hadden altijd hoop en dat was een van de belangrijkste dingen in het leven. Hoop geeft je de moed om bergen te beklimmen.

‘Ik heet Gabriel,’ zei de jongen.

‘Hoi, ik ben Milena.’

Terwijl ze elkaar de hand schudden, keek hij haar lang aan. Het leek wel alsof hij zijn ogen niet van haar kon afhouden. ‘Het is niet te geloven,’ zei hij zachtjes.

‘Wat niet?’

Hij schudde zijn hoofd. ‘Je lijkt ongelooflijk veel op iemand die ik ken.’

‘Die heb ik al eens eerder gehoord…’ Milena barstte in lachen uit.

Gabriel keek nog steeds naar haar en bloosde. ‘Ik… Het spijt me. Dat had ik niet moeten zeggen, maar toen ik de terminal in kwam, had ik het gevoel dat we elkaar al kenden.’ Voordat Milena kon reageren, ging hij verder. ‘Het is niet mijn gewoonte om zo vrouwen aan te spreken. Echt niet.’ Hij wees naar de rugzak. ‘Ga je op vakantie?’

‘Ik ga weer naar huis. Jij?’

‘Een familiekwestie.’ Hij zuchtte. ‘Ik hoop dat ik snel klaar ben. Ik zou Napels graag willen zien en als het kan de omgeving. Ik ben nog nooit bij de Amalfikust geweest.’

‘Echt niet? Dan heb je het blauw dus nog nooit gezien.’

‘Sorry?’

Milena lachte zachtjes. ‘De lucht is daar zo fel en intens blauw dat het lijkt of je hem voor de eerste keer ziet. En je kunt er nauwelijks van bijkomen of je ziet al weer andere geweldige kleuren en nog meer. De bergen lopen tot aan de zee, bedekt met groene bomen en struiken. Het paars van de pergola’s met bougainvilleplanten tussen de aristocratische woningen. Het geel van de citroenboomgaarden bij de huizen die tegen elkaar aan staan. Het rood van de tomaten en pepers die je al van ver op de terrassen kunt zien. De pasteltinten van de muren, de daken met zonverbrande dakpannen, het wit van de bloemen van de kappertjesstruiken op de rotsen.’

Gabriel keek haar aan. ‘Wat doe je in het dagelijks leven, Milena?’

‘Wat bedoel je?’

‘Betover je mensen?’

De manier waarop hij naar haar keek, beviel haar wel, evenals zijn lach. Die vond ze leuk. ‘Verre van dat, sorry dat ik je teleurstel.’

‘Zie ik er teleurgesteld uit?’ Hij kwam dichterbij. ‘Vertel me meer over jezelf, niemand heeft me ooit zo over kleuren verteld als jij. Vanaf nu kan ik niet meer naar iets blauws kijken zonder aan jou te denken.’

Milena vond dat als er een van hen mensen kon betoveren, hij dat was.

‘Er valt niet veel te vertellen. Ik ben afgestudeerd in economie, maar ik haat cijfers. Ik werk als serveerster in een trattoria om geld te verdienen. Ik houd van de zee, citroenijs, pizza Margherita en van acteren. Ik zou graag actrice willen worden omdat ik gek ben op het theater, zelf verhalen vertellen en me inleven in personages. Dan lijkt het alsof ik me echt kan openstellen en nieuwe dingen kan proberen. Op het podium voel ik me rijk, blij, voldaan. Ja, voldaan is het juiste woord.’

Gabriel moest lachen. ‘Ik weet niet of ik ooit zo eerlijk tegen iemand ben geweest als jij net tegen mij.’

‘Hoe weet je dat nou?’

‘Wat?’

Milena stopte een haarlok achter haar oor. ‘Misschien heb ik alles wel verzonnen, ben ik een tasjesdief, iemand die je beter niet kunt vertrouwen.’

‘Omdat het mijn werk is om leugens van de waarheid te onderscheiden, mijn mooie fee.’

Milena verstomde en sperde haar ogen open. ‘Ben jij ook carabiniere?’

Weer gelach. ‘Nee, ik ben advocaat.’

‘Strafrecht?’

‘Ik ben me aan het specialiseren in digitale onderzoeken, cyberveiligheid.’

‘Dat is belangrijk werk. Het is tegenwoordig fundamenteel om de rechten van mensen te garanderen, vooral op dat gebied.’

‘Dat klopt.’

Ze nam hem even op. ‘Vind je het leuk wat je doet?’

‘Ja, heel erg.’

Zijn ogen fonkelden net zo als die van haar opa toen hij nog sieraden maakte, iets heel bijzonders. Wie weet of die van haar ooit ook zo zouden stralen als het haar gelukt was actrice te worden.

Op dat moment verscheen er een melding over hun vlucht op het scherm. Na een paar tellen aan de telefoon te hebben gezeten, kondigde de stewardess aan dat de vlucht vanwege de slechte weersomstandigheden werd geannuleerd.

‘Niet te geloven,’ mompelde Milena met haar blik op het bord.

Gabriel stond op, keek op zijn horloge en toen naar haar. ‘En als we nu eens de trein nemen?’ Hij stak zijn hand uit. Het was een duidelijke uitnodiging.

Voordat ze besefte wat ze deed, pakte Milena hem vast. ‘Ik moet koste wat kost naar Napels.’

‘Ik ook. Laten we gaan.’

Terwijl ze aankwamen bij station Termini, onweerde het boven Rome. Milena huiverde toen ze zag hoe de flitsen de wolken doorsneden. Het kabaal van de stortregen overstemde alle andere geluiden om hen heen. Ze renden hand in hand, hun rugzakken stuiterend op hun schouders.

Ze vond Gabriel leuk op een manier die ze niet kon uitleggen. Op de paar dingen na die ze elkaar hadden verteld, wisten ze niets van elkaar. Hoe kon ze nu zo veel voor hem voelen? Toch was het zo. Ze zou zijn gezicht willen aanraken, dat wilde ze gewoon. Die gedachte verontrustte haar, want zoiets had ze nog nooit eerder gevoeld.

Eindelijk waren ze bij de trein. Gabriel ontfermde zich over de bagage. Milena ging zitten. Toen hij tegenover haar ging zitten, lachte ze naar hem. ‘Blijf je lang in de stad?’

‘Een week of twee, totdat ik de familiekwestie heb geregeld en dan wil ik de kust bezoeken. Iemand heeft me verteld dat het blauw daar zo spectaculair is dat je het gezien moet hebben.’

Hij knipoogde naar haar en Milena voelde zich licht en zorgeloos, zoals ze zich in tijden niet had gevoeld.

‘Ik heb al een tijdje geen vakantie gehad,’ zei hij, terwijl hij haar een snoepje aanbood.

Milena pakte het langzaam uit en stopte het in haar mond. ‘Ik ga zo vaak als ik kan terug naar de Amalfikust. Als het aan mij lag, woonde ik er het hele jaar.’ Ze vertelde niet waar ze precies heen ging en liet het daarbij. Ze wilde niet praten over Michele en ook niet over wat er was gebeurd. Ze wilde niet denken aan haar vader en moeder.

‘Wat houdt je tegen?’

Dat was een logische en relevante vraag, maar ze had wat moeite hem te beantwoorden. ‘Ik zoek iets wat ik daar denk ik niet kan vinden.’

‘Vaak zijn we ergens naar op zoek en blijken we dat bij ons te dragen.’

Ze antwoordde niet meteen, maar nam de tijd om naar hem te kijken. Zijn steile haar viel langs zijn gezicht. En die ogen die zich geen moment afwendden, moesten dat wat haar betreft ook zeker niet doen. Hij keek naar haar. ‘En heb jij gevonden wat je zocht?’

‘Ja, heel lang geleden. Ik moet toegeven dat dat makkelijk was. Ik heb altijd geweten wat ik wilde doen.’ Hij wachtte even. ‘Waarom vroeg je, toen we het hadden over de waarheid, of ik carabiniere was?’

‘Vanwege iemand die ik ken. Een sergeant bij de carabinieri. Hij heeft me ooit gezegd dat het zijn werk is om achter de waarheid te komen. Daarom moest ik aan hem denken toen jij me vertelde wat je doet.’

Gabriel viel stil en nam haar aandachtig op. ‘Is hij je vriend?’

Milena verslikte zich in het snoepje. ‘Nee, joh, doe niet zo gek.’ Ze zag Federico voor zich, staand bij de zee, terwijl zij op hem af liep. Ze verjoeg het beeld meteen. Ze haalde de broodjes tevoorschijn die ze op het vliegveld had gekocht. ‘Ham of courgette?’

‘Wat vind jij lekkerder?’

‘Laat je mij kiezen?’

‘Dit is ons eerste afspraakje, dus ik moet me van mijn beste kant laten zien om indruk op je te maken.’

‘Afspraakje?’ Milena fronste haar wenkbrauwen.

‘Waar ik vandaan kom, noemen we dat zo.’

Milena nam een hap van haar broodje. ‘En waar is dat?’

De conducteur kwam hun kaartjes controleren en onderbrak het gesprek.

‘Komt iemand je ophalen van het station?’ ging Gabriel verder.

‘Ik stap niet uit in Napels, ik ga meteen naar de Amalfikust.’

‘Ik wil graag een auto huren, als je wilt, kan ik je erheen brengen.’

Gabriels telefoon trilde. ‘Sorry,’ zei hij toen hij op het schermpje had gekeken. Hij stond op en stapte de coupé uit.

Milena volgde hem met haar ogen. Gabriel bleef een tijdje weg. Toen hij terugkwam, merkte Milena dat zijn humeur veranderd was. ‘Is er een probleem?’

‘Niets wat ik niet kan oplossen,’ zei hij snel.

Ze kletsten nog een beetje, maar hij keek steeds vaker uit het raam. Milena vroeg zich af wat er gebeurd was. ‘We zijn er bijna,’ zei ze na een tijdje, toen ze de bekende plekken herkende. Het was ongelooflijk hoe snel de tijd voorbij was gevlogen.

‘Nou, zal ik je brengen?’

‘Nee, dank je. Ik red het wel,’ zei ze meteen.

Gabriel had zijn tassen al gepakt. Hij keek haar verbijsterd aan. ‘Heb ik iets verkeerds gezegd?’

‘Nee, het komt niet door jou. De Amalfikust is ver en ik wil je tijd niet verspillen.’

‘Zo veel tijd kost het niet, hoor.’

Even was Milena geneigd op zijn aanbod in te gaan. Het was overdreven en een beetje gek, precies zoals ze zich op dat moment voelde. Terwijl ze uit de trein stapten en achter de andere passagiers aan liepen, drongen de stadsgeluiden en stemmen haar gedachten binnen. Ze zag een oude man voor zich staan. Haar hart ging tekeer, totdat ze zich realiseerde dat het niet haar opa was.

Ze hield in. Gabriel bleef tegen haar praten, maar zijn stem klonk ver weg. Ze bleef staan.

‘Je hebt andere plannen, hè?’

Als ze ja zei, zou hij het daarbij laten. Een magische ontmoeting in de trein, een paar geweldige uren die niemand haar meer af kon nemen. Maar ze zweeg. Ze stak haar hand uit, streelde zijn wang en hij legde zijn hand op de hare. Zo bleven ze elkaar even aankijken, lachend, alsof ze elkaar al jaren kenden.

‘Dag, Milena.’

‘Dag, Gabriel.’

Hij boog zich voorover en kuste haar. Een vluchtige kus die ze voor altijd bij zich zou dragen. Milena keek hem nog even na toen hij wegliep, pakte toen haar rugzak en ging de andere kant op.

12

‘Er zijn zo veel ongelukkige mensen die toch niet het initiatief nemen om hun situatie te veranderen, omdat die geconditioneerd is door veiligheid, conformisme, traditionalisme. Eigenlijk is er voor een avontuurlijk mens niets afschuwelijkers dan een zekere toekomst.’

Into the Wild (Sean Penn, 2007)

Het eerste wat Milena rook toen ze de villa binnenkwam, was de geur van citroenen en was, de geur van thuis. Rosaria had de meubels vast in de was gezet. Ze zuchtte. Ze voelde zich al minder droevig dan toen ze Gabriel op het station van Napels nakeek. Ze zette haar rugzak bij de deur en liep naar de keuken. Lola verwelkomde haar vrolijk zoals altijd.

‘Hoi, schoonheid, alles goed? Heb je me gemist? Ik jou heel erg.’

Milena opende het deurtje van de kooi en toen de vogel op haar schouder ging zitten, aaide ze haar met haar vinger.

Het was fijn om weer terug te zijn in Positano. Ze zag vers brood liggen en loofde Rosaria’s grote hart. Ze maakte een broodje klaar en at het op het terras op, kijkend naar de zee. De lucht was koud en nog vochtig. Ook daar had het hard geregend. De golven raasden en braken op de rotsen, waardoor er wit schuim in de lucht spoot.

Ze was maar een paar dagen weggeweest, maar het leken wel weken. Tijdens haar reis van Napels naar Positano had ze alleen maar aan het onderzoek gedacht. Een beetje omdat ze niet aan Gabriel wilde denken en ook een beetje omdat ze, naarmate ze dichter bij het huis met de spiegels kwam, steeds meer aan alle vragen zonder antwoord moest denken. De gedachte aan haar oma en haar notitieboek had haar niet losgelaten. Sinds ze Eva’s schrift had gevonden, had ze zich veel dingen afgevraagd, dingen die ze nog niet had ontrafeld. Kon het zijn dat haar oma iets had opgeschreven waarmee ze Micheles situatie kon oplossen?

Ze had Federico niet meer gesproken. Ze hoopte maar dat de rechter-commissaris en hij van gedachten waren veranderd wat betreft haar opa. Het was onzinnig wat ze van plan waren. Michele had niets te maken met wat er was gebeurd. Waarom konden ze het mysterie niet oplossen? Waarom lukte haar dat niet?

En als ze nu toch een verkeerd beeld had van de zaak? Wat wist zij nu eenmaal van onderzoeken en dat soort dingen? Ze kon er slechts voor zorgen dat het beter ging met haar opa. Zijn gezondheid was haar grootste zorg. Maar hoe kon ze hem helpen als ze niet wist wat er jaren geleden in de villa was voorgevallen? Ze wist niet eens waarom haar oma weg was gegaan. Ze dacht terug aan Eva’s tekeningen, aan de prachtige brief die Michele aan haar had geschreven. Ze had hem zorgvuldig bewaard, alsof hij buitengewoon veel voor haar betekende.

‘Waarom ben je weggegaan, oma? Was je ongelukkig?’

Ze gooide de kruimels van haar broodje weg, keek nog even naar de zee en liep toen naar beneden, naar de hal.

Terwijl ze haar spiegelbeeld bekeek, realiseerde ze zich dat ze behalve Olimpia en Mirko nog niemand had verteld over de geheime kamer. Het was alsof ze haar ontdekking nog even voor zichzelf wilde houden. Het idee dat iemand anders dan zijzelf en haar opa daar naar binnen kon gaan en Eva’s voorwerpen, kleding, schriften en kettingen kon aanraken, stond haar totaal niet aan.

Ze drukte op de knop, ging naar binnen en werd opnieuw betoverd door al die schatten. Ze deed het licht aan. Het schrift lag in de bureaulade, naast de oude foto’s. Toen ze het oppakte en over de kaft streek, voelde het alsof het een voorwerp was dat ze al kende, alsof het bij haar verleden hoorde.

Hoeveel was ze vergeten? Haar vader had haar verteld dat ze toen ze klein was met Marina in Positano had gewoond. Kon het zijn dat haar moeder die kamer ook kende en hem aan haar had laten zien?

Opeens werd ze overvallen door een hartverscheurend verdriet. ‘Ik mis je zo, mama.’

Ze sloot de spiegeldeur en ging naar boven. Het was al te laat om naar Michele te gaan en ze was doodmoe van de reis. Na een lange douche at ze wat en ging ze verder met bladeren in Eva’s notitieboekje. Pagina na pagina. Ze verloor bijna haar hoop. Op de brief van haar opa na, een kaartje met een adres in een vreemde stad, een paar voorwerpen die er hier en daar tussen zaten, zat er weinig relevants in. Ze kneep haar ogen tot spleetjes en draaide het schrift ondersteboven. Haar oma hield vast van sterren. Van een in het bijzonder. Die zag ze af en toe staan, met een cirkel eromheen. Ze volgde met haar vingers de lijn van de pen. Hij was diep, de pen was bijna door het papier heen gegaan. Ze draaide het schrift weer om en ging verder met haar zoektocht.

Een ster, een ‘M’ en een ‘F’. Was dat misschien een afspraak? Op elke bladzijde waar de ster stond, stonden in de kantlijn ook die letters. Ze kwamen steeds terug, altijd samen.

‘M’ van Michele? Maar haar opa’s initialen waren niet M.F., dus moest het om iemand anders gaan. Maar om wie?

Wie ben jij, M.F.?

Wie het ook was, haar oma mocht hem of haar niet. Ze was verbaasd over haar hypothese. Ze had hem helemaal nergens op gebaseerd. Ze wist niet eens zeker of de letters naar een naam verwezen. Ze had echter een gevoel. Haar oma had dat symbool en die letters op zo’n manier opgeschreven dat ze wel boos leek. Ze streek nog eens over de letters. Wat betekenen deze initialen, oma?

Ze bladerde verder. Nog meer afspraken en zinnen. Micheles naam met een hartje ernaast. Ze was bijna achter in het schrift, toen ze een slecht uitgeknipt krantenartikel vond, dat oud en gekreukt was, alsof het verfrommeld was geweest en daarna gladgestreken. Milena was nieuwsgierig en las het aandachtig. Het ging over een auto-ongeluk waarbij een vader, moeder en dochter betrokken waren geweest. Wie waren dat? Ze bekeek ze nog eens beter. Waarom had haar oma dat artikel bewaard?

Ze draaide de bladzijde om en zag dat er achterop maar één zin stond.

Pas op! Dwing me niet iets te doen wat we allebei zullen betreuren. M.F.

Weer die twee letters! Ze bekeek alles nog eens wat beter. Dat was een dreigement.

Ze bleef daar zitten met het schrift in haar handen, terwijl het in haar hoofd een wervelstorm was van gedachten. Die initialen waren van iemand die haar oma vreesde, dat werd wel duidelijk uit de zin achter op het krantenartikel. Plotseling moest ze denken aan de botten die waren aangetroffen in de tuin. Hoe langer ze erover nadacht, hoe meer ze ervan overtuigd was dat er iets afschuwelijks was gebeurd.

Praatte haar opa er maar over.

Wat was er gebeurd bij de rots?

Michele verborg iets. In het licht van de nieuwe ontdekkingen werden de zinnen die hij had gemompeld toen hij haar aanzag voor Eva ook duidelijker. Wat had hij ermee te maken?

Ze moest het hem vragen. Milena beefde al bij de gedachte, maar ze moest het weten.

Ze klopte haar kussen op en ging op haar zij op het bed liggen met het notitieboek naast zich. Ze ging verder met het bestuderen van het krantenartikel totdat ze, overmand door vermoeidheid, in slaap viel.

De volgende morgen werd ze al vroeg wakker. Ze ontbeet alleen, Rosaria zou later komen. Ze maakte zich klaar en verliet het huis. Tijdens de rit bedacht ze welke verklaringen er konden zijn voor wat ze had ontdekt, maar haar opa was de enige die alles kon ophelderen. Ze hoopte dat hij er beter aan toe was, ze kon niet wachten hem te omarmen.

Toen ze bij de kliniek aankwam, keek ze even naar de hoge bomen en hun blaadjes die deinden in de wind. Het zag er vredig uit. Ze ging het gebouw binnen en stopte bij de receptie.

‘Mevrouw Alfieri, kom binnen, ik verwachtte u al.’

‘Hoe gaat het met mijn opa?’

‘Beter.’

Milena sprak kort met dokter D’Amico, Micheles neuroloog.

‘Mag ik hem zien?’

‘Natuurlijk. Komt u maar mee.’

Ze liepen in stilte de gang door en kwamen uit bij een ruime gemeenschappelijke ruimte, waar een paar patiënten bezig waren met verschillende activiteiten.

Michele zat bij het raam. Hij leek wel te verdwijnen in de streepjespyjama met bijpassende ochtendjas. Hij tuurde in de leegte, in de wereld waar hij zich steeds vaker alleen terugtrok.

Milena kreeg tranen in haar ogen.

‘Stil maar, haal diep adem en glimlach. Hij is nu in de war, maar dat gaat weer over. Uw opa mag blij zijn dat hij mensen heeft die zo veel van hem houden. Wist u dat er ook veel vrienden van hem op bezoek komen?’ vroeg de arts terwijl hij haar een vriendelijk klopje op haar schouder gaf.

Milena knikte. Zij waren degenen die boften.

‘Hij is zo veel afgevallen.’ Ze kreeg de woorden bijna niet uit haar mond.

‘Gewichtsverlies hoort bij dit stadium. Weet u nog? Dat heb ik u verteld.’

Ja, dat was waar. Maar dat horen was anders dan het met eigen ogen zien.

De dokter bleef praten, maar Milena hoorde hem nauwelijks. Ze zou haar opa daar weghalen. Hij vond het daar vast niets, hoewel het er allemaal mooi uitzag. Het was geen plek voor hem. En wat nu als hij ’s nachts wakker werd? Of een glas limonade wilde, of naar de zee wilde kijken vanaf zijn terras?

‘Mag ik hem mee naar huis nemen?’

De neuroloog keek haar sceptisch aan. ‘Uw opa is stabiel, maar ik ben bang dat de emotionele stress van de afgelopen dagen het verloop van zijn ziekte heeft versneld. Zorgen voor iemand in uw opa’s toestand zal vermoeiend zijn.’

‘Hij heeft me nodig. Hij heeft zijn familie nodig.’

De dokter bekeek Michele nadenkend. ‘In andere gevallen had ik er niet mee ingestemd, maar ik kan niet ontkennen dat uw opa erg baat heeft bij bezoek. Hebt u iemand die zijn medicijnen kan toedienen en voor hem kan zorgen? En zeg me niet dat u dat zelf gaat doen. Daar hebt u gespecialiseerde mensen voor nodig.’

‘Ik zal erop toezien dat hij alle zorg krijgt die hij nodig heeft.’

‘Een verpleegkundige die dagelijks zijn medicijnen toedient en zijn waardes controleert. Ik kan u een lijst met namen geven waar u uit kunt kiezen.’

‘Graag.’

‘Misschien kunt u over een paar dagen terugkomen? Het weekend zou perfect zijn. Dan hebben we tijd om hem erop voor te bereiden.’

‘Goed.’

Milena had hem liever meteen daar weggehaald, maar deed wat de neuroloog had gezegd.

De arts excuseerde zich met een laatste vriendelijk gebaar. ‘Probeer wat uit te rusten, er komen vermoeiende dagen aan.’

‘Bedankt voor uw begrip, dokter.’

Ze keek weer in de richting van Michele. Ze wreef over haar gezicht, kneep in haar wangen en glimlachte.

‘Hoi, opaatje, hier ben ik. Hoe voel je je vandaag?’

Hij keek op, langzaam, alsof het hem veel moeite kostte. Toen hij haar aankeek, sperde hij zijn ogen wijd open. Milena hield haar adem in. Langzaam verscheen er een glimlach op Micheles gezicht.

‘Ik heb op je gewacht,’ fluisterde hij.

‘Dat weet ik. Nu ben ik weer bij je.’ Ze streelde zijn gezicht. Na een tijdje veranderde zijn gezichtsuitdrukking. Zijn lach verdween en werd vervangen door verdriet. Zijn lippen begonnen te trillen en hij begon te huilen.

‘Ik heb je gemist, Eva. Ik kan niet eens vertellen hoeveel, want er zijn geen woorden voor mijn wanhoop. Je had ons niet moeten verlaten, dat had je niet moeten doen…’ mompelde hij.

Milena schrok, maar herpakte zich meteen. Ze zocht wanhopig in haar tas naar een zakdoekje en droogde voorzichtig het gezicht van haar opa. ‘Nu ben ik hier, ik ben weer terug.’ Ze wist niet waarom ze zo reageerde, waarom ze erop inging. Ze wilde alleen haar opa’s pijn wegnemen.

Hij keek haar lang aan, alsof hij niet geloofde dat zij daar echt voor hem stond en raakte uiteindelijk met zijn vingertoppen haar gezicht aan. ‘Je had gezegd dat je dat niet zou doen, dat we voor altijd afscheid namen.’

Milena dwong zichzelf te lachen. Ze mocht niet huilen, dat mocht ze niet doen. ‘Ik vrees dat ik niet duidelijk ben geweest. Dat gebeurt weleens, toch? Iemand is ergens van overtuigd, wil dat uit alle macht doen, maar bedenkt zich dan opeens.’

Michele wendde zijn blik af. Zijn hand en lippen trilden. ‘Ja, dat kan.’

Milena hurkte naast hem neer en legde haar hoofd op de deken die over zijn benen lag. Waar haalde ze de kracht vandaan om hem te confronteren? Toen ze haar opa’s hand door haar haar voelde strijken, moest ze opnieuw haar tranen bedwingen. ‘Wat zeg je ervan als we naar huis gaan?’

‘Ik hoopte al dat je dat zou vragen. Ik vind het niets hier.’

Milena schrok en stond op. ‘Heeft iemand je pijn gedaan?’

Hij schudde zijn hoofd. ‘Het is zo lang geleden dat je voor het laatst in de villa met de spiegels was. Ik heb al je spullen bewaard, weet je? Ze staan in je kamer, precies zoals je ze hebt achtergelaten.’

Ze had gedacht dat haar opa degene was geweest die alle spullen van zijn vrouw had opgeruimd.

‘Ik weet het. Dank je.’

Het was een surrealistisch gesprek. Het deed Milena veel pijn, maar ze dwong zichzelf te lachen, streelde Micheles hand en wachtte tot hij haar aankeek. En toen stelde ze hem de vraag die haar al die tijd had beziggehouden: ‘Jij weet wie de man is die ze hebben gevonden, hè? Die van het horloge?’

Het duurde even voordat Michele antwoordde. ‘Dat heb ik gemaakt,’ zei hij ten slotte. ‘Maar ik wil het niet over hem hebben, hij heeft ons alleen maar pijn gedaan, Eva. Snap je dat niet? Als hij er niet was geweest…’ Zijn stem brak.

Milena hield haar adem in. ‘Wie?’

Stilte. Michele staarde naar de vloer.

Ze bleef zijn hand strelen. Ze wilde hem niets meer vragen, ze wist dat hij dat moeilijk vond, maar hij was de enige die haar kon helpen begrijpen wat er echt gebeurd was. Er was niet veel tijd meer, Marra was duidelijk geweest.

Ze wilde geen nare herinneringen oprakelen, maar ze was wanhopig. ‘Opa, help me, alsjeblieft. Ik begin bang te worden. Ik weet niet meer wat ik moet doen.’

Michele schrok op. Hij keek haar op een vreemde manier aan. ‘Ik wist dat je je druk maakte, Eva. Waarom heb je me niet in vertrouwen genomen? Ik had alles voor je gedaan. Maar na…’ Zijn stem werd steeds zachter.

Het was dus waar wat ze dacht, realiseerde Milena zich. Haar oma voelde zich bedreigd.

‘Ik dacht dat je met hem was weggegaan, dat je ons voor hem had verlaten, voor die rotzak. Ik haatte hem met alles wat ik had. Ik had willen…’

‘Wie, opa? Over wie heb je het?’

Hij keek haar met waterige, doffe ogen aan. ‘Je weet heel goed over wie ik het heb.’

Er biggelde een traan over zijn wang. Milena zag hem langs elke rimpel, elk teken van verdriet op dat lieve gezicht rollen.

Haar hart deed pijn, ze kon nauwelijks ademhalen. Ze had het goed gezien, haar opa en oma kenden de man in de put goed.

Misschien had hij zich op de een of andere manier in hun huwelijk gemengd. Misschien was hij de oorzaak geweest van hun scheiding. Maar wat was er gebeurd? Hoe was hij daarin terechtgekomen?

Er veranderde iets aan Micheles gezichtsuitdrukking en hij tuurde weer in de leegte. Hij mompelde nog wat onverstaanbaars terwijl hij naar zijn nerveuze handen keek.

‘Nu moet je gaan,’ zei hij opeens. ‘Straks wordt Marina wakker. Ik wil niet dat ze alleen is. Ze heeft het heel moeilijk gehad toen je wegging. Ik heb alles gedaan wat ik kon, maar ik heb haar niet kunnen geven wat jij haar gaf. Ze wil jou, haar mama. Ze riep je, weet je dat? En ik kon haar maar niet troosten.’

Milena schudde haar hoofd.

‘Ik weet zeker dat je je vergist. Je bent een geweldige vader. Marina is gek op jou.’

Voor haar stond haar opa voor vreugde, de zon, de liefde voor het leven en schoonheid. Dat gold vast ook voor haar moeder.

Hij luisterde al niet meer. Met gebogen hoofd, kijkend naar zijn handpalmen, fluisterde hij iets wat ze niet kon horen.

Milena bleef nog even naar hem kijken, in de hoop dat hij een opleving kreeg.

‘Toe nou, opa, vertel me iets,’ smeekte ze zacht.

Hij bleef echter stil, een gevangene van zijn eigen wereld. Daarom stond Milena op, gaf hem een kus op zijn voorhoofd en verliet de kliniek.

Overmand door verdriet realiseerde ze zich dat zijn toestand was verslechterd. Weer thuis parkeerde ze de Citroën op straat – ze zou hem later wel in de garage zetten – en bleef voor de grote deur staan, die vreemd genoeg op een kier stond. Rosaria had haar gebeld om te zeggen dat ze alleen ’s middags zou komen en Giulio draaide de deur altijd op slot. Het moest dus iemand anders zijn. Terwijl ze over het met bogen overdekte terras liep, draaide ze zich om naar de zee. Er stond een man op de rots, aan de andere kant van de afzetting bij de put en gevaarlijk dicht bij de rand van de afgrond. Hij droeg een vest met een capuchon en zag er bekend uit.

‘Wie ben jij?’ vroeg ze zich hardop af.

Hij draaide zich om en keek naar haar, alsof hij haar had gehoord.

Milena verstijfde. ‘Federico.’

Ze zette haar tas op de ontbijttafel, liep langs de citroenbomen en over het terras naar beneden.

De sergeant zwaaide naar haar. Milena wilde dat hij minder somber keek. Ze wilde goed nieuws. Dat alles afgelopen was.

‘Hoi, Milena, welkom terug. Fijn je weer te zien.’

‘Hoi, Federico.’

‘Hoe gaat het met je?’ vroeg hij lief.

Ze dacht even na en merkte toen dat ze het niet wist. ‘Dat hangt ervan af,’ antwoordde ze voorzichtig.

‘Waarvan af?’ vroeg hij verbaasd.

‘Hebben jullie het gedaan? Klagen jullie mijn opa aan?’ Ze had tranen in haar ogen en beefde vanbinnen.

‘Nee, maak je geen zorgen.’

‘Gelukkig.’ Ze was opgelucht, maar ook nog een beetje boos op hem en tegelijkertijd kon ze niet wachten hem te vragen of er nog nieuws was. Want zij had wel iets ontdekt: iemand bedreigde haar oma.

En als ze Federico nu eens vertelde over het schrift? Het was mogelijk dat er een verband was met het slachtoffer dat in de put was gevonden. Haar opa had gezegd dat ze hem allebei kenden.

Misschien kon hij haar helpen. ‘Hoe gaat het met het onderzoek?’ vroeg ze. Misschien hadden ze iets nieuws gevonden.

‘Je weet dat ik daar niet over mag praten.’

Geïrriteerd door dat antwoord zette ze een paar stappen naar achteren. ‘Omdat ik de kleindochter ben van een mogelijke verdachte?’

‘Onder andere.’

‘Je weet heel goed dat Michele er niets mee te maken heeft.’

Federico boog zijn hoofd, wreef over zijn neus en keek haar aan. ‘Dit was een zware dag, Milena, ik had het anders moeten zeggen.’

Dat waren toch weer smoesjes? Ze probeerde naar hem te glimlachen. ‘Kom je vaak in dit soort situaties terecht?’ vroeg ze met een zachte stem.

Hij keek haar lang aan. ‘Denk je echt dat ik kan doen wat ik wil in plaats van wat ik moet doen?’

Hij was naar haar toe gekomen.

Milena vroeg zich af waarom hij plotseling geïrriteerd was geraakt. Als vanzelf stapte ze nog verder naar achteren.

Er bewoog een spier in Federico’s kaak. Hij zette ook een stap naar achteren, waardoor er nog meer ruimte tussen hen ontstond. Hij schopte tegen een stuk gras en liep nog verder bij haar weg. ‘Je bent nog maar een kind, Milena, je zou niet alleen moeten zijn in dit huis. Het is niet veilig. Ik hoefde slechts het hek open te doen en toen was ik binnen. Waarom doe je het niet op slot?’

‘Waar maak je je precies zorgen over?’ vroeg ze.

Hij keek haar aan alsof ze gek geworden was. ‘Neem je me nu in de maling?’

Milena knipperde met haar ogen. ‘In dat huis…’ Ze wees met haar vinger naar de villa. ‘… ben ik opgegroeid. Ondanks wat er is gebeurd, voel ik me hier veilig.’

Federico’s gezicht versomberde. ‘Ga hier weg, ga terug naar Rome en laat mij mijn werk doen. Als alles afgelopen is, kun je weer zwemmen in je zee en beachvolleyballen met je vrienden. Dingen doen die mensen zoals jij doen.’

Mensen zoals jij.

De manier waarop hij tegen haar sprak, beviel haar niet. Waarom behandelde hij haar zo?

Federico stond nu vlak bij haar. Zijn stem trilde van woede. Nee. Niet van woede. Milena zag dat er meer speelde. Een blinde en diepe wanhoop, iets wat ze herkende. Hij was bang dat haar iets ergs zou overkomen.

Die gedachte raakte haar. Ze stak haar hand uit. Toen hij meteen terugdeinsde, wachtte ze even. Maar toen ze weer durfde, raakte ze hem aan.

Hij had zich pas geschoren, zijn huid was zacht en glad onder haar hand. Ze streelde hem zacht en wilde iets voor hem doen, maar wist niet wat.

‘Pas op wat je doet,’ zei hij zacht.

Met een snelle beweging pakte hij haar pols vast, niet heel hard, maar stevig genoeg om haar tegen te houden. Hij maakte geen aanstalten om haar los te laten. Ze bleven zo verstijfd staan, niet in staat een eind te maken aan het moment. Federico leek zich te realiseren wat hij zojuist had gedaan. Hij liet haar los, stapte een stuk achteruit en wreef hoofdschuddend over zijn gezicht. ‘Blijf ver bij me uit de buurt, Milena. Ga terug naar huis. Ga uit, dansen, vermaak je. Zoek een vriend, eentje die met je naar de sterren kan kijken. Ik beloof je dat ik je bel als ik deze zaak heb opgelost.’

In zijn stem klonk zijn pijn door en hij keek haar angstig aan.

‘Ik word nog steeds wakker ’s nachts,’ fluisterde ze, terwijl ze hem bleef aankijken. ‘Hij is daarbeneden, in de put, en kijkt me aan. Maar dan denk ik aan alles wat me lief is, elke fijne herinnering aan deze plek, elke lach. In het begin is dat moeilijk, maar na een tijdje lukt het.’ Ze lachte naar hem. ‘Ik ren niet weg, Federico, nooit.’

Hij keek twijfelend en verstarde toen. ‘Je weet niet waar je het over hebt.’

Zonder haar gedag te zeggen liep hij met grote, boze stappen weg, in de richting van de citroenbomen. Milena keek hem na tot hij uit het zicht was verdwenen. Langzaam liep ze terug naar de villa. Ze voelde zich licht in haar hoofd, haar hart ging nog tekeer. Ze dacht terug aan het moment waarop ze Federico had aangeraakt, aan hoe zijn huid voelde, aan zijn zeepgeur. Aan zijn intense blik. Ze sloot haar ogen even.

Toen dacht ze aan Gabriel. Ze waren zo verschillend.

De een was duister, de ander licht.

Voor haar lag het indrukwekkende huis met de spiegels. Ze hoefde er maar even naar te kijken om zich beter te voelen. En als ze nu eens in Positano bleef? Daar, in de villa, bij haar opa? Rosaria had haar voorgesteld te blijven en ook Giulio had haar vrijpostig en nors gezegd dat de villa met de spiegels iemand nodig had die voor de citroenbomen zorgde, want hij had wel tijd om ze water te geven en te snoeien, maar echt niet om met ze te praten, iets wat zij als kind al graag deed. Er moest ook iemand in het huis wonen.

Maar was zij klaar om alles af te sluiten wat ze in Rome had? Of moest ze luisteren naar haar vader? De villa verlaten en haar opa meenemen naar de hoofdstad?

Uiteindelijk was Marra de enige die blij zou zijn als ze Positano verliet. Het leek wel alsof hij zich ergerde aan haar aanwezigheid. Er was iets tussen hen, maar ze wist niet precies wat. Vriendschap? Empathie? Een band?

Hoewel ze zich aangetrokken had gevoeld tot Gabriel en hij haar had laten lachen en had ontroerd, had Federico haar op zijn manier ook geraakt.

Een van hen zou ze niet meer zien, de ander wilde ze liever niet meer zien. Wat een rare situatie.

13

‘De liefde kan nooit worden beschreven aan de hand van de hemel, de zee, of welk mysterie dan ook. Het is het oog waarmee we zien, het is de schender in het heilige, het is het licht in de kleur.’

The Million Dollar Hotel (Wim Wenders, 2000)

Milena had geen oog dichtgedaan en dat kwam niet door haar nachtmerries.

Ze dronk haar koffie op. Die was lauw, afgekoeld in haar handen terwijl ze naar de zonsopkomst keek. Het zachte schijnsel dat zich in de hemel verspreidde, werd steeds feller en weerkaatste op het oppervlak van de zee.

Wat was er nu echt gebeurd in de villa met de spiegels? Wat was de waarheid? Dat had ze zich heel vaak afgevraagd, bij elke bladzijde van het notitieboek. Ze bleef maar lezen in het schrift waarin haar oma haar afspraken en gedachten had opgeschreven, hopend die aantekeningen, afbeeldingen en zinnen te kunnen begrijpen. ‘Wat is er met je gebeurd, oma?’

Milena wilde op een rijtje zetten wat ze tot dusver te weten was gekomen.

Michele kende de man in de put. Hij had een horloge voor hem gemaakt, dus moest het een klant van hem zijn geweest.

Eva was door iemand bedreigd. Het krantenknipsel dat ze zorgvuldig in haar boekje had bewaard, was heel duidelijk. Ze had haar man en dochter verlaten. Maar waarom, als ze van elkaar hielden? Was ze gedwongen dat te doen? Kon ze de druk van haar rol niet aan? Had ze het gedaan voor haar carrière?

Ze keek weer naar de horizon. De dag was inmiddels begonnen. Wat een schoonheid, dacht ze, terwijl ze de ochtendlucht inademde. Dat weekend zou ze Michele naar huis halen.

Rosaria kon elk moment komen om haar te helpen alles voor te bereiden voor haar opa’s terugkeer. Later zou de verpleegkundige langskomen om te kijken of alles in orde was.

Ze ging weer naar binnen, douchte en ruimde de kamer op. Na een laatste blik te hebben geworpen op het schrift, legde ze het op het nachtkastje en ging naar beneden. Ze bracht wat tijd door in de kamer achter de spiegel, maar wist niet precies wat ze zocht. Daarom raakte ze alleen haar oma’s spullen aan, snuffelde een beetje rond, maar legde alles weer netjes terug. Toen ze honger kreeg, besloot ze de kamer te verlaten.

‘Hoi, Lola.’ Ze groette de papegaai en opende het kooitje. De vogel vloog via haar schouder naar de keuken, om uiteindelijk neer te strijken op het aquarium. Waren die twee soms vrienden? Waarom niet? Ze waren anders, natuurlijk, de een in de lucht, de ander in het water. En toch vrienden.

Ze maakte de moka, het Italiaanse koffiezetapparaat, klaar en zette hem op het fornuis. De zon liet de gordijnen oplichten.

‘Goedemorgen, Milena, waarom heb je wallen?’

Rosaria kwam de keuken binnen en nam die in bezit door er alleen maar naar te kijken. Ze zette de tassen die ze droeg op tafel en wierp haar een vragende blik toe.

‘Wat gedachten, dat is alles,’ antwoordde ze kortaf.

Rosaria gaf haar een kus op haar wang, pakte de spons uit haar handen en wees naar de tafel. ‘Ik maak ontbijt voor je en daarna ga jij lekker een wandeling maken, of lekker in de zon zitten en wat uitrusten.’

‘Heb je soms met opa’s neuroloog gesproken?’ vroeg Milena argwanend.

‘Niemand hoeft me te vertellen hoe ik voor jou moet zorgen, meisje. Je was pas een paar uur oud toen ik je voor het eerst in mijn armen hield.’

Milena schonk de koffie in twee kopjes. Dat was een klein ritueel. Ze vond het leuk om iets voor Rosaria te doen. Ze lachte naar haar, maar toen betrok haar gezicht. ‘Was jij bevriend met mama?’

‘We zijn samen opgegroeid, dat weet je.’

Dat was waar. Rosaria wist veel over haar moeder en had haar zo veel over haar verteld dat Milena soms meende Marina het huis in en uit te zien gaan. ‘Ik weet niet wat waar is en wat ik over haar heb verzonnen.’

Rosaria droogde haar handen aan haar schort. ‘Wat bedoel je?’

‘Mijn herinneringen aan haar. Aan mijn moeder.’ Ze wachtte even. ‘Ik weet niet of ik die verzonnen heb of dat ze echt zijn.’

‘Wat maakt dat uit? Ze is altijd bij je, leeft voort in jou. Het maakt niet uit welke herinneringen echt zijn en welke je hebt verzonnen. Ze was een geweldige vrouw en ze hield van jou, je was haar alles. Elke keer als je in de spiegel kijkt, kun je haar in jouw ogen zien, als je lacht, als je in zee zwemt en de wereld vergeet. Jij bent haar, want zij was ook onbezonnen, net als jij. Jij bent haar en tegelijkertijd jezelf.’

Een gevoel van ontroering nam het verdrietige gevoel een beetje weg. Er was iets wat haar de laatste dagen had beangstigd. Ze moest het weten. ‘Deed het haar veel pijn dat oma haar had verlaten?’

Ze wachtte op antwoord, terwijl ze haar kopje stevig vasthield.

Rosaria dacht even na. ‘Ze keek nooit helemaal blij. Er was iets wat dat onmogelijk maakte. Ze vertelde me een keer dat ze dacht dat mevrouw Eva, jouw oma, weggegaan was vanwege haar. Michele hoorde dat en vroeg haar hem te volgen naar zijn werkplaats. Toen ze terugkwam, droeg Marina de ketting die jij nu om je nek hebt, en ze lachte. Ze liet me de kleine foto binnenin zien. Ik zag dat ze had gehuild, maar haar ogen straalden. Ik denk dat Michele haar iets belangrijks had verteld. Vanaf dat moment leek ze rustiger.’

Wat zou haar opa gezegd hebben? Milena kneep in de hanger. Kon ze echt kiezen welke herinneringen ze wilde houden? Bijvoorbeeld die aan het moment waarop haar moeder de spiegel in ging?

‘Teresa zei dat papa en zij al samen waren toen mama ziek werd.’

Rosaria zuchtte. ‘Ja, een kortstondig huwelijk, dat van je ouders. Heel kort duurde het maar. Maar ze hielden wel van elkaar. Ze waren alleen te verschillend. Zulke dingen gebeuren, daar moet je niet aan denken, Milena, richt je op het heden.’

‘Maar soms denk ik aan dingen uit het verleden en dan kan ik het gewoon niet meer negeren.’

Rosaria zuchtte. ‘Je bent te gevoelig, meisje. Dat ben je altijd al geweest, net als je moeder.’

Milena glimlachte en keek op. ‘Ik heb Federico op de rots gezien.’

‘Oké, hebben jullie gepraat?’

Milena’s gezicht versomberde. ‘Zo zou je het kunnen noemen. Wat is er met hem aan de hand?’

‘Wat er met iemand gebeurt met zo’n beroep, denk ik. Als je niet oppast, blijft de dood je achtervolgen.’ Rosaria was klaar met het opruimen van de boodschappen. Ze spoelde haar handen en zette een paar borden op tafel. ‘Wat je doet in het leven, wordt uiteindelijk deel van je. Ik zou bijvoorbeeld graag bloemist zijn. Ik ben dol op de kleuren, de vormen en de geuren van bloemen. Of banketbakker. Wat lijkt me dat een mooi beroep. Je vingers in de suiker of honing om iets te maken waar iemand zeker blij van wordt.’

Iets waarmee je jezelf en anderen blij maakt, dacht Milena lachend. ‘Ik heb een jongen ontmoet toen ik op weg was naar Napels. Hij is advocaat en wil heel goed worden, zodat hij mensen kan verdedigen die dat zelf niet kunnen. Dat bewonder ik. Hij heeft een duidelijk doel.’

Rosaria knipoogde naar haar en keek ondeugend. ‘Was hij knap?’

Milena sperde haar ogen wijd open en lachte breeduit. ‘Razendknap. Een van de knapste jongens die ik ooit heb gezien.’

De hulp zwaaide met haar lepel in de lucht. ‘Hebben jullie nummers uitgewisseld?’

Milena’s gezicht betrok. Ze schudde haar hoofd. ‘Nee.’

‘Waarom niet?’

Dat vroeg ze zichzelf ook af, maar er was geen echt antwoord. ‘Het was goed zo.’

‘Je bent geen bangerik dus er moet een andere verklaring voor zijn.’

In zekere zin had ze gelijk. Als ze heel eerlijk was, was ze toch wel een beetje bang geweest. Maar niet zoals Rosaria dacht, ze was niet bang om Gabriel beter te leren kennen. Het ging dieper. Ze wist niet zeker of ze hem wel echt leuk vond.

‘Ik wil geen fouten maken.’

Rosaria barstte in lachen uit. ‘Dat kun je niet voorkomen. Leven betekent fouten maken, daarvan leren en het volgende keer beter doen.’

‘Niet als daar andere mensen bij betrokken zijn.’

‘Volgens mij maak je je te veel zorgen,’ mompelde Rosaria. ‘Kom, ga lekker even wandelen.’

Ze was gespannen, nerveus. Ook de hulp had gemerkt dat er iets vreemds met haar aan de hand was.

‘Oké.’ Ze moest afleiding zoeken. ‘Heb je iets nodig?’ vroeg ze terwijl ze opstond.

‘Nee. Ga maar lekker naar buiten en probeer nergens aan te denken.’

Ze pakte Lola op, die moe was van het rondfladderen en een servet in stukjes aan het pikken was, en zette haar terug in haar kooi. Daarna liep ze naar boven om een vest te pakken.

Ze besloot een grote ronde te lopen.

De weg naar het centrum van Positano was een lange afdaling. Milena merkte dat ze flink doorstapte en hield in. Ze had geen haast, ze had geen doel. Ze had haar handen in haar zakken. Opeens kreeg ze spijt dat ze niet het pad naar het strand had genomen. Even lekker zwemmen zou haar nu juist goeddoen.

Hoewel het laagseizoen was, waren er nog veel toeristen. Milena keek naar de gevels van de winkels, verrukt door de levendige kleuren van de bloemen en de gele, groene en blauwe stenen. Ze begreep wel waarom de bewondering was af te lezen op de gezichten van die onbekenden; zijzelf was gewend aan keramiek, maar bleef zich verbazen over de verscheidenheid aan kleuren en vormen. De laan splitste zich. Ze nam de weg naar de zee.

Ze glimlachte terwijl ze onder een dak met bougainvilles door liep. Het was net alsof ze een kleurrijke droom in liep.

Op Piazza dei Mulini was het zoals altijd heel druk. Milena kocht een ijsje en ging op een traptree zitten. Al van kleins af aan vond ze het leuk om naar mensen te kijken. Ze stelde zich voor wat ze deden in het dagelijks leven, waar ze vandaan kwamen en waar ze heen gingen. Die gewoonte had ze gehouden. Ze betrapte zich er nog vaak op een menigte te analyseren. Haar citroenijsje was erg lekker. De ijssalons in Positano maakten heel goed ijs. Ze maakte net haar vingers schoon, toen ze hem zag. Ze stond meteen op en tuurde naar de menigte. Was het hem echt?

Ze zette een paar stappen in de richting van een groep mensen naast haar en keek het plein rond. Toen ze een heel blonde jongen zag, volgde ze hem en raakte zijn arm aan. Hij draaide zich om. Haar glimlach verdween. ‘Neem me niet kwalijk,’ fluisterde ze gegeneerd, toen ze de verbaasde uitdrukking op het gezicht van de onbekende zag.

Ze liep weer verder. Ze had zich vergist, het was alleen iemand die op hem leek.

Ze verjoeg het verdrietige gevoel dat ze opeens kreeg.

Het was een mooie dag, haar opa zou snel thuiskomen en de zee was prachtig blauw en smaragdgroen. Ze was thuis. Ze moest vechten tegen de vermoeidheid en haar zorgen. Er was altijd wel iets om blij mee te zijn.

Ze liep terug naar het huis met de spiegels. De weg naar boven werd steeds onbegaanbaarder. Maar ze hoefde alleen maar de ene voet voor de andere te zetten om haar doel te bereiken. Ze was vlak bij de villa toen ze even stopte en tegen een muurtje aan leunde om op adem te komen. Vanaf daar had ze een geweldig uitzicht. Milena gaf haar ogen de kost. Wat zou ze graag het water induiken, zich laten meevoeren door de stroming, alles vergeten.

Plotseling hield iemand een witte roos voor haar gezicht. De bloem was klein, met een paar minder mooie blaadjes en een intense geur die haar aan de zomer deed denken.

‘Hoi, Milena.’

Ze hoefde zich niet om te draaien om te weten dat de man achter haar, die haar zo verrast had, Gabriel was. Dan had ze zich toch niet vergist. Ze lachte in zichzelf, nam de roos aan en bekeek hem beter. Het steeltje tussen haar vingers was kort, glad en zonder doorns. Het gebaar ontroerde haar en zei veel over Gabriel.

Ze draaide zich naar hem om.

‘Hoi. Wat leuk je weer te zien.’

Hij was nog knapper dan ze zich herinnerde, met de wind die zijn haar voor zijn ogen blies. Ze moest de neiging ze uit zijn gezicht te vegen hevig onderdrukken.

‘Je lijkt niet verrast.’

‘Ik dacht je eerder al te zien, beneden op het plein.’

‘Ben je daarom weggegaan?’

Ze schudde haar hoofd, klaar om het uit te leggen, toen ze merkte dat hij een grapje maakte waardoor ze in lachen uitbarstte. ‘Het leek me te mooi om waar te zijn. Maar wat doe je hier?’

‘Iemand vertelde me dat ik nog nooit het echte blauw heb gezien. Ik ben hier in Positano om dat te verifiëren. Woon jij hier?’

‘Mijn opa’s huis is daarboven.’ Ze wees achter zich. ‘Ik woon bij hem totdat het beter met hem gaat.’

Gabriel volgde haar vinger met zijn ogen. Hij keek even naar de grote houten deur. ‘Is hij ziek?’

Milena keek nu serieus. ‘Ja, heel erg.’ Ze wilde niet over Michele praten. Niet nu. ‘Ben je hier echt toevallig terechtgekomen?’

Hij gaf haar een knipoog. ‘Bijna. Ik moet iets doen in Positano, maar ik heb nog tijd. Ik ben echt heel blij dat ik je weer heb gevonden, Milena.’ Hij raakte haar hand aan. Zijn vingers waren warm op haar huid. ‘Laat me je prachtige dorp zien en betover me.’

Dat deed ze. Ze koos voor Gabriel verborgen steegjes, plekken in Positano waar geen toeristen kwamen, grote, steile trappen die naar de zee leidden, met majolica versierde terrassen, kerken waaronder Romeinse dorpen verborgen lagen. Hand in hand vergaten ze voor een paar uur alles. Voor hen bestonden er alleen tegen de wind gefluisterde woorden, geschater en verlangens. De uitroepen van verbijstering, met trots de bijzondere en mooie plekken laten zien.

‘Heb je de dingen opgelost die je moest oplossen?’ vroeg ze na een tijdje. Ze zaten op een muur wat uit te rusten. De zon was warm, maar lekker.

‘Daar ben ik nu mee bezig,’ antwoordde Gabriel nadat hij om zich heen had gekeken.

Ze begreep het niet. Milena fronste haar voorhoofd. ‘Terwijl je met mij door Positano wandelt?’

‘Dat is het beste onderdeel.’ Hij lachte en liet haar de fotocamera zien waarmee hij het landschap en haar had vereeuwigd. ‘Over een paar dagen ga ik terug naar New York, maar ik kon Italië niet verlaten zonder de Amalfikust te zien.’

‘Ben je Amerikaan?’

‘Geboren en getogen in New York. Maar ik ben vaak in Italië geweest. Heb ik dat niet verteld toen we elkaar hebben ontmoet?

Milena schudde haar hoofd. ‘Nee.’ Daar kwam zijn accent dus vandaan.

‘Ik heb pas mijn specialisatie in Rome afgerond en moet nog wat dingen regelen voordat ik wegga. Jaren geleden heb ik een oude vriendin die mij over dit dorp heeft verteld een belofte gedaan. Die kom ik nu na.’

‘Een oude vriendin?’ vroeg Milena nieuwsgierig. Ze begreep niet wat het verband was tussen de familiekwestie en het feit dat hij in Positano was.

‘Ja, de adoptiemoeder van mijn vader. Toen zij jong was, heeft ze een paar jaar in Positano gewoond.’

Dat was niet ongebruikelijk, dacht Milena. ‘De Amalfikust is populair bij buitenlanders.’

‘Nu ik het met mijn eigen ogen heb gezien, begrijp ik meteen waarom. Ik wilde de plekken zien waarover ze me heeft verteld toen ik klein was. Ik wilde me er een beeld van vormen.’

En toch leek Gabriel niet blij. Waar zou hij toch aan denken?

‘Zullen we samen ergens wat gaan eten?’ vroeg hij opeens.

Dat zag ze wel zitten, maar het was etenstijd en er waren veel toeristen, dus ze zouden niet makkelijk een tafeltje kunnen vinden. ‘Heb je zin om naar mijn huis te gaan?’

De aanvankelijk verbaasde uitdrukking op het gezicht van Gabriel veranderde in een glimlach. ‘Ja, leuk.’

‘We kunnen op het terras eten.’

‘Spaghetti met tomatensaus?’ stelde hij voor.

Milena lachte. ‘Ik kan vast iets beters maken. We kijken even wat er in huis is.’

Ze kwamen bij de villa aan. Gabriel was stil en bestudeerde alles om hem heen en Milena liep blij naast hem. Ze kon niet geloven dat ze hem was tegengekomen. Even had ze, toen ze hem vlak bij huis had gezien, gedacht dat hij haar was komen opzoeken, maar dat kon niet. Hij wist niet eens haar achternaam, net zomin als zij die van hem wist.

‘Het leven is echt merkwaardig.’

‘Als je het over ons twee hebt, heb je zeker gelijk.’ Gabriel boog zich voorover om haar wang te strelen. ‘Dank je voor de mooie wandeling.’

‘Graag gedaan.’

Ze deinsden allebei een beetje nerveus achteruit.

‘Kom, ik laat je de tuin zien.’

Milena ging hem voor het overdekte terras op. De planten die nog bloeiden, deinden in de wind. In de verte lag de zee. Ze draaide zich om naar Gabriel en moest lachen om zijn verbijsterde gezichtsuitdrukking. Hij was niet immuun voor de schoonheid van de plek waar zij zo van hield. En dat vond ze prettig. Dat was ook haar reactie als ze iets nieuws zag, verbazing en verwondering. En de tuin met citroenbomen was bijzonder. ‘Het is mooi, hè?’

Hij keek om zich heen. ‘Het is schitterend. Ben je hier opgegroeid?’

‘Ja, ik heb hier gewoond toen ik heel klein was. Toen mijn moeder overleed, ben ik bij mijn vader in Rome gaan wonen en bracht ik alleen de zomervakanties in Positano door.’

Gabriel zette zijn rugzak op de tafel op het terras en keek voortdurend om zich heen. ‘Het ruikt hier heerlijk.’

‘Dat is een typische geur van dit deel van de kust, een mengeling van de geur van de zee en die van de citroenbomen.’

‘O ja, dat is waar. Nu weet ik het weer. Dat heeft zij me ook verteld, alleen heb ik het nooit echt begrepen.’

Milena dacht dat hij het misschien over zijn vriendin had. ‘Heeft ze je nog meer verteld?’

‘Dat de zon hier eerder opkomt dan waar dan ook en de hemel zo dichtbij is dat je hem kunt aanraken. Als je van iemand houdt, kun je dat hier het beste vertellen.’

Die definitie raakte haar, evenals de manier waarop Gabriel hem uitsprak, zonder zijn ogen af te wenden. ‘Ze hield vast veel van Positano.’

‘Ja, dat denk ik ook. Ze was gedwongen het te verlaten.’

‘Waarom?’

‘Ze had geen gelukkig huwelijk. Ze kon niet anders dan weggaan.’

‘Wat verschrikkelijk.’

‘Ja.’ Ze liepen hand in hand, hun vingers verstrengeld.

Milena voelde zich goed bij hem. Ze realiseerde zich dat ze op de rots afstevenden en bleef meteen staan. Ze hoorde het kabaal van de golven, het ruizen van de zee. ‘Laten we teruggaan.’

‘Wat is er aan de hand?’ vroeg Gabriel.

Ze gaf geen antwoord. Waarom was ze zo stom? Ze was vergeten wat er was gebeurd, alles vergeten. Het was alsof de tijd met hem al haar gedachten had opgeslokt. Ze schaamde zich bijna voor haar oppervlakkigheid, maar kon niet ontkennen dat ze zich gelukkig had gevoeld.

Gabriel volgde haar blik. De linten in het afgezette gebied wapperden in de wind. Hij keek onthutst. ‘Ik… ik begrijp het niet.’

Milena pakte zijn hand. ‘Kom, ik laat het je zien.’ Ze leidde hem zo dicht mogelijk naar de plek waar de onbekende man was aangetroffen. ‘In september zijn hier in dit gat de resten van een man gevonden.’

Gabriel kon zijn oren niet geloven. ‘Echt waar?’

‘Daarover zou ik nooit grapjes maken.’

Hij bleef van haar naar de afgezette plek kijken. ‘Sorry, je hebt gelijk. Wat is er gebeurd?’

Milena dwong zichzelf verder te gaan. ‘Het was een stapel botten, het akeligste wat ik ooit heb gezien.’

‘Wie was hij?’

‘Dat weet niemand.’ Ze verlangde ernaar hem te vertrouwen, hem te vertellen over haar opa.

‘Vermoord?’ vroeg Gabriel voordat ze iets anders kon zeggen.

Ze schrok op. Ze wilde niet aannemen dat dat zo was, hoewel het wel plausibel was. ‘De resultaten van de botonderzoeken zijn nog niet binnen.’ Ze wisten nog niets, dat was waar, maar iedereen vermoedde dat hij vermoord was.

Gabriel sloeg zijn arm om haar schouder. ‘Laten we hier weggaan, het bevalt me niks. En jij staat te trillen.’

Milena bleef huiveren. Ze voelde zich ongemakkelijk op die plek en ze was nooit voorbij de muur gelopen, ook niet voor de ontdekking. Ze was altijd op het terrein gebleven. Ze dacht terug aan het moment waarop ze zich realiseerde wat er op de bodem van de put lag. ‘Het was afschuwelijk.’

‘Was je hier?’

Ze voelde zich lichter bij elke stap die ze in de richting van het huis zette. Hoe verder ze van het gat verwijderd waren, hoe beter ze zich voelde. ‘Ja. Een paar bouwvakkers hebben hem gevonden toen ze aan het werk waren. Mijn opa en ik waren er ook bij.’

Gabriel drukte haar tegen zich aan. ‘Wat erg voor je.’

‘Laten we naar het huis gaan.’

Ze renden naar de deur van de villa. Ze hijgden en hadden beiden pretogen.

‘Kom binnen.’ Milena ging hem voor. Ze bleef in het midden van de hal staan en maakte met haar handen in de lucht een pirouette. De spiegels met hun massieve lijsten glommen en gaven haar beeld van elke hoek weer. ‘Vind je ze mooi?’

Gabriel staarde verstomd naar de spiegels.

‘Ze zijn adembenemend, hè?’

Hij knikte en leek geen woord uit te kunnen brengen.

‘Mijn opa heeft ze gemaakt. Hij was vroeger een beroemde edelsmid. Hij is een paar jaar geleden gestopt. Hij zei dat hij de magie in zijn vingers niet meer voelde. Ik denk echter dat het kwam door zijn ziekte. Die maakt hem kapot, weet je? De ziekte is net een spons die het leuk vindt om delen van zijn persoonlijkheid uit te wissen, maar andere intact te laten, zomaar, willekeurig.’

Hij gaf geen antwoord. Gabriel bleef naar de spiegels turen, liep heen en weer en raakte met zijn vingertoppen de lijsten aan. Het leek wel alsof hij niet naar haar luisterde. ‘Het huis met de spiegels…’ mompelde hij.

‘Precies. Zo noemt iedereen het.’ Hij was wel erg onder de indruk, stelde Milena een beetje trots vast.

‘Je zei dat je hier alleen met je opa woonde?’ vroeg hij opnieuw.

‘Ja, mijn moeder is overleden toen ik klein was. Zij was enig kind. Ik heb mijn oma niet gekend, die is lang geleden vertrokken. Nu zijn alleen mijn opa en ik nog over.’

‘Is ze weggegaan?’ vroeg Gabriel somber, nog altijd kijkend naar de spiegels. Milena vroeg zich af waar hij aan dacht.

‘Het huis ziet er heel oud uit,’ ging hij plotseling verder, wijzend naar de hoge muren.

Ook Milena keek nu naar het gewelfde plafond. ‘Ja, dat klopt. Mijn opa heeft het gekocht en stukje bij beetje gerestaureerd.’ Ze draaide zich om en was verrast dat hij haar aankeek. Er was echter iets veranderd in zijn blik, iets wat ze niet begreep. ‘Alles goed met je?’

‘Ja, ja. Sorry, ik dacht ergens aan.’

‘Aan iets naars?’

‘Nee.’

Voor het eerst sinds hun ontmoeting voelde Milena zich ongemakkelijk. ‘Kom mee,’ zei ze wijzend naar de gang. ‘Ik sterf van de honger.’

Terwijl Gabriel tegen Lola kletste, die hem meteen mocht, pakte Milena wat brood, kaas en olijven en legde alles op een groot bord. ‘Je boft, Rosaria had al tomatensaus gemaakt.’

Gabriel pakte de borden van haar aan. ‘Wie is Rosaria?’

‘Mijn opa’s hulp, een geweldige kokkin. Ik zet het water op voor de pasta. Kun jij dit misschien op tafel zetten?’ Ze wees naar de deur naar het terras.

Hij glimlachte. ‘Natuurlijk!’ Hij pakte al het servies en met zijn vrije hand het tafelkleed.

Milena zette de papegaai terug in haar kooi. Terwijl ze wachtte tot het water kookte, vroeg ze zich af waarom Gabriel zo lang wegbleef, maar lachte toen. Het uitzicht over de zee was vanaf daar adembenemend mooi. Hij stond het vast te bewonderen. Ze deed de spaghetti in de pan en zorgde er daarbij voor dat de pasta niet aan elkaar bleef plakken. Daarna begon ze met het snijden van het brood.

‘Deze plek is een paradijs.’

Ze wist wel dat hij het daar mooi zou vinden. ‘Het is bijna klaar.’

‘Laat mij maar.’ Gabriel proefde een spaghettisliert en goot de pasta af. ‘Niet zo naar me kijken. Ik kan heel goed pasta maken. Ik zei toch dat ik jarenlang in Rome heb gewoond, en daar kan iedereen koken.’

‘Heb je veel vrienden in Italië?’

Na de spaghetti te hebben afgegoten, voegde Gabriel verse basilicum eraan toe. ‘Een paar, maar ik moet je eerlijk zeggen dat ik niet kan wachten om terug te gaan naar New York. Daar zijn mijn ouders en zussen, mijn familie.’

Milena sperde haar ogen wijd open. ‘Wat geweldig!’

‘Luidruchtig zijn ze, ze laten je niet met rust.’ Gabriel lachte. ‘Maar ik zou niets aan ze willen veranderen, ik ben gek op ze.’

Ze aten in stilte, allebei in gedachten verzonken. Af en toe keek Milena even naar hem.

Ineens verraste Gabriel haar door zich voorover te buigen. ‘Ik wil je zoenen.’

‘Dat heb je geloof ik al gedaan.’

Hij schudde zijn hoofd. ‘Nee, dat was geen echte kus.’ Hij pakte haar gezicht vast. Ze waren zo dicht bij elkaar dat Milena zijn warme adem kon voelen, zijn geur kon ruiken en zijn hartslag kon voelen.

Er was een theorie over kussen. Een kus was voorspel, een manier om elkaar op een diepere manier te leren kennen en verborgen gevoelens te delen. Met een kus ging je een grens over, beëindigde je een conflict. Kussen stonden voor vrede. Een eenheid. Voor passie en verzwegen dingen, dingen die je niet hoefde te zeggen.

Ze gaf zich over en toen al het andere niet meer belangrijk was, wist ze dat er een andere soort kus bestond. Die het hart binnendrong en daar bleef.

Ze lieten elkaar met tegenzin los en lachten.

Ze bleven elkaar de rest van de maaltijd zoeken met hun ogen en vonden menig excuus om elkaar aan te raken. Ze wilden elkaar niet loslaten. Dat was een nieuw gevoel. Het leek wel alsof ze zichzelf in Gabriels ogen zag. Ze had nog nooit iemand zo aandachtig bekeken, op Federico na misschien. Ze verbaasde zich over die gedachte en verdrong hem snel. Wat ze op dat moment voelde, was anders dan ze ooit eerder had gevoeld, want het gaf haar rillingen, maar ze was niet bang en ook niet bezorgd. Zelfs niet een beetje.

‘Ik heb nog nooit zo’n bijzonder huis gezien als dat van je opa.’

‘Doel je op de spiegels?’

‘Ook.’

‘Vind je ze eng?’

Gabriel grijnsde. ‘Wat een gekke vraag.’

‘Een spiegel laat het beeld van je zien wat je wilt laten zien, maar wat vanbinnen zit blijft verborgen.’

‘Niet per se.’

‘Weet jij alles over jezelf?’

Gabriel dacht even na. ‘Ja, ik weet wat ik wil en waar ik bang voor ben. Ik ken mezelf goed genoeg.’

Milena keek achter hem, naar de zee. ‘Weet je waar je toe in staat bent in bepaalde situaties? Ik namelijk niet. Ik denk dat we dat alleen denken te weten, maar dan stelt het leven ons op de proef en kan onze reactie onverwacht zijn.’

Gabriel liet haar woorden even bezinken. ‘In zekere zin heb je gelijk. Ik dacht even een paar foto’s te maken hier in Positano. Hier een paar uur te blijven. Maar nu ben ik bij jou en wil ik zo lang mogelijk blijven.’

‘Ik ben nog nooit in New York geweest.’

‘Ik kan niet wachten het je te laten zien.’

Ze lachten. Toen stond Milena op. ‘Heb je zin in koffie?’

‘Ja, lekker.’

Gabriel hielp Milena, die was begonnen met afruimen.

Ze liepen samen weer de keuken in. Terwijl hij de borden in de gootsteen zette, leunde zij voorover om de pot koffie te pakken. ‘Wil je honing of suiker?’ vroeg ze.

‘Honing graag.’

Gabriel zette breed grijnzend zijn ellebogen op het aanrecht. Milena vulde het koffiezetapparaat en probeerde het dicht te drukken.

‘Geef maar, ik doe het wel.’

Gabriel stak zijn hand uit, maar op datzelfde moment kwam Milena naar hem toe om het apparaat te geven, waardoor de karaf met water brak.

‘Nee!’ riep ze uit, terwijl ze hem probeerde te vangen. Maar het was al te laat. De karaf kwam met een dreun op Gabriels rugzak neer.

‘Alles wordt nat!’ Ze rende met een doek in haar hand naar de tas.

‘Het is maar een beetje water, maak je niet druk.’

Milena zat op haar knieën en probeerde zo goed mogelijk de tas droog te deppen. ‘Hij is van stof,’ fluisterde ze droevig. ‘Het spijt me heel erg.’

Lachend haalde Gabriel een T-shirt, een tasje en een boekje voor toeristen tevoorschijn en legde alles op tafel. ‘Kijk zelf maar, er is niets gebeurd. Het was ook maar een beetje water.’

Milena droogde bedroefd de kaft van het boek. ‘Gelukkig is het niet kletsnat geworden.’ Ze opende het boek om de laatste druppels weg te vegen, toen er een blaadje uit viel. Gabriel probeerde het te pakken, maar Milena was hem voor. Ze veegde het droog met de doek.

‘Nogmaals sorry.’ Ze wilde het net aan hem teruggeven, toen ze verstijfd naar de tekening keek. Het was een potloodtekening van het huis met de spiegels met een soort plattegrond om er te komen.

Maar wat Milena het meeste schokte, was de zin onderaan de bladzijde.

Dit is nou de plek waaraan ik mijn hart heb verpand, hier is alles waarvan ik heb gehouden en alles wat ik ben verloren, lieve Gabriel.

Ze herkende het handschrift en zelfs de stijl.

Ze voelde haar hart tekeergaan. Milena keek op van het papier.

‘Wie heeft dat getekend?’ vroeg ze nauwelijks hoorbaar.

‘Dat is persoonlijk.’ Hij maakte aanstalten om het terug te pakken, maar Milena sprong naar achteren. ‘Wie heeft die tekening gemaakt?’ scandeerde ze. Ze was bleek, geschrokken.

‘Niet zo doen, alsjeblieft, het stelt echt niets voor.’

‘Dan is het ook niet moeilijk om antwoord te geven, Gabriel.’

Ze keken elkaar lange tijd aan en toen zuchtte hij.

‘Je weet wel wie. Haar naam is Eva.’

Milena sperde haar ogen wijd open. Ze had haar mond een beetje open en ademde snel. Dat moest toeval zijn. Maar hoe graag ze dat ook wilde, ze wist dat dat niet kon.

‘Wie ben jij in hemelsnaam?’

14

‘Het leven is vreemd. Als je klein bent, gaat de tijd nooit voorbij. Maar dan ben je van de ene op de andere dag vijftig jaar en zit je jeugd, of wat ervan over is, in een kleine doos, die ook nog eens verroest is.’

Le Fabuleux Destin d’Amélie Poulain (Jean-Pierre Jeunet, 2001)

Milena was nooit een wantrouwig persoon geweest. Michele zei altijd tegen haar dat het een gave is om je te kunnen openstellen voor anderen, want mensen hadden meestal de neiging om muren om zich heen op te trekken en zich daarachter te verschansen. Ze had er altijd voor gewaakt dat ze uit angst beslissingen nam. Maar op dat moment, terwijl Gabriel nerveus door zijn haar streek, vroeg ze zich af of ze niet alles fout had gedaan.

Haar oma was degene die de tekening had gemaakt en zij had ook de zin geschreven.

Ze kon het niet geloven dat ze haar had gevonden. De vrouw die Gabriels vader had geadopteerd. Zijn oude vriendin, zoals hij haar van het begin af aan had genoemd, was Eva.

Dezelfde vrouw die haar man en dochter tientallen jaren geleden in Italië had achtergelaten om vervolgens een leven in de Verenigde Staten op te bouwen.

‘Waarom?’

Ze was geschokt, kon niet begrijpen waarom Gabriel niet meteen had gezegd wie hij was en wat hij wilde.

‘Geef me antwoord.’

‘Ik heb niet tegen je gelogen, Milena. Ik ben naar Rome gegaan om me te specialiseren. Ik had mijn oma, Eva,’ benadrukte hij, ‘beloofd om voor mijn terugkeer naar New York, Positano te bezoeken. Ze had me over deze plek verteld, hij was belangrijk voor haar. Het was wel het minste wat ik voor haar kon doen. Ze heeft zo veel voor onze familie betekend.’

‘Wil je nou zeggen dat het toevallig is dat je hier bij mij bent?’ Met horten en stoten kwamen haar woorden uit haar mond. Ze voelde een oncontroleerbare woede die haar geheel vreemd was. Die het resultaat was van haar verwarring en angst.

‘Ja, nee. Zo simpel is het niet.’

Ze kon hem niet eens aankijken. Ze had het gevoel iets heel kostbaars te zijn verloren.

Ze verschoof het bord dat voor haar stond. Ze had een droge keel. Ze vulde een glas met water, maar ook nadat ze het had leeggedronken, raakte ze de bittere smaak niet kwijt. ‘Hoe wist je dat ik op het vliegveld was?’

Hij schudde zijn hoofd. ‘Dat wist ik niet,’ zei hij vlug. ‘Toen ik je bij de gate zag, dacht ik alleen dat je de mooiste vrouw was die ik ooit had gezien. Pas later realiseerde ik me dat je enorm op haar leek.’

‘En daarna? Hoe heb je me gevonden? Of was dat ook toevallig?’

Gabriel drukte zijn lippen op elkaar. ‘Je gelooft het waarschijnlijk niet, maar dat was het wel. Ik had geen echt adres, ik wist alleen dat mijn oma het huis “de villa met de spiegels” noemde en dat het op het hoge gedeelte van Positano lag, naast de rotsen. Ik heb rondgevraagd. De mensen op het plein hebben me naar jouw huis verwezen. Jij stond daar, niet ver bij de grote deur vandaan, weet je nog? Ik heb je meteen gezegd wat ik kwam doen. Ik wist niet wie je was. Ik wist echt niet dat jij Eva’s kleindochter was.’

Milena sloeg haar handen voor haar gezicht. Alles wat Gabriel vertelde, klopte met hoe ze het zich herinnerde. Het moment waarop ze hem op het plein had gezien en later, toen ze naar huis liep, hun ontmoeting. Hij kon hebben rondgevraagd. Iedereen in Positano kende het huis van Michele Loffredo, wist van de bijzondere hal met de twaalf spiegels.

‘Wanneer wist je dat ik haar kleindochter was?’

Gabriel stak zijn hand uit en streelde die van haar, maar Milena trok hem terug en legde hem op haar been.

‘De spiegels. Die waren de bevestiging. Ik had nog nooit zoiets gezien.’ Hij wachtte even. ‘Eva had ze heel duidelijk voor me beschreven.’

Hoewel hij er veel spijt van leek te hebben, vond Milena het moeilijk aandachtig naar hem te luisteren. ‘Waarom heb je me dat niet meteen gezegd?’

‘Ik besloot het niet te doen, Milena. Ik besloot je niets te zeggen. Als jij haar tekening niet had gezien…’

Het duurde even voordat die woorden tot haar door waren gedrongen. Wilde hij het haar niet zeggen? Waarom niet? ‘Ik ben wanhopig op zoek naar mijn oma, Gabriel. Naast de overduidelijke reden, die ik niet met jou wil bespreken, moet ik met haar praten omdat mijn opa in de problemen zit en Eva me zou kunnen helpen de zaak op te lossen.’

Gabriels gezichtsuitdrukking veranderde. Eerst was hij nog bedroefd, gegeneerd, maar opeens werd hij koud. ‘Eva heeft Italië verlaten vanwege haar man. En hij, jouw opa, is de enige die je de waarheid kan vertellen. Hij is verantwoordelijk voor al zijn eigen problemen en, het spijt me om het zo te zeggen, Milena, maar ook voor die van jou.’

Haar wangen begonnen te gloeien. ‘Jij kent hem helemaal niet, jij weet niets van hem. Mijn opa is geweldig. Hij is hier gebleven, heeft mijn moeder grootgebracht, weet je nog? Het meisje van een paar jaar dat Eva heeft achtergelaten. En daarna heeft hij voor mij gezorgd. Iedereen in het dorp heeft respect voor hem. Iedereen! Zij is echter verdwenen om ergens anders een nieuw leven op te bouwen.’

‘Ik wil hier ook niet met jou over praten. Jij weet ook niet wie Eva Johnson is, wat ze voor ons heeft gedaan, hoe ze voor onze familie heeft gezorgd. Ze is een moeder geweest, een vriendin. Alles.’

Ze keek hem verbijsterd aan. ‘Dat is niet haar echte naam. Ze heet Eva Anderson.’

‘Dat is onmogelijk.’ Gabriel kon het niet geloven.

Milena wachtte even tot hij dat nieuws tot zich had laten doordringen. ‘Zoals je ziet, is ze niet helemaal eerlijk tegen je geweest. Jouw oma, mijn oma, is niet zo perfect als je denkt.’

Na die woorden zweeg ze meteen. Ze hadden een bittere smaak achtergelaten en ze schaamde zich diep.

Mijn god, dacht ze, met tranen in haar ogen. Had ze echt die afschuwelijke dingen over haar oma gezegd? Ze probeerde zich te herpakken, het uit te leggen. Hoewel ze zich gekwetst en bedrogen voelde, smeekte ze hem. ‘Ik moet met haar praten, Gabriel. Ze is de enige die kan vertellen wat er is gebeurd en me kan helpen mijn opa vrij te pleiten.’

Hij keek haar lang aan en schudde toen zijn hoofd. ‘Het spijt me, maar dat kan niet, Milena. Ik heb het al eerder gezegd: vraag het aan Michele Loffredo.’

Af en toe liet de wind de bladzijden van een tijdschrift dat iemand op tafel had laten liggen ritselen. Dat geluid herinnerde haar aan de momenten waarop ze zich vroeger in dat hoekje terugtrok om te lezen. Nu was alles anders.

‘Wat ik niet begrijp, is waarom je er zo van overtuigd bent dat Michele slecht is. Heeft Eva je ooit verteld dat hij haar heeft weggejaagd?’

Gabriel verstarde, zijn uitdrukking veranderde. Hij bleef echter heel knap. Milena had zin om weg te gaan en nooit meer terug te komen.

‘Vaak zijn de mensen die dicht bij je staan in staat om onverwachte dingen te doen.’

‘Nee, hij niet. Je kent hem niet, Gabriel. Mijn opa heeft nog nooit iemand kwaad gedaan!’ Ze zei het langzaam, rustig. Ze was niet kwaad meer, maar voelde dat ze afstand van alles had genomen en ze begon de situatie, vreemd genoeg, beter te begrijpen. Ze besloot tot het gaatje te gaan. ‘Wat heeft mijn oma je precies verteld over haar verleden?’

‘Dat heb ik je al gezegd. Ze was gedwongen om Positano te verlaten, om Italië te ontvluchten.’ Gabriel wierp haar een liefdevolle blik toe. ‘Ik ben hier om je te helpen, Milena. Ondanks wat ik heb gedaan, wil ik graag dat je begrijpt dat ik een vriend ben. Je opa daarentegen…’ Hij schudde zijn hoofd.

Nee, hij had het mis. Milena geloofde hem niet. Ze was in de war. Begreep Gabriel wel hoe belangrijk het voor haar was om met Eva te praten? ‘Jij begrijpt het niet, mijn opa heeft alzheimer, herinnert zich nog maar heel weinig en kan zomaar verdacht worden van een misdaad. Ik heb haar nodig, ze moet hierheen komen en vertellen wat er is gebeurd. Zij is de enige die dat kan doen.’

Gabriel schudde zijn hoofd. ‘Nee. Ze kan je niet helpen.’

‘Waarom niet?’

Hij zweeg lang, maar besloot toen toch te praten. ‘Omdat ze dood is. Ze kan je niets meer vertellen.’

‘Wat zeg je?’

‘Laat haar in vrede rusten, ze heeft al genoeg geleden door die man.’

Milena kon geen woord meer uitbrengen. Ze werd geteisterd door een hevige pijn, zoiets had ze nog nooit eerder gevoeld. Ze sloeg haar armen voor haar borst en keek naar de grond.

Eva, haar oma, was dood.

Nee, niet nu ze haar net gevonden had. Dat kon ze niet accepteren. ‘Nee, o, nee,’ mompelde ze zachtjes. ‘Ik wilde haar zo veel zeggen, ik wilde…’ Ze maakte de zin niet af, maar begon schokkerig te huilen.

Haar oma was dood. Ze had haar gevonden en meteen weer verloren.

Ze voelde een enorme leegte vanbinnen.

Van haar, van Eva Anderson, waren alleen nog de kamer achter de spiegel, de woorden die ze in haar notitieboekje had geschreven, de foto’s en de jurken over.

Het leek wel alsof iemand haar iets heel kostbaars had afgenomen. Het diepe gevoel van verlies was niet te verdragen.

Ze had frisse lucht nodig. Ze kon niet ademhalen. Ze rende de tuin in en bleef onder een van de citroenbomen staan. Haar keel deed pijn, haar wereld stond op zijn kop, ze zag niet eens wat wat was, alles was wazig. Ze droogde haar tranen.

Gabriel mocht doen wat hij wilde, dat kon haar niets meer schelen.

Terwijl ze de treden afliep naar het strand, realiseerde ze zich dat ze teleurgesteld en gekwetst was. Ze had Gabriel zo leuk gevonden, hij was als een lichtpuntje in haar moeilijke dagen geweest. De ontdekking dat hij haar had voorgelogen, had haar helemaal van haar stuk gebracht. Hij wilde haar niets meer zeggen, niets uitleggen. Ze wilde niet nadenken over het feit of hij wist wie ze was of, zoals hij zelfs zei, dat het een groot toeval was.

Ze kleedde zich uit tot op haar ondergoed, het was namelijk een hele warme dag hoewel het al eind november was. Ze maakte een stapeltje van haar kleren en schopte haar schoenen weg. Het zand was vochtig onder haar voeten. Zodra ze het water voelde, snakte ze naar adem. Het was ijskoud, maar heerlijk.

Ze liet zich erin glijden en ging kopje-onder.

Met elke slag verdwenen langzaam haar gedachten en na een tijdje was ze een met de zee. Het water kolkte om haar heen, kietelde haar huid en wiegde haar troostend.

Toen ze besloot terug te gaan, voelde ze bijna niets meer en was ze aan het klappertanden. Ze wist dat ze te lang door was gegaan, maar dat kon haar niet schelen. Ze liep met gebogen hoofd en druipende haren trillend de zee uit.

Plotseling werd er een handdoek om haar schouders gelegd. Ze werd opgetild.

‘Je bent gek.’

Gabriel liep met haar mee naar een plek uit de wind, waar de zon nog scheen. Hij wreef met de handdoek over haar armen en drukte haar tegen zich aan.

‘Dat mag je nooit meer doen, begrepen?’

Milena gaf geen antwoord. Ze hield haar ogen dicht en beefde hevig.

‘Ik vind dit net zo moeilijk als jij, Milena, je moet me geloven,’ bleef hij volhouden, terwijl hij haar haar uit haar gezicht veegde.

Het duurde even voordat ze weer op adem was. ‘Ik had een leven, weet je? Dromen, hoop,’ fluisterde ze. ‘Nu is alles in de war. Ik weet niet meer wie ik ben. Ik weet niet wie mijn ouders waren en helemaal niet wat mijn opa en oma hebben gedaan. Ik heb geen idee wie jij bent. Het lijkt wel of ik in een of ander bizar verhaal ben beland.’

‘Zij hebben niets met jou te maken.’ Hij bleef haar vasthouden en haar schouders strelen. ‘Wat mij betreft, ik ben advocaat, dat weet je.’

Milena voelde zijn warmte. Ze trilde minder en ademde weer normaal. ‘Nee, ik heb het niet over je werk. We zijn meer dan dat, onze verlangens, niet alleen onze acties. Ik vond je leuker toen je gewoon Gabriel was.’

Hij tilde haar kin iets omhoog. ‘Ik wil het niet hebben over Eva of Michele.’ Hij bleef haar aankijken. ‘Waarom ben je zo het water in gedoken? Wat was je van plan?’

‘Gewoon. Dat heb ik gewoon gedaan.’ Ze kroop uit zijn armen, liep naar haar favoriete steen en ging zitten. Ze schudde haar haar, waardoor de druppels die aan de punten hingen in het zand vielen.

Gabriel ging naast haar zitten. Hij had zijn schoenen en sokken uitgedaan en zwaaide met gesloten ogen zijn hoofd naar achteren. ‘Je had gelijk, ik had nog nooit echt het blauw gezien, voordat ik de zee in Positano zag.’

Ze zwegen even, beiden in gedachten verzonken.

‘Ik ken veel plekken, die ik je allemaal had willen laten zien,’ zei Milena opeens. Een hardop uitgesproken gedachte.

‘Ben ik dat voorrecht nu kwijt?’

Ze dacht even na. ‘Ik zei net al dat ik je leuker vond toen je gewoon Gabriel was, een vreemde die ik toevallig op het vliegveld heb ontmoet en aan wie ik dingen heb verteld die ik nog nooit aan iemand anders heb verteld.’

‘Die je echter niet meer wilde zien.’

Dat was waar. Nu ze die woorden zo aanhoorde, realiseerde ze zich dat dat eigenlijk afschuwelijk klonk. ‘Ik heb nog nooit iemand ontmoet zoals jij.’

‘Ik denk dat dat het mooiste compliment is dat ik ooit van een vrouw heb gehad.’

Milena sloeg haar handen voor haar ogen. ‘Als ik niet snel een oplossing zoek, verdenken ze mijn opa.’

‘Nee, dat gebeurt niet.’

Ze draaide zich verbouwereerd en een beetje boos naar hem om. ‘Hoe kun je dat nou zeggen? Je weet toch dat hij flink in de problemen zit?’

‘Uit wat je me hebt verteld, heb ik begrepen dat er geen bewijzen zijn. Ze hebben niets concreets tegen Michele, geen enkele aanwijzing, alleen het feit dat het lichaam op zijn terrein is gevonden. De resultaten van het botonderzoek zijn er nog niet en dus kunnen ze niets beginnen. Daarbovenop komt het feit dat je opa ziek is. En bejaard. Een proces is uitgesloten. Ik verzeker je dat hem niets ergs zal gebeuren.’

Zou hij inderdaad gelijk hebben? Milena dacht even na over wat Gabriel zojuist had gezegd, zette de feiten op een rij en concludeerde uiteindelijk dat hij misschien wel gelijk had. Misschien werd haar opa niet gearresteerd, maar niets zou meer hetzelfde zijn. Ze wilde dat net tegen hem zeggen, toen ze zag dat hij geïrriteerd keek. ‘Je kijkt niet zo blij.’

Hij had een grimas op zijn gezicht.

‘Wil je de waarheid niet weten?’ vroeg ze.

Gabriel haalde zijn schouders op. ‘Ik heb lang geleden geleerd me te concentreren op wat belangrijk is.’

‘Is het niet belangrijk om te weten wat er is gebeurd? Het verleden van onze beide families is verbonden aan die gebeurtenis. Een tragedie die ze voor altijd heeft getekend. Dat is heel belangrijk.’

‘Niet per se. Het is lang geleden gebeurd en misschien alleen relevant voor de betrokkenen. Wij leven in onze tijd, de rest – wat voor of na de dood van die man is gebeurd – is iets wat ons alleen indirect raakt.’

‘Maar jij bent hier, duizenden kilometers van huis om de laatste eer te bewijzen aan een vrouw die er niet meer is. Waarom heb je dat gedaan? Dat zal ze nooit weten.’

Hij keek afwezig naar de zee. Even dacht Milena dat hij haar vraag niet had gehoord. Toen draaide Gabriel zich naar haar om.

‘Maar ik wel, ik weet het. Ik had het haar beloofd. Ik kom mijn woord altijd na. Ze was toch mijn oma.’

‘Je weet dat ze een dochter had, hè? Ze had voor haar kunnen zorgen in plaats van haar te verlaten. Waarom moest ze aan een ander kind geven wat ze haar eigen gezin had ontzegd?’

Gabriel haalde zijn schouders op. ‘Veroordeel haar niet, Milena. Daar is vast een reden voor.’ Hij zuchtte en wreef over zijn voorhoofd. ‘Dat zijn allemaal dingen die ik pas kort geleden heb gehoord. Ze heeft het me verteld voordat ze me dat briefje gaf. Geloof me als ik je zeg dat ik geen flauw idee heb wat haar motieven waren. Ik weet niet eens waarom ze een andere naam heeft aangenomen. Dat ze überhaupt een andere naam had. Maar ik ben haar dankbaar voor wat ze heeft gedaan. Ze heeft voor mijn vader en voor mijn zussen en mij gezorgd.’

‘Ik weet het ook niet, want ze heeft ons in de steek gelaten.’

‘Ik weet niet wat er is gebeurd en waarom ze dat heeft gedaan. Ik weet alleen dat ze een van de geweldigste mensen was die ik ooit heb ontmoet.’

Ze keek niet naar hem, ze had te veel verdriet.

‘Het doet er niet meer toe, Milena, het is te lang geleden.’

Ergens vond ze dat Gabriel gelijk had. Wat verloren was, kon niet worden teruggehaald. Ze voelde zich nog steeds gekwetst, afgewezen. Ze begreep niet waarom Eva haar dochter had achtergelaten en daarna voor een ander jongetje was gaan zorgen.

Ze was verdrietig, haar ogen prikten.

Ze kon het haar niet meer vragen, ze was er niet meer. Ze stak haar tenen in het zand en wipte dat omhoog. ‘De enige mensen die echt weten wat er is gebeurd, kunnen het niet meer vertellen.’

‘Misschien maar beter ook. Het heeft niets met ons te maken.’

Nee, met hen niet, maar het verleden kan niet worden uitgewist met een spons, of een heleboel argumenten, ook al zijn ze nog zo overtuigend. ‘Ik heb het je al gezegd. Het was geweldig om je te ontmoeten. Iets heel bijzonders.’

Gabriel schudde zijn hoofd. ‘Milena, iets bijzonders kan tegen de moeilijkheden in het leven, wordt op de proef gesteld, maar blijft bestaan. De rest is slechts een illusie.’

Dat klopte. ‘Ik denk dat je gelijk hebt. En dat verandert alles.’ Ze stond op, wilde douchen en nadenken.

Hij pakte haar arm vast en hield haar tegen. ‘Ik vind jou heel erg leuk. Je bent vrolijk, gek, ik houd van je glimlach, de manier waarop je de woorden zoekt voordat je ze uitspreekt, het licht in je ogen vlak voordat je boos wordt.’

‘Nee, Gabriel. Het spijt me, maar zo simpel is het niet. Je bent niet eerlijk tegen me geweest, je hebt gelogen.’

Ze zag hem wit wegtrekken. ‘Milena, je moet me geloven, toen ik begreep wie je was, wist ik niet hoe ik je dat moest vertellen. Wat had ik moeten zeggen? “Hoi, ik ben de geadopteerde kleinzoon van je oma, ik ben hier om de belofte na te komen die ik haar heb gedaan”?’

Het was een absurd gesprek. Milena had de pijn die ze voelde weggedrukt, maar ze bleef verdrietig, want pijn kun je negeren, maar niet vergeten.

‘Ja, precies.’

Gabriel deinsde achteruit. ‘Het spijt me heel erg hoe het tussen ons is gelopen. Ik wilde je geen pijn doen, maar je moet me niet veroordelen. Als ik jou nu vraag wat je zou doen om iemand van wie je houdt te beschermen, wat zou je dan antwoorden?’

Alles, ik zou alles doen.

Dat dacht ze, maar ze zei het niet. Ze bleef hem alleen zwijgend aankijken.

Ze liepen terug naar de villa. Wat er ook tussen hen was, het was weggevaagd door wat ze tegen elkaar hadden gezegd en de woorden die ze niet hadden kunnen uitspreken.

Ze namen voor het huis afscheid. Milena keek hem na, met zijn rugzak over zijn schouder, voordat ze de deur dichtdeed.

15

‘Ik zou willen biechten, maar dat kan ik niet, omdat mijn hart leeg is. Het is leeg als een spiegel waar ik in moet kijken. Ik zie mijn spiegelbeeld en voel alleen afkeer en angst. Ik lees er onverschilligheid jegens het komende in, jegens al mijn onherkenbare gelijken. Ik zie er afschuwelijke beelden in, ontsproten aan mijn dromen en fantasieën.’

Det sjunde inseglet (Het zevende zegel) (Ingmar Bergman, 1957)

Eva

Ze wist wat angst was en hoe het een mens kon beperken. Ze woonde thuis, was voortdurend gezelschap voor haar ouders geweest en zij ook voor haar.

Angst was een ogenschijnlijke liefhebbende vriendin, maar eigenlijk haatte ze iedereen.

Een blik, een woord dat midden in een zin viel, kon een onbeklimbare muur worden.

Angst hield alleen van wie haar voedde.

Angst betekende overal afstand van nemen.

Angst ontstond door Markus’ beschuldigingen jegens haar en haar moeder in de Verenigde Staten, toen hij had geïnsinueerd dat ze Russische spionnen waren. Leugens die midden in de Koude Oorlog heel gevaarlijk konden zijn.

Zittend in haar huis, met opgetrokken knieën, staarde Eva in het niets. Haar tranen waren al uren geleden opgedroogd en ze was gestopt met trillen. Langzaam werd ze weer in staat om te redeneren en zag ze een streepje licht in de duisternis.

Waarom was Frost haar gaan zoeken?

Ze wist het niet, maar kon het zich wel voorstellen.

Ze concentreerde zich op de feiten. Ze moest wel, anders werd ze gek.

Sinds ze in Italië was, had ze nog nooit gehoord dat iemand wrok koesterde jegens de Russen – of, om eerlijk te zijn, jegens andere volkeren. Het leek wel alsof daar andere dingen belangrijk waren, alsof iedereen in zijn leven op zoek was naar welzijn en wie dat niet vond, deed alsof hij het wel had gevonden.

Het was al even geleden dat ze Amerika had verlaten en misschien waren de dingen daar ook wel veranderd. Ze kon zich niet alleen baseren op wat haar moeder haar had gezegd, ze wist hoe Kalisa geobsedeerd was door het verleden.

Nee, ze moest zich niet laten leiden door haar angst, door wat ze dacht dat zou gaan gebeuren, want er was niets concreets wat haar angst rechtvaardigde. Ze waren niet in Amerika. Bovendien had Markus haar gegeven wat ze had aangevraagd bij de ambassade. Hij had haar ook kunnen chanteren, of dat tenminste kunnen proberen, maar hij had haar juist de documenten gegeven die ze nodig had om te trouwen.

Er piepte een zonnestraal door de duisternis. De zon kwam op. Eva stond op, Michele kon elk moment thuiskomen en mocht haar onder geen beding in deze toestand aantreffen.

Ze zou haar eigen geluk nooit op het spel zetten en niet vluchten omdat ze bang was dat Frost haar in de problemen zou kunnen brengen. Haar gelukkige leven met Michele was een feit, de rest slechts uit angst gevormde hypotheses.

Het water van de douche spoelde de laatste sporen van wanhoop weg en monterde haar op. Ze besloot haar plannen niet aan te passen. Ze zou met Michele trouwen en mevrouw Loffredo worden. Markus Frost kon proberen wat hij wilde, ze liet zich niet van haar stuk brengen.

Ze klampte zich vast aan die hoop en bleef zichzelf ervan overtuigen dat ze zich voor niets zorgen maakte. Ze hunkerde ernaar om ergens in te geloven.

Terwijl ze zich aankleedde, bekeek ze zichzelf in de spiegel, haar hand op haar buik. Er was nog een reden waarom ze zo snel mogelijk moesten trouwen. Het was een geheim, haar geheim. Dat zou het ook nog even blijven. Ze had nog aan niemand verteld dat ze een kind verwachtte, zelfs niet aan Michele. Want dat was haar moment, dat van haar en van het kindje dat ze spoedig zou krijgen.

Sinds een paar weken voelde ze zich ’s morgens misselijk, maar dat symptoom baarde haar geen zorgen, het was juist een bevestiging. Kalisa had haar alles uitgelegd over mannen en over wat er gebeurde met een vrouw als ze zwanger was. Dat had ze gedaan toen ze nog maar een meisje was en op zo’n harde wijze dat Eva haar moeders adviezen altijd opvolgde. Kalisa had haar op een zeer overtuigende manier laten zien wat de gevolgen konden zijn van een fout. Eva haatte haar moeder die dag. Ze had haar de badkuip in geholpen, het hete water rook naar jasmijn en ze had haar lange haar geborsteld. Toen begreep ze het. Eén fout kon fataal zijn, de realiteit was wreed en genadeloos. Kalisa huilde toen ze haar vertelde wat de bolsjewieken haar hadden aangedaan en dat zij het als enige van haar grote familie had overleefd. Ze vertelde haar over haar knappe broer Ivan en over haar zusjes Olga en Irina, een tweeling. Ze waren pas vijf jaar toen ze werden vermoord. Dmitrij, de beste vriend van Ivan, had haar gevonden, haar bebloede en gemartelde lichaam gewassen en naar de Krim gebracht, waar ze op een boot waren gestapt. Later waren ze getrouwd, twee overlevenden met dezelfde spoken en nachtmerries.

‘Lieverd, ik ben thuis.’

Micheles stem liet haar opschrikken uit haar gedachten. Ze rende op hem af en vloog hem om zijn nek. Het verleden zat weer waar zij het had verstopt. Ze ging een geweldige toekomst tegemoet en was niet van plan die te verpesten.

‘Eindelijk,’ fluisterde ze. ‘Eindelijk.’

‘Je ziet witjes, gaat het wel goed?’

‘Nu jij er bent, wel. Nu gaat het goed.’

Michele knuffelde haar en had een blik vol vertrouwen en liefde in zijn ogen. Iets wat veel voor Eva betekende, iets wat ze koste wat kost zou beschermen.

Ze trouwden in Positano, op een warme, zonnige ochtend in juni. Eva droeg een jurk van wit zijde, eenvoudig en zeer verfijnd. Het was een cadeau van Claude Rivette. De Fontanazussen hadden een met parels versierd lijfje, een lange, wijde rok en een dunne sluier voor haar gemaakt. De regisseur die als eerste in haar geloofde, bracht haar naar het altaar. Eva probeerde er niet aan te denken hoe ze zich zou hebben gevoeld als Dmitrij naast haar had gestaan. Haar vader was een vervaagd beeld dat haar alleen maar pijn deed, omdat ze hem zo miste. Toen ze haar toekomstige man bij het altaar zag staan, moest Eva haar tranen bedwingen.

‘Lieverd van me.’

Ze had zich vaak afgevraagd wat dat woord betekende. Liefde. Wat ze voor Michele voelde, kwam vanbinnen, was vooral blijdschap. Maar ook wanhoop. Omdat de man met de vriendelijke blik, die de felicitaties van vrienden en familie in ontvangst nam en iedereen iets te drinken aanbood, toegang had tot dat deel van haar dat niemand kende. Maar hij zou haar nooit pijn doen. Michele Loffredo had haar geleerd wat het woord vertrouwen betekende.

Hij was haar hoop.

Eva hield echter vooral van hem omdat ze zich door hem heel voelde. Ze had geen leegtes meer te vullen. Geen nachtmerries of vervelende gedachten meer. Hij was haar licht.

Het oude, suggestieve stenen kerkje waarin Michele was gedoopt en zijn ouders waren getrouwd, stond vol bloemen. Eva was hem dankbaar voor dat hoffelijke gebaar. Hoewel ze meteen van het huis met de spiegels had gehouden toen ze het voor de eerste keer zag, vroeg ze zich af of haar besluit naar Positano te verhuizen geen negatieve gevolgen zou hebben voor haar carrière. Rivette was duidelijk geweest over het feit dat afstand nemen van Cinecittà geen goed idee was, maar ze wist zeker dat het goed zou komen. Ze wilde trouwen, een normaal leven, met een man en kind. Ze wilde een toekomst met Michele.

Haar vrienden zouden snel vertrekken en haar achterlaten op die prachtige plek, vol licht en geuren, citroenblaadjes en een hemel die zo blauw was als ze nog nooit eerder had gezien. Maar die schoonheid zou haar niet beschermen tegen de hatelijke blikken die haar uit elke hoek werden toegeworpen. Ze wist dat er een zeker vooroordeel was over vrouwen die in de filmwereld werkten en na in New York te hebben gewoond en de open en vrijzinnige mensen in Rome te hebben leren kennen, bracht die gesloten en onverzettelijke houding van de inwoners van Positano haar van haar stuk. En toch kon ze de vrouwen begrijpen die haar niet mochten. Ze voelden aan dat er iets aan haar was wat niet klopte. Ze keken alsof ze zich niet lieten bedriegen door schijn en voelden aan dat ze iets verborg.

Haar schoonmoeder was daarop een uitzondering.

Een heel kleine vrouw met wie Eva het meteen kon vinden. Ze werd bijna verlegen door de aandacht die Micheles moeder haar gaf. Het gaf niet dat ze nog niet de helft begreep van wat ze tegen haar in dialect zei, want ze voelde zich goed bij haar. Michele had haar ogen, haar verwonderende manier van om zich heen kijken. Ze was oud, maar ook nog een beetje kind. Ze was verbaasd hoe anders ze was dan Kalisa. Alles wat ze deed, was om te helpen, te troosten of iets te maken.

Ze had zich zorgen gemaakt toen Michele haar had verteld dat Trofimena bij hen kwam wonen. Haar schoonmoeder woonde eigenlijk in de vleugel van het huis die uitkeek op de hoofdweg en sinds Eva naar Positano was verhuisd, had ze haar nooit een kamer in zien gaan zonder te kloppen, alsof ze een gast was. Beiden, zowel zij als Michele, aanbaden haar.

Eva wachtte nog een paar dagen voordat ze haar man vertelde dat ze een kind verwachtten. Ze wilde dat alles perfect was voor het moment dat ze voor altijd zouden koesteren. Daarom gaf ze de hulp een dag vrij en maakte ze zelf die ochtend schoon en sneed de groente. Ze werkte hard en toen Michele klaar was met werken en terugkwam, was de tafel gedekt met porseleinen borden, zilveren bestek en de kristallen glazen die ze hadden gekregen voor hun bruiloft.

‘Hoi, schat.’ Hij keek verbaasd om zich heen. ‘Is het feest?’

Eva zag er prachtig uit en droeg haar mooiste jurk. Groen, van licht zijde. De kleur van liefde en hoop. De kleur van de toekomst, als het leven dat ze droeg. Om haar hals hing de ketting die hij voor haar had gemaakt.

‘Ja, Michele, een feest voor ons drieën.’

Eva zou nooit het moment vergeten waarop Michele begreep dat ze zwanger was. Zijn ogen werden steeds groter en zijn glimlach veranderde in een schaterlach van pure vreugde.

‘We krijgen een kindje.’

Hij was naar haar toe gekomen, had haar omhelsd en lang gekust, want Michele was oprecht en liet zonder angst zien wat hij voelde.

In de maanden na de bruiloft ontdekte Eva dat geluk zat in korte momenten van rust en schoonheid, in eenvoudige gebaren, gemeende woorden en knuffels. Mena was de dag na de bruiloft al begonnen aan de kleding voor haar kleinkind. Eva vroeg zich af hoe haar schoonmoeder wist dat ze zwanger was. Al snel begreep ze dat de moeder van haar man leefde volgens haar eigen criteria en regels, die meestal niets te maken hadden met de manier waarop anderen de wereld zagen.

Mena zong als ze naaide, ze zong als ze kookte. Ze zong omdat ze een vrouw was die overal de schoonheid van inzag en overal blij van werd. De zoetigheden die ze elke dag maakte, hadden een rijke smaak en maakten haar vrolijk. Ze gebruikte amandelbloem, citroenjam, droge vijgen, fruitcompote en veel honing.

Ze zorgde zelf voor de bijen. Soms deed ze Eva denken aan de feeën uit de sprookjes die Dmitrij haar vertelde toen ze klein was.

Marina Kalisa Loffredo werd op eerste kerstdag geboren.

Eva voelde haar naar buiten glijden en het leek wel alsof haar een stuk van haar ziel werd afgenomen. Het meisje dat gillend in de armen van haar oma lag, maakte geen deel meer van haar uit.

Ze werd bevangen door een gevoel van eenzaamheid, een hevig gemis. Ze kon alleen maar huilen. Er was niemand die haar echt begreep. Aan wie moest ze nu haar angsten vertellen, nu haar dochter was geboren? Met wie moest ze nu haar dromen en hoop delen?

Mena was de enige die haar hand bleef vasthouden, haar haren streelde en bemoedigend toesprak in haar vreemde gemompel.

De anderen, alle vrouwen die haar nauwelijks tolereerden, haar verachten en ‘de Amerikaanse’ noemden, waren verrukt als ze het pasgeboren meisje zagen.

Ook Michele was gek op Marina. Hij wiegde haar, kleedde haar aan en deed haar in bad.

Eva daarentegen voelde niets.

Ze was steeds vaker alleen. Ze begreep de wereld om haar heen niet meer.

Sinds de geboorte van Marina was het alsof ze haar taak had volbracht en opzij was gezet. Eva had niets meer van haarzelf. Haar dochter lag steeds bij iemand anders op de arm. En misschien was dat ook wel goed. Ze had geen werk meer waar ze blij en enthousiast van werd, niets waarvoor ze zichzelf op de proef moest stellen. De dagen waren lang en leeg en ze keek toe hoe de tijd verstreek.

Ze was onverschillig, alles liet haar koud en ze vluchtte naar de citroenboomgaard of de rotsen. De rest van de tijd bracht ze kijkend in Micheles spiegels door, terwijl ze zich afvroeg wie ze nu eigenlijk was en waarom ze niet in staat was om van haar dochter te houden.

Michele maakte zich zorgen om haar gedrag en had een cadeau voor haar gemaakt, iets waarvan hij wist dat ze het zou waarderen. Hij had een kleine ruimte voor haar alleen gemaakt. Hij had een kamer die achter een van de spiegels verborgen zat, veranderd in een geheime kamer. Hij had er meubels in gezet, die ze wel mooi moest vinden. Er hingen schilderijen aan de muren, afbeeldingen van meren en bossen, want Eva had hem een keer verteld dat ze van hoge bomen en hun geur hield, en verder een tapijt dat wel een bloeiend veld leek, waarop ze kon gaan liggen als ze daar zin in had. Tafeltjes waarop ze haar vele boeken kon leggen, papier met haar initialen, potloden en schriften, een plek waar ze kon tekenen en schrijven. Een ruime kast waarin ze haar jurken kon hangen. Kettingen van schelpen die ze samen op het strand hadden verzameld en die Michele voor zijn vrouw had getransformeerd in heuse juwelen.

Die kamer was zijn cadeau voor haar.

Eva sloot zich er steeds vaker in op.

Elke keer nam ze er iets mee naartoe, totdat het haar toevluchtoord werd. Alleen daar was ze blij.

Mena was degene die de kwestie oploste. Op een dag legde ze opeens het meisje in haar armen en wees haar op het feit dat haar ogen, mond en zelfs haar neus identiek aan de hare waren.

‘We zijn allemaal bang de eerste keer,’ zei ze in perfect Italiaans, om duidelijk verstaanbaar te zijn.

Haar schoonmoeders gebaar had haar geraakt.

Het had haar aan het denken gezet.

Was dat zo? Waren alle moeders bang niet klaar te zijn voor hun eerste kind? Was Kalisa daarom zo hard tegen haar geweest? Omdat ze bang was? Die gedachte schudde haar wakker.

Het duurde nog een paar dagen om haar te overtuigen, maar uiteindelijk merkte ze dat ze naar haar dochter stond te kijken. Ze bekeek haar met bruine haartjes bedekte hoofdje, haar kleine en perfecte handjes en de manier waarop ze bewoog en rood aanliep voordat ze in huilen uitbarstte. Ze was niet meer van haar alleen, maar óók van haar. Eindelijk kon ze haar in haar armen nemen. Haar geur nam haar tegenzin weg, een mengeling van zeep en talkpoeder wekte haar moederinstinct tot leven.

Ze huilde lang. Mena zag het en streelde haar schouders.

Die verlate tranen braken de muur van angst af waarachter ze zich had verscholen.

Zij was Kalisa niet.

Ze zwoer dat ze ervoor zou zorgen dat het meisje altijd veilig zou zijn.

Koste wat kost.

Het waren rustige en vredige maanden. ’s Morgens vroeg ging Eva met de kleine Marina naar het strand en keerde weer terug zodra de zon te heet werd, omdat ze allebei zo’n lichte huid hadden dat die meteen verbrandde. Terwijl het meisje sliep, zorgde Eva voor het huis, hoewel ze een hulp hadden. Het deel van de villa waar ze het meest van hield, was de tuin. Het zwaarste werk deed een jongen met een ingevallen gezicht, die altijd snel wegliep zodra zij hem riep. Michele had haar gezegd dat het een moeilijk kind was, dat de oom aan wie hij was toegewezen afstand van hem had genomen omdat hij niet voor hem wilde zorgen. Daarom had hij hem werk en een slaapplaats gegeven. Mena moest hem wegwijs maken. Eva had veel medelijden met de jongen. Hoewel haar schoonmoeder haar ervan verzekerde dat hij genoeg at, bleef hij er uitgehongerd uitzien.

Haar leven in Positano kabbelde voort. Markus Frost was slechts een nare herinnering, iets wat Eva naar haar verleden had verbannen en waaraan ze weigerde te denken.

Marina groeide op en Giulio, zo heette de jongen, werd haar schaduw. Hij aanbad het meisje, dus kreeg Eva steeds vaker de gelegenheid om even weg te lopen en haar man in zijn werkplaats gezelschap te houden.

Eva begreep niet veel van metallurgie, maar ze zat graag naast hem te kijken hoe hij werkte. Ze hield ook van de plek die Michele had omgetoverd tot een prachtige kamer. Je kwam er door een steil trappetje af te gaan. De muren van de werkplaats waren van wit steen en het plafond vormde een tongewelf. Aan beide kanten waren ramen, die bijna altijd openstonden om de zon en frisse lucht binnen te laten. Daar had Michele de spiegels gevonden. Bij een van de ramen stond een tekentafel, waarop de ideeën van haar man vorm kregen. Michele had haar uitgelegd dat dat een van de belangrijkste stappen was bij het maken van een sieraad. Er stond een werkbank van hittebestendige stenen waarop hij goud en zilver smolt. Eva was bang voor de intense hitte en de rookwolkjes, dus hield ze afstand, maar tegelijkertijd was ze gefascineerd door die roodgloeiende blokjes. Na het smelten werd het goud in de vorm gegoten. Er was ook een pletmachine die het ruwe metaal in een dunne strook veranderde. Michele gebruikte frezen, tangen en hamers in verschillende formaten, sommige waren heel klein. De houten tafel waaraan hij urenlang zat, gebogen over zijn gereedschap, had een aantal lades. Een daarvan stond altijd open om krullen en stofgoud op te vangen, die hij ’s avonds dan weer oppakte en opborg.

In elk sieraad dat hij maakte was zijn passie te zien, elk sieraad was ontstaan uit een idee of een droom. En elk juweel was anders. Ze waren allemaal uniek.

Daarom bleven de orders binnenkomen.

Tot zijn belangrijkste creatie.

Deze keer zouden zijn kostbare juwelen de prinsessen van de kaskraker Ben-Hur omlijsten, die in de studio’s van Cinecittà in Rome zou worden opgenomen.

‘Wat vind je ervan?’

Zittend op een kruk bekeek Eva de armband die haar man aan het oppoetsen was. ‘Een slang… ik zou niet weten wat het is. Waarom zou iemand een gouden slang om zijn arm willen?’

‘Vind je hem niet mooi?’

‘Dat zeg ik niet, ik vind hem eng, dat is alles.’

Hij lachte naar haar. ‘Geef me je hand.’

Niet slecht, dacht Eva, nu ze hem zelf om had. De schubben van de armband waren kleine plaatjes die het licht weerkaatsten, en de robijnen ogen fonkelden als vuur. Het leek wel alsof het sieraad een energie verspreidde tot aan haar schouder. ‘Verbazingwekkend,’ fluisterde ze.

Michele drukte een zachte kus op haar mond. ‘Ik ga ze dit weekend brengen, heb je zin om met me mee te gaan naar de studio’s? Een kleine vakantie in Rome, alleen met z’n tweeën?’

Natuurlijk had ze daar zin in. Ze kon niet wachten om haar vriendinnen weer te zien. ‘Ik hoop dat ik iets kan vinden om aan te trekken. Alles zit te strak.’

‘Je bent prachtig en ik houd van je.’

Ze liep naar hem toe, legde de armband op de tafel en begon zijn werkhemd open te knopen.

‘Wat doe je?’

‘Raad eens.’ Ze glimlachte toen ze zijn rode wangen zag. Het was zo makkelijk om hem te laten blozen.

‘Maar het is dag.’

‘Echt waar? Nee, toch…’ Ze trok zijn hemd uit en Michele pakte haar handen en kuste ze overal. Hij greep haar vast, tilde haar op en zette haar op tafel. Daarna rende hij naar de deur om hem dicht te doen.

‘Niemand zal ons storen.’

Hij liep weer naar haar toe en terwijl ze elkaar uitkleedden, realiseerde Eva zich hoezeer ze het had getroffen.

Rome was nog precies zoals ze het had achtergelaten. Prachtig, chaotisch, vol leven. Ze kozen een comfortabel hotel niet te ver buiten het centrum. Ze zouden maar een paar dagen blijven. Michele had een paar afspraken met nieuwe regisseurs, Eva wilde wat kleding voor Marina kopen. Ze hadden haar bij Mena in Positano gelaten, omdat ze inmiddels groot genoeg was om een paar dagen bij haar oma te blijven. Hoewel haar schoonmoeder lakens, dekens en slabbetjes had geborduurd en genaaid, wilde ze iets nieuws en speciaals voor haar dochter kopen. Iets van haar keuze.

Ze bracht bijna al haar vrije tijd door met Edith en Lauren. Ze struinden kinderkledingwinkels af en liepen door Villa Borghese. Het was leuk om weer samen te zijn. Ze gingen met haar mee naar de winkels en naar de kapper en daarna gingen ze naar Cinecittà, vrienden opzoeken en naar feesten.

Het waren de geweldige vijftiger jaren. Alles was verbazingwekkend, modern, bijna magisch.

Michele had gereserveerd in een restaurant naast de Trevifontein. Eva wachtte daar op hem aan een van de tafeltjes en knabbelde op wat brood. Ze was onrustig, nerveus. In Positano had ze er niet echt bij stilgestaan dat ze haar wereld, haar vriendinnen, Rome zo miste.

Nu ze de stad weer terugzag, vroeg ze zich af waarom ze het leven waar ze van hield moest opgeven. Positano was geweldig en ze hield van haar huis, maar dat betekende niet per se dat ze een enerverender leven moest opgeven. Bovendien miste ze haar werk. Met heimwee en verdriet luisterde ze naar Edith en Lauren die vertelden over hun projecten, want ook zij voelde zich deel van die wereld.

Ze keek op, met haar zonnebril op kon ze iedereen observeren die ze maar wilde.

Er kwam een ober naar haar toe met een fles champagne. ‘Een geschenk voor u, mevrouw.’

Eva keek verbaasd om zich heen. Wie kon haar dat gegeven hebben? Het was een fles Dom Pérignon. Ze herkende de champagne omdat Michele die voor haar had gekocht voor hun bruiloft. Kon het zijn dat haar man hem haar had gegeven om zich te excuseren voor het feit dat hij te laat was?

‘Dank u.’

Toen de ober haar glas had ingeschonken, boog hij zich voorover. ‘Roept u gerust als u iets nodig heeft.’

Ze keek op haar horloge. Michele had het voor haar gemaakt, een van zijn cadeaus. Eva was er dol op. Ze bleef een paar minuten zitten piekeren en stond toen op. Toen ze terugkwam van het toilet zag ze dat er iemand aan haar tafeltje zat. Het was Michele, maar naast hem zat Markus Frost.

De twee kletsten met elkaar alsof ze elkaar al jaren kenden.

Eva voelde dat haar maag zich omdraaide. Wat deed die man daar bij haar echtgenoot? Haar goede humeur maakte plaats voor een ongemakkelijk gevoel. Ze dwong zichzelf ogenschijnlijk rustig naar hen toe te lopen, maar haar hart ging tekeer.

‘Sorry dat ik te laat ben, lieverd.’ Michele stond op, gaf haar een snelle kus en lachte naar haar.

‘Dat geeft niet,’ fluisterde ze, terwijl ze naar Markus keek.

‘Ik maakte even een praatje met meneer Frost. Hij vertelde me dat jullie elkaar kennen.’

Markus was opgestaan en had haar stoel naar achteren geschoven. ‘Allerliefste Eva, wat toevallig dat we elkaar weer tegenkomen. Ik zei net tegen je man dat we elkaar lang geleden tijdens het werk hebben ontmoet.’

Nog een rilling. Eva moest haar handen tussen de plooien van haar jurk verbergen om te verhullen dat ze trilden. Het gevoel dat ze in gevaar was, dat ze eerder had gehad, was sterker geworden en hield haar in zijn greep.

Markus ging verder met praten. Michele stelde hem een paar vragen en nodigde hem vervolgens uit om bij hen te komen zitten.

Eva trok wit weg.

‘Gaat alles goed, meisje?’

Nee, helemaal niet. Het ging niet goed. Waarom moest die vervloekte vent altijd zo aardig zijn?

‘Ja, ja. Dank u, ik heb het gewoon een beetje warm.’

‘Nee, toch!’ riep Markus uit. ‘Misschien heeft je vrouw wat frisse lucht nodig, Michele. Ik zal de ober vragen of we op het terras mogen zitten.’

Michele knikte. ‘Goed idee. Blijf maar zitten, ik ga wel,’ antwoordde hij op een manier die een echtgenoot waardig was.

Terwijl haar man in Markus’ val liep, sloeg Eva haar hand voor haar ogen. ‘Wat wilt u van me?’ fluisterde ze.

Hij glimlachte. ‘Goed, laten we meteen ter zake komen.’ Hij stak zijn hand uit en raakte het lemmet van een mes aan. ‘Ik wil je om een gunst vragen. Een kleine maar.’

Het was dus niet toevallig dat hij daar was. Eva realiseerde zich dat hij haar waarschijnlijk al die tijd was blijven volgen en schrok van die gedachte.

Ze had geen zin in zijn spelletje en keek hem kil aan. Ze was niet van plan om langer naar hem te luisteren en stond op. ‘De groeten, Frost!’

Hij barstte in lachen uit. ‘Ga zitten, Eva. Ik denk niet dat je man op een scène zit te wachten. Heb je die aardige Michele eigenlijk wel verteld waar je vandaan komt? Dat kan ik wel doen.’

Ze haalde haar schouders op. ‘Doe wat u niet laten kunt.’ Ze blufte natuurlijk. Uiteindelijk had ze besloten Michele niets te vertellen over haar afkomst. Hij was haar nieuwe begin geweest, iets wat niet moest worden beïnvloed door een verleden dat moest worden vergeten en haar al genoeg pijn had gedaan.

‘Morgen om elf uur wacht ik op je in de hal van je hotel. Je moet iets voor me doen.’

‘U bent gek als u denkt me te kunnen chanteren. Klaar nu, wegwezen.’

Markus stond op en lachte. Eva moest opeens aan een sprookje denken dat Kalisa haar ’s avonds voorlas: een wolf in schaapskleren, witte tanden die blonken in het halfduister. Zoals die van Frost.

‘Ik hoorde dat Kalisa Demidova de Verenigde Staten zou willen verlaten… ze zal haar kleindochter wel willen leren kennen. Marina, toch?’

Ze wilde niet dat die man haar dochters naam uitsprak. Ze wilde niet dat hij haar bang kon maken en bedreigen. Hoe wist Markus dat haar moeder een paspoort had aangevraagd om haar te komen opzoeken? Hield hij haar soms ook in de gaten? Het kon haar niet schelen, hij kon haar toch nergens van beschuldigen. Markus verkondigde alleen leugens. Ze dacht aan haar moeder. Ze keek er enorm naar uit haar na zo’n lange tijd weer te zien. Ondanks hun misverstanden verlangde ze ernaar haar te omhelzen, vooral omdat ze nu zelf moeder was en opeens veel dingen had begrepen.

‘Er is niets mis met het feit dat ze naar Italië wil komen om haar kleindochter te ontmoeten,’ antwoordde ze.

‘Dat ligt eraan. Voor een normale oma niet, nee. Maar jouw ouders hebben gelogen over hun werkelijke identiteit. Jouw moeder heeft gelogen.’

‘Ze wilden een nieuwe naam, een nieuw leven. Ze hadden geen kwade bedoelingen.’

‘Hun bedoelingen interesseren me niet. Alleen de feiten zijn van belang!’

Markus lachte weer, hief zijn glas en klokte zijn champagne naar binnen.

Eva begreep dat ze weerloos was.

‘Onthoud: om precies elf uur. Ik houd niet van wachten. Anders kom je erachter hoeveel pijn ik je kan doen, ook nu we niet meer in de Verenigde Staten zijn. En wat je moeder betreft, ik verzeker je dat ze haar aangevraagde documenten nooit zal ontvangen als jij zo verdraaid koppig blijft.’

Toen Michele terugkwam, was Eva alleen. ‘Gaat het wel goed met je, lieverd?’

Ze schudde haar hoofd.

‘Nee, ik voel me niet zo goed. Vind je het erg als we naar het hotel gaan?’

Die nacht deed ze geen oog dicht. Markus was Kalisa en haar blijven volgen. Dat was de enige logische verklaring. Waarschijnlijk had hij zelfs hun brieven onderschept.

Wat wilde Markus van haar? Waarom probeerde hij haar te chanteren?

Ze viel pas in slaap toen de zon opkwam en sliep nog een paar uur. Ze hoorde Michele niet weggaan. Het lukte haar met moeite om op te staan toen het al bijna tien uur was. Ze ontbeet op de kamer en kleedde zich aan. Af en toen keek ze op de klok die aan de muur bij de deur hing. Was Frost er al? Ze ging op het bed zitten met haar handen op haar schoot. Plotseling ging de telefoon. Ze keek ernaar en wist waarom hij ging. Ze besloot op te nemen.

‘Madame, er is bezoek voor u.’

‘Zeg maar tegen de man dat hij op me moet wachten, ik kom er meteen aan.’

Hoe eerder ze er was, hoe eerder het afgelopen was, dacht ze in de lift.

Het was ontzettend druk in de hal, maar Eva zag hem meteen. Markus zat op een van de luxueuze moiré leren banken en las de krant. Op de tafel voor hem lag een zilveren dienblad, met daarop een theepot en een paar belegde broodjes.

Ze liep naar hem toe en bleef op enige afstand staan. ‘Wees kort, ik heb weinig tijd.’

Frost lachte. Hij sloot met gemaakte traagheid de krant die hij zat te lezen en legde hem naast het blad. ‘Goedemorgen, ga zitten.’

‘Nee, dank u. Ik ben hier alleen om u te zeggen me met rust te laten. Ik ben niet van plan me te laten chanteren. Mijn moeder en ik hebben allebei niets verkeerd gedaan. Er is niets wat u kunt doen om mij van het tegendeel te overtuigen.’

Frost zuchtte en schudde toen zijn hoofd. ‘Waarom moet je alles toch zo verdraaid moeilijk maken? Ga zitten en luister naar me. Ik heb geen tijd te verliezen. Jij doet precies wat ik zeg en wanneer ik het je zeg. Anders wordt je moeder gearresteerd als spion en wordt jouw leven hier in Italië een hel, dat verzeker ik je,’ benadrukte hij met een gemene glimlach. Hij wachtte even. ‘Dat van jou en, natuurlijk, dat van je man en je dochter.’

Op dat moment herinnerde Eva zich de afschuwelijke tijd die ze in de Verenigde Staten had doorgebracht. Haar moeders verdriet vanwege de dreigementen, de mensen die ze gearresteerd had zien worden zonder duidelijke bewijzen. De oppervlakkige processen van iedereen die ervan verdacht werd banden met Rusland en het communisme te hebben. En hoewel ze tegen zichzelf zei dat ze hem niet moest geloven, dat Markus haar geen kwaad kon doen, was ze bang.

Zo bang dat ze nauwelijks kon ademen.

Die man was duister.

Hij had geen moreel kompas. Hij had haar en haar geliefden bedreigd. Het idee dat hij Marina, haar kleine en onschuldige meisje, pijn kon doen, of Michele… Hoe kon zo’n eerlijke man als haar echtgenoot zich verdedigen tegen zo’n schurk? En haar moeder? Kalisa had al te veel geleden. Als Markus haar alleen al liet arresteren en ondervragen, zou ze breken. Ze zou gek worden, daarvan was Eva overtuigd.

Dat kon ze niet toestaan. Nee, dat kon ze niet. Ze moest sterk zijn en tijd winnen.

‘Wat wilt u dat ik doe?’

‘Goed zo, dat is al beter.’

Ze haatte hem. De haat zat zo diep en was zo hevig dat hij haar de adem benam. Ze dwong zichzelf te ontspannen en te ademen.

Hij gaf haar een uitnodiging. ‘Niets moeilijks. Je gaat naar dit feest en maakt vrienden met de eigenaren van het huis. Je blijft bij hen in de buurt en vertelt me wat er allemaal gebeurt, met wie ze afspreken en wat ze met elkaar bespreken. Zoals ik al zei, echt een eitje.’

Ze staarde naar het karton. ‘Waarom ik?’ vroeg ze toen.

Markus zuchtte.

Hij kon maar beter denken dat ze dom was, dacht Eva, dat was altijd een goede tactiek. Als mensen denken dat je dom bent, kunnen ze niet anders dan hun eigen superioriteit benadrukken. En dan maken ze de grootste fouten.

‘Je kunt ze verstaan. In welke taal ze ook besluiten te praten.’

Hij wist dus ook dat ze goed was in talen. Eva vroeg zich af of er iets was wat Markus niet wist.

‘Bovendien kom je overal binnen. Iedereen heeft een zwak voor actrices, de filmwereld opent alle deuren, ook die het moeilijkst te openen zijn.’

Hij wilde haar gebruiken, het was een man zonder scrupules. ‘Als ik doe wat u zegt, laat u mij en mijn moeder dan voor altijd met rust?’

‘Natuurlijk. Als je doet wat ik je vraag, krijgt Kalisa Petrovna Demidova haar paspoort en kan ze haar kleindochter opzoeken.’

Het eerste wat haar opviel, was zijn perfecte uitspraak van haar familienaam. Het tweede dat hij loog. Maar ze moest wel doen wat hij zei. Het enige wat nu van belang was, was dat hij haar moeder, Michele en haar dochter met rust liet.

‘Je hoeft niet bang te zijn. Je hoeft alleen maar om je heen te kijken en je oren open te houden. Je loopt geen enkel gevaar.’

Misselijk draaide Eva zich om en liep weg met de uitnodiging in haar hand. Ze moest een manier vinden om van die man af te komen voordat hij haar familie pijn deed. Maar wie kon haar helpen? Ze was weer alleen en in gevaar.

Michele kwam aan het einde van de avond terug en trof haar in bad aan. Wolkjes stoom en de geur van jasmijn kwamen hem tegemoet.

Ze glimlachte naar hem. ‘Ik denk dat we nog een paar dagen moeten blijven, schat. Ik heb een uitnodiging gekregen die ik echt niet af kan slaan,’ zei ze met geveinsde nonchalance.

Hij kuste haar, trok zijn jas uit en zijn stropdas los en ging naast haar zitten. ‘Ik ben kapot,’ zei hij gapend. Eva stond op en hij draaide zich om om haar ochtendjas te pakken.

‘Zou je het erg vinden om nog een paar dagen in Rome te blijven?’ vroeg ze toen ze zijn nadenkende blik zag.

‘Nee, helemaal niet. Maar dan moet ik wel iets kopen voor de gelegenheid.’

Eva verstijfde. ‘Dat hoeft niet. Het is een zakendiner waar je je dood zou vervelen. Ik ben weer terug voor je het weet.’

Michele wachtte even voordat hij antwoordde. ‘Ik kan echt met je meegaan, hoor, dat is geen enkele moeite.’ Hij sloeg de ochtendjas liefdevol om haar heen en wreef haar zacht droog.

‘Nee, ik ga wel alleen.’

Eva hoorde de irritatie in haar mans stem, zag zijn gespannen houding. Michele begreep niet waarom ze hem buitensloot. Dat was nog nooit eerder gebeurd. Sinds ze voor elkaar waren gevallen, was er nooit over ik of jij gesproken. Het was altijd wij. Maar ze kon niet anders. Ze wilde niet dat haar man betrokken raakte bij Frosts complotten.

‘Gaan we uit eten?’ vroeg Eva na een tijdje.

Ze had een van haar mooiste jurken aangetrokken. Ze wilde een prachtige avond met Michele doorbrengen. Hij was teleurgesteld en zij boos op Frost omdat ze haar man pijn moest doen.

‘Ik heb niet zo veel honger.’

‘Kom nou, doe niet zo gek.’ Ze gaf hem een lange kus. ‘Laten we gaan, ik help je met omkleden.’

Eenmaal in de hal was Michele rustiger. ‘Weet je dat me vandaag iets geks is overkomen?’ zei hij, terwijl hij om zich heen keek.

‘Wat dan?’

Hij grinnikte. ‘Ik dacht dat er iemand achter me liep.’

Eva huiverde. ‘Wat bedoel je?’

‘Ik weet het niet, alsof iemand me achtervolgde. Vergeet het maar, ik ben gewoon moe.’

Die vervloekte Markus, dacht Eva. ‘Beloof me dat je oppast.’

‘Kijk niet zo, lieverd, het is maar een gevoel zei ik toch.’

Hoe Michele het ook probeerde te bagatelliseren, Eva wist dat hij zich niet vergiste. Frost was een gevaarlijke man en zij moest een manier vinden om zich van hem te ontdoen.

Het gebouw waar de receptie was waar ze van Frost heen moest gaan, was eigendom van een Romeinse adellijke familie. Eva was er al vaker langsgelopen in het verleden, maar het hek zat altijd dicht. Nu ze in een auto het terrein opreed, zag ze hoe groot dat was. De auto reed naar de villa, een gebouw met drie verdiepingen dat versierd was met honderden lichtjes. Het indrukwekkende huis dat macht en prestige uitstraalde, verscheen plotseling na de bocht. Ze vroeg zich af of ze haar opdracht kon uitvoeren.

Gelukkig kwam ze een paar kennissen tegen. Dat maakte het makkelijker om te mengen tussen de gasten, te glimlachen en te luisteren. Markus had haar weinig aanwijzingen gegeven en was vaag gebleven. Maar toen ze de heer des huizes in het Russisch hoorde praten met een van zijn vrienden, begreep ze waarom hij haar had gekozen. Een paar uur later, toen ze in bed lag naast Michele, die zacht ademhaalde, dacht ze terug aan wat ze had gehoord. Stephan Nolan, of ‘Vasta’, zoals hij werd genoemd door de mensen die ze had ontmoet, had economische belangen in Italië en Frankrijk. Waarom Markus in hem geïnteresseerd was, begreep ze niet, maar ze besloot hem uit voorzorg niet alles te vertellen. Ze kende Nolan niet, maar was zeker niet van plan hem in de problemen te brengen. Dat was haar laatste gedachte voordat ze langzaam in slaap viel.

Toen ze aan Markus rapport uitbracht, zag Eva dat hij tevreden was.

‘Ik heb gedaan wat u me vroeg, nu is het uw beurt om uw belofte na te komen.’

‘Natuurlijk, meisje. Goede reis naar huis.’

Tijdens haar reis naar Positano bleef Eva maar denken aan wat er was gebeurd met Frost. Ze had alles in een van haar schriften geschreven, de namen van de mensen die ze had ontmoet, wat ze hadden gezegd. Ieder detail, inclusief een nauwkeurige beschrijving van Markus en de vragen die hij haar had gesteld na de receptie. Schrijven had haar altijd geholpen haar gedachten te ordenen en ook op dat moment, terwijl Michele uit het raampje in de leegte zat te turen, hielp het haar. Het was duidelijk dat Markus niet van plan was haar met rust te laten, maar ze wist niet wat ze moest doen. Ze keek naar haar man, stak haar hand uit en pakte die van hem vast. Michele was verrast door haar gebaar en glimlachte. Eva wilde hem omhelzen, alles uitleggen. Maar wat kon een goede man als Michele beginnen tegen een demon als Frost? Niets, hij maakte geen schijn van kans tegen hem. Nee, ze moest hem zo ver mogelijk bij hem uit de buurt houden. Hem en Marina.

Daar zou ze voor zorgen. Ze wist nog niet hoe, maar ze vond vast wel een manier.

‘Ik houd van je.’ Haar woorden kwamen uit haar hart.

Verbaasd lachte Michele naar haar. ‘Ik ook van jou, lieverd, sorry dat ik zo onhandelbaar was, maar ik ben zo waanzinnig jaloers op jou. Ik kan er niets aan doen.’

Hij omhelsde haar. Terwijl hij haar kuste, hoopte Eva dat ze hem kon beschermen. Zonder hem en Marina had haar leven geen zin.

De maanden erna leefde Eva voortdurend in angst. Zoals ze al verwachtte, was Markus niet verdwenen en volgden er nog vele andere verzoeken. Om de opdrachten te kunnen uitvoeren moest ze liegen tegen Michele, Mena en ook tegen zichzelf. Want voor die ‘kleine gunsten’, zoals Frost ze noemde, was ze gedwongen Positano te verlaten en door al dat gereis ontstonden er roddels. Na iedere werkafspraak, zoals ze haar missies noemde, kwam Eva bevend en van streek terug. Ze liet Micheles vragen onbeantwoord. Eva was haar man dankbaar voor zijn stille omhelzingen, voor het feit dat hij fysiek bij haar was, dat hij haar tranen wegkuste. Maar ze merkte dat het voor hem ook steeds moeilijker werd om met de situatie om te gaan.

Hoewel Michele altijd bereid was met haar mee te gaan, bleef Eva zijn aanbod afslaan. Ze ging steeds zonder hem naar feesten en door de muur die ze om zichzelf heen bouwde, raakte ze steeds meer geïsoleerd van de rest van de familie.

De afspraken werden steeds belangrijker: Rome, Venetië, Milaan, overal waar belangrijke mondaine evenementen waren waaraan mensen uit de industrie en politiek deelnamen, werd Eva de ogen en oren van Markus. Iedere keer zwoor ze zichzelf dat het de laatste keer was, maar Frost bleef haar chanteren en bedreigde niet alleen Kalisa, maar nu ook Michele en Marina. En haar.

Eva wist dat Markus een erg gevaarlijke man was, tot alles in staat. Als ze met hem afsprak om rapport uit te brengen, was hij vaak in het gezelschap van elegant uitziende mannen met ijskoude en dreigende blikken. Mensen bij wie ze instinctief uit de buurt wilde blijven. Eva voelde zich omsingeld, reddeloos, ze kon niets doen om Markus Frost ervan te weerhouden haar te onderdrukken. Ze kon alleen maar voorzichtig zijn, aantekeningen maken van elke afspraak, iedere persoon die ze moest observeren en bespieden beschrijven. Hij wist het niet, maar ze hield hém extra in de gaten. Nu was zij degene die hém bespiedde. In die eenvoudige schriften met elastiek stonden al haar missies opgeschreven, bladzijde na bladzijde gewijd aan dat duivels gebroed dat haar leven was binnengedrongen en dreigde haar familie te gronde te richten.

Ze verborg ze in haar kamer achter de spiegel. Ze waren haar verzekering tegen Frost. Dat wat haar ooit zou helpen van hem af te komen.

Op een avond miste ze een afspraak. Marina had hoge koorts en Michele was op pad voor werk. Daarom bleef ze samen met Mena voor haar dochter zorgen. Zij keek haar aan met haar wijze, donkere ogen, alsof ze wist waar ze mee worstelde. Op dat moment begreep Eva dat haar schoonmoeder de enige was die haar zou steunen. En niet omdat ze begreep wat de gevolgen waren van Frosts chantage, maar gewoon. Omdat ze van haar hield. Marina’s koorts zakte in de ochtend. Eva legde haar in haar bedje en liep met haar schoonmoeder mee naar buiten.

Voordat Mena naar buiten ging, aaide ze over haar wang en zegende ze haar.

Markus verscheen een paar dagen later. Eva opende de deur en daar stond hij.

‘Hoe durft u naar mijn huis te komen?’

Michele was met Marina in de tuin. Behalve de hulp en Mena, die bezig waren in de keuken, was er niemand.

Markus duwde haar opzij en ging naar binnen.

‘Ik heb besloten een horloge te laten maken, iets speciaals. Roep je man, of wil je dat ik het doe?’ zei hij terwijl hij om zich heen keek. ‘Mooie spiegels.’

‘Ik wil niet dat u bij mijn gezin in de buurt komt!’

‘Daar had je dan eerder aan moeten denken, voordat je mijn bevel negeerde, beste Eva. Iedere actie heeft een consequentie, je bent een volwassen vrouw, dat had je moeten weten.’ Hij keek op. ‘Goedemorgen, Michele. Herinner je je mij nog? We hebben elkaar een tijdje geleden in Rome ontmoet. Ik vertelde net aan je vrouw dat ik een horloge nodig heb. Ah, wat stom… ik vergat het bijna.’ Hij gaf een kartonnen doos aan Eva. ‘Een kleinigheidje voor de prachtige Marina.’

Michele keek hem onverschillig aan. ‘Komt u mee, dan praten we in mijn werkkamer.’

Eva pakte het meisje uit de armen van haar man en bracht haar naar de keuken, naar haar schoonmoeder. Daarna rende ze naar de werkplaats. Met bonzend hart zette ze de deur op een kier. Michele zat aan de tekentafel en Markus beschreef het horloge dat hij wilde. Het was afschuwelijk. Eva zat tegen de muur gedrukt en sloeg de twee mannen in stilte gade. Haar adem stokte, ze was doodsbang. Zodra Frost weg was, rende ze de trap op en bleef de rest van de dag bij Mena. Michele liet zich de rest van de middag niet meer zien. Die avond trok ze Marina haar pyjama aan en vertelde ze haar haar lievelingsverhaaltje. Daarna streek ze door haar haren. ‘Slaap lekker, lieverd van me.’

Toen ze de kamer verliet, zag ze vanuit haar ooghoek de doos die Markus had meegenomen voor Marina. Hij stond op de grond in haar dochters kamer. Ze opende hem voorzichtig, alsof ze bang was dat er iets gevaarlijks in zat. Er zat een pop in, gewikkeld in een krantenknipsel. Het artikel ging over een tragedie, iets wat een paar dagen eerder was voorgevallen, een auto-ongeluk waarbij een heel gezin was omgekomen, waaronder een meisje van een paar jaar oud.

Geschrokken van dat nieuws liep Eva de gang in en pas daar zag ze dat er op de achterkant van het papier iets stond geschreven.

Pas op! Dwing me niet iets te doen wat we allebei zullen betreuren. M.F.

Michele trof haar huilend op haar knieën aan. Maar het maakte niet uit wat hij zei, Eva antwoordde niet. Ze kon het niet.

Ze smeekte hem de pop te verbranden en hij liet hem verdwijnen.

De volgende dag confronteerde Michele haar er direct mee.

‘Wie was die man, Eva?’

Ze had hem nog nooit zo boos gezien. Ze was geneigd hem in vertrouwen te nemen, maar had de moed niet. ‘Daar hebben we het toch al over gehad? Hij is een vriend, een man met veel contacten, die me kan helpen met mijn carrière.’

Ze had hem nog nooit zo zien kijken. Eva begreep dat ze er alles aan moest doen om hem bij Markus uit de buurt te houden. Hij kon beter haar haten dan achter Frost aan gaan.

‘Wat hij doet interesseert me niet, ik wil weten wie hij is.’

Ze keek hem recht aan en liet de stilte zijn vraag beantwoorden. Ze wist wat Michele vermoedde en gebruikte zijn angst.

Ze keek toe hoe hij vertrok.

Die nacht keerde Michele niet terug. Eva wachtte op hem, verscheurd van verdriet. Toen ze eindelijk de voordeur hoorde, trok ze zich terug in de kamer achter de spiegel.

Ze kon niets doen om haar gezin te beschermen. Het enige wat ze kon doen, was Frost zijn zin geven.

Eva ontving weer een uitnodiging, las hem en liet Michele weten dat ze weer weg moest. Hij vroeg haar te blijven. Voor de eerste keer sinds hun eerste ontmoeting schreeuwde Eva tegen hem en kregen ze flinke ruzie. Michele was het zat om naar haar leugens te luisteren.

Eva vertrok diezelfde avond nog naar Zürich. Er was een kunsttentoonstelling, met schilderijen, vazen en beelden van amber waarover werd gezegd dat ze eigendom waren van een Russische prins. Ze liep door de menigte, luisterde naar wat de organisatoren te zeggen hadden en kreeg het voor elkaar om zich aan de eigenaar voor te stellen, de zoon van een Oostenrijkse officier die van zijn vader al die objecten van twijfelachtige herkomst had geërfd.

Zoals gewoonlijk had ze een paar dagen na het evenement een afspraak met Markus.

‘Doe wat u wilt,’ zei ze terwijl ze hem aankeek. ‘Maar laat mijn man en dochter met rust en blijf bij mijn huis vandaan. Of ik vermoord u eigenhandig.’

Ze wist niet eens waar die woorden vandaan kwamen. Het idee alleen al om iemand pijn te doen vond ze gruwelijk. Maar ze zou haar dochter en man beschermen tot haar laatste adem.

Weer terug in Positano zat Michele op haar te wachten. Hij zat op de grond, in de kamer achter de spiegel, met zijn rug tegen de muur. Hij was intens verdrietig.

‘Ik wist niet of je nog wel terug zou komen.

Eva trok de deur achter zich dicht en hurkte naast hem neer. ‘Marina en jij zijn mijn kostbaarste bezit.’ Ze kuste hem en bleef de hele nacht bij hem, hopend dat haar lichaam hem kon vertellen wat ze niet meer in woorden kon uitdrukken.

Een paar maanden lang stuurde Markus geen uitnodigingen en begon voor Eva, Michele en Marina een rustige periode. Een speciale tijd waarin zij, ondanks de vijandige en wantrouwende houding van de dorpelingen, zeer gelukkig was.

Marina was een gezond en levendig kind. Ze rende rond, sprong in de golven en zwom als een jonge sirene. Eva speelde de rollen die ze in films had vertolkt voor haar en het meisje deed haar na in haar kinderlijke gebrabbel.

De spiegels waren hun toneel. Eva liet zich in de hal helemaal gaan en ze speelde met Marina in de geheime kamer als ze niet gestoord wilde worden.

Maar ze kon zich niet echt ontspannen. Ze wist dat het slechts een kwestie van tijd was voor Markus weer van zich zou laten horen.

Op een avond werd ze gebeld door Claude. Er lag een nieuwe film klaar en hij had haar nodig. Nu Marina wat groter was, kon ze wel een paar maanden zonder haar moeder.

Eva wilde daar echter niets van weten, ze wilde niet weg bij haar en Michele.

‘Dit is je kans, ma chérie. Hiermee word je beroemd, ik weet het zeker. Het zal alles veranderen en een ster van je maken. Geloof me en je zult zien wat ik voor je kan betekenen.’

‘Ik kan het niet, Claude, echt niet.’

Hij pufte. ‘Je kunt de kleine ook meenemen, als je echt niet zonder haar kunt, maar kom terug naar Rome. Er is een rol die je op het lijf geschreven is.’

‘Ik zal erover nadenken.’

Claudes woorden echoden na in haar hoofd. Je wordt beroemd, een ster. Het was voor het eerst dat hij zoiets had gezegd. Hij moest er wel erg van overtuigd zijn, dacht Eva. Plotseling kreeg ze een idee. Als ze beroemd werd zoals Claude zei, dan bleef niets wat ze deed meer onopgemerkt, dan stond ze altijd in de schijnwerpers. Fotografen, journalisten, bewonderaars… De gedachte die daarop volgde, was dat als ze dat voor elkaar zou krijgen, Markus niet meer in haar geïnteresseerd zou zijn. Ze streek nerveus door haar haar. Alles wees één kant op. Hoewel het idee haar in eerste instantie absurd leek, wist ze nu ze er langer over had nagedacht dat dit haar enige mogelijkheid was. Ja, besloot ze, ze ging naar Rome. Ze had die rol nodig. Niet voor haar carrière, het ging inmiddels verder dan dat. Haar doel was nu alleen maar overleven. Ze moest haar positie versterken en zo beroemd worden dat ze eindelijk van Markus af was.

Michele was net terug van zijn werkplaats, had het gesprek aangehoord en keek haar zwijgend aan.

‘Ik wil gaan,’ zei ze gemaakt enthousiast. Ze deed alsof ze blij was, maar voelde zich eigenlijk dood vanbinnen.

‘Zoals je wilt. Maar Marina blijft hier bij mij.’

Hij was niet naar haar toe gekomen zoals hij altijd deed als hij klaar was met werken, had haar niet gekust of omarmd. Hij had duidelijk gemaakt waar zijn prioriteiten lagen. Eva keek hem na toen hij wegliep. Ze moest zich inhouden om niet achter hem aan te rennen en hem te zeggen dat ze bij hem en hun dochtertje bleef. Ze boog haar hoofd. Ze kon erop terugkomen, hem vertellen dat ze het aanbod afsloeg. Dan zou alles weer zijn zoals eerst.

Maar dat deed ze niet.

Ook die avond kwam Michele heel laat thuis en Eva deed alsof ze sliep. Dit deden ze een paar dagen achter elkaar, totdat ze weg moest en Michele haar naar de trein bracht. Eva had zo lang mogelijk met Marina doorgebracht en haar beloofd snel terug te komen. Dat zei ze ook tegen haar man.

‘Ik kom zo snel mogelijk naar huis.’

Hij knikte alleen. Zijn kus voelde warm op haar wang.

Eva dacht de hele reis aan Michele.

Zodra ze in Rome was aangekomen, zocht ze een telefoon.

Ze telde hoe vaak hij overging, haar hart klopte in haar keel. Toen ze eindelijk Micheles stem hoorde, barstte ze bijna in huilen uit.

‘Ik ben het,’ fluisterde ze.

‘Gaat het goed met je?’

Ze negeerde zijn vraag, hoewel zijn bezorgde toon haar pijn wat verlichtte. ‘Ik heb je nooit gevraagd je carrière op te geven. Jij vangt dromen en verandert ze in juwelen en dat maakt je gelukkig. Ik wil dat je gelukkig bent.’ Misschien kon ze hem zo overtuigen, dacht ze.

Eva kon hem niet zien, maar zag de rimpel op Micheles hoofd voor zich, die ontstond namelijk altijd als hij nadacht over iets wat hem niet beviel. Ze wilde dat ze bij hem was en hem kon strelen en zo kon laten glimlachen.

‘Je was hier gelukkig…’

Ze begreep niet of dat een protest of simpelweg een constatering was. Eva sloot haar ogen. Het was zo moeilijk om het uit te leggen. ‘Ja, dat is zo. Maar dat neemt niet weg dat ik niet verlang te doen waar ik van houd. Wil je echt dat ik kies tussen mijn leven met jou en Marina en mijn carrière als actrice?’

Na een lange stilte zuchtte Michele. ‘Ik zal eraan moeten wennen.’

Eva begreep meteen dat hij dat niet meende. Ze kende elke stembuiging. Met bonzend hart hing ze angstig op.

Ze was weer alleen. ‘Aan alles komt een eind,’ fluisterde ze. ‘Altijd.’

Ze liep het station uit en riep een taxi. ‘Cinecittà,’ zei ze tegen de chauffeur. Ze zou later wel naar het hotel gaan, daar had ze moed voor nodig. Hoop zou haar daarbij helpen. De afspraak met Claude ging goed. Hij gaf haar het script.

‘Ik dacht dat ze Cleopatra in Londen opnamen.’

‘Lizzy heeft een longontsteking opgelopen. Ze hebben haar zon en warmte voorgeschreven. De cast komt eind van de maand hierheen en jij bent perfect voor de rol van Calpurnia. Deze kans mag je niet laten schieten.’

‘Arme Elisabeth.’ Ze ging verder met het lezen van het script. De muren verdwenen en daarvoor in de plaats verscheen de woestijn. Het leek wel alsof ze de verblindende zon op haar huid kon voelen en zelfs de geur kon ruiken. Terwijl ze haar tekst las, nam ze een besluit. ‘Ik wil het doen.’

‘Ik wist het wel!’

Eva lachte. ‘Wanneer beginnen we?’

Waren Edith en Lauren maar bij haar. Die waren helaas een paar maanden geleden teruggegaan naar de Verenigde Staten. De filmwereld was aan het veranderen. Na een stille periode herwon Hollywood terrein. Er werden steeds minder films in Rome opgenomen en acteurs gingen ergens anders heen. Eva miste Los Angeles. En Kalisa. Markus had haar beloofd dat haar moeder rond Kerstmis in Italië zou aankomen. Ze wist nog niet hoe, maar ze zou ervoor zorgen dat hij zijn woord hield.

Ze belde haar man om te zeggen dat ze het appartement aan Via Veneto zou huren, waar ze had gewoond toen ze net in Rome was aangekomen.

Hun gesprek was kort, maar met Marina belde Eva lang. Waarom moest alles toch zo moeilijk zijn? Ze miste Michele, zijn blik, zijn lach, de manier waarop hij naar haar toe holde om zijn stropdas te laten knopen, of om haar te vertellen wat hij van plan was te maken voor een van zijn cliënten. Ze miste de manier waarop hij haar ’s nachts aanraakte, zachtjes, lief. Ze miste de kleine alledaagse dingen: samen wandelen en de zee bewonderen, of de sterren en elkaar vertellen wat ze die dag hadden gedaan, of herinneringen delen, hoe absurd en gek ook. Ze miste de manier waarop ze elkaar ’s morgens aankeken, achter een geurende kop koffie en dan lachten, gewoon omdat ze samen gelukkig waren.

Ze miste ook de stiltes waar ze vaak samen van genoten.

En ze miste Marina, haar meisje.

Ze miste Mena, haar tweede moeder.

De opnames begonnen en Eva kreeg het steeds drukker. Ze draaiden urenlang, totdat ze doodmoe waren. Het ging niet zoals het moest, vooral omdat het budget dat eerst voor de film was begroot, ruim werd overschreden. De spanning was te snijden.

Om het moraal hoog te houden feestte de cast iedere avond. Maar Eva deed daar niet aan mee. Ze had een telefoon in het appartement laten plaatsen en bracht al haar vrije tijd met Marina door. Soms lukte het om ook Michele even te spreken, die belde haar vaak ’s nachts.

Het leek wel alsof ze het weer beter met elkaar konden vinden.

‘Kom terug naar huis.’

‘Snel, dat beloof ik.’

Door een pauze in de opnames had ze tijd, iets waarnaar ze hopeloos verlangde. Ze kocht snel treinkaartjes. Ze had niemand verteld dat ze terug zou gaan naar Positano, ze wilde Michele verrassen en hem laten voelen hoeveel ze van hem hield. Ze keerde terug naar haar appartement om de paar dingen in te pakken die ze wilde meenemen: een gitaar voor Marina, die het geweldig vond om op de snaren te tingelen, een parfum voor Mena, die hield van bloemengeuren, en een zijden blouse voor zichzelf, dat eigenlijk een cadeau was voor Michele. Hij was heel laag uitgesneden, doorschijnend en had overal kant. Hij stond haar heel goed. Ze wist zeker dat haar man hem mooi zou vinden. Ze lachte om haar gewaagdheid, een kwaliteit die hij altijd had kunnen waarderen.

Er klopte iemand op de deur. Ze verwachtte niemand. Eva deed de koffer dicht en opende de deur.

‘Hoi, Eva.’

Ze sperde haar ogen wijd open. ‘Frost, wat doet u hier in hemelsnaam? Dat was niet de afspraak. U zou niet bij mij thuis langskomen.’

Hij liep naar binnen en trok de deur achter zich dicht. ‘Rustig maar, ik wil alleen even met je praten.’

‘Ik heb alles gedaan wat u me heeft gevraagd, ik heb me aan mijn deel van de afspraak gehouden. U hebt daarentegen gelogen.’

Markus wierp haar een kille blik toe en gaf haar een vel papier.

Eva bekeek het vluchtig, begreep het niet. ‘Wat is dit?’

Hij pakte het weer van haar aan en haalde zijn schouders op. ‘Een overeenkomst, laten we zeggen een soort gouden handdruk.’

Wat bedoelde hij? Opeens kreeg ze weer hoop.

‘Ben ik vrij?’ vroeg ze voorzichtig.

Een fonkeling in Markus’ ogen maakte dat ze op haar hoede bleef.

‘Bijna. Je moet nog één ding voor me doen.’

‘Laat u me daarna met rust?’

‘Dat heb ik net gezegd. We zijn alles aan het afbouwen, Eva, het is tijd om naar huis te gaan. Ik heb je niet meer nodig. Alleen dit nog en dan ben je vrij.’

Ze keek hem aan en probeerde te begrijpen of hij de waarheid vertelde of haar weer bedroog.

‘Naar welk evenement moet ik deze keer?’

Markus schudde zijn hoofd. ‘Het is geen evenement deze keer. Je hoeft alleen maar een tas op dit adres af te leveren.’ Hij gaf haar een ander stuk papier met een adres erop. ‘Het gaat om belangrijke documenten en jij moet ervoor zorgen dat niemand ze kan openen – en met niemand bedoel ik jij ook niet. Als je de tas hebt afgegeven, wacht je op antwoord. Daarna zien wij elkaar niet meer terug, ben je blij?’

Ze stond even met haar mond vol tanden. Het was allemaal heel makkelijk, misschien wel té makkelijk. ‘Is dat alles?’

‘Ja, zoals je ziet, niet al te lastig.’

Eva dacht er even over na. ‘Aan wie moet ik dan verslag doen?’

Even leek Markus van zijn stuk gebracht, maar hij herpakte zich meteen weer. ‘Doe dat maar aan de portier, dan stuur ik iemand langs om je bericht op te halen.’

Aan de portier? Eva zei niets, hoewel ze het raar vond dat zoiets belangrijks in de handen terechtkwam van een onbekende. Misschien werkte hij ook wel voor Frost. Ze zou doen wat hij haar had gevraagd. Ze was te blij om te veel vragen te stellen. Eindelijk zou ze van die man af zijn.

‘Wanneer?’

‘Wat wanneer?’

Wat is er met Markus aan de hand, vroeg Eva zich af. Hij was afgeleid, bleef maar om zich heen kijken. ‘Wanneer moet ik de tas afleveren?’

‘Dat kan ook nu. Dan kun je daarna naar huis. Het kost maar een paar uur. Je bent op tijd klaar om vanavond nog je trein te halen.’

Dat weet hij dus ook al, realiseerde Eva zich. Dat zou haar niet zo moeten verbazen, ze wist immers dat ze voortdurend gevolgd werd. ‘Zoals u wilt.’

Markus liep weg, maar bleef toen opeens staan. Hij keek haar op zo’n manier aan dat ze zich ongemakkelijk voelde.

‘Vaarwel, Evoc’ka. Ik had liever gewild dat alles anders gegaan was. In andere omstandigheden hadden we vrienden kunnen zijn.’

Dat betwijfelde ze, maar ze zweeg star. ‘Vaarwel, Markus, ik hoop u nooit meer te zien.’

Hij lachte even naar haar en sloot toen de deur achter zich.

Eva wachtte nog even en pakte vervolgens de tas. Hij was zwaar, van dik bruin leer, met een slot waarvoor een sleutel nodig was. Ze had de neiging het te forceren – wie weet zat er bewijs in dat ze tegen hem kon gebruiken – maar bedacht zich. Hij liet haar vrij, deze keer meende hij het echt. Bovendien was het slot heel klein en van glimmend metaal, dus zou het meteen te zien zijn als ze het probeerde open te maken. Ze hoefde niet meer te weten wat erin zat. Markus had haar vaarwel gezegd en ze had in zijn ogen gezien dat hij dat echt jammer vond. Of iets dergelijks.

Haar moeder zou haar paspoort krijgen en ze zouden elkaar snel weer zien.

Ze liep met de tassen naar de deur en keek naar de telefoon. Ze wilde dolgraag Micheles stem horen en met Marina praten. Maar ze moest sterk zijn. Dan was de verrassing nog leuker. Gelukkig was de film bijna klaar en hoefde ze haar contract niet eens te ontbinden. Ze vroeg zich af of ze na alles wat er was gebeurd verder zou gaan met acteren of zou stoppen. Maar dat was op dat moment totaal niet van belang, want na die laatste opdracht zou ze alle tijd van de wereld hebben om het met haar man en dochter te bespreken.

Ze ging naar beneden en zei tegen de portier dat ze hem later een envelop zou geven. Terwijl ze op de taxi wachtte die haar naar het adres zou brengen dat Markus haar had gegeven, dacht ze aan Positano, aan de zee die ze zo had gemist, aan de zonsopkomsten en zonsondergangen waar ze met Michele naar zou kijken. Aan de kleine Marina. Haar leven zou anders zijn, nu ze eindelijk vrij was.

‘Via Appia Nuova, alstublieft,’ zei ze tegen de chauffeur terwijl ze het portier dichttrok. ‘Kunt u op me wachten? Ik ben zo weer terug.’ Ze zette de tas naast zich neer en bekeek hem. Wat zou er voor zwaars in zitten?

‘Zoals u wilt, mevrouw.’

‘Bedankt.’

Het was druk op de weg en het duurde langer om er te komen dan ze had gedacht. ‘Zo, stopt u hier maar. U kunt daar op me wachten.’ Ze wees naar een parkeerplaats naast een paar bomen. ‘Ik ben zo weer terug.’

‘Ik blijf hier wachten, mevrouwtje.’

Eva lachte naar hem. Ze stapte uit en sleepte de tas achter zich aan. Daarna controleerde ze het nummer en belde aan. Toen de deur openging, sperde ze haar ogen wijd open.

‘U?’ vroeg ze verbaasd toen ze een van de mannen had herkend die ze bij Frost had gezien.

Hij had ook niet verwacht haar terug te zien.

‘Wat doe jij hier?’ fluisterde hij, nadat hij om zich heen had gekeken.

‘Frost stuurt me. Ik moet u deze tas geven. Hij zei dat hij een antwoord verwacht.’

Hij keek haar lang aan.

‘Wie is dat, lieverd?’ Er verscheen een hoogzwangere vrouw achter hem. Ze was blond, had vriendelijke blauwe ogen en een brede glimlach.

‘Iemand van het werk, Jane. Ik ben zo klaar.’

‘Kan ik u misschien iets aanbieden? Vandaag is het heel warm. Jack, ga eens opzij. Sorry voor mijn man. Als hij haast heeft, vergeet hij zijn goede manieren.’

Het was een mooi appartement met een ruime hal die naar verschillende kamers leidde.

‘Nee hoor, mevrouw. Dat hoeft niet.’ Eva wist niet wat ze ervan moest denken. Het was een surreële situatie. ‘Wanneer bent u uitgerekend?’ vroeg ze, terwijl ze in de deuropening bleef staan. Ze wilde niet dat de taxichauffeur wegreed. Vanaf daar kon ze hem zien. In de tuin die bij de woning hoorde, reed een kind van een jaar of tien wild op een kleine lichtblauwe fiets. Hij zwaaide af en toe naar hen.

‘Over een paar dagen. Ik kan niet meer, weet u? Hebt u ook kinderen?’

‘Ja, een dochter. Ze heet Marina. Met kerst wordt ze vier.’

Jane lachte. ‘Die dondersteen daar,’ zei ze wijzend naar het jongetje op de fiets, ‘is mijn zoon Michael. Ik hoop zo dat dit een meisje is. Bent u ook Amerikaanse? Bevalt Italië u een beetje?’

‘Ja, ik ben dol op dit land.’

‘Wij moesten eigenlijk al weer terug naar New York. Maar toen raakte ik zwanger. Ik mag nu niet reizen, dus vertrekken we vlak na de geboorte. U weet vast wel hoe die dingen gaan, aangezien u ook voor de regering werkt net als mijn man. Wat doet uw man eigenlijk voor werk?’

‘Hij is edelsmid.’

‘Dan hebt u duidelijk meer geluk dan ik…’

Ze lachten. Eva kon het niet geloven. Ze stond gezellig te kletsen met een leuke vrouw die geen flauw benul had van het feit dat ze getrouwd was met een gevaarlijke man. Want wie met Frost samenwerkte, moest dat wel zijn. Die Perkins, die de documenten in de tas moest controleren en een antwoord voor haar moest opschrijven, dus ook.

De man zat nog steeds met het koffertje te hannesen toen zij over pasgeboren baby’s begonnen te praten. ‘Hebt u geen sleutel?’ vroeg Eva hem.

‘Natuurlijk wel, maar die werkt niet,’ mompelde Perkins.

‘Doe er wat van die olie in die je overal voor gebruikt, schat, dan gaat hij vast open.’ Jane was in een van de fauteuils bij de deur gaan zitten. ‘Neem me niet kwalijk, maar ik moet af en toe even zitten.’

‘Geen probleem, hoor.’

Plotseling hoorden ze een fiets hard remmen, gevolgd door luid gehuil.

‘Michael, heb je je pijn gedaan?’ riep Jane naar buiten, kijkend naar haar zoontje, dat op het pad voor het huis was gerold.

‘Blijft u maar zitten, ik ga wel even kijken,’ zei Eva terwijl ze het trappetje afliep. Ze rende bezorgd naar de jongen.

‘Heb je je pijn gedaan, lieverd?’ Ze hielp hem met opstaan en veegde zijn korte broek schoon. Hij was heel blond, net als zijn moeder, had dezelfde ogen en sproetjes. Eva vond hem er heel knap uitzien. Ze zou zelf ook graag een jongetje willen. Nu de situatie was opgelost, kon ze het daar misschien met Michele over hebben. Over een week zou Kalisa haar paspoort krijgen en met haar moeder in Positano zou de hele familie herenigd zijn. Een droom van haar die uitkwam.

Michael schudde zijn hoofd. ‘Nee, alleen hier.’ Hij liet de schrammen zien die wat rood begonnen te worden.

‘Heel goed, dapper ventje.’

Zijn knieën waren geschaafd, maar de fiets leek nog in orde. ‘Het is niets ernstigs,’ verzekerde Eva hem.

Jane wachtte bezorgd bovenaan de trap van de woning. Eva draaide zich lachend naar haar om. ‘Alles is goed, hij heeft niets.’

‘Hoi, mama.’ Michael zwaaide naar haar.

Op dat moment liet een knal het huis van de Perkins schudden. Eva was verlamd van angst en keek toe hoe een grote vuurzee deuren en ramen verwoestte. Instinctief dook ze op de jongen en beschermde hem met haar lichaam. Ze ademde rook in, hoorde dat er puin naast haar neerkwam, maar ze kon zich niet bewegen.

En toen werd alles zwart.

16

‘Ieder mens is een afgrond, je wordt duizelig als je erin kijkt.’

La Tigre e la Neve (Roberto Benigni, 2005)

Het ging beter met Michele.

Milena hield zich aan die gedachte vast, terwijl ze naar hem luisterde. De laatste paar dagen waren erg zwaar geweest. Ze wist niet wat ze aanmoest met wat er met Gabriel was gebeurd, er was veel wat ze niet begreep. Als hij haar de mogelijkheid had gegeven om Eva op te zoeken, was ze misschien niet zo boos op hem geweest. Hij was tenslotte naar Positano gekomen om zijn belofte aan haar oma na te komen. Maar zij was dood. Dat was nu helemaal niet meer van belang.

‘Je ziet wat witjes, eet je wel genoeg?’

‘Ja, opaatje, ik ben alleen niet zo lekker. Maak je geen zorgen.’

Michele had haar herkend en toegelachen. Ze hadden gekletst en hij had haar gevraagd hoe de auditie was gegaan. Milena was hoopvol, ze zouden spoedig de cast gaan samenstellen. Ze had geen idee wat er zou gebeuren als ze haar de rol gaven. Ze verjoeg die gedachte, want ze was er op dat moment van overtuigd dat ze de rol moest laten gaan en dat wilde ze nog niet aan zichzelf toegeven. Waarom kon ze niet meer blij en gelukkig zijn? Zij, die zichzelf altijd had gedwongen overal het mooie van in te zien, positief te blijven, voelde zich verloren, een speelbal, volledig weerloos. Maar ze mocht niet opgeven, want het ging niet alleen om haar. Ze wist niet precies wanneer het was gebeurd, maar op een gegeven moment was ze van een meisje veranderd in een vrouw. En vrouwen nemen hun verantwoordelijkheid. Michele was niet alleen haar geliefde opa, maar ook haar verantwoordelijkheid.

Ze miste het acteren, in een werkelijkheid te leven die ze naar believen kon vormgeven, waarin zij over de woorden en de ruimte om haar heen heerste. Op het toneel kon niets haar pijn doen en kon ze echt zichzelf zijn. Er was geen gevaar, daar kon ze alles aan. Dat was het theater voor haar.

Laat je hoofd beslissen maar handel met je hart.

Opeens moest ze denken aan de stelregel die Michele altijd gebruikte. Ze wierp hem een liefdevolle blik toe.

Misschien was de situatie niet zo slecht als ze dacht. Als de dood van de man in de put een ongeluk bleek te zijn en de zaak werd gesloten, zoals ze hoopte, zou ze het huis met de spiegels verlaten en met haar opa naar Rome verhuizen. Gabriel zou dan slechts een herinnering blijven. Net als haar oma.

‘Wilt u mij volgen, mevrouw Loffredo? De dokter wacht op u.’

Milena knikte. ‘Natuurlijk, ik kom er meteen aan.’

Ze gaf Michele een kus op zijn hoofd en volgde de verpleegkundige.

Toen dokter D’Amico haar de ontslagpieren overhandigde, las Milena ze vlug door. ‘Wat betekent vergevorderd stadium?’ Dat kon niet, dat moest een fout zijn.

De neuroloog legde het uit. ‘Het spijt me. De ziekte van uw opa is kort geleden vastgesteld, maar hij is al lange tijd ziek. Iedere patiënt is anders. We zien uw opa snel achteruitgaan.’

Milena beefde. ‘Ik wist niet dat het zo erg was.’

‘Blijft u vooral hoop houden. Hebt u gezien hoe hij vandaag reageert? Hij is helder wakker geworden, heeft zelfs alleen een wandeling gemaakt. Hij heeft naar u gevraagd en gegeten. Hij was blij dat hij naar huis mag.’

‘Iedere goede dag is er een.’

‘Precies.’

De arts liep met haar mee naar de recreatieruimte, waar Michele met zijn koffers op haar wachtte. Milena dwong zichzelf te glimlachen. Het was een mooie dag, die moest ze niet verpesten door te huilen.

‘Ben je klaar om naar huis te gaan, opaatje?’

‘Ik kan niet wachten, lieverd.’

Tijdens de rit terug realiseerde Milena zich dat Michele, die naast haar zat, zich niet bewust leek te zijn van hoe lang hij in de kliniek had gezeten. Hij sprak alsof hij de vorige dag was opgenomen.

Het verbaasde haar dat hij niet een keer naar het onderzoek informeerde.

Toen ze aankwamen, stonden Rosaria, Giulio en een paar vrienden hen op te wachten. Michele leek hun aanwezigheid wel te waarderen. Hij kletste met iedereen, terwijl er zoetigheden werden gegeten, wijn werd gedronken en een beetje limoncello, die Giulio tevoorschijn had getoverd.

Het was net als vroeger, dacht Milena ontroerd.

Een voor een gingen de gasten weer weg. Milena overtuigde Rosaria ervan dat ze wel naar huis kon gaan. Opruimen kon ze wel alleen. Ze stond net de afgespoelde borden op te stapelen toen ze haar opa hoorde roepen.

Hij stond bij het raam, leunend op zijn stok.

‘Ben je moe?’

Michele keek op. Zijn gezicht was rood en hij wees naar de rots. Hij trilde. ‘Kun je Federico Marra bellen? Ik moet hem spreken. Ik moet hem iets heel belangrijks vertellen.’

Milena slikte. ‘Waarover, opa?’

‘Ik weet wie de man in de put is… het is mijn schuld. Het is allemaal mijn schuld.’

Nee, dat kon niet. ‘Kun je dat even uitleggen?’

‘Hij heette Markus Frost.’

Milena streelde Micheles schouder en knikte hem bemoedigend toe.

‘Wie was die Markus?’

‘Een vriend van je oma, van Eva. De man die ons gezin heeft verwoest.’

‘Waarom zeg je dat zo?’

Hij keek om zich heen alsof hij naar antwoorden zocht. ‘Eva had een briefje voor me achtergelaten. Daar stond op dat ze wegging en nooit meer terug zou komen.’ Zijn stem brak, maar Michele ging meteen verder met praten. ‘Ze had ook de ketting achtergelaten die ik voor haar had gemaakt. Ze had een van de delen op het kussen gelegd, samen met het briefje. Weinig woorden om duidelijk te maken dat alles afgelopen was.’ Nog een pauze. ‘Ik dacht dat ze met hem was weggegaan. Dat ze ons had verlaten om carrière te maken… maar toen hebben ze hem gevonden. Hij is het, Milena. Snap je? Het is die vervloekte Frost. Ik heb dat horloge gemaakt.’

Daar was het missende verband. Milena voelde zich alleen, omsingeld. Ze had tranen in haar ogen. Niemand kon haar helpen. Wat moest ze nu doen? Ze zag voor zich hoe Michele werd meegenomen door de carabinieri en raakte in paniek.

Maar toen moest ze aan een zin denken. Alleen de waarheid doet ertoe.

Zij wist dat haar opa niet in staat was iemand pijn te doen. Verder had hij alleen verteld wie de man in de put was, maar voordat ze hem hadden gevonden, wist Michele niet dat hij dood was. Ze was bang dat als Marra de waarheid wist, hij hem ergens van zou beschuldigen. Maar Federico was een eerlijke onderzoeker, hij wilde net als zij achter de waarheid komen. Misschien kon ze hem in vertrouwen nemen.

Ze moest een beslissing nemen.

Het was nu duidelijk te zien dat Michele trilde, hij ademde snel en keek nerveus. Ze bracht hem naar zijn kamer en wachtte tot hij was gekalmeerd. Zodra ze zag dat hij indutte, liep ze naar haar kamer en pakte het schrift. Ze had haar opa beloofd dat zij met Federico zou gaan praten.

Toen ze het nummer op haar telefoon intoetste, trilden haar vingers. De sergeant nam meteen op.

‘Milena, gaat het wel goed met je?’

Ze mocht niet huilen, hoewel ze wanhopig was. Daarom slikte ze de brok in haar keel weg. ‘Ik moet met je praten, Federico. Ik heb mijn oma’s notitieboekje gevonden. Er staan dingen in die je misschien interessant vindt.’

‘Je hebt geen antwoord gegeven, Milena. Gaat het wel goed met je?’

Nee, het ging helemaal niet goed, maar als hij weer zo tegen haar zou praten, zou ze instorten. ‘Kun je naar mijn opa’s huis komen?’ Ze klonk verdrietig en kon dat niet verbergen.

‘Ik kom eraan.’

Ze wachtte op hem in een van de stoelen op het overdekte terras. Ondanks het jack dat ze stevig dichthield, bleef ze het koud hebben.

Ze schrok op toen ze piepende banden hoorde. Niet lang daarna ging de grote deur open. Federico leek wel alle ruimte in te nemen. Toen hij haar aankeek, wist ze wat haar te doen stond.

‘Milena.’

‘Bedankt dat je bent gekomen.’ Er rolde een traan over haar wang.

Marra was met twee stappen bij haar en trok haar tegen zich aan. ‘Wat is er aan de hand?’

Ze veegde haar gezicht droog. ‘Ik weet wie de man in de put is.’

Federico streek over haar haar. Als hij al verrast was, liet hij het niet zien. Hij bleef rustig, onaangedaan. ‘Misschien is het beter als je me alles vanaf het begin vertelt.’

Ze gaf hem het boekje. ‘Dit is van mijn oma.’ Ze fluisterde, toen ze hem het briefje voor Eva liet zien. ‘En hier staat een duidelijk dreigement dat aan haar is gericht.’

Federico legde alles op het tafeltje en bestudeerde het schrift. Na het dreigement en het krantenartikel te hebben gelezen keek hij op. ‘Vertel me over die man.’

‘Hij heet… heette Markus Frost en was een vriend van mijn oma, of iets dergelijks. Dat heeft Michele me verteld. Hij heeft hem herkend aan de hand van het horloge.’ Milena nam een adempauze en zei toen ter verduidelijking: ‘Het was een van zijn creaties.’

Federico zweeg een paar minuten. ‘Je bent een slimme meid, Milena. Je weet wat dit betekent. Nu hebben we alles: gelegenheid, motief… alles. En ik zal deze informatie moeten gebruiken, dat weet je. Als Michele erbij betrokken is, doe ik wat ik moet doen, dus waarom vertel je me dit allemaal?’

Ze greep zijn overhemd vast. Ze was uitgeput, de wanhoop stond in haar grote ogen. ‘Omdat jij op zoek bent naar de waarheid en ik ook. Ik weet dat mijn opa onschuldig is. Ik smeek je, Federico, help me uit te zoeken wat er is gebeurd.’

Hij pakte haar hand. ‘Dat zal ik doen, daarom heb je me gebeld.’

Ze knikte, ze had geen keus. Federico was haar enige kans.

‘Je moet me alles vertellen wat je weet over je oma.’ Hij bladerde weer door het notitieboek. ‘Zij kan ons helpen bij het onderzoek.’

Milena haalde haar schouders op. ‘Nee, je vergist je, ze kan niets meer uitleggen.’

‘Waarom niet?’ vroeg hij verbaasd.

‘Ze is dood.’

Federico keek haar aan alsof ze gek was geworden. ‘Hoe weet je dat?’

‘Dat heeft Gabriel Perkins me verteld.’

Hij fronste zijn voorhoofd. ‘Wie?’

Milena zuchtte. ‘Dat is een lang verhaal.’

Federico sloeg zijn benen over elkaar en ging tegen de rugleuning zitten. ‘Ik heb alle tijd.’

Ze vergat haar twijfels en vertelde op een paar voor de hand liggende details na aan Federico hoe ze Gabriel op het vliegveld had ontmoet, dat ze elkaar weer hadden gezien en het ongelooflijke verhaal van Eva.

‘Hij kwam naar Positano om de plekken te bezoeken waar mijn oma gelukkig was geweest. Hij zei dat hij haar een belofte had gedaan.’ Nu ze alles aan het vertellen was, realiseerde Milena zich hoe absurd dat verhaal klonk. ‘Ik vraag me af waarom hij nu pas is gekomen, na al die jaren.’

‘Dat is toch niet zo belangrijk?’

‘Nee, misschien heb je gelijk. Dat is vast niet belangrijk.’

Federico vroeg haar nog een aantal dingen en zij probeerde zo precies mogelijk te antwoorden.

‘En waar is die Gabriel nu?’

Federico’s stem klonk licht geïrriteerd en Milena vroeg zich af waarom. ‘Ik denk dat hij terug is naar de vs.’

‘Ik zal het verder afhandelen.’ Ze stonden op en liepen naar de grote deur. Na een paar stappen bleef hij staan. Hij leek wel wat verlegen. ‘Luister, Milena, jij oordeelt over je omgeving en vergelijkt mensen met jezelf, denkt aan je eigen eerlijkheid en manier van leven, maar zo werkt het niet. We weten niet wat de drijfveer van mensen is, waarom ze iets op een bepaalde manier doen.’

Iedereen sprak haar daar inmiddels op aan. Ze wilde dat er een einde aan de dag kwam. ‘Ik kan niet wachten tot het afgelopen is.’

‘Het spijt me.’

Ze keek hem aan. ‘Wat?’

‘Ik had je hier buiten willen houden. Ik had je gezegd weg te gaan, waarom heb je niet naar me geluisterd?’

Hij vond het echt vervelend. Zijn gekwetste blik maakte haar verdrietig. Hij deed haar denken aan haar vader, aan de manier waarop Lorenzo haar altijd had geprobeerd te beschermen. ‘Ik heb je al gezegd dat ik niet vlucht, Federico. De waarheid, hoe afschuwelijk ook, is beter dan elke leugen. Dat heb ik van mijn opa geleerd en daar geloof ik ook in.’

‘Niet alle wonden zijn hetzelfde, Milena. Sommige helen nooit. Onthoud dat.’ Hij boog zich voorover en gaf haar een vluchtige kus op haar wang. ‘Ik wil dat je hierbuiten blijft. Probeer een beetje op te passen.’

Hij liep door de deur naar buiten en wachtte tot ze die op slot deed.

Milena liep bij de deur vandaan. Ze hoopte dat ze de juiste beslissing had genomen. De man die ze het meest vreesde, sergeant Federico Marra, was de enige die haar opa kon helpen. Het was haar niet gelukt om Gabriel te overtuigen van Micheles onschuld. Hij was weggegaan in de overtuiging dat Michele Eva had weggejaagd en haar voor altijd had gekwetst. Ze kon hem niet laten zien dat hij het mis had. Haar geloof in die vriendelijke man, van wie ze altijd had gehouden, was onverwoestbaar.

17

‘Als je niet in staat bent om te vechten, omhels dan je vijand. Als hij zijn armen om je heen heeft, kan hij geen geweer op je richten.’

Seven Years in Tibet (Jean-Jacques Annaud, 1997)

In de weken die volgden richtte Milena zich helemaal op Michele. Sinds hij uit de kliniek was ontslagen, knapte hij elke dag meer op. Hij was zelfs weer voor de citroenbomen gaan zorgen en hoewel Giulio hem nog geen tak liet optillen, was hij blij in de buitenlucht te zijn, thuis, bij de mensen van wie hij hield.

Milena dacht vaak aan Federico en vroeg zich af of het onderzoek al vorderde. Ze had hem volledig in vertrouwen genomen. Ze was zich ervan bewust dat, als ze zouden ontdekken dat Markus was vermoord, ze de sergeant genoeg bewijs had gegeven om Michele van die moord te beschuldigen. En die gedachte beangstigde haar, hoewel ze overtuigd was van haar opa’s onschuld.

Ze twijfelde af en toe of ze er wel goed aan had gedaan.

Misschien had ze te veel vertrouwen, maar ze wilde niet worden zoals de mensen die voor alles en iedereen bang waren, die voortdurend bang waren te worden bedrogen en verraden. Natuurlijk, wat er met Gabriel was voorgevallen, had ze zich anders voorgesteld en wat hij had gedaan en de manier waarop hij haar leven in was gekomen en het weer had verlaten, deed haar nog steeds pijn. Maar ze zou liegen als ze zou zeggen dat ze niet genoten had van hun momenten samen.

Milena had zich veel dingen afgevraagd over haar oma.

Ook nu Eva dood was, voelde ze zich nog met haar verbonden, op een manier die ze niet uit kon leggen. Ze had een van de posters waar zij opstond in de woonkamer gehangen. Haar opa vond dat prima, maar Milena vermoedde dat hij niet wist wie er op de afbeelding stond. Ze had hem geen andere vragen meer gesteld over Markus. Ze wilde dat hij genoot van de onverwachte rust. En hij had het ook niet meer over hem gehad of haar gevraagd naar nieuws van Marra.

Terwijl Milena de afbeelding bestudeerde, probeerde ze zich voor te stellen hoe Eva’s leven was. Ze zag er zo gelukkig en prachtig uit.

Milena voelde een enorme leegte. Ze had haar gevonden en meteen weer verloren.

Ze zuchtte.

Ze moest het verleden laten rusten en haar leven leven.

Over een paar dagen zou ze de uitslag van de auditie horen. Als ze de rol had, werd alles anders. Dan zou ze eindelijk de stimulans hebben om haar eigen weg te gaan. Een weg die Eva jaren eerder al had bewandeld.

Voor nu moest ze zich echter alleen concentreren op haar opa’s ziekte.

Aan het eind van de maand werd hij negentig. Dat moest groots gevierd worden.

‘Daar ben je.’

Milena keek op naar Michele. ‘Opa, wie zou je willen uitnodigen voor je verjaardag?’

Hij sperde zijn ogen wijd open. ‘Heb je het onthouden?’

‘Natuurlijk! Het is een belangrijke avond waarop we zullen dansen! Kijk nou wat een platen, een grote schat is het.’ Ook die had ze uit de kamer achter de spiegel meegenomen. Ze hield ervan om ze af te spelen op de oude platenspeler.

Leunend op zijn stok kwam hij hijgend, maar lachend naar haar toe. ‘Toen ik jong was, deden we alles met hart en ziel, lieverd van me. Na de oorlog, die het beste van ons had weggerukt, wilden we het verdriet achter ons laten. Muziek, film, plezier…’ Michele boog zijn hoofd, alsof hij op de grond naar de juiste woorden zocht. Daarna keek hij haar verward aan. ‘Ik… wat zei ik precies? Ik weet het niet meer.’ Hij grinnikte en sloeg zijn hand voor zijn gezicht. Hij was geschrokken.

Milena stond op, rende naar hem toe en gaf hem een dikke knuffel. ‘Het geeft niet, opaatje, je bent gewoon in de war door de medicijnen, maak je geen zorgen.’

‘Ja, al die medicijnen, je hebt gelijk. Zijn die echt nodig, Eva?’

Ze slikte, moest doen alsof ze dat niet had gehoord. ‘Ik zal met de dokter praten, eens kijken wat hij zegt, goed?’

‘Ja, nu ben ik moe. Ik ga even naar mijn kamer om wat uit te rusten.’

Ze liep met hem mee en wachtte tot hij lag. Daarna trok ze de deur dicht.

De bel ging. Ze keek op haar horloge. Dat was vast de verpleegkundige.

‘Goedemorgen, Alessia. Kom binnen en ga zitten.’

‘Hallo, Milena, alles goed? Hoe gaat het vandaag?’

Ze ging haar voor. ‘Hij lijkt vanmorgen wat meer in de war dan gisteren.

‘Dat is normaal, en verder? Heeft hij gegeten?’

‘Ja, we hebben op het terras ontbeten, zoals altijd. Hij zei dat hij moe was en is wat gaan rusten.’

Alessia legde een hand op haar arm. ‘Ik neem het nu van je over, goed? Waarom gebruik jij je tijd niet om ook wat te ontspannen?’

De vermoeidheid die van Milena’s gezicht was af te lezen, zou niet verdwijnen met een paar uur slaap, dat wisten ze allebei.

‘Dank je, maar ik maak liever even een wandeling. Als er wat is, kun je me bellen.’

Ze kleedde zich snel om, trok een broek en een trui aan. De wind was aangetrokken en de donkere wolken die voor de zon waren gekomen, kondigden regen aan. Ze zou het niet te laat maken, maar verlangde naar de zee. Ze rende bijna naar het strand. Ze was blij dat het leeg was, omdat ze geen zin had om met iemand te praten. Ze trok haar schoenen en sokken uit en rolde haar spijkerbroek op. Zodra ze haar voeten in het ijskoude water stak, voelde ze zich al beter. De golven werden hoger, het zou spoedig gaan stormen. Ze liep door de zee, maar paste op de stroming. Het water rond haar enkels had een hypnotiserende werking op haar, evenals het geluid van de brekende golven. Na een tijdje droogde ze haar voeten af en liep weer terug. Ze kwam Alessia tegen in de hal. Ze hielp Michele zijn jas aan te trekken voor de afspraak bij de fysiotherapeut. Milena wilde vragen of ze met hen mee mocht gaan, maar de verpleegkundige was haar voor.

‘Zullen we op de terugweg stoppen voor een pizza?’ vroeg ze haar.

‘Wat vind jij, opa, heb je zin om vanavond pizza te eten?’

‘Met kappertjes en anjovis!’

Milena barstte in lachen uit. ‘Beter dan bouillon, hè?’

Michele keek op en trok een vies gezicht. ‘Ik heb zin in een echte pizza napoletana.’

‘Dan eten we pizza.’

Ze keek hen glimlachend na. Ze zou haar tijd gebruiken voor een paar telefoontjes. Ze opende Lola’s kooi en stak haar hand uit. Het vogeltje sprong op haar vinger, liet haar dankbaarheid blijken door daar zachtjes op te knabbelen en begon toen aan haar dagelijkse vlucht.

Ze belde Teresa en Olimpia. Die maakten zich allebei zorgen om haar. Haar vriendin was druk met haar trattoria, maar had haar beloofd er alles aan te doen om haar te kunnen komen opzoeken in Positano. Teresa en haar vader waren van plan om naar het feest te komen en een paar dagen te blijven. Ze pakte het papegaaitje en zette het terug in de kooi. Na een blik op de kooi ging ze naar beneden. Ze wilde net de douche in stappen toen ze de bel hoorde.

Wie kon dat zijn?

Ze liep weer terug en deed de deur open.

‘Hoi, Milena, hoe is het met je?’

Federico. Ze lachte naar hem. ‘Beter. En met jou?’

‘Daar ben ik blij om,’ antwoordde hij.

Het ontging Milena niet dat hij haar vraag negeerde. ‘Kom binnen. Alessia is met mijn opa naar de fysiotherapeut, we kunnen in de woonkamer praten.’ Ze liepen door de gang. Toen ze langs de spiegels liepen, had ze even de neiging Eva’s kamer aan hem te laten zien. Ze bleef even staan, kijkend naar de geheime deur.

‘Deze spiegels zijn echt mooi.’

‘Ja, dat vind ik ook.’

Milena bekeek ze nu gehypnotiseerd. Ze nam een beslissing. ‘Als ik je nu eens vertelde dat ze niet zijn wat ze lijken?’

Federico keek haar vragend aan.

Een impuls liet haar naar de spiegel lopen. Ze drukte op de knop. ‘Dit is de kamer waar mijn oma heen ging als ze niet gestoord wilde worden.’

Federico bleef doodstil staan. ‘Het lijkt wel een schuilplaats.’

Dat was de eerste keer dat Milena hem op die manier bekeek. ‘Ik doe het licht aan.’

Ze gingen naar binnen. Hij bekeek de muren, het met houten panelen gesloten raam en daarna de deur.

‘Kijk.’ Hij zette hem op een kier, maar ver genoeg open voor Milena om ertussendoor te kijken. Van binnenuit kon je via de spiegel de gang zien. ‘Het is inderdaad een schuilplaats. Als je me dit eerder had gezegd, had ik alles op een andere manier bekeken.’

‘Waarom moest mijn oma zich verstoppen?’

‘De vraag die we moeten stellen, Milena, is voor wíé.’ Hij bestudeerde de meubels, de boeken en de schilderijen. ‘Heb je hier het schrift gevonden?’

‘Ja, dat lag tussen haar spullen.’

‘Weet je zeker dat er niet meer is?’

Ze haalde haar schouders op. ‘Je kunt zelf even kijken als je wilt.’

Federico inspecteerde de kamer nauwkeurig. Hij zag geen papiertje over het hoofd, grabbelde zelfs in de zakken van de jurken. ‘Er is niets meer.’ Hij ging op de grond zitten, met zijn rug tegen de muur. ‘Het is allemaal erg vreemd, Milena.’

‘Wat bedoel je precies?’

Hij woelde door zijn haar. Hij was niet meer zo zelfverzekerd als eerder en zag eruit alsof hij lang niet geslapen had. ‘Ik moet je iets vertellen.’

‘Gaat het over mijn opa? Heb je iets ontdekt?’

Federico schudde zijn hoofd. ‘Nee, het gaat over Eva Anderson.’

‘Dat had ik niet verwacht,’ fluisterde ze. ‘Ik dacht dat je daarvoor veel meer tijd nodig zou hebben.’

Hij keek haar vreemd aan. Ze vroeg zich af wat hem zo dwarszat.

‘Je oma leeft nog, Milena.’

Ze bleven elkaar een tijd roerloos aankijken. ‘Maar… Gabriel zei dat ze dood was.’ Ze begreep het niet, kon het zich niet eens voorstellen. Hij had tegen haar gelogen. Gabriel had tegen haar gelogen.

‘Er is nog meer, Milena.’

Ze keek op. Ze was geschokt.

‘Die Markus… ik heb onderzoek gedaan. Dat was geen goede man en zeker geen agent in de filmindustrie of iets in die trant.’

‘Wat was hij dan wel?’

Federico glimlachte, maar keek niet vrolijk. ‘Dat geloof je vast niet.’

Ze hield haar adem in. ‘Vertel me alles.’

Federico wreef over zijn gezicht. ‘Ik heb een oud dossier gevonden. Tijdens de Koude Oorlog werkte Markus Frost voor de Amerikaanse overheid. Officieel ontmaskerde hij Sovjetspionnen. Maar in werkelijkheid was hij ook Russisch en verzamelde hij juist informatie als contraspion. Om zijn doelen te bereiken gebruikte hij landgenoten. Hij was verwikkeld in louche zaken en werkte in de onderwereld. Kort gezegd, hij was een spion.’

Milena’s mond viel open. Het was alsof Federico zojuist had gezegd dat Markus een tijdreiziger was, zo verbaasd was ze.

‘Maar dat is nog niet alles. Er is ook een dossier over je oma. Niets bijzonders, een paar routineonderzoeken door de Amerikanen. Ik heb niet verder kunnen terugzoeken dan de jaren vijftig. Haar dossier is niet compleet.’

‘Wat houdt dat in?’

‘In theorie helemaal niets. Maar waarschijnlijk is de zaak in de doofpot gestopt.’

‘Ik begrijp het niet.’

‘Misschien was zij ook een Sovjet-Russische spion en werkte ze voor Frost.’

‘Mijn oma een spion?’ Nee, dat kon niet waar zijn.

‘Ze zou niet de eerste zijn. Iemand doet zich voor als iemand anders, trouwt, sticht een gezin en verdwijnt dan opeens. Ik ben bang dat Michele door Eva Anderson is gebruikt. Ze werkte voor Markus Frost. Of misschien niet. We zullen nooit weten wat er precies is gebeurd.’

‘En wat gebeurt er nu?’

‘Niets.’

‘Hoezo niets?’

‘De lijkschouwing is ook afgerond. Met de gegevens die wij in ons bezit hebben, kunnen we niet vaststellen dat het om een moord gaat. Waarschijnlijker is dat het om een ongeluk gaat. We hebben verder geen informatie meer en moeten het onderzoek afronden.’

Milena was enorm opgelucht. Haar opa zou geen problemen krijgen. En toch was ze ook niet blij. Ze was in de war.

Nu hield het nieuws over haar oma haar bezig.

‘En naar haar? Gaan jullie naar haar nog onderzoek doen?’ vroeg ze.

‘Nee. Ik heb zelf onderzoek gedaan naar Eva Anderson, dat wil zeggen, in het geheim. Niemand is op de hoogte van wat ik je heb verteld, of van het feit dat de botten in de put van Markus Frost zijn, omdat het in geen enkele database staat. En zo zal het blijven. Het was geen moord, dus is er geen schuldige. We hebben de informatie die we zochten, het was gewoon een ongeluk.’

Milena kon niet geloven wat Federico haar vertelde.

‘Vergeet haar, Milena. Ze is gevaarlijk, zaait dood en verderf. Je oma mag dan inmiddels op leeftijd zijn, je kunt beter niets met haar te maken hebben.’

Ze kon er met haar verstand niet bij. De vrouw die al die dingen in het notitieboek had geschreven dat zij had gevonden, die bloemen tussen de pagina’s had bewaard, die tekende alsof ze overal de schoonheid van inzag, kon niet dezelfde zijn als de persoon zonder scrupules die Federico had beschreven.

Ze stonden op de oprit buiten bij de villa toen Marra het portier opende en Eva’s schrift uit het handschoenenkastje haalde. ‘Dit is haar notitieboekje. Ik dacht dat je het wel weer terug wilde hebben.’

‘Dank je.’ Milena drukte het tegen haar borst.

Federico aaide over haar wang. ‘Zorg goed voor jezelf.’

Ze keek hem na. Terwijl ze weer het huis in liep, sloeg ze het schrift open. Tussen de bladzijden zat een briefje.

Het was een adres.

Eva Anderson Loffredo

1123 Court Street, Brooklyn, nyc

Milena keek er met open mond naar. Haar hart brak in duizend stukken.

18

‘Had je ooit gedacht dat je leven zo zou veranderen?’

The Deerhunter (Michael Cimino, 1978)

De ene na de andere passagier verliet het vliegtuig. Milena liet haar veiligheidsriem echter nog vast en wist niet of ze moest opstaan of niet.

‘Alles goed, miss?’ vroeg de stewardess.

Nee, het ging niet goed, maar ze zou het wel redden. ‘Ja, dank u.’ Ze stond op, pakte haar rugzak en liep de gang door.

Het was niet heel anders dan de andere vliegvelden die ze had gezien, stelde ze vast toen ze om zich heen keek. Waarom zou dat eigenlijk niet zo zijn? Ze kon zich nauwelijks voorstellen dat ze in New York was, een stad die ze altijd al had willen bezoeken. Maar ze zou er niet heel lang blijven. Lang genoeg om de waarheid te achterhalen.

Milena liep naar de douane en liet haar paspoort zien.

‘Hoe lang blijft u?’

Ze keek de kale, goedhartige man aan die voor haar stond. Wat kon ze daarop antwoorden? Ze wist het zelf niet eens. ‘Een paar dagen.’ Dat was eigenlijk al te lang, gezien haar opa’s toestand. Hij was na die korte rustige periode in een verwarde staat geraakt, waar hij zonder duidelijke reden in en uit ging.

Sinds ze wist waar Eva woonde, had ze een hele sterke behoefte haar te ontmoeten.

‘Reden van uw bezoek?’

Ik ben hier om mijn oma te ontmoeten. Ze realiseerde zich net op tijd hoe raar dat antwoord moest klinken. ‘Een familiereünie.’

Hij nam haar nog eens goed op, alsof hij zichzelf ervan wilde verzekeren of ze de waarheid sprak.

‘Goed, Miss Alfieri, fijne reis verder.’

‘Dank u.’

Ze liep snel weg en uiteindelijk naar buiten. Daar slaakte ze een diepe zucht. Het was ijskoud en de hemel was loodgrijs. Ze nam een taxi en liet zich afzetten bij het gebouw waar haar oma woonde. Ze wist niet of ze meteen de moed zou vinden om naar binnen te gaan, maar ze moest zien waar ze al die jaren had gewoond. Ze was aan het einde van het verhaal en hoopte dat zij haar kon helpen alles te begrijpen. Ze reed door een van de mooiste steden ter wereld en bekeek de wolkenkrabbers, de mensen, maar vergat meteen weer wat ze zag.

Toen ze was uitgestapt, bleef ze voor het gebouw met klassieke lijnen staan, piekerend over wat ze moest doen. Het leek een gewoon appartementencomplex met wat ouderwetse raamkozijnen en brokaten gordijnen. Maar dat was het niet. Daarbinnen lagen de antwoorden op al haar vragen. De waarheid, waar ze al maanden naar op zoek was. Ze wist niet precies hoe ze zich het moest voorstellen, maar dacht dat Eva haar wel naar boven zou laten komen als ze alleen haar naam zei. Ze had geen idee waarom ze daar zo zeker van was, dat voelde ze gewoon.

En toch duurde het even voordat ze de portier durfde te vragen of haar oma thuis was. Ze noemde haar naam en wachtte. Toen ze even later naast de man liep, die erop had gestaan mee te lopen, kon ze nergens aan denken. Het was alsof haar hoofd leeg was.

‘Italië is een prachtig land. Rode wijn, pizza en spaghetti. Daar kun je heel gelukkig zijn, hè, meisje?’

‘Ja, dat klopt.’ De portier was een aardige man, dus probeerde zij ook vriendelijk te zijn in haar antwoorden. ‘Bent u er kortgeleden geweest?’

Hij grinnikte. ‘Op onze huwelijksreis, jaren geleden. Maar als het goed is, gaan we er volgend jaar weer heen, mijn vrouw en ik.’

Ze lachte naar hem, had nog wel langer met hem willen praten, maar ze was te nerveus.

De portier verbrak de stilte. ‘Mr. Gabriel wacht boven op u. Een goede jongen, zo een zie je er maar zelden. Hij is dol op zijn oma. Van alle kleinkinderen brengt hij de meeste tijd met haar door. Kent u hem?’

Milena zweeg even, maar herpakte zich snel. ‘Ja, ik ken hem.’

Ze had er niet bij stilgestaan dat Gabriel ook thuis kon zijn en had hem niet meer gesproken sinds hij was weggegaan uit Positano.

Hij had tegen haar gelogen, had haar gezegd dat Eva dood was. Ze was nog steeds boos vanwege die leugen. Ze had nog vaak teruggedacht aan wat Gabriel haar had gevraagd voordat hij afscheid nam: ‘Als ik jou nu vraag wat je zou doen om iemand van wie je houdt te beschermen, wat zou je dan antwoorden?’

Ze had hem kunnen zeggen dat ze het juiste zou doen. Voor haar was het heel duidelijk wat goed en slecht was. Maar als je je in een moeilijke situatie bevindt, veranderen dingen. Om eerlijk te zijn wist ze niet of ze het in Gabriels plaats anders had aangepakt. Deze twijfel verzachtte de hatelijke gevoelens die ze jegens hem koesterde een beetje.

‘Zo, we zijn er.’

Ze bleef op afstand wachten toen de portier aanbelde. Nu ze zo dicht bij haar doel was, begon ze aan de reis, ‘een onbezonnen actie’, zoals haar vader hem noemde, te twijfelen. Ze zat tussen twee vuren. Tussen haar opa, van wie ze zeker wist dat hij onschuldig was, en haar oma, die ze had leren kennen door de gedachten die ze in haar notitieboekje had geschreven en door haar spullen. Dan was er nog die man, Markus, die op mysterieuze wijze was omgekomen. Was hij echt in de put gevallen en had hij zijn hoofd gestoten? Was het zo eenvoudig? Ze was bang om iets te horen wat haar zou teleurstellen, maar verlangde er tegelijkertijd naar om alles af te sluiten. En te begrijpen.

Langzaam ging de deur open.

Milena hield haar adem in.

‘Goedenavond, sir.’

‘Bill, kom binnen.’

‘Dank u vriendelijk, maar ik moet terug naar mijn plek, ik ben alleen even met deze jongedame meegelopen.’

Hij stapte opzij. Milena had de stem herkend en keek op.

Gabriel hield zijn armen naast zijn lichaam en keek haar zwijgend aan.

‘Ik ben hier voor mijn oma. Ik moet met haar praten.’ Ze dwong zichzelf stil te blijven staan, zich te ontspannen, geen tekenen van onrust te laten zien, hoewel ze vanbinnen trilde. ‘Ik ga niet weg voordat ik haar heb gesproken,’ benadrukte ze. Ze keek hem zelfverzekerd aan. Ze had niet zo’n lange reis gemaakt om zonder antwoorden terug te keren. Niet na wat Federico Marra haar had verteld. Zijn persoonlijke theorie over wat er gebeurd was in het huis met de spiegels.

De portier merkte dat er spanning tussen hen hing. ‘Alles goed, sir?’ vroeg hij bezorgd.

Gabriel schrok op. ‘Ja hoor, Bill. Bedankt. Ga maar, ik handel dit wel met haar af.’

Milena beantwoordde met moeite de groet van de man. Ze bleef maar naar de deur staren die Gabriel achter zich had dichtgetrokken. Hij was er voor gaan staan als een bewaker.

Hij wachtte tot de portier achter de deuren van de lift was verdwenen voordat hij tegen haar begon te praten.

‘Wat doe jij hier in hemelsnaam?’

‘Ik ben hier om met mijn oma te praten, aangezien ik heb ontdekt dat ze niet dood is.’

Ze bleef hem aankijken, maar voelde niet de voldoening die ze zich had voorgesteld toen hij rood aanliep. Ze voelde zich alleen intens verdrietig.

‘Hoe ben je daar achter gekomen?’ vroeg hij.

‘De carabinieri hebben onderzoek gedaan. Maar wees niet bang, ze zullen haar niet lastigvallen,’ zei ze snel. ‘Ik ben hier omdat ik met haar moet praten.’

‘Je had ook kunnen bellen, in plaats van het eerste vliegtuig te nemen en zevenduizend kilometer te reizen.’ Hij wachtte even, keek naar het plafond en toen weer naar haar. ‘Als je me had gebeld, had ik je alles verteld.’

‘Is dat zo? Of had je me dan weer voorgelogen?’

‘Of je het gelooft of niet, ik heb gedaan wat ik dacht dat het beste was voor Eva.’

Ze keken elkaar zwijgend aan.

‘Het spijt me heel erg, ik wilde dat het anders gelopen was,’ voegde hij meteen toe.

Zij ook, maar ze was gedwongen de gevoelens die hij bij haar opriep, opzij te zetten. Ze was daar niet voor hem, maar om haar oma te ontmoeten. ‘Ik wil alleen maar antwoorden, Gabriel, die heb ik nodig. Ik beloof je dat ik daarna vertrek.’

‘Mijn hemel, waarom ben je toch zo koppig! Het is een oeroud verhaal. We hebben het hier al over gehad.’

Ja, dat klopte. En dat had nergens toe geleid. Begreep hij het soms niet? De enige manier om alles op te lossen was de waarheid aan het licht te brengen. Alleen dan zouden ze rust vinden. Wat er in het huis met de spiegels gebeurd was, beïnvloedde het leven van hen allemaal, het was iets wat ontrafeld moest worden.

Hij liep naar haar toe, legde zijn handen op haar schouders en keek haar smekend aan. Nu hij zo dichtbij was, kon ze zijn adem op haar huid voelen. Milena zag dat hij wallen onder zijn ogen had en een wanhopige uitdrukking op zijn gezicht.

‘Wat is er aan de hand?’ fluisterde ze.

Gabriel gaf niet meteen antwoord, maar keek haar alleen aan. Milena begreep toen dat hij de dingen anders zag dan de laatste keer dat ze elkaar hadden gezien. ‘Ze is anders dan je dacht, hè? Oma, bedoel ik. Wat jij me over haar hebt verteld.’ Ze wist niet wat haar dat deed vermoeden, maar ze vond dat Gabriel er verward uitzag. Dat was een gevoel dat ze goed kende.

Op dat moment veranderde er iets tussen hen. Ze stonden aan dezelfde kant, twee jonge mensen die zonder dat ze het wilden, verstrikt waren geraakt in een raderwerk dat jaren voor hun geboorte in beweging was gezet. Hadden Eva en Michele van elkaar gehouden of was het allemaal een leugen? En was zij, Milena, het product van goed gepland bedrog?

Die gedachte was afschuwelijk, onverdraaglijk.

Ze was niet naar New York gevlogen om een oordeel te vellen. Ze was immers, zonder te weten wanneer en hoe, om Eva gaan geven. Iedere regel die haar oma had geschreven, haar welgemeende verlangens, dromen, ook die niet waren uitgekomen, duidden op een complexe, fascinerende vrouw die zij graag wilde leren kennen. Had Markus haar afgeperst, gedwongen? Marra had gezegd dat aan de dodelijke verwondingen van Frost te zien was dat hij was gevallen. Maar was hij gewoon gevallen of had haar oma hem geduwd? Had ze daarom haar dochter en man achtergelaten? Of fungeerde dat slechts als een dekmantel voor haar spionagewerk, zoals Federico vermoedde? Dat is wat geheimagenten deden, had hij uitgelegd. Ze trouwden, stichtten een gezin, leefden een dubbelleven, waardoor ze niet verdacht leken.

‘Roep mijn oma, anders doe ik het.’

‘Waarom moet je zo dramatisch doen? Dit is niet het juiste moment. Ik moet haar er eerst op voorbereiden. Ze voelt zich niet goed, ze is oud. We kunnen alles oplossen, maar een andere keer.’

Dat wilde Milena niet.

‘Roep haar, Gabriel. Zeg Eva dat ik er ben.’

Ze trilde vanbinnen. Ook zij was bang voor de antwoorden die haar oma zou geven. Iedereen was bang voor verandering, niemand uitgesloten.

‘Je bent gek. Een gekke, moedige meid. Wil je de waarheid horen?’ Gabriel wachtte even. Toen keek hij haar recht aan. ‘Je had gelijk. Michele was niet degene die haar pijn heeft gedaan. Het is niet zijn schuld dat Eva Italië heeft verlaten.’

Hij vertelde haar niets nieuws, dat wist ze al. ‘Heeft ze je verteld dat ze voor de Sovjets werkte?’

Gabriel keek haar verbijsterd aan. ‘Wat zeg je?’

‘Het klinkt absurd, ik weet het. Maar de carabinieri hebben bewijzen. Ze deed het tijdens de Koude Oorlog. Markus Frost was een contraspion en oma werkte met hem samen.’

Hij greep haar bij de arm. ‘Dat kan echt niet.’

Ondanks alles begreep Milena zijn ongeloof. Het had haar ook dagen gekost om het te accepteren. Maar wat haar eerst belachelijk had geleken, was veranderd in plausibel en toen in aannemelijk.

‘Je wordt verblind door je liefde voor haar, net als mijn opa. Eva Anderson, of Johnson, of hoe ze ook heet, had een band met Markus Frost, de man die in de put is aangetroffen.’

‘Wat zeg je nu?’ vroeg hij.

‘De waarheid. Ze vertelt je de waarheid.’

Ze draaiden zich allebei om naar de deur van het appartement. Eerst Milena en toen Gabriel.

Daar was ze, Eva Anderson, de vrouw naar wie ze zo wanhopig had gezocht. Nu ze daar voor haar stond – een oude, treurig kijkende vrouw met het voorkomen van een koningin – wist ze zich geen houding te geven.

Ze was niet zoals ze zich had voorgesteld.

Milena kon haar ogen niet van haar oma afhouden. Ze zette als vanzelf een stap in haar richting. Ze was verbaasd hoe graag ze haar wilde omhelzen. Maar toen bleef ze staan. Eva leunde met een hand tegen de deur. Toen ze haar blik kruiste, schrok Milena op. Niemand had haar ooit op die manier aangekeken, vol smart en wanhoop, zodanig dat ze bijna moest huilen, dacht ze geëmotioneerd.

Plotseling verdween alles wat ze haar had willen zeggen, alle zinnen, elk goed overdacht woord. Alles draaide nu alleen om haar en de vrouw die alles had betekend voor Michele en voor Marina.

‘Ik had je veel liever in andere omstandigheden willen ontmoeten,’ zei Milena zachtjes en rustig, vechtend tegen haar tranen.

Eva sloeg een hand voor haar mond. Haar lippen trilden.

Hoe zouden haar leven en dat van haar moeder en opa zijn geweest als alles anders was gelopen? Precies op dat moment voelde Milena wat ze allemaal gemist had.

‘Ik ook, lieveling, ik ook,’ antwoordde de vrouw nauwelijks hoorbaar.

Haar oma’s antwoord bracht haar terug in de tijd. Een herinnering die al snel scherp werd, een beeld. Het gezicht dat ze boven zich zag, was echter niet van haar oma, ook al leek het er erg op. Het was dat van Marina. ‘Mijn moeder noemde me weleens zo,’ fluisterde Milena.

‘De mijne mij ook.’

Dat verraste haar. Ze dacht aan een verleden dat ze niet kende, dat haar was ontzegd. ‘Hoe heette ze?’

Het duurde even voordat Eva antwoord gaf. ‘Kalisa Demidova. Je overgrootmoeder zou gek zijn geworden van vreugde als ze kon zien hoeveel je op haar lijkt. Maar genoeg nu, kom binnen, dan praten we in de woonkamer verder. We hebben elkaar veel te vertellen.’ Haar stem klonk zeker, vol energie.

Dan klopte het dus, dacht Milena. Eva, haar oma, was Russin.

Gabriel liet Milena’s arm niet los en zij probeerde haar arm ook niet terug te trekken. Het was alsof ze elkaar nodig hadden.

‘Hierheen, Milena.’

Het appartement was ruim en luxueus, met ingelegde meubels, Perzische tapijten en felgekleurde schilderijen. Op een glimmende tafel stonden ook een aantal ingelijste familiefoto’s, van bruiloften, kinderen en volwassenen. En porseleinen vazen uit de Amalfikust.

Milena keek alleen naar haar oma. Zij droeg een elegante zwarte jurk. Haar lange haar, dat ooit zwart moest zijn geweest als dat van haar, was samengebonden in een knot, waar een paar witte lokken uit waren ontsnapt. Haar gezicht was prachtig, hoewel de tijd er zijn onvermijdelijke sporen op had achtergelaten. Maar haar ogen boeiden haar het meest.

Ze waren identiek aan die van Milena, ook de vorm was hetzelfde. Bijna paars, als de kleur van de kleine, geurende bloemen die aan het begin van de zomer op de heuvels van Positano opkomen. Wilde korenbloemen.

‘Ga zitten, schat, en jij, Gabriel, zet jij even wat water op? Ik heb een kop thee nodig.’

Ze sprak vloeiend Italiaans, zonder accent.

‘Ik heb gehoord dat Michele ziek is. Hoe voelt hij zich nu? Gaat het beter met hem?’

Ze keken elkaar aan. Milena kreeg een brok in haar keel. In haar oma’s stem klonk een intens verdriet door. Een pijn die zichtbaar was, alsof hij een fysieke dimensie had aangenomen.

‘Hij is stabiel.’ Ze had meer willen zeggen, maar kon niet praten.

Ze had zich hun ontmoeting talloze keren voorgesteld. Maar hij was totaal niet zoals ze zich had voorgesteld. Het leek haar allemaal banaal en simpel. Het overweldigde haar. Haar emoties benamen haar de adem. Ze zei niets meer, dat kon ze niet. Toen ze in New York was geland, was het in Italië nog nacht. Ze wist niet hoe het nu met haar opa ging. Het was een risico om zo halsoverkop te vertrekken, maar ze had zich vastgeklampt aan het feit dat het de afgelopen dagen goed was gegaan, anders had ze hem niet achter kunnen laten.

Gelukkig nam Eva genoegen met dat antwoord. Milena zag echter dat haar mond licht trilde.

Haar oma glimlachte. ‘Ik kan niet in woorden uitdrukken hoe blij ik ben dat jij vandaag hier bij me bent…’ Ze herpakte zich meteen. ‘Ik wil dat je weet dat er in mijn leven weinig momenten zijn geweest die zo cruciaal waren als dit.’

Milena antwoordde niet. Ze voelde Gabriels aanwezigheid, zijn warme hand op haar schouder, een onverwachte steun. Een paar minuten eerder had hij een dienblad met een theepot op tafel gezet. Eva schonk de thee in. De geur en stoom van de thee stegen op.

Toen kon Milena zich niet langer inhouden. ‘Waarom?’ vroeg ze zacht. Die vraag zat haar al zo lang dwars.

Haar oma gaf haar de kop thee, maar trilde zo hevig dat Gabriel zijn hand uitstak en hem overnam voordat hij op tafel viel.

‘Sorry, schat.’

‘Laat mij maar, oma. Rustig maar, het gaat allemaal goed.’

‘Ik bof maar met twee van zulke kleinkinderen. Het ene, zoon van mijn hart, het andere, dochter van mijn allerliefste Marina. Dat is meer dan ik verdien.’

Milena klemde haar tanden op elkaar. Ze wilde niet huilen. Ze had antwoorden nodig.

Eva lachte droevig naar haar. ‘Dit is niet de eerste keer dat ik je zie, weet je dat? Je was nog maar klein, een paar jaar, meisje van me. Michele liep hand in hand met je naar het graf van onze dochter. Ik was weer bij hen terug, maar opnieuw was ik een speelbal van het lot en werd me alles ontnomen, mijn allerliefste dochter, voordat ik haar en mijn man, van wie ik altijd heb gehouden, om vergeving kon vragen. Ik had te lang gewacht, het was te laat. We hadden geen kans meer.’

‘Hoe kan dat nou? Dat heeft opa me nooit verteld.’

‘Hij durfde me niet te benaderen. Ik kon niets zeggen of doen om te veranderen wat er was gebeurd. Het verdriet overheerste, lieverd. Dat is wat de dood doet, hij maakt alles definitief. De dood is onverbiddelijk. Een zwaar gewicht op de weegschaal van het bestaan. Hij heeft de macht alles te veranderen en dat heeft hij ook met mij gedaan.’

‘Je vergist je, oma. Je was belangrijk voor mij en voor opa. We hadden je nodig.’ Ze veegde boos haar tranen weg en ademde diep in. ‘Waarom heb je zo lang gewacht voordat je terugkwam?’

‘Het was niet veilig om eerder terug te komen. Dan had ik iedereen in gevaar gebracht.’ Ze trilde, maar herstelde zich.

‘Drink je thee, oma.’

Ze schudde haar hoofd. ‘Dank je, Gabriel.’

Er viel een gespannen stilte. Milena voelde dat Gabriel geschokt en kwaad was. Verwikkeld in een innerlijke strijd. Haar woede was al verdwenen, zij had haar keuzes al gemaakt. Ze had een belangrijke beslissing genomen; ze had zich van de rest, de nutteloze wrok, ontdaan.

‘Waarom heb je niemand in vertrouwen genomen, oma? Misschien was het gevaarlijk om naar Italië te gaan, dat begrijp ik wel, maar hier was je veilig.’ Voor het eerst stelde Gabriel een vraag.

Eva keek op en observeerde haar kleinkinderen, die naast elkaar zaten. ‘Dat is een lang verhaal, maar ik moet het jullie vertellen. Het gaat jullie beiden aan, Gabriel. Ook je vader.’

‘Wat bedoel je?’

‘Ik heb hem niet toevallig meegenomen. Dat was mijn verantwoordelijkheid, mijn plicht. Begrijp me niet verkeerd, ik houd van hem alsof hij mijn eigen zoon is. Hij is mijn zoon.’ Ze wachtte even. ‘Laat me uitpraten, alsjeblieft. Ik weet dat je veel vragen hebt, maar het is heel moeilijk voor mij om hierover te praten.’ Ze glimlachte flauwtjes. ‘Als je niet in staat bent om iets het hoofd te bieden, negeer je het. Dan doe je alsof iets niet echt gebeurd is. Je kunt pijn op allerlei manieren verwerken. Door boete te doen. Door te vergeten. Ik heb dat allebei gedaan.’

Ze kon haar oren niet geloven. Milena keek haar oma aan en voelde haar verdriet. ‘En is je dat gelukt?’

Eva raakte haar hanger aan en wreef erover. ‘Nee, nooit. Nog geen dag. Maar ik heb het geprobeerd, omdat dat de enige manier was om verder te gaan met mijn leven. Vooruit proberen te gaan. Laat me nu alsjeblieft verder vertellen.’

Ze had hem meteen gezien, haar oma’s hanger. Hij was net als die van haar, die haar opa had gemaakt. Ze droeg hem nog, na al die jaren had ze nog steeds de ketting om haar nek die haar man voor haar had gemaakt.

Haar slanke vingers, die af en toe de hanger aanraakten, alsof die haar kracht gaf, ontroerden Milena en maakten haar tegelijkertijd intens verdrietig.

Gabriel pakte haar hand, Milena duwde hem niet weg. Ze stonden nu aan dezelfde kant.

‘Eva Johnson is niet mijn echte naam. Die is me toegewezen toen ik Italië verliet en terugging naar de Verenigde Staten.’

‘Ik begrijp het niet.’

‘Ik weet het, lieverd. Ik vertel je straks alles, maar ik moet het in de juiste volgorde vertellen, anders ben ik niet duidelijk.’ Ze hoestte en nam een slokje thee, alvorens zich weer tot de twee te richten. ‘Ik heet Eva Dmitrevna Anderson. Ik ben in 1932 in Londen geboren in het verbannen hof van groothertogin Ksenija Aleksandrovna Romanova. Mijn ouders waren ontsnapt aan de Oktoberrevolutie.’ Ze zag het verleden voor zich. ‘Het lijkt wel een sprookje, hè? Maar dat is het niet, want ze hebben beiden die afschuwelijke gebeurtenissen nooit kunnen vergeten. Ikzelf lijd zelfs onder het kwaad dat mijn familie is aangedaan, hoewel ik nog nooit in Rusland ben geweest.’ Ze zette het kopje op de schotel en vertelde verder. ‘Ik ben opgegroeid met een rijkdom aan kunst en literatuur, mijn moeder heeft mij leren dansen, mijn vader zingen. Dat was alles wat we hadden, tradities en herinneringen, dansen die ons verhaal vertelden. Het verleden was zo aanwezig, dat het het heden altijd in de weg stond. Dus koos ik ervoor om in een fantasiewereld te leven. Zodra ik in de Verenigde Staten was aangekomen, schreef ik me in voor een toneelschool en werd ik actrice.’

Milena was verrast en gefascineerd. Haar oma vertelde op een betoverende natuurlijke wijze wat haar was overkomen. Haar verleden leek inderdaad wel een sprookje. Maar geen sprookje met een goed einde. In haar woorden klonk pijn door, maar ook een grote overtuiging. Het was niet eenvoudig voor haar geweest om actrice te worden. Eva had gevochten. En zij? Wat had zij gedaan om haar droom te verwezenlijken? Ze hield van acteren, dat maakte haar dolblij, maar ze wist niet zo zeker dat dat was wat ze wilde doen.

‘Hoe heb je opa ontmoet?’

Ze lachte. ‘In Venetië, tijdens het Filmfestival. Dat was in 1956. Ik was daar op zoek naar geluk en kwam hem tegen. Hij maakte juwelen voor films. En hij was er goed in, sterker nog, de beste. De liefste en aardigste man die ik ooit heb ontmoet. Ik hield meteen van hem.’

Milena kon zich niet inhouden. ‘En toch ben je weggegaan.’

Eva verstarde. ‘Liefde is een vorm van zwakte. Dat wist ik toen ik Michele ontmoette, maar ik wilde een normaal leven, een gezin. Dat wilde ik zo graag dat ik niet goed had nagedacht over de gevolgen. Ik ben egoïstisch geweest.’

Nee, liefhebben was geen zwakte. Milena verdrong die woorden. Liefde zorgde ervoor dat ze voor haar opa kon zorgen en voor zichzelf. Teresa had liefde aan een stug, stil meisje gegeven. Rosaria deed alles met liefde, maakte met liefde haar zoetigheden. Lorenzo’s lompheid was liefde. Liefde verbond haar met Olimpia en Mirko. Dat was wat ze meteen voor Gabriel had gevoeld en misschien, daar was ze niet helemaal zeker van, ook voor Federico Marra.

Liefde was zo’n breed en grenzeloos begrip.

‘Had Markus Frost je gevraagd met Michele te trouwen en zijn leven binnen te dringen?’

Eva sperde haar ogen open van afschuw.

Milena realiseerde zich dat ze een fout had gemaakt. ‘Het spijt me,’ fluisterde ze. ‘Maar ik moet het weten, ik smeek je, oma.’

Na een moment waarop iedereen zich verloren voelde, vond Eva de moed om antwoord te geven.

‘Nee, schat, nee. Ik kende Markus al lang voordat ik Michele ontmoette. Ik woonde nog in de Verenigde Staten. Hij werkte voor de regering, dat zei hij tenminste. Hij had ontdekt dat mijn familie uit Rusland kwam. Alleen mijn moeder en ik leefden nog, mijn vader Dmitrij was vlak na onze komst in New York overleden door een ongeluk op de scheepswerf waar hij werkte. Markus Frost bedreigde ons. Er waren natuurlijk geen gegronde redenen voor zijn beschuldigingen. Niet jegens mij en ook niet jegens mijn moeder. Maar dat maakte in die tijd niet veel uit. Het was een tijd van communistenhaat, Koude Oorlog, een echte heksenjacht. In die jaren was het volk doodsbang dat de Sovjet-Unie de Verenigde Staten van het ene op het andere moment kon aanvallen, men dacht dat het slechts een kwestie van tijd was.’ Ze wachtte even. ‘Ik weet dat dat vandaag de dag absurd lijkt, maar het was zo. Je kon opeens verbannen worden, of ontslagen, of zelfs gearresteerd. We hadden onze Russische afkomst verzwegen. Toen mijn vader en moeder naar Amerika waren verhuisd, wilden ze het verleden gewoon vergeten. Die goed bedoelde leugen kwam ons echter duur te staan. Toen ik mijn eerste stappen in de filmwereld zette, arresteerden ze een regisseur waarmee ik had gewerkt. Markus was ervan overtuigd dat ik een band met hem had, zijn handlanger was, een aanhanger van de communistische partij. Hij had een lijst met namen. Daarom koos ik ervoor om naar Italië te emigreren. Ik hoopte dat hij me zo zou vergeten. Maar dat was niet zo.’ Ze stopte, streek de plooien in haar jurk glad en lachte. ‘Toen ik je opa ontmoette, dacht ik dat Markus bij het verleden hoorde. Maar niets was minder waar. Die man leefde om mensen te gronde te richten. Alles wat hij aanraakte, stierf. Hij vond me en begon me opnieuw te bedreigen. Ik heb Michele en mijn lieve Marina verlaten omdat dat de enige manier was waarop ik hen kon beschermen tegen mensen als Markus. Toen ik begreep waar hij toe in staat was, had ik geen andere keus dan hen achter te laten en te vluchten, zo ver mogelijk bij hen vandaan. Ik heb afstand van hen genomen, omdat ik niet wilde dat ze door mij pijn zouden lijden.’

Ze geloofde haar. Eva had haar de waarheid verteld.

Haar oma was gevlucht om haar gezin te beschermen. Dat was wat ze had gedaan voor haar geliefden. Ze had opgegeven. Ze realiseerde zich dat ze nu de antwoorden had die ze zocht. Dat was wat ze wilde weten. Ze hoefde nog maar één ding te vragen.

‘Oma, weet jij hoe Markus in de put terecht is gekomen?’

Eva schrok. ‘Ik… kijk…’ Haar stem, die zo-even nog krachtig en duidelijk was geweest, trilde.

Milena wilde haar omhelzen. ‘Sorry, oma, ik wilde je niet bang maken.’

Eva keek op, ze had tranen in haar ogen. ‘Die man heeft mijn leven verwoest, me mijn kostbaarste bezit ontnomen. Als Gabriels vader er niet was geweest, was ik gek geworden, had ik het niet overleefd. Ik heb afschuwelijke dingen gedaan, waarvoor ik rekenschap moet afleggen aan mezelf en aan mijn zoon. Want zo zie ik Michael. Maar ik moet ook rekenschap afleggen aan mijn man, aan Michele. Eerst zal ik met hem praten, met jouw opa, en dan vertel ik je de rest van het verhaal en beantwoord ik al je vragen.’

Eva was onrustig, haar ademhaling was versneld en haar handen trilden ook steeds meer.

‘Natuurlijk, oma, rustig maar.’ Ze begreep haar. Milena begreep ieder woord, iedere beving. Maar ze hadden weinig tijd. ‘Wacht er alleen niet te lang mee. Het gaat niet goed met Michele.’

Het leek alsof Eva in zichzelf keerde. Ze staarde naar het tapijt en hield de hanger stevig vast. Milena voelde intens met haar mee voor wat er was gebeurd. Het lot was Eva en Michele niet goed gezind geweest. Ze vroeg zich af of de twee elkaar echt nog terug zouden zien, of het haar oma zou lukken haar man op te zoeken en hem alles te vertellen.

Dat was zeer onwaarschijnlijk. Ze waren allebei al oud, ziek en leefden allebei aan een andere kant van de oceaan. Ze moest huilen, maar dwong zichzelf te lachen. Op dat moment wist ze dat ze hier genoeg aan had. Ze wilde niets meer weten over het geheim van de man die in haar opa’s tuin begraven lag, of hoe hij in de put terecht was gekomen. Ze wilde niets over hem horen. Het was een slechte man. Wat haar ertoe had aangezet om naar de andere kant van de wereld te vliegen, was haar zoektocht naar de waarheid, naar wat er nu werkelijk was gebeurd tussen Eva en Michele.

‘We hadden van je gehouden, oma. Als je terug was gekomen… ík had van je gehouden,’ zei ze zachtjes terwijl ze haar aankeek.

Er biggelde een traan over Eva’s wang.

Milena stond op, liep naar haar oma toe en boog zich voorover om haar een kus te geven.

‘Vertel me over jezelf, Milena. We kunnen de verloren jaren niet inhalen, maar nu je hier bent, wil ik alles weten over jouw leven.’ Ze had haar beide handen vastgepakt en keek haar smekend aan.

Milena deed wat haar oma haar had gevraagd. Ze ging naast haar zitten en begon te praten. Ze vertelde haar over Teresa en Lorenzo en dat haar ouders er altijd voor haar waren geweest. Toen ze zei dat ze van kinds af aan had gewerkt om haar acteerlessen te betalen, sperde Eva haar ogen wijd open. Milena werd dolblij toen ze de verwondering en trots op haar oma’s gezicht zag. Terwijl ze lachend haar volharding prees, ging Milena verder. Ze vertelde haar over Olimpia en Mirko. Over de trattoria. En toen over Rosaria, Positano en Rome. Ze beschreef hoe diep geroerd ze was geweest toen ze de kamer achter de spiegel binnenging en zei dat ze dacht dat Marina haar daar eens mee naartoe had genomen. Over haar moeder wilde ze verder niet praten, omdat dat voor beiden nog een open wond was. Toen Eva haar tranen had weggeveegd, vertelde ze over Michele, over hoe hij meer was geweest dan een opa. Hij was haar baken, een voorbeeld, degene die haar had geleerd dat overal om je heen schoonheid te vinden is en als je dat vond je dat hielp in het leven. Ze vertelde haar over de auditie die ze had gedaan en hoe bang ze daarvoor was geweest. Eva gaf haar een knuffel en zei dat zij dat ook altijd had gehad als ze op de set was. Ze praatten urenlang en Milena verbaasde zich hoe makkelijk dat ging. De bedenkingen die ze tijdens de reis had gehad, waren nog niet helemaal verdwenen – ze had tijd nodig om te begrijpen en te vergeven – maar nu haar oma veel van haar vragen had beantwoord, voelde Milena zich rustiger.

‘Ik zou heel graag langer willen blijven, oma, maar dat kan niet. Het gaat niet goed met opa en ik ben bang dat zijn toestand verslechtert. Hij wordt over een paar dagen negentig en ik wil een prachtig feest voor hem organiseren.’ Ze wist niet of er nog meer feesten zouden volgen, maar dat zei ze niet. Daar wilde ze niet aan denken.

Eva lachte. ‘Ga maar, lieveling. Ga naar je opa. Maar houd me alsjeblieft op de hoogte.’

Ze omarmden elkaar en Milena beloofde haar dat ze niets tegen Michele zou zeggen over hun ontmoeting en dat ze haar wil zou respecteren. Dat was ook goed, vond ze. Er hadden zich al te veel mensen met hun band bemoeid. ‘Ik bel je zodra ik kan.’

Gabriel pakte haar tas en wees naar de deur. ‘Ik ga met je mee naar beneden.’

Ze zwegen in de lift. Eenmaal in de hal zocht hij naar de autosleutels. ‘Ik breng je.’

Milena schudde haar hoofd. ‘Nee. Ik neem de eerste vlucht naar Rome. Ik weet niet wanneer die is, misschien moet ik wel de hele nacht op het vliegveld blijven.’

‘Ik ga met je mee.’

Ze had graag ja willen zeggen, zich over willen geven aan zijn blik, zijn lieve glimlach. Ze hunkerde naar zijn armen, zijn kussen, vooral nu. Ze had het afschuwelijk gevonden om te horen wat er met haar opa en oma was gebeurd, het leed dat die man, die Markus, hen beiden had aangedaan. Maar ze kon het niet. Er waren te veel dingen waarover ze moest nadenken en dat moest ze alleen doen.

‘Vaarwel, Gabriel.’ Ze ging op haar tenen staan en drukte een kleine kus op zijn mond.

Voordat ze weg kon lopen, trok hij haar naar zich toe en kuste haar terug. De kus was anders dan die in Positano. Hij was steviger deze keer. Ze kon diep vanbinnen voelen dat hij ernaar verlangd had haar te kussen.

‘Dag, Milena.’

Zonder om te kijken stapte ze in de taxi.

19

‘Adele, het spijt me hoe alles is gegaan. Ik heb jullie allemaal nooit pijn willen doen!’

‘Mensen doen elkaar soms pijn, dat is niet altijd te voorkomen!’

The Majestic (Frank Darabont, 2001)

Met haar handen in het meel luisterde Milena naar Rosaria. Ze keek geconcentreerd en beet op haar lip.

‘Heel goed. Nu zachtjes mengen, want je moet het deeg overtuigen, niet laten schrikken. Elk ingrediënt moet er perfect doorheen gemengd worden en dat lukt alleen met de juiste handelingen.’

‘Kun jij het niet beter doen? Opa is dol op je Santa Rosa-bladerdeeggebakjes. Ik wil niet dat hij een tand verliest omdat hij zich gedwongen voelt die van mij te eten.’

‘Houd op met mopperen en lach, anders heeft het gebakje het in de gaten. Het feest voor je opa wordt vast geweldig. Negentig jaar is een mijlpaal. Het hele dorp komt dat met hem vieren.’

Sinds Milena was teruggekeerd in Positano, twee dagen geleden, was de situatie aanzienlijk verbeterd. De rechter-commissaris was bij Michele en haar langsgekomen en had verteld dat het onderzoek officieel was afgerond.

Milena wist niet wat er precies was gebeurd bij de put, maar dat interesseerde haar niet.

Wat haar oma haar had gezegd, had al haar twijfels weggenomen. Ze wist zeker dat Eva en Michele van elkaar hadden gehouden en dat hun leven een nare wending had gekregen. Ze dankte Marra binnensmonds voor het feit dat hij haar familie uit andere onderzoeken had gehouden. Hij was een vriend geweest, iemand waar je op kon rekenen.

Ze had het tegen niemand gezegd dat ze Eva had ontmoet. Ze hoopte dat ze die beslissing nooit zou hoeven te betreuren, maar wilde zich nergens mee bemoeien. En toch voelde ze zich schuldig, omdat ze zeker wist dat haar opa zou willen weten hoe het met de vrouw ging van wie hij altijd had gehouden.

Dat wist ze zeker.

Het huis was vol mensen die bezig waren met de voorbereidingen van het feest dat de volgende dag zou plaatsvinden. Af en toe overlegde Teresa met Rosaria en samen namen ze beslissingen over hoe de kamer ingericht moest worden. Ze was blij dat haar vader en stiefmoeder eindelijk naar het huis met de spiegels waren gekomen.

Dat was een nieuw begin.

Milena was klaar met de gebakjes. Ze haalde ze uit de oven en zette ze op een blad. Rosaria bekeek ze nauwkeurig. ‘Kijk nou wat mooi! Je moet wat meer vertrouwen in jezelf hebben, schat. En hopen dat alles goedkomt. Dat verandert de werkelijkheid misschien niet, maar de aanpak is anders. Als je de dingen in het juiste perspectief ziet, kan alles gebeuren.’

Milena liep dolblij de binnenplaats op. Ze kon niet geloven dat zoiets eenvoudigs als eigenhandig gebakjes maken zo’n gevoel van voldoening kon geven. Het was fris en ze was licht gekleed, maar de zon stond hoog aan de hemel, die zo helderblauw was dat je de hele kust kon zien. Ze liep een stukje tussen de rijen citroenbomen.

Er stond niets meer dat aan het verleden herinnerde. Giulio had de put gevuld en de muur was weer in recordtempo opgebouwd. Nu konden ze weer verder met hun leven.

De dag van het feest brak aan.

De villa met de spiegels was schitterend. De meubels waren opgepoetst en het porseleinen servies en zilveren bestek tevoorschijn gehaald. Op de kleden van het fijnste en witste damast stonden kristallen glazen te blinken. Op de tafels stonden bladen vol uitnodigend geurende gerechten. En bloemenkransen en verfrissende limonade. Iedereen die binnenkwam, zou betoverd worden door dat spektakel. Het werd een weelderige receptie, een feest dat iedereen zich nog lang zou heugen.

Rosaria wierp haar een blik toe en zei daarmee dat ze naar huis ging om zich om te kleden. Milena besloot zich ook terug te trekken, maar eerst wilde ze haar opa zien. Ze bleef bij de deur staan. Teresa hielp hem met het knopen van zijn stropdas. Ze kletsten en lachten. Haar hart maakte een sprongetje van vreugde.

‘Alles goed?’ vroeg ze lachend.

Teresa draaide zich naar haar om. ‘Prima, alles onder controle. Ga jij je maar omkleden, lieverd. Je vader en ik ontvangen de gasten wel.’

Ze bleef nog even in de deuropening staan en realiseerde zich dat geluk ook een kwestie is van willen. Haar vader en opa hadden jaren niet met elkaar gesproken en hadden toen besloten dat toch te doen en daarna konden ze het goed met elkaar vinden.

‘Zo, Michele. Nu zit hij perfect.’

Haar opa was blij, lachte en bekeek zichzelf in de spiegel. ‘Ik vind dit een mooie kleur, hij is heel netjes. Dank je, Teresa, heel aardig van je.’

Milena rende naar hem toe en gaf hem een kus. ‘Alle dames van Positano zullen naar je omkijken, opaatje.’

‘Ik weet het.’

Hij wierp haar een ondeugende blik toe en Milena grinnikte. Het was fijn om hem zo rustig te zien. Hij voelde zich beter en zij was dolgelukkig dat hij zo onverwachts was opgeknapt.

Teresa wachtte op haar in de gang.

Toen ze op haar afkwam, voelde ze zich echt blij. Het werd vast een geweldig feest. Ze had Olimpia aan de telefoon gesproken. Mirko en zij zouden ’s avonds aankomen, net op tijd voor de toost.

‘Het is echt een aardige man,’ zei haar stiefmoeder.

Ja, dat was hij. ‘Heb ik je al gezegd dat ik van je houd?’

Teresa keek Milena aan. Haar lichtblauwe ogen schitterden. ‘Niet recent.’ Ze omhelsde haar, aaide haar over haar wang en lachte. ‘Jij bent mijn grote trots, lieverd, als je van mij was geweest, had ik niet meer van je kunnen houden. Ga je nu maar snel klaarmaken.’

Milena rende de trap op en had zich in lange tijd niet zo licht gevoeld.

Na een korte douche bekeek ze met een grimas op haar gezicht de jurken die in de kast hingen. Ze had niets wat geschikt was voor de gelegenheid, aangezien ze de meeste kleding in Rome had gelaten. Hoe kon ze nu vergeten iets nets mee te nemen voor haar opa’s feest? Olimpia had het haar zelfs talloze keren gezegd.

Ze kreeg een idee. Ze trok haar ochtendjas aan en liep naar beneden.

De gasten kwamen door de tuin, dus niet door de hal.

Ze opende de spiegel en ging de geheime kamer binnen. De lichte groene jurk van zijde, die ze meteen mooi had gevonden, hing in de kast. Ze opende de deur en rook meteen de geur van bloemen en citroen. Daar hing hij, de jurk, hij zat nog in een hoes van organza. Ze haalde hem er voorzichtig uit. Hij was nog in perfecte staat, alsof haar oma hem net had opgehangen.

Ze pakte een paar sandalen en rende met een grote glimlach weer naar boven.

Ze maakte zich klaar met op de achtergrond de muziek van het orkest dat Rosaria had geregeld voor het feest. De muziek werd meegevoerd door de bries die het raam van haar slaapkamer binnenkwam. Het was december, maar erg warm. Ze vlocht haar haar in en liep de trap af. Ze liep door de hal en bleef bij de deur staan. Het leek wel alsof Michele ergens op wachtte.

Of op iemand.

‘Opa?’

Hij keek op en zijn gezicht begon te stralen. ‘Milena, schat, wat zie je er prachtig uit. Kom, laat me je eens bekijken.’

Terwijl ze naar hem toe liep, stelde ze zich voor hoe het zou zijn geweest als haar oma daar zou staan in haar plaats, als ze terug zouden kunnen gaan in de tijd, als Markus nooit naar Italië was gekomen.

Michele lachte naar haar en stak zijn arm uit. Milena legde haar hand op de zijne. Zijn ogen waren zo helder dat het even leek alsof de tijd niet was verstreken, dat hij nog net zo jong was als op de dag waarop hij zijn vrouw naar die naar citroen geurende kamers had geleid.

‘Dans met me.’

Ja, ze zou met haar opa dansen. Ze legde een hand op zijn schouder en lachte.

De muziek was lieflijk en meeslepend. Michele bewoog zich zeker, niet meer zo onbeholpen, en leidde zijn kleindochter met snelle bewegingen, noot na noot. Haar groene jurk bolde een beetje op terwijl ze ronddraaide.

‘Ik was vergeten hoe leuk ik het vond om te dansen. Ik was zo veel vergeten, lieverd. Dank je.’

‘Ik houd van je, opa.’

‘Ik ook van jou, vlinder.’

Ze omhelsden elkaar, daar, midden in de hal.

20

‘Ik zou bijna willen dat we vlinders waren en maar drie zomerdagen leefden. Drie van zulke dagen met jou zou ik vullen met meer heerlijkheden dan vijftig gewone dagen ooit konden bevatten.’

Bright Star (Jane Campion, 2009)

Dat was precies wat ze voor haar opa had gewild, dacht Milena terwijl ze naar de mensen keek die op de patio samendromden, een zonnige dag en mensen die zijn verjaardag met hem kwamen vieren. Schatergelach, verhalen over vroeger, sterke vriendschappen en andere die juist ondanks alles ontstonden.

Ze liep naar de tuin met een glas witte wijn in haar hand.

Ze zocht een plek waar ze de zee kon zien en genoot van de fruitige smaak van de Ravello-wijn. Haar gedachten wervelden als de meeuwen op de golven.

‘Ik dacht dat ik je wel ergens met de sergeant tegen zou komen,’ zei Giulio achter haar. ‘Hij werkt altijd nauwkeurig, maar voor jou heeft hij wel extra zijn best gedaan.’

‘Hij is even geleden weggegaan. Hij had andere verplichtingen.’

Giulio snoof. ‘Idioot, ik dacht dat hij moediger was.’

Ze lachte om zijn opmerking. ‘Ik denk dat je alles over Federico Marra kunt zeggen, maar niet dat hij niet moedig is.’

‘Iedereen kan een wapen dragen, maar veel mensen zijn bang als ze hun gevoelens moeten uiten. Neem mij. Ik ben daar een goed voorbeeld van. Een grote lafaard.’

‘Waarom?’ Zijn zelfkritiek verbaasde haar. Giulio was een complexe man die met weinig mensen goed kon opschieten. Ze vroeg zich af op wie hij doelde, maar durfde dat niet te vragen.

‘Omdat het zo is,’ antwoordde hij verbitterd.

Milena wist niet wat ze moest denken van die onverwachte vertrouwelijke mededeling. Ze dronk haar wijn op en keek in het glas.

‘Toen ik klein was, luisterde ik graag naar jou, hoewel ik een beetje ontzag voor je had.’

Hij lachte en bleef naar de zee staren. ‘Ik was acht toen meneer me in huis nam.’

‘Zo jong?’

‘Ik was groot voor mijn leeftijd.’

Ze moest lachen om die toevoeging.

‘Ik hielp hem met citroenen plukken. Hij betaalde me en gaf me een dak boven mijn hoofd en te eten. In die tijd zorgde Mena, jouw overgrootmoeder, God hebbe haar ziel, voor de tuin. Ze zorgde ook voor de bijenfamilie. Ze had ze dichter bij de rotsen gezet, omdat ze me een keer hadden geprikt en ik zo hard had geschreeuwd dat ze me in Amalfi konden horen. De bijen vonden mij niet leuk en dat was geheel wederzijds.’

Hoe was Giulio toen hij klein was? Milena nam hem op, maar kon het zich niet goed voorstellen. ‘Maar in de tuin is een bijenkast.’

‘Na haar dood heb ik besloten zelf de bijen te verzorgen. Dat was ik Mena verschuldigd, zij was altijd goed voor iedereen geweest. Ze hield zelfs van de Amerikaanse, die tegen niemand aardig was.’

‘Heb je mijn oma gekend?’ vroeg ze verrast.

‘Ja, ik herinner me haar niet echt meer, maar ik weet nog goed dat ze iedere ochtend Marina’s haar kamde. Mevrouw Eva neuriede dan en je moeder lachte aan een stuk door. Zomaar, weet je dat? Zo liet Marina merken dat ze blij was. Ze hield van dansen, met open mond tegen de wind in rennen om de wind te proeven. Ze zocht graag haar grenzen op. Ze dreef je opa tot waanzin en plaagde mij net zo lang tot ik beloofde niets te zeggen. Ik gaf haar weleens een uitbrander, maar deed vervolgens alles wat zij wilde. Ook later, toen ik volwassen was, haar geschater, haar haar in de wind, haar geur…’ Hij maakte zijn zin niet af.

Milena keek hem aan alsof ze hem voor het eerst zag.

‘Ik heb alleen vage herinneringen aan mama,’ biechtte ze zachtjes op. ‘Ik droom ’s nachts weleens over haar.’

Giulio lachte naar haar, iets wat hij zelden deed. ‘Jij doet me aan haar denken. Zij hield ook van de zee en was gek op dit huis. Weet je, Milena, sommige plekken krijgen een plek in je hart en horen daarna bij jou. Zij is altijd verbonden gebleven met het huis met de spiegels. Hier was ze gelukkig. Ze heeft alles uit het leven gehaald, geleefd met passie. Toen ze na een van haar reizen terugkwam naar Positano, vertelde ze me wat ze had meegemaakt in de steden waar ze was geweest, wie ze had ontmoet, wat ze had gezien en ik hing aan haar lippen, ook al deed ik alsof het me niet interesseerde.’ Hij wachtte even, turend in de leegte, met een droevige uitdrukking op zijn gezicht. ‘Ze was een geweldige vrouw, een echte vrouw. Als Marra degene is die jou laat glimlachen als je ’s morgens wakker wordt, dwing hem dan naar je te luisteren. Doe het, Milena. Ook al moet je hem voor het blok zetten.’

Ze keek hem lang aan. ‘Is dat wat je moet doen als je van iemand houdt?’ Ze vroeg het zachtjes, in de hoop dat hij zou antwoorden.

Giulio grinnikte en veegde toen zijn tranen weg. ‘God, wat mis ik je moeder.’ Hij keek naar haar. ‘Ja, meisje. Je moet een risico nemen, je moet het hem zeggen. Laat hem niet weggaan zonder het hem te zeggen. Misschien komt hij wel niet meer terug. Trots en spijt gaan hand in hand en dan is het te laat. Dan heb je alleen nog herinneringen.’

Milena zag niet het gezicht van Federico voor zich, maar een gezicht dat anders was dan het sombere gelaat van de sergeant. Ze zag een zorgeloze glimlach, twee blauwe ogen. Een blik van verwondering, betovering.

Milena realiseerde zich dat ze Gabriel had weggeduwd. Ze vroeg zich af of ze dat had gedaan vanwege haar trots, zoals Giulio beweerde.

Of was het misschien eenvoudigweg omdat ze wist dat ze sommige dingen op haar eigen manier moest doen. Alleen.

Ze merkte dat ze op dat gebied nergens zeker van was. Ze was nog te veel in de war.

Plotseling verstomde het geklets. Ook de muziek stopte. Milena was nieuwsgierig en keek op. Wat was er aan de hand? Hoever ze ook haar nek uitstak, ze kon niet over het groepje mensen voor haar kijken.

Eindelijk ging er iemand opzij en kon ze iets zien.

Er stonden twee mensen bij de houten deur.

Een lange, blonde man en een oude in het rood geklede vrouw.

Ze liep naar hen toe, kon het niet geloven.

‘Oma!’ Ze bleef net op tijd staan. Giulio legde zijn hand op haar schouder.

‘Wacht even.’

Ze deed wat hij zei. Haar hart ging tekeer.

Ze waren er, allebei. Haar oma en Gabriel.

Eva liep langzaam, leunend op haar stok, en keek voor zich. Ze leek wel een koningin. Gabriel was vlak bij haar, klaar om haar te helpen. Een sterke, zelfverzekerde man, die niet bang was om een risico te nemen, die had gelogen, maar de verantwoordelijkheid had genomen voor zijn beslissing. Een man die had laten zien waartoe hij bereid was om zijn geliefden te beschermen.

Eva liep langzaam maar zelfzekerder dan ooit en had een trotse, vastberaden uitdrukking op haar gezicht. Een aantal mensen fluisterde tegen elkaar, maar zij negeerde iedereen. Ze bleef naar de lange, elegante man met grijs haar kijken die haar roerloos aankeek.

Dat was goed, vond ze. Zij had hem verlaten, zij moest terugkomen. Ze vroeg zich af of Michele haar zou afwijzen. Dat kon hij immers doen, daar had hij alle recht toe. Maar op dat moment leek hij op te schrikken en zette hij een stap in haar richting en toen nog een. Eva wist dat hij haar niet zou afwijzen.

Iemand gebood de muzikanten weer te gaan spelen, het geroezemoes ging weer verder. Hoewel iedereen deed alsof het normaal was wat er gebeurde, hield niemand dat vol, omdat ze allemaal wisten dat zij de ‘Amerikaanse’ was, die een halve eeuw geleden de edelsmid in de steek had gelaten en zijn hart had gebroken. En ze vroegen zich af wat er ging gebeuren, nu ze terug was.

Zou Michele het haar vergeven? Of had zij het zichzelf vergeven nu hun jonge jaren waren verstreken?

Eva en Michele leken op niemand anders te letten. Ze bleven elkaar aankijken, konden hun blik niet afwenden, alsof ze bang waren dat de ander zou verdwijnen als ze dat deden.

Alleen zij waren daar.

De rest van de wereld deed er niet toe.

Dit was hun moment.

Ze bleven tegenover elkaar staan, zoals ze vroeger zo vaak hadden gedaan.

Eva droeg de ketting die hij voor haar had gemaakt.

Michele herkende hem en sperde zijn ogen open. Zijn gezichtsuitdrukking veranderde. Meer hoefde hij niet te weten. Het goud dat om haar nek schitterde, gaf hem het antwoord waar hij naar op zoek was.

Michele pakte haar hand en drukte er een kus op, net als op de dag dat ze elkaar hadden ontmoet, terwijl de Venetiaanse zon werd weerkaatst in de kanalen.

‘Ik wist dat je op een dag bij me terug zou komen.’

Wat een verloren en verspilde tijd. ‘Ik ben altijd van je blijven houden, altijd. Mijn leven lang. Ik wilde dat je dat wist. Ik moest het je zeggen, Michele. Ik moest het doen.’

‘Dat weet ik, lieverd van me. Dat weet ik.’

‘Ik wist niet of je naar me zou luisteren, maar ik moest het proberen, ik wilde het doen.’

Michele keek naar haar alsof ze het mooiste was wat hij ooit had gezien.

Eva dacht na over het lot dat haar eerst een grote liefde had geschonken en haar vervolgens alles had afgenomen, de man waarmee ze haar leven had willen delen en hun dochter. Het had haar eerst zo veel vreugde geschonken om haar later intens verdriet te doen.

Michele hield allebei haar handen vast en kuste ze zacht. Hij lachte naar haar, zei gekke, geweldige dingen tegen haar en zij werd overweldigd door emoties. Haar keel zat dicht omdat ze moest huilen, haar herinneringen bonkten in haar hoofd. Ze probeerde het nog eens, ze moest het uitleggen. Ze moest in ieder geval een poging wagen. ‘Alles wat ik heb gedaan, was om jullie te beschermen, omdat ik meer van jullie hield dan van mijn eigen leven.’

Michele streelde haar gezicht. ‘Kom, lieverd van me, laten we naar binnen gaan. Ik moet even zitten en naar je kijken. Ik ben oud, weet je?’

Eva liep zacht lachend met hem mee.

Ze gingen het huis binnen, alleen, nagekeken door de ontroerde mensen.

Het feest ging verder, de muziek werd harder.

21

‘Geluk is alleen echt als het wordt gedeeld.’

Into the Wild (Sean Penn, 2007)

Het feest dat Milena Alfieri voor de verjaardag van haar opa had georganiseerd, ging alle verbeelding te boven.

Het was haar gelukt hem het grootst mogelijke cadeau te geven: de hoop en de zekerheid dat echte liefde alles kan doorstaan.

Milena had het leven van haar grootouders gered. Met haar liefde, vertrouwen en licht had ze haar familie een nieuw leven gegeven.

Nu schitterde alles weer.

Milena zou het beeld van haar grootouders die samen het huis met de spiegels binnengingen, nooit vergeten. Gabriel evenmin.

Zij hadden alles mogelijk gemaakt.

Ze waren beiden in de tuin, stonden vlak bij elkaar.

‘Gabriel,’ fluisterde Milena.

Precies op dat moment keek hij op, alsof hij haar had gehoord. Hun blikken kruisten elkaar.

Hij lachte gegeneerd naar haar.

Milena zette een stap in zijn richting. ‘Hoi,’ mompelde ze, ook al was dat niet te horen vanaf die afstand. Ze was blij en geëmotioneerd om hem te zien.

‘Ga maar,’ fluisterde Giulio. ‘Onthoud wat ik je heb gezegd.’

Ze aarzelde eerst en schaamde zich.

En toen kwam Gabriel met grote passen naar haar toe gelopen. ‘We zijn zo snel mogelijk gekomen,’ zei hij. ‘Oma kon niet wachten om terug te gaan naar Positano.’

‘Waarom heb je me niet verteld dat jullie kwamen?’

Hij schudde zijn hoofd. ‘Kom, Milena, dan lopen we samen een stukje.’

Hij pakte haar bij de hand en ze liepen samen langs de citroenbomen naar de rotspartij.

Milena wilde hem zeggen dat Giulio de put had gevuld met aarde en er een olijfboom in had geplant, maar dat kon later ook. Ze wilde nu alleen maar bij hem zijn, weten waar hij van hield, naar de zonsondergang kijken. Ze had behoefte aan schoonheid en rust.

Eindelijk werd het nacht en viel de duisternis. Michele streek over het haar van zijn vrouw, zoals hij al talloze keren had gedaan. Eva luisterde met haar ogen halfdicht naar de ademhaling van de zee die het huis met de spiegels door de luiken binnendrong.

De gasten waren al uren weg.

‘Onze kleindochter is een pienter meisje,’ zei Eva.

‘Ze is geweldig.’

Ze lachte toen ze hoorde hoe trots Michele op haar was.

Ze streelde het gezicht van haar man. Zo had ze Michele altijd gezien, ondanks alles. ‘Er zijn dingen die je moet weten, daar heb je recht op.’

‘Dat hoeft niet.’

Zij had echter de behoefte hem alles te vertellen. ‘Luister alsjeblieft naar me, ik smeek je.’

‘Dat is goed, maar het verandert niets.’ Hij kuste zacht haar oogleden.

Eva wilde dat ze weer jong was, hem lichamelijk liefhebben, want hij had altijd bij haar gehoord en zij bij hem.

Maar ze moest hem alles opbiechten, dus vatte ze moed en zocht de juiste woorden.

‘Toen we elkaar in Venetië ontmoetten, was ik op de vlucht voor een gevaarlijke man die mijn moeder en mij had bedreigd. Mijn familie komt uit Rusland. Ik heb nooit de moed gehad je dat te zeggen. Ik wilde met jou helemaal opnieuw beginnen en het verleden vol tirannie en angst vergeten. De dreigementen die ik had ontvangen, vergeten. Kun je je voorstellen hoe verbaasd ik was toen ik hem in Rome zag, waar jij hem ook hebt ontmoet? Markus Frost werkte niet in de filmwereld en was al helemaal niet mijn minnaar. Hij was een crimineel, een spion die mensen gebruikte voor zijn eigen doeleinden. Dat heeft hij ook met mij gedaan. Weet je nog dat ik in mijn eentje naar feesten ging? Nou, op dat soort evenementen verzamelde ik dus informatie. Hij chanteerde me, zei dat hij mijn moeder en jou pijn zou doen en bedreigde zelfs Marina. Ik wilde niet dat jullie iets met hem te maken kregen. Ik moest jullie beschermen, daar leefde ik voor.’

Michele droogde haar tranen maar onderbrak haar niet.

‘Ik wist niet hoe ik van hem af moest komen, totdat hij op een dag zei dat hij nog één laatste missie voor me had. Ik moest een tas bij een van zijn medewerkers afgeven en wachten tot die mij een antwoord gaf,’ fluisterde ze meer tegen zichzelf dan tegen Michele. Ze sloot haar ogen en zocht de kracht om verder te gaan. Ze wilde hem alles vertellen, tot het laatste woord. ‘Hij heette Jack Perkins, zijn vrouw verwachtte een zoontje. Ze hadden een zoon die ouder was dan Marina. Hij heette Michael, net als jij. Dankzij hem heb ik het overleefd. Hij speelde met zijn fiets en ik keek naar hem terwijl zijn vader met het slot van de tas stoeide. Plotseling viel de jongen op het paadje voor het huis. Hij had zijn knieën geschaafd, niets ernstigs. Toen hij begon te huilen, rende ik naar hem toe, zodat zijn moeder zich niet hoefde in te spannen.’ De herinnering was zo pijnlijk dat ze naar adem snakte. Langzaam maar zeker herpakte ze zich en kreeg weer lucht. Toen vertelde ze over de explosie die haar en de kleine Michael bij het huis had weggeslingerd, over het hysterische geschreeuw van het jongetje dat ze de hele tijd tegen zich aan had gedrukt en het huis dat in een paar minuten verwoest werd door de vlammen.

‘Markus had alles zo gepland om iedereen te vermoorden. Hij had ontdekt dat Jack een agent was die onderzoek naar hem deed voor de Amerikaanse overheid. Hij had mij niet meer nodig omdat zijn werk in Italië klaar was en ik hem niet meer hoefde te helpen. Dat was wat hij deed, hoorde ik later. Hij ruimde alle getuigen uit de weg.’ Ze haalde diep adem. ‘Dit verandert niets. Het is mijn schuld, ik heb de tas met de bom naar het huis gebracht. Ik ben verantwoordelijk voor die ramp. Ik had moeten sterven, niet zij.’

Michele bleef haar hand vasthouden en met zijn heldere ogen aankijken om haar steun te geven in het halfduister van hun slaapkamer, waar het maanlicht hun gelaatstrekken verzachtte. ‘Ik ben hier, rustig maar, lieverd van me, ik ben hier bij jou.’

Eva herleefde die verschrikkelijke, beangstigende momenten. ‘In het begin begreep ik niet wat er was gebeurd, maar toen ik Markus langs het huis van Perkins zag lopen, werd alles duidelijk. Hij wist alles, hij had me gemanipuleerd. Ik vertrouwde de jongen aan de ambulancebroeders toe die waren komen aangesneld en verstopte me. Ik wist niet wat ik moest doen. Het enige bewijs dat ik had, stond in de notitieboekjes die ik in de kamer achter de spiegel verborg. Ik moest mijn schriften vinden, daarmee kon ik alles verklaren, of dat dacht ik tenminste.’ Ze zweeg even, ademde diep in en ging weer verder. ‘Ik keerde terug naar huis in de hoop dat jij er niet was. Kort daarna kwam hij. Gewapend en vastbesloten zijn missie tot een einde te brengen.’ Nog een pauze. Haar lippen trilden. ‘Instinctief rende ik naar de tuin, maar hij haalde me in bij de citroenbomen. Hij sleepte me naar de rotsen en wilde me naar beneden gooien en daarna wachten totdat jij en Marina thuiskwamen om vervolgens hetzelfde met jullie te doen. Hij was gekomen om ons uit de weg te ruimen. Ik haatte hem zoals ik nog nooit iemand had gehaat.’

Michele hield zijn adem in. ‘Had me maar gezegd wat er aan de hand was…’

‘Dat kon ik niet. Anders had hij je vermoord.’

Ze huiverde.

‘Maar het ging niet zoals Markus van plan was. Hij was degene die omkwam. Ik wist dat daar, bij de muur, de oude put was. Je moeder had me hem laten zien. Mena had me gewaarschuwd. Hij kon het niet weten. In die tijd was de put omringd door heesters, zodat je er niet in kon vallen, weet je nog? Ik liep erlangs, maar hij viel erin. Ik hoorde zijn geschreeuw, een dreun en geluid van de stenen die op hem vielen. Ik wist niet of hij dood was, maar ik hoopte het, want als dat niet het geval was, zou hij wel een manier vinden om mij te vermoorden en jullie allemaal pijn te doen. Ik ging terug naar het huis, pakte een paar notitieboekjes waarin ik al het bewijs tegen hem had opgeschreven en belde de politie. Zodra ik de naam van Markus Frost noemde, zeiden ze me te wachten. Toen ze arriveerden, wist ik meteen dat het geen politieagenten waren, maar agenten van de ambassade. Het waren Amerikanen, net als ik. Ze schaduwden ons, wisten alles over hem en mij. Ik vertelde hen waar Markus was en dacht dat ze hem hadden weggehaald. Ik wist niet dat hij al die jaren daar in de put heeft gelegen. Ik weet niet hoe het is gebeurd, maar dat doet er nu niet meer toe. Dat deed het toen ook niet. Tijdens het verhoor kwam ik erachter dat ze hem al lange tijd in de gaten hielden. Hij werkte niet voor de overheid, zoals hij me had doen geloven en was ook geen contraspion voor de Sovjets, maar werkte voor ongure misdaadorganisaties. Hij was een crimineel. Ik vertelde alles wat ik wist en ze beloofde me toen te beschermen. Markus maakte deel uit van een organisatie. Ik was een getuige, had bewijs verzameld, kende namen, data, plaatsen. Ik moest naar Amerika verhuizen met een valse identiteit. Ik probeerde daartegenin te brengen dat ik een man en een dochtertje had en dat ik jullie niet achter kon laten. Maar ik had geen keus. Ik moest jullie beschermen. Als ik weg was, zouden ze jullie met rust laten. Ik mocht geen contact met jullie opnemen, anders zou ik jullie in gevaar brengen. Ik heb een verschrikkelijke tijd gehad, kon niet geloven wat er was gebeurd. Ik kon mijn moeder ook niet meer opzoeken. Ze stierf terwijl ik ver bij haar vandaan was. In een andere staat. Ik woonde samen met Michael, het zoontje van Jack Perkins, die me heeft helpen overleven. Hij gaf me mijn hoop terug en de tijd deed de rest. Toen ik uiteindelijk, vele jaren later, dacht vergeten te zijn, toen ik de moed vond om het verleden het hoofd te bieden, probeerde ik terug te komen. Maar Marina was net overleden, dus ik wist dat er geen hoop meer voor ons was.’ Ze kon niet goed ademhalen, haar pijn drukte op haar borst. ‘Je bent mijn enige liefde geweest, Michele, en God weet hoe graag ik had gewild dat alles anders was gegaan.’

Hij keek haar aan. Er rolde een traan over zijn wang.

Eva veegde hem zachtjes weg.

Michele glimlachte naar haar, maar keek haar bedroefd aan. ‘Het spijt me vreselijk, liefste, het spijt me. Als ik het had geweten, had begrepen…’ Zijn stem brak. ‘Ik heb je een tijdje gehaat, weet je dat?’ Hij sprak moeilijk, alsof hij de woorden niet onder controle had. Eva kneep in zijn hand. ‘Ik dacht dat je weg was gegaan, dat je Marina en mij had verlaten om bij die rotzak te zijn. Ik kon het maar niet begrijpen. Ik had moeten weten dat je zoiets nooit zou doen, maar ik was zo verdrietig en kwaad. Toen heb ik uiteindelijk besloten me niet meer te laten leiden door venijn en wrok. Marina was het licht in mijn leven. In haar zag ik jou, je vrolijkheid en het leven dat we hadden gedeeld. Ik heb besloten gelukkig te zijn.’ Hij lachte zacht. Daarna betrok zijn gezicht. ‘Het is me niet gelukt, maar ik ben gestopt jou te haten, Eva. Mijn moeder heeft me op haar sterfbed iets verteld. Ze zei dat je van me hield en op een dag terug zou komen omdat je ons nooit had willen verlaten. Dat de duivel tussen ons beiden was gekomen en zij hem terug de hel in had gejaagd.’ Hij viel stil en ze keken elkaar lang aan. ‘Nu pas begrijp ik wat ze bedoelde. Ze heeft je altijd verdedigd en vol overgave van je gehouden. Zij was het water op het vuur van mijn wrok. Stukje bij beetje is de wrok verdwenen, als een dichtgegroeid litteken. Mijn herinneringen aan jou bleven echter, Eva. Je bent altijd in mijn hart gebleven, lieverd van me.’

Ze drukte zacht haar lippen op de zijne.

‘Slaap nu maar, rust maar lekker uit. Je bent thuis.’

Eva luisterde naar Micheles ademhaling totdat hij regelmatig werd. Zij kon echter niet slapen.

Ze had weer tegen hem gelogen.

Want ze was niet alleen geweest op de dag dat Markus op haar afkwam en haar bijna vermoordde.

Hij was niet zomaar in de put gevallen.

Trofimena, haar schoonmoeder, had hem geduwd en de man vermoord die haar familie bedreigde.

Een schim die plotseling uit het duister was verschenen en zich met al haar kracht op Markus had geworpen, die met zijn rug naar haar toe stond. Frost was in de put gevallen en na een tijdje gestopt met kreunen.

Mena had haar gered.

Ze had hen allemaal gered.

Zodra ze zich realiseerden dat Markus dood was, werden ze bang voor de gevolgen.

Mena bleef in haar dialect herhalen dat ze haar zouden arresteren omdat ze een moordenaar was, maar dat ze geen spijt had van wat ze had gedaan. Omdat Markus de duivel in eigen persoon was.

‘Niemand gaat naar de gevangenis, begrepen, Mena? Niemand. Je houdt het geheim. Je vertelt niemand wat er is gebeurd. Als je dat wel doet, komen er andere mannen om ons te vermoorden.’ Ze had haar schoonmoeder bij de schouders gegrepen, omdat ze wilde dat ze het begreep. Die bleef haar met betraande ogen aankijken.

‘Je hoorde wat hij van plan was te doen. Hij wilde Michele en Marina uit de weg ruimen. Mena, zweer dat je het tegen niemand zult zeggen. Ik zal alles regelen. Ik zoek wel een manier om het uit te leggen aan de politie. Ik heb bewijzen, notities, namen en data.’ Ze had ook Markus’ pistool, dat wat hij op haar had gericht. Het was uit zijn hand gegleden toen hij in de put viel. Ze had het opgepakt en nu zat het in de zak van haar jurk.

‘Wat ga je dan doen?’ vroeg haar schoonmoeder.

‘Ik ga de politie bellen. Maar jij moet me beloven dat je nooit aan iemand vertelt wat er vannacht is gebeurd.’

‘En wat doen we met Michele?’

‘Die mag niets weten! Je kent hem, hij zou zoiets nooit accepteren… Hij wil ze er vast mee confronteren en wordt dan zelf vermoord.’

Mena had ermee ingestemd. En zo hadden ze een pact gesloten.

Eva zou alle verantwoordelijkheid op zich nemen, de politie de bewijzen laten zien die ze tegen Markus Frost had verzameld en alles alleen afhandelen. Trofimena zou het ook geheimhouden voor haar zoon.

Voordat ze naar de Verenigde Staten vertrok, lukte het Eva haar een bericht te sturen waarin ze beloofde ooit terug te keren, als het gevaar geweken was.

Ze had nooit aan iemand verteld dat Trofimena degene was geweest die Markus had vermoord.

Dat geheim zou ze meenemen in haar graf.

Ze sloot haar ogen en viel plotseling in slaap. Ze gleed weg, licht als een vlinder.

Epiloog

Milena hield van vliegtuigen. Ze hield van de bewegende mensen, van de gespannen gezichten van de mensen die zich klaarmaakten voor een reis, een verwachtingsvolle en blije uitdrukking. Maar bovenal fascineerde de hoop aan het begin van de reis haar.

Iedereen hoopte ergens op, op welke manier dan ook.

Door hoop te houden wist haar oma ondanks alles te overleven. Hoop had haar opa de kracht gegeven van dag tot dag te leven, omdat ze allebei één ding zeker wisten: ze hadden van elkaar gehouden.

Hoop had haar geholpen te vechten voor datgene waar ze in geloofde en tot het uiterste te gaan.

Want uiteindelijk had ze de rol van Cecily gekregen, de eerste van vele, en dat wat was begonnen als een passie, een spel bijna, was nu haar beroep. Ze werd er blij en enthousiast van en leidde nu een leven vol uitdagingen.

Ook op dat moment, terwijl ze naar de aankomsthal liep, was ze hoopvol. Ze kon het bijna niet geloven dat het weer zomer was. Ze was te lang niet in Positano geweest. Ze kon niet wachten tot het morgen was en ze haar grootouders weer in de armen kon sluiten.

Misschien zou Michele haar niet herkennen of weer verwarren met Marina, wat steeds vaker gebeurde als ze hem belde. Maar dat kon ze aan, net als haar oma, die voor hem een wereld van magie had gecreëerd. Ze was niet meer teruggegaan naar de Verenigde Staten. Eva was verhuisd naar Positano en woonde bij hem.

Milena was blij met die beslissing.

Nu had het huis met de spiegels een diepere, fijnere betekenis voor haar.

Het was een plek waar ze zich goed voelde.

Een plek die stond voor familie.

En ook voor de zee. Ze zou er zwemmen tot ze niet meer kon, Rosaria’s zoetigheden eten en praten met Giulio. Misschien was Federico er ook wel. Haar blik verraadde een zweem van genegenheid voor hem.

Hij was haar komen opzoeken in Rome. De eerste gast die ze had ontvangen in haar nieuwe appartement, dat ze had kunnen kopen met het geld dat ze met haar werk had verdiend. Olimpia en Mirko hadden haar geholpen met verhuizen. Ze herinnerde zich die gekke dagen nog, vol emotie, schatergelach en enthousiasme. De eerste van vele.

Wat haar het meest verraste, was dat ze niet heel veel had veranderd. Ze had alleen de moed en de kracht gevonden om haar dromen na te jagen en haar angst opzijgeschoven. Haar nieuwe huis bestond uit een kamer, een keukentje en een badkamer. Haar vader noemde het ‘een postzegel’, omdat het kleiner was dan de woonkamer van zijn huis.

Maar het was helemaal van haar.

Het was een vreemde maar niet onprettige ontmoeting met Federico.

Hij had haar gebeld en wachtte bij de deur. Hij was nog steeds knap. En droevig. Toen hij bij haar was, had ze de hele tijd gedacht aan wat Giulio haar had gezegd. Terwijl Federico op zijn ernstige manier tegen haar praatte, wachtte ze op iets wat haar duidelijk zou maken wat ze nu voelde. Hij had haar gevraagd hoe het met haar ging, wat haar plannen waren. Milena had hem voortdurend geobserveerd en moest toegeven dat ze inderdaad diep vanbinnen iets voelde.

Maar dat was niet genoeg.

Uiteindelijk kwam ze tot een conclusie: er waren veel verschillende soorten liefdes en veel verschillende soorten mensen. Het beste kon je houden van moedige mensen die risico’s durfden te nemen, bereid waren om iets te proberen en de overwinning of nederlaag te accepteren. Om blij te zijn of bittere tranen te huilen.

Dat was wat ze voor zichzelf wilde, datgene waar ze meende recht op te hebben.

Liefdes die aan de rand bleven toekijken, interesseerden haar niet.

Ze had hem een kop koffie aangeboden en Federico had haar, nadat hij haar lang had aangekeken, gezegd dat ze prachtig was. Toen had hij zijn kopje leeggedronken, was opgestaan en weggegaan.

Ze herinnerde zich dat moment nog heel goed, want het had haar geholpen een besluit te nemen.

Ze bleef voor de schuifdeuren staan, turend naar de plek waar de passagiers uit kwamen. Het geroezemoes zwol aan, de mensen dromden samen bij de hekken om hun vrienden en familieleden in de armen te sluiten.

Ze zag hem al van ver. Zijn blonde haar, lachende ogen, hij leek licht uit te stralen en daarmee alles om hem heen te verlichten.

Gabriel zag haar in de menigte staan en zwaaide.

Hij lachte. Hij lachte altijd.

‘Hoi, lieverd.’

Hij gaf haar een lange kus, waar iedereen bij stond. Dat ze zich in een openbare ruimte bevonden, interesseerde hem niet.

‘Hoe was New York?’ vroeg ze hem.

‘Zoals altijd. Je krijgt de groetjes van iedereen en ze kunnen niet wachten je weer te zien. Papa vraagt of het je lukt om met Thanksgiving te komen.’

‘Ik denk het wel, aangezien ik het voorstel van Bottega heb geaccepteerd.’ Het beroemde Italiaans-Amerikaanse gezelschap had haar voor een heel seizoen gevraagd. ‘Ik zal voor minstens een jaar heen en weer reizen tussen Rome en New York.’

Gabriel lachte nu breeduit. ‘Mijn appartement is te klein. Zullen we verhuizen naar dat van oma? Dat is tenslotte ook van jou.’

Dat was een mogelijkheid. Waarom niet?

Ze liepen hand in hand naar de uitgang. Ze hadden hun hele leven nog voor zich en wisten dat maar al te goed. Ze wilden er volop van genieten. Want ze waren er allebei klaar voor om te vechten voor waar ze van hielden.

Noot van de auteur

In de jaren veertig en vijftig ontstond er in de Verenigde Staten een fenomeen dat bekendstaat als communistenhaat. Dat kwam voort uit de angst – die vooral door de Republikeinse senator Joseph McCarthy (1908-1957) werd gevoed – dat de sovjets ernaar streefden het kapitalistische systeem omver te werpen, het systeem dat ervoor had gezorgd dat de Verenigde Staten een wereldmacht waren geworden. Het aan het licht brengen van internationale spionage, opzienbarende aanklachten en agressieve onderzoekstechnieken waren slechts enkele manieren waarop de regering angst en wantrouwen zaaide onder het volk. Wat tegenwoordig misschien onwaarschijnlijk lijkt, veroorzaakte groot leed voor veel mensen. Mensen die zonder grond werden beschuldigd, moesten hun onschuld aantonen – vaak zonder succes – en raakten hun werk kwijt. De filmindustrie werd net als vele andere sectoren aan banden gelegd. Op de beroemde ‘zwarte lijst van Hollywood’ stonden regisseurs, scenarioschrijvers en acteurs die ervan waren beschuldigd banden te hebben met het communisme en daarom in hun werk moesten worden belemmerd of zelfs gedwongen werden te stoppen met het uitoefenen van hun beroep. Het personage van Eva Anderson is geïnspireerd op deze mannen en vrouwen, die leden onder de mensen die een heel land door middel van angst manipuleerden en onderwierpen. Want ook tegenwoordig geldt nog dat wie de angst in handen heeft, controle heeft over het volk.

In diezelfde periode maakte de Italiaanse filmindustrie een glorieuze tijd door. Een aantal van de meest karakteristieke en belangrijkste monsterproducties waren opgenomen in Cinecittà, dat werd gezien als een kleine versie van Hollywood. Veel grote namen verhuisden naar Italië en de aristocratische villa’s, die prachtig en fascinerend als ze waren, als achtergrond dienden voor hun leven in de spotlights. De grote economische groei na de oorlog zorgde voor uitblinkers in verschillende sectoren, zoals het naaiatelier van de Fontanazusters en edelsmeden als Gerardo Sacco, die met zijn creaties bekendheid kreeg onder internationale regisseurs en actrices. Dat was de tijd waarin Anna Magnani en Sophia Loren een Oscar kregen voor hun rollen in The Rose Tattoo (1956) en La ciociara (1962).

In deze tijd, waarin veel mensen oorlogsgebieden ontvluchten, zijn we in gedachten bij alle vluchtelingen die, net als Kalisa en Dmitrij, vreselijk moeten lijden tijdens hun zoektocht naar een plek waar ze kunnen blijven en een nieuw leven kunnen opbouwen.

Het huis met de spiegels in Positano is net als alle personages van deze roman, ook Markus Frost, een product van mijn fantasie. Dat geldt ook voor het Theatertje in Rome. De genoemde acteurs zijn daarentegen echt, hoewel enkele filmevenementen deels zijn bewerkt om ze beter in het verhaal te laten passen. Acteren en edelmetaal bewerken zijn geweldige creatieve kunsten. Ik hoop dat ik beide met respect heb weergegeven.

Dankwoord

‘Er zijn mensen die je bloemen geven als je tweede wordt, die zwijgend je ergste troep opruimen, die je ook helpen als je het niet verwacht… Bedankt voor alles!’

Hellen Thompson

Ik houd van het moment waarop ik het dankwoord mag schrijven. Ik realiseer me dan niet alleen dat het boek af is, maar ik moet ook denken aan alle mensen die me hebben bijgestaan, me hebben gesteund en me iets liefs en een glimlach hebben geschonken.

Ik wil mijn man Roberto bedanken, die af en toe een nieuw leven verzint, een nieuw huis, nieuwe doelen en niet bang is voor de toekomst. Volgens mij komt het woord ‘verveling’ niet in zijn vocabulaire voor. Bovendien kookt hij geweldig.

Verder wil ik mijn kinderen Davide, Aurora en Margherita bedanken, de belangrijkste reden dat ik ’s morgens opsta. Ik bedank Erika en haar kijk op de wereld, Luca en zijn glimlach. Ik bedank mijn familie, in het bijzonder mijn moeder. Mijn tante Paoletta die me vraagt of ze mijn volgende boek mag lezen zodra ik een idee heb. Ik bedank Eleonora, Andreina en Lory. Ik prijs me gelukkig dat ik jullie ken. Ik bedank Silvia Zucca, Salvatore Basile, Valentina Cebeni, Mirko Zilahy, Enrico Galiano, collega’s en vrienden. Ik bedank ook Alessia Gazzola voor haar vriendschap en romans, die goed zijn voor de ziel.

Ik wil mijn twee lieve vriendinnen Antonella Pandolfo en Anna Pavani bedanken. Ik houd van jullie.

Ik bedank mijn vriendin Cristina Batteta voor onze lange gesprekken over de boeken die ‘je gelezen moet hebben’.

Ik bedank ook Gerardo Sacco, een geniale en buitengewone kunstenaar, op wie het personage Michele is gebaseerd. Verder bedank ik Anna Dalton voor de fijne samenwerking en Barbara Rossi voor haar verhaal over Anna Magnani.

Ik wil mijn redacteur Stefano Mauri bedanken en Elisabetta Migliavada, die altijd de juiste wijze vindt. Ik bedank ook Adriana Salvatori hartelijk omdat ze niet alleen goed is, maar ook erg geduldig. Verder bedank ik Federica Merati, Alessandro Mola, Eugenia Dossi en de hele staf. Ik wil Elena Campominosi, Franco Pugnaloni, Rosanna Paradiso, Giulia Marzetti, Cecilia Ceriani, Barbara Carafa en Monica Tavazzani bedanken. En Graziella Cerutti.

Ik bedank mijn agent Laura Ceccacci, Giulia en Martina van de Laura Ceccacci Agency.

Ook bedank ik de boekhandelaren die mijn boeken blijven aanbieden en de lezers die me volgen en mijn werk zin geven.

Zoals altijd kunnen jullie schrijven naar cristina.caboni@tiscali.it. Ik zal antwoorden.

Colofon

Uitgegeven door Xander Uitgevers bv

www.xanderuitgevers.nl

..

Oorspronkelijke titel: La casa degli specchi

Oorspronkelijke uitgever: Garzanti S.r.l., Milano

Gruppo editoriale Mauri Spagnol

Vertaling: Esther Smit-Schiphorst

Omslagontwerp: Studio Marlies Visser

Omslagbeeld: Getty Images

Auteursfoto: Carla Sechi

Verzorging ePub: Michiel Niesen, ZetProducties

..

Copyright © 2019 Cristina Caboni

Copyright © 2020 voor de Nederlandse taal:

Xander Uitgevers bv, Haarlem

..

Deze uitgave kwam tot stand in samenwerking met Laura Ceccacci Agency

..

..

..

isbn 978 94 0161 273 9

..

De uitgever heeft getracht alle rechthebbenden te traceren. Mocht u desondanks menen rechten te kunnen uitoefenen, dan kunt u contact opnemen met de uitgever. Niets uit deze uitgave mag openbaar worden gemaakt door middel van druk, fotokopie, internet of op welke andere wijze ook, zonder voorafgaande schriftelijke toestemming van de uitgever.