PROLOOG

Elmsleigh, Kent

Augustus 1939

Het was die hele zomer al ongewoon heet. Op de veranda van het clubhuis, waar hij op zijn beurt als batsman wachtte, voelde Ben Cresswell de zon door zijn witte cricketbroek heen branden. Kolonel Huntley, die naast hem zat, zag vuurrood en veegde het zweet van zijn gezicht. Hij droeg beenbeschermers, want hij was de volgende die moest slaan. Bij dorpscricket woog anciënniteit zwaarder dan talent, en dus voerde de kolonel het team aan, ook al was hij niet zo’n goede batsman als Ben.

Nog maar twee overs tot de thee. Ben hoopte vurig dat Symmes, het jongste lid van het team, niet nog vóór de thee out zou gaan door een van zijn woeste, onbeheerste slagen. Zijn hoofd bonsde, zijn mond was kurkdroog door de hitte. Met zijn ogen dicht luisterde hij naar de bevredigende klap waarmee de bal werd weggeslagen, naar het gezoem van bijen op de kamperfoelie achter het clubhuis, naar het ritmische geratel van een grasmaaier, ergens in een tuin. De zachte bries voerde de geur van vers gemaaid gras aan, vermengd met de rook van bladeren die werden verbrand. Het waren de geuren en geluiden die al eeuwenlang bij een Engelse zomerse zondag hoorden.

Er klonk een beleefd applaus. Ben deed zijn ogen weer open. Op het veld stormden twee spelers naar de wicket, terwijl een fielder een sprint trok naar de bal. Hij gooide hem niet snel genoeg terug. Nog een run. Bravo, dacht Ben. Misschien dat ze eindelijk eens een wedstrijd zouden winnen. Net voorbij de perfect gemaaide pitch wierp de slanke toren van de All Saints Church, waar zijn vader voorganger was, een schaduw over de dorpsbrink. En helemaal aan het eind daarvan overschaduwde een oude eik het monument ter nagedachtenis van de mannen uit het dorp die waren gesneuveld in de Grote Oorlog. Er stonden zestien namen op het gedenkteken. Zestien mannen en jongens uit een dorp van tweehonderd inwoners. Gevallen in een zinloze slachting, peinsde Ben.

‘Waar is Prescott?’ De vraag van de kolonel deed Ben opschrikken uit zijn gedachten. ‘We hadden die jongen goed kunnen gebruiken! Hij weet als geen ander met een snelle bowler af te rekenen.’

Ben rukte zijn blik los van het veld en keerde zich naar de forsgebouwde oud-militair wiens verweerde, altijd hoogrode gezicht getuigde van zijn langdurige verblijf in de tropen én van zijn voorliefde voor whisky. ‘Hij doet examen voor zijn vliegbrevet, sir.’

‘Zijn vliegbrevet? Nee maar! Dus daar houdt die malloot zich tegenwoordig mee bezig!’

‘Inderdaad, sir. Hij heeft vliegles genomen om er klaar voor te zijn. Zodra we Duitsland de oorlog verklaren, wil hij bij de RAF. Liever piloot dan tot zijn nek in een modderige loopgraaf, zegt-ie. Zoals die arme kerels in de vorige oorlog.’

De kolonel knikte. ‘Dat was een hel. Ik prijs me gelukkig dat ik destijds in ons Indië zat, helemaal in het noorden, bij de Khyberpas. Laten we hopen dat we deze keer niet dezelfde fouten maken.’

‘Ik neem aan dat een oorlog onvermijdelijk is?’

‘Absoluut. Onontkoombaar! Die schoft van een Hitler valt Polen binnen. Daar kun je op wachten! Binnen een paar weken is het zover. En dan zijn we het aan onze eer verplicht hem de oorlog te verklaren.’

Hij sprak met de blijmoedigheid van iemand die wist dat hij te oud was om nog te worden opgeroepen. ‘We hadden vorige week bezoek van die lui van de burgerbescherming. Ik moest het gazon in de achtertuin omspitten voor een schuilkelder, zeiden ze. Nou, daar komt niets van in! En dat heb ik ze gezegd ook! De memsahib speelt croquet op dat gazon. Het is al erg genoeg dat alles straks op de bon gaat. Dan kunnen ze niet van haar verwachten dat ze ook nog haar croquet opgeeft!’

Ben glimlachte. ‘Ja, ze zijn ook bij ons geweest. Met een stapel golfplaten en een bouwtekening. Niet dat mijn vader daar raad mee weet. Die heeft twee linkerhanden. Hij weet pas sinds kort hoe hij de radio moet aanzetten.’

De kolonel nam Ben onderzoekend op. ‘En wat zijn jouw plannen, jongeman? Word je ook piloot?’

‘Ik zou graag willen, sir,’ antwoordde Ben spijtig. ‘Maar ik kan me geen vlieglessen veroorloven. Dus ik zal moeten afwachten of de RAF me benadert.’

De kolonel kuchte een beetje ongemakkelijk, alsof hij nu pas besefte dat een domineeszoon krap bij kas zat, ook al had hij dan in Oxford gestudeerd en ook al gaf hij inmiddels les op een lagere school. Hij keek om zich heen, op zoek naar iets anders om het over te hebben. ‘Nee maar! Dat is een verrassing!’ zei hij toen opgewekt. ‘Daar hebben we Lady Pamela. Ik wist niet dat ze van cricket hield.’

Ben merkte tot zijn ergernis dat hij begon te blozen. Lady Pamela kwam, gehuld in perzikkleurige zijde en elegant als altijd, naar hen toe. Ze streek sierlijk een lok asblond haar uit haar gezicht, waarop ondanks de hitte zelfs niet het kleinste druppeltje zweet parelde. De twee mannen schoten haastig overeind.

‘Bravo dat u ons komt aanmoedigen, my lady!’ De kolonel bood haar zijn plaats aan op de bank. ‘Gaat u zitten. Ik ben hierna aan de beurt, en met die oude benen van me moet ik zorgen dat het bloed weer gaat stromen.’

Pamela schonk hem een stralende glimlach terwijl ze zich naast Ben op de bank liet vallen.

‘Hallo, Pamma,’ zei die. ‘Ik dacht dat je in Parijs zat, bij je zus.’

‘Dat zat ik ook. Maar pa wilde dat ik naar huis kwam. En dat ik Margot meenam. Volgens hem kan de oorlog elk moment uitbreken, en hij is bang dat ze dan niet meer terug kan. Maar Margot vertikt het.’

‘Vindt ze die opleiding daar dan zo belangrijk? Gaat de mode boven de oorlogsdreiging?’

‘Nou, ik denk dat er iets anders is wat boven álles gaat. Een knappe Franse graaf,’ antwoordde ze met een geamuseerde glimlach.

‘Jeetje.’ Ben hoorde zelf hoe kinderachtig het klonk. ‘Is je zus verliefd op een Franse graaf?’

‘Tja, Franse mannen zijn nu eenmaal waanzinnig aantrekkelijk.’ Pamela hield zijn blik vast. ‘Zo charmant en attent. Ze kussen je hand! Welke vrouw zou daar nou niet voor zwichten?’

‘Jij, hoop ik.’ Het was eruit voordat hij er erg in had.

‘Ik val niet op Franse mannen.’ Ze keek om zich heen. ‘Speelt Jeremy niet?’

Dus ze kwam niet voor hem. Het besef trof hem als een stomp in zijn maag. Ze kwam voor Jeremy. Natuurlijk! Zo ging het altijd. Er kwam een herinnering bij hem op. Een beeld van hen drieën: Pamela, Jeremy en hij. Lang geleden, op een zomerse middag zoals deze. Ze waren in de grote eik geklommen op Farleigh Place, het landgoed van Pamela’s vader, de Graaf van Westerham. Jeremy ging zoals altijd voorop, met Pamela dicht achter hem. Steeds hoger klommen ze, totdat de tak waarop Pamela balanceerde, gevaarlijk doorboog. ‘Stop!’ had Ben geroepen. ‘Niet hoger gaan!’ Het had hem een uitdagende grijns opgeleverd, vrijwel onmiddellijk gevolgd door een afschuwelijk gekraak. De aanblik van Pamela’s geschokte gezicht terwijl ze als in slow motion langs hem schoot, zou hij nooit vergeten. Net zomin als de dreun waarmee ze tegen de grond smakte. De klim naar beneden leek hem een eeuwigheid te duren. Jeremy sprong het laatste stuk naar de grond en was als eerste bij haar. Ben kwam, zoals altijd, te laat. Pamela lag doodstil, met haar ogen dicht. Maar toen sperde ze die ineens wijd open. Haar blik ging van Bens verschrikte gezicht naar Jeremy, en haar ogen begonnen te stralen. ‘Niks aan de hand. Maak je geen zorgen,’ zei ze. Maar er was wel degelijk wat aan de hand. Ze had haar arm gebroken. Dat was het moment waarop Ben besefte dat ze van Jeremy hield. En ook het moment waarop hij eindelijk tegenover zichzelf toegaf hoeveel Pamela voor hem betekende.

Al die herinneringen aan lang vervlogen zomers…

Er klonk geroep. Een appel aan de umpire. Gevolgd door gekreun van het publiek.

‘Vervloekte idioot,’ mompelde kolonel Huntley. ‘Hij is uit! Bal tegen het wicket.’

Hij wilde de onfortuinlijke batsman al tegemoetlopen toen er een geronk hoorbaar werd dat in snel tempo aanzwol. Iedereen keek omhoog. Boven de heuvels verscheen een vliegtuig. Het vloog erg laag. Het geronk werd een bulderend geraas, terwijl het toestel de grond steeds dichter naderde.

‘Die idioot zal zijn kist toch niet hier neerzetten?’ riep kolonel Huntley.

Maar dat was precies wat er gebeurde. Het vliegtuig scheerde rakelings over de grote bruine beuk en landde op het veld, net naast de zorgvuldig gemaaide pitch. De cricketspelers zochten haastig een goed heenkomen.

Het toestel was felgeel met zwart geschilderd, als een reusachtige wesp. Het stuiterde over het gras en kwam voor het clubhuis tot stilstand. ‘Wel heb ik van mijn leven. Wie is die idioot?’ hoorde Ben de kolonel mompelen. Maar hij wist het al. Nog voordat de piloot zijn bril en zijn helm afzette, wist hij al dat het Jeremy was. Die liet zijn blik over de spelers en de toeschouwers gaan. Toen hij Ben ontdekte verscheen de vertrouwde grijns op zijn gezicht, en hij begon uitzinnig te zwaaien. ‘Hoe vind je hem? Ik heb hem net gekocht! Is hij niet prachtig? Kom mee! Dan gaan we de lucht in.’

Nog voordat Ben kon reageren, schoot Pamela overeind en rende naar het vliegtuig. ‘Mag ik ook mee?’

‘Nee maar! Pamma!’ riep Jeremy verrast. ‘Wat doe jij op het cricketveld? Ik dacht dat je in Parijs zat. Helaas, ik moet je teleurstellen. Het is een twoseater. Bovendien ben je er niet op gekleed. Ook al zie je er natuurlijk beeldschoon uit. Charmant als altijd…’ Hij zweeg even veelbetekenend. ‘Ik kom later op de dag naar je toe. Tenminste, als dat schikt. En dan vraag ik je vader of je mee de lucht in mag.’

‘Nou, dat moet dan maar.’ Pamela wendde zich nijdig af en liep terug naar het clubhuis. In haar boosheid botste ze tegen Ben op. ‘Als puntje bij paaltje komt maken de mannen nog steeds de dienst uit!’ zei ze driftig. ‘Dat blijkt maar weer. Hij gaat aan mijn vader vragen of ik mee mag. Daar heb jij geen last van. Nou, veel plezier dan maar!’

‘Nee, ik blijf hier. Ik laat jou toch niet alleen. Er komt vast wel een andere -’

‘Ga nou maar!’ kapte ze hem af. ‘Je wilt niets liever. Dat zie ik aan je gezicht. Vooruit!’ Ze gaf hem een duwtje.

Verlegen, in het besef dat alle ogen op hem gericht waren, liep Ben naar het vliegtuig. Jeremy grijnsde breed. Ben kende die grijns. Die betekende doorgaans dat Jeremy iets op zijn kerfstok had.

‘Ik neem aan dat je voor je brevet bent geslaagd,’ merkte hij droogjes op.

‘Met vlag en wimpel! Ik was een natuurtalent, zeiden ze. Tja, wat wil je, met een valk in mijn familiewapen? Nou, vooruit! Stap in!’

Ben klauterde op de stoel achter de piloot. ‘Moet ik geen helm op?’

Jeremy schoot in de lach. ‘Als we neerstorten zal een helm je ook niet redden. Maar maak je geen zorgen. Ik had die kist meteen in de vingers. Binnen vijf minuten. Een kind kan de was doen.’

Hij startte de motor. Het toestel stuiterde over het gras, won in rap tempo aan snelheid, en daar gingen ze, de lucht in. Ze cirkelden naar de achterkant van het clubhuis, scheerden met bulderend geraas over de cricketpitch en vlogen – opnieuw rakelings – over de grote bruine beuk aan het eind van de tuin bij de pastorie. Vanuit de lucht konden ze heel Elmsleigh zien liggen. De dorpsbrink in het hart van het dorp, met in het midden het cricketveld en aan de ene kant het oorlogsmonument en aan de andere St. Mary’s Church met zijn fraaie gotische toren. Onder de rechtervleugel zag Ben de zorgvuldig onderhouden tuinen van Nethercote, het landgoed van Jeremy’s ouders. Toen het vliegtuig begon te hellen kwam het stadje Sevenoaks in zicht, daarna Shoreham Valley met de krijtheuvels die zich als een reusachtige halvemaan uitstrekten naar het zuiden. Aan hun linkerkant kronkelde het flonkerende lint van de Medway, in de verte aan de horizon was de brede glinstering van de Theems te zien. De wind blies door zijn haren, en een gevoel van euforie nam bezit van Ben.

‘Is het niet geweldig?’ riep Jeremy over zijn schouder. ‘Wat mij betreft kan het beginnen. Dit stel ik me bij een oorlog voor. Een gevecht van man tegen man. En moge de sterkste winnen! Zorg dat je ook je brevet haalt, kerel. Dan gaan we samen bij de RAF.’

Het was zinloos om te zeggen dat hij dat niet kon betalen, besefte Ben. Mensen als Jeremy vonden het onbegrijpelijk dat geld een probleem kon zijn. In Oxford had hij Ben voortdurend uitgenodigd voor dure theatervoorstellingen, bezoekjes aan een nachtclub, zelfs voor reisjes naar Parijs. En hij zou als vanzelfsprekend de kosten voor zijn rekening hebben genomen. Maar daarvoor was Ben te trots geweest. Hij had altijd een excuus gehad, een scriptie waaraan hij moest werken. Het had hem de reputatie van briljante blokker bezorgd. Ten onrechte. Hij was verre van briljant, en met dat harde werken viel het ook wel mee. Uiteindelijk was hij met een keurige cijferlijst afgestudeerd. Jeremy’s cijferlijst was iets minder keurig geweest, maar in zijn geval deed dat er niet toe. Als enige zoon zou hij de titel van zijn vader erven, met alles wat daarbij hoorde.

‘Nou? Wat vind je ervan?’

‘Geweldig!’ riep Ben. ‘Echt geweldig!’

‘Ik weet wat! We vliegen naar Frankrijk.’

‘Heb je genoeg benzine?’

‘Geen idee!’ Jeremy schoot in de lach. ‘Ik heb die kist net gekocht.’ Hij liet het toestel overhellen en vloog in een grote cirkel terug naar het dorp. Daar verscheen het opnieuw beneden hen: de hoofdstraat, de kleine huizen aan weerskanten, de brink omringd door appelbomen en hopvelden. Zo groen, zo keurig onderhouden, zo op en top Engels. Jeremy boog zich over de zijkant van de cockpit en wees. ‘Kijk! Daar heb je Farleigh! Is het niet prachtig vanuit de lucht? Je kunt wel zien dat er een landschapsarchitect aan het werk is geweest. Na meer dan honderd jaar is de hand van Capability Brown nog duidelijk te herkennen.’ Hij duwde de stuurstang met kracht naar voren, en het vliegtuig begon te dalen in de richting van Farleigh Place, dat al sinds de zeventiende eeuw in het bezit van Pamela’s familie was. Het grote vierkante landhuis, opgetrokken uit grijze steen, werd omgeven door een uitgestrekt park, compleet met een klein meer. Uitbundig bloeiende borders omzoomden de fraai gebogen oprijlaan. Achter het huis lag een moestuin.

Jeremy slaakte een kreet. ‘Kijk! Ze hebben gasten op de thee. We gaan ze verrassen!’

Het vliegtuig helde scherp opzij. Ben hield zich stevig vast en kneep zijn ogen stijf dicht toen hij alleen nog maar blauwe lucht om zich heen zag. Zijn maag had besloten met het toestel mee te draaien. Het vliegtuig cirkelde naar beneden en vloog laag over het meer, met in het midden een eilandje waarop een voorouder van Pamela een folly had laten bouwen. Vervolgens scheerde het laag over het zandpad met aan weerskanten de oude bomen waaronder ze als kinderen kastanjes hadden geraapt. Op het gazon aan de achterkant van het huis was met lijnen een tennisbaan uitgezet. Ernaast stonden tafeltjes. De Suttons en hun gasten waren allemaal in het wit. Soames, de butler, serveerde thee.

‘Volgens mij heb ik genoeg ruimte om pal naast de tafeltjes te landen,’ riep Jeremy. ‘Jammer dat de dames niets op het hoofd dragen. Dat geeft zo’n geweldig effect. Hoeden die wegwaaien.’

Ze kwamen aanvliegen boven het zandpad, rakelings tussen de boomkruinen aan weerskanten door. Ben was nog steeds zo euforisch dat hij geen angst voelde. De vlieginstructeur had gelijk gehad. Jeremy was een natuurtalent. De theedrinkers waren haastig opgestaan toen het vliegtuig boven de bomen verscheen. Nu deinsden ze verschrikt achteruit. Tafelkleden wapperden, servetten vlogen door de lucht. Het vliegtuig verloor snel hoogte.

Op het moment dat Jeremy de zonnewijzer in de gaten kreeg, zag Ben hem ook. Het ding stond, verweerd en vergeten, midden op het gazon. Ben deed zijn mond open. Pas op, wilde hij roepen. Pas op voor die –

Jeremy gaf een harde ruk aan de stuurstang. De rechtervleugel dook naar het gras en boorde zich in de grond. Het vliegtuig sloeg over de kop.

DEEL 1

PAMELA

HOOFDSTUK 1

Bletchley Park

Mei 1941

Lady Pamela Sutton staarde naar de sombere regeringspropaganda aan de muur van haar werkplek in Hut 3, een kantoortje dat nauwelijks groter was dan een kleerkast. Op sommige affiches werd de burger opgewekt aangemoedigd om zijn beste beentje te blijven voorzetten, om sterk te zijn en moedig vol te houden, op andere werd diezelfde burger streng gewaarschuwd zijn trouw aan het vaderland niet te laten verslappen. Pamela vermoedde dat het buiten, achter de verduisteringsgordijnen, al licht begon te worden. Ze hoorde de vogels zingen in de bomen achter de hut; een koor van getjilp dat nog net zo uitbundig klonk als voor de oorlog en dat nog net zo vrolijk zou klinken tegen de tijd dat de oorlog eindelijk voorbij was. Wanneer dat moment ook mocht aanbreken. De oorlog duurde al veel te lang, en het einde was nog niet in zicht. Pamela wreef in haar ogen. Na de lange nacht waren ze branderig van vermoeidheid. Volgens de regels van de burgerbescherming werden vrouwen niet geacht samen met mannen nachtdiensten te draaien, om aantasting van hun goede naam te voorkomen. Pamela had dan ook moeten grinniken toen het tekort aan mannelijke vertalers ertoe leidde dat er toch een vrouw voor de nachtdienst werd ingezet. ‘Gezien de mannen die hier werken, denk ik niet dat ik voor mijn goede naam hoef te vrezen,’ had ze gezegd. ‘Ze zijn meer geïnteresseerd in wiskundige problemen dan in meisjes.’

Sindsdien had ze regelmatig spijt gehad van haar bravoure. Het was loodzwaar om ’s nachts te werken. Gelukkig zat haar dienst er nu bijna op. Dan kon ze naar bed. Niet dat ze overdag voldoende slaap kreeg. Door het geratel van de treinen die vlak onder haar raam langs denderden, kwam ze nauwelijks aan haar rust toe.

‘Die vervloekte oorlog ook,’ mopperde ze, en ze blies op haar stijve vingers om ze warm te krijgen. Zelfs in mei was het ’s nachts koud en vochtig in de nissenhutten die vrijwel volledig uit golfplaten waren opgetrokken. Met ingang van 1 mei was het kolenrantsoen stopgezet, maar dat had ook zijn voordelen, want het betekende het einde van de rook en de schadelijke dampen die de gietijzeren kachel uitbraakte. Het was allemaal afschuwelijk, ook het eten. De maaltijden bestonden uit eieren in poedervorm, corned beef uit blik, worsten gevuld met zaagsel. Pamela kon zich niet voorstellen dat haar hospita vóór de oorlog een goede kok was geweest, maar wat ze nu op tafel zette was onverteerbaar. Wie dagdienst had, kon in de kantine eten, waar de maaltijden heel redelijk waren. Op weg naar huis kon Pamela erlangs gaan om te ontbijten, maar na de nachtdienst was ze daar meestal te moe voor.

Bij het uitbreken van de oorlog was ze gretig geweest om zich nuttig te maken. Jeremy had onmiddellijk dienst genomen en was door de RAF met open armen ontvangen. Tijdens de Slag om Engeland had hij zijn sporen verdiend als een van de meest succesvolle piloten bij de luchtmacht. Maar roekeloos als hij was, had hij enige tijd later een Duits vliegtuig tot ver boven Frankrijk achtervolgd. Daarbij was zijn toestel neergehaald, en inmiddels zat hij ergens in Duitsland in het Stalag Luft, een kamp voor piloten in krijgsgevangenschap. Al maandenlang was er niets van hem vernomen. Pamela wist niet eens of hij nog leefde. Ze kneep haar ogen dicht om de tranen terug te dringen. Flink zijn, hield ze zichzelf voor. Wat er ook gebeurt. ‘Wij moeten het goede voorbeeld geven,’ had haar vader met bulderende stem verkondigd, en hij had zijn woorden onderstreept door met de vuist op tafel te slaan. ‘Denk erom dat je nooit laat merken dat je bang bent. De mensen kijken naar ons op, en het is onze plicht hen als het ware bij de hand te nemen.’

Dat was ook precies de reden waarom ze voor dit werk was geselecteerd. Haar vriendin Trixie Radcliffe, een debutante die net als zij in de lente van 1939 aan het hof was gepresenteerd, had haar in Londen voor de thee uitgenodigd, helemaal aan het begin van de oorlog, toen beschaafde bezigheden zoals theedrinken in het Brown’s Hotel nog tot de mogelijkheden behoorden.

‘Je raadt nooit waarom ik je heb uitgenodigd, Pamma!’ begon Trixie, enthousiast als altijd. ‘Een kennis stelde me voor aan iemand die zei dat hij werk had voor meisjes zoals wij. Meisjes van goede familie. Jonge vrouwen met een helder verstand die stevig in hun schoenen staan en tegen een stootje kunnen.’

‘Echt waar? Wat voor werk? Moeten we bij de WAAC’s en de Wrens aan de slag? Om ze les in etiquette te geven?’

Trixie schoot in de lach. ‘Nee, gekkie. Volgens mij is het allemaal nogal geheim. Hij vroeg of ik betrouwbaar was. Of ik mijn mond kon houden en niet roddelde.’

‘Sjonge. Dat klinkt allemaal erg spannend,’ zei Pamela verrast.

Trixie boog zich dichter naar haar toe. ‘Hij denkt blijkbaar dat wij de juiste normen en waarden met de paplepel ingegoten hebben gekregen. Dat we ons mannetje staan en dat geheimen bij ons veilig zijn. Hij vroeg zelfs of ik veel drink.’ Ze schoot opnieuw in de lach. ‘Ik neem aan dat mensen loslippig worden als ze dronken zijn.’

‘Wat heb je gezegd?’

‘Dat ik net voor de oorlog aan het hof was gepresenteerd en dat ik vanwege de rantsoenering nog niet de kans heb gekregen om te ontdekken of ik tegen drank kan.’

Daar moest Pamela om lachen, maar ze werd meteen weer ernstig. ‘Wat zou hij in ’s hemelsnaam voor werk hebben? Misschien stuurt hij ons wel naar Duitsland. Als spion.’

‘Hij wilde wel weten of ik Duits sprak. “Hoe is het met uw Duits?” vroeg hij letterlijk. Ik was zo verrast dat ik hem verkeerd verstond en dacht dat hij “Duitser” zei. Alsof ik een Duitse vriend had. Dus ik kreeg de slappe lach. Afijn, toen ik weer gekalmeerd was, heb ik hem verteld dat wij allebei na de middelbare school in Zwitserland op een internaat hebben gezeten en dat jij een kei in talen bent. Hij leek oprecht in je geïnteresseerd. Toen ik jouw naam noemde, veerde hij letterlijk op.’

‘Sjonge,’ zei Pamela weer. ‘Maar ik zie mezelf eerlijk gezegd niet als spion, en ik moet er niet aan denken dat ik Duitse officieren zou moeten verleiden. Jij wel?’

‘Nee, lieverd. Dat zie ik je ook niet doen. Daar ben je veel te puur voor. Altijd al geweest. Maar ik denk dat ik er best goed in zou zijn. Helaas spreek ik Duits met zo’n zwaar accent dat ze me meteen door zouden hebben. Maar volgens mij heeft het niets met spionage te maken. Hij vroeg ook of ik goed was in kruiswoordpuzzels.’

‘Merkwaardig.’

Trixie boog zich nu nog dichter naar haar toe. ‘Ik denk dat het iets te maken heeft met codes,’ fluisterde ze Pamela in het oor. ‘Je weet wel, codes kraken, dat soort dingen.’

En ze had gelijk gekregen.

De twee meisjes hadden de trein van Euston Station naar Bletchley Junction genomen, ten noorden van Londen. De rit duurde een uur, en bij aankomst was het al bijna donker. Zowel het station als het stadje oogde weinig aantrekkelijk. Over alles lag een lijkwade van stof, afkomstig van de steenfabriek. Er was niemand om hen van de trein te halen, dus legden ze het laatste stuk van de reis lopend af. Met hun koffer in de hand volgden ze een pad langs de spoorlijn totdat ze bij een hoge gaasafzetting kwamen, waarboven prikkeldraad was gespannen.

‘Jeetje.’ Zelfs Trixie keek beduusd. ‘Dat ziet er niet bepaald uitnodigend uit.’

‘We kunnen nog terug,’ zei Pamela.

Ze keken elkaar aan, allebei in de hoop dat de ander rechtsomkeert zou maken.

‘Laten we op zijn minst kijken wat er van ons wordt verwacht. Nee zeggen kan altijd nog. Dan gaan we gewoon op het land werken om ons steentje bij te dragen. Of bij een varkensfokkerij.’

Daar vrolijkten ze van op.

‘Kom mee. Eropaf.’ Trixie gaf haar vriendin een por, en samen liepen ze naar de hoofdingang. De man van de RAF in het betonnen wachthuisje bij de poort had hun namen op zijn klembord staan. Hij liet hen door en zei dat ze zich in het grote huis moesten melden bij commandant Travis. Er werd geen hulp aangeboden bij het dragen van hun bagage, en daardoor besefte Pamela pas goed het verschil tussen deze nieuwe wereld en de wereld waaruit ze afkomstig was. Terwijl ze de oprijlaan volgden passeerden ze rijen langwerpige vaalbruine hutten, voordat het grote huis in zicht kwam. Het was gebouwd op het hoogtepunt van de victoriaanse excessen, in opdracht van een familie die behoorde tot de nouveau riche. Een breed uitwaaierend gebouw in een mengelmoes van stijlen met kunstig metselwerk, talrijke gevelspitsen, oosterse zuilen en met aan de zijkant een royale serre. De meeste mensen die het huis voor het eerst zagen, waren diep onder de indruk. Maar op jonge vrouwen zoals Pamela en Trixie, die zelf afkomstig waren van een landgoed, had al die overdaad het tegenovergestelde effect.

‘Wat een gedrocht! Echt afschuwelijk!’ Trixie schaterde het uit. ‘Het moet een vermogen hebben gekost, maar het resultaat is ronduit ordinair. Je reinste culturele armoede.’

‘Het uitzicht is wel mooi,’ merkte Pamela op. ‘Kijk daar! een meertje. Bossen, glooiende velden. Zouden er ook paarden zijn? Dan kunnen we af en toe misschien gaan rijden.’

‘Het is geen vakantie, lieverd. We zijn hier om te werken. Kom op. Ik ben onderhand razend nieuwsgierig.’

Ze gingen naar binnen. De indrukwekkende hal voelde vertrouwd, net als de gebeeldhouwde plafonds, de lambrisering, de glas-in-loodramen en de dikke tapijten. Uit een zijdeur kwam een jonge vrouw met een stapel papieren onder de arm. Ze leek niet verrast hen te zien. ‘Jullie zijn de laatste lichting debutanten, neem ik aan?’ Ze wierp een misprijzende blik op Trixies nertskraag. ‘Het kantoor van de commandant is boven. De trap op, tweede deur rechts.’

‘Niet echt een warm welkom,’ fluisterde Trixie. Ze lieten hun koffers beneden staan en beklommen de brede eiken trap, die rijkelijk versierd was met houtsnijwerk.

‘Wat denk je? Is dit de grootste vergissing die we hadden kunnen maken?’ fluisterde Pamela terug.

‘Misschien. Maar we kunnen nu niet meer terug.’ Trixie drukte bemoedigend Pamela’s hand, toen klopte ze op een glimmend gewreven eikenhouten deur.

Commandant Travis ontving hen met een onverholen sceptische blik. ‘Ik hoop dat u doordrongen bent van het belang van wat we hier doen, dames. En van de ernst van de situatie. Er is hier geen ruimte voor vertier. Er wordt uitsluitend gewerkt. Verdomd hard gewerkt zelfs. Maar ik vertrouw erop dat u bevrediging zult ontlenen aan wat u hier te doen krijgt. Want daarmee levert u op uw manier een bijdrage aan de oorlogsinspanning, en die bijdrage is net zo belangrijk als wat onze jongens aan het front doen. Om te beginnen wijs ik u op de plicht tot strikte geheimhouding. Het is vereist dat u de Official Secrets Act ondertekent. Daarmee verklaart u dat u, behalve met de leden van uw eenheid, met niemand over uw werk zult praten. Dus ook niet met elkaar. Met niemand, ook niet met uw ouders of uw verloofde. Is dat duidelijk?’

De meisjes knikten. Toen raapte Pamela al haar moed bij elkaar. ‘Maar wat is het voor werk dat we hier gaan doen?’ vroeg ze. ‘Daar is ons tot dusverre niets over verteld.’

Hij hief een hand. ‘Niet zo haastig, jongedame.’ Hij pakte twee vellen papier en twee vulpennen. ‘Eerst de Official Secrets Act. Lees hem door en zet dan hier uw handtekening.’ Hij tikte met zijn vinger op het papier.

‘Dus we moeten beloven met niemand te praten over wat hier gebeurt, zonder dat we weten wat hier gebeurt?’ vroeg Trixie.

De commandant schoot in de lach. ‘U bent een vrouw met karakter. Daar houd ik wel van. Maar op het moment dat u de poort binnen wandelde, werd u een risico voor de nationale veiligheid. En ik kan u verzekeren dat u het werk hier heel wat interessanter en bevredigender zult vinden dan alle andere functies waarvoor u in aanmerking komt.’

Trixie keek Pamela aan en haalde haar schouders op. ‘Vooruit dan maar. Wat hebben we te verliezen?’ Ze pakte een vulpen en tekende. Pamela volgde haar voorbeeld. Ze bleek te worden ondergebracht in Hut 3, waar ze gedecodeerde Duitse berichten moest vertalen. Wat Trixies taak werd, wist ze niet, want daar mochten ze onderling niet over praten. Wat ze wel wist, was dat Trixie het werk allesbehalve bevredigend vond, laat staan opwindend of omgeven met glamour. ‘Archiveren en systeemkaartjes typen. Saaier werk is nauwelijks denkbaar,’ had ze verklaard. ‘Terwijl de mannen volgens mij de tijd van hun leven hebben, dankzij al die wonderbaarlijke machines waarmee ze mogen werken. Als ik had geweten dat ik zulk saai werk te doen zou krijgen, was ik hier nooit naartoe gegaan. Hoe is het bij jou? Heb jij ook zulk eentonig werk?’

‘Nee, integendeel. Ik maak dagelijks een praatje met Herr Hitler,’ zei Pamela, en ze schoot in de lach toen ze zag dat Trixie grote ogen opzette. ‘Het was maar een grapje, lieverd. Denk erom, altijd blijven lachen. En pas op dat je je gevoel voor humor niet kwijtraakt. Maar troost je, mijn werk stelt ook weinig voor. We zijn tenslotte geen mannen.’

Meer had ze niet gezegd. Ze was zich scherp bewust van het belang van wat ze deed, en van het feit dat een verkeerde vertaling honderden mensenlevens zou kunnen kosten. Doorgaans kreeg zij de berichten met de laagste prioriteit en gingen die met de hoogste prioriteit naar de mannen, maar tot haar grote bevrediging gebeurde het af en toe dat ze een bijzondere vondst deed.

In het begin had ze het werk opwindend gevonden, echt een uitdaging. Maar na een jaar begon ze moe te worden en afgestompt te raken. De onwezenlijke situatie, de ongemakken, de voortdurende stroom van slechte berichten van het front werden uiteindelijk zelfs haar te veel, hoezeer ze ook haar best deed positief te blijven. De hutten waren spartaans ingericht. ’s Winters was het er ijskoud, ’s zomers snikheet, en de kale peertjes aan het plafond gaven nooit voldoende licht, wat ook niet bijdroeg aan de sfeer. Wanneer de lange, zware dienst erop zat, reed ze op de stokoude fiets die ze had gekocht naar de troosteloze kamer in het kosthuis waar ze was ondergebracht, pal langs de spoorlijn. Tijdens die ritjes gingen haar gedachten naar Farleigh Place in de lente, naar de wilde hyacinten die in deze tijd van het jaar een zee van blauw vormden onder de bomen. Naar de lammetjes in de wei.

En nu, terwijl ze achter haar bureau zat, stelde ze zich voor dat ze vroeg in de ochtend haar paard zadelde om met haar zussen te gaan rijden. Ze besefte ineens hoezeer ze naar hen verlangde. Echt close waren ze nooit geweest. Alleen met Margot had ze altijd een hechte band gehad, en haar miste ze dan ook verschrikkelijk. Het was al zo lang geleden dat ze elkaar voor het laatst hadden gezien. Ze dacht eraan hoe verschillend ze allemaal waren. Livvy, vijf jaar ouder dan zij, was bij haar geboorte al nuffig en ouwelijk geweest, en ze had het nooit kunnen laten haar zusjes terecht te wijzen.

Pamela besefte spijtig dat ze Phoebe, haar jongste zusje, nauwelijks kende. Een vrolijk kind, een veelbelovende amazone, maar als nakomertje veroordeeld tot de kinderkamer, ver weg van de rest van het gezin. Tussen Pamela en de twee jaar jongere Dido botste het nogal eens. Dido was erg ambitieus en wilde niets liever dan dat ze voor vol werd aangezien. Ze hunkerde naar vrijheid, naar de volwassenheid, naar alles wat Pamela wel had en zij niet. Maar anders dan Margot, die in Pamela een bondgenoot had gezien, beschouwde Dido haar als een rivaal. En anders dan met Margot had Pamela met Dido nooit een intieme band gehad.

Ze schrok op uit haar gedachten toen er een bakje met transcripten op haar bureau werd gezet. De eerste berichten van de vroege ochtend begonnen binnen te komen. Dat was goed nieuws, want het betekende dat de knappe koppen in Hut 6 erin waren geslaagd de Enigma op de juiste manier af te stellen. De berichten die ze hadden weten te decoderen waren in correct Duits, of althans begrijpelijk Duits. Pamela pakte de eerste kaart. De Typex produceerde lange letterketens, verdeeld in combinaties van vijf. X was een punt, Y een komma, namen werden voorafgegaan door een J. WUBY YNULL SEQNU LLNUL LX, luidde het eerste bericht. Het was iets wat elke dag binnenkwam. Wetterbericht. De ochtendvoorspelling voor sector 6. En NULL betekende dat er niets belangrijks gaande was. Ze noteerde de vertaling en legde de kaart in het UIT-bakje.

Het volgende gecodeerde bericht was ook maar al te vertrouwd. ABSTI MMSPR UCHYY RESTX OHNEX SINN. Het betrof een bericht van een Duitse bevelvoerder om te controleren of de codes van die dag naar bevrediging werkten. ‘Dank je wel, Hamburg, ze werken uitstekend,’ mompelde ze met een glimlach terwijl ze het bericht in het bakje legde. Het volgende was niet goed doorgekomen. De helft van de letters ontbrak. Dat gebeurde regelmatig en het vereiste, behalve handigheid in het oplossen van kruiswoordpuzzels, ook een gedegen kennis van de Duitse militaire terminologie. Pamela wist te achterhalen dat het onderwerp van het bericht de 21e Panzer Division was, onderdeel van Rommels woestijnleger. Maar de daarop volgende letters __ FF-I____G brachten haar in verwarring. Ging het om twee woorden, misschien zelfs drie? Als het om meer woorden ging, dan zou het eerste auf kunnen zijn, wat ‘op’ betekende. Ze tuurde zo ingespannen naar de tekst dat de letters in het slechte licht voor haar ogen begonnen te dansen. Het liefst zou ze het verduisteringsgordijn hebben weggetrokken, maar dat mocht alleen het blokhoofd, op het daarvoor aangewezen tijdstip. Haar ogen brandden. Ik heb dringend behoefte aan rust, dacht ze.

Maar ze was meteen weer alert. Er verscheen een hoopvolle uitdrukking op haar gezicht. Ze controleerde of het klopte wat ze had bedacht. Auffrischung. Ja! De 21e Panzer Division had behoefte aan rust en moest worden voorzien van nieuw materieel.

Ze schoot overeind en rende bijna naar de stafkamer. Wilson, een al wat oudere man die daar de leiding had, keek geërgerd op van zijn werk. Hij wilde geen vrouwen in zijn nachtdienst en negeerde Pamela dan ook zo veel mogelijk.

‘Ik denk dat ik hier iets interessants heb, sir.’ Ze legde de Typex voor hem neer, met haar vertaling eronder. Hij keek er langdurig naar, nog altijd geïrriteerd. ‘Nogal vergezocht, vindt u ook niet, Lady Pamela?’ Hij was de enige die haar bleef aanspreken met haar titel. Voor alle anderen was ze gewoon P.

‘Maar het zou kunnen betekenen dat de 21e Panzer Division wordt teruggetrokken. Dat zou belangrijk nieuws zijn, of vergis ik me?’

De twee anderen aan de tafel bogen zich nieuwsgierig naar hen toe.

‘Het zou best eens kunnen dat ze gelijk heeft, Wilson,’ zei een van hen. ‘Auffrischung. Geniaal.’ Hij schonk Pamela een bemoedigende glimlach.

‘Kun jij iets anders bedenken wat hout snijdt, Wilson?’ vroeg de ander. ‘Haar Duits is beter dan het onze. Dat weet je net zo goed als ik.’

‘Ik zou het in elk geval doorgeven aan het hoofdkwartier,’ zei degene die als eerste had gereageerd. ‘Goed werk, P.’

Pamela veroorloofde zich een grijns terwijl ze terugliep naar haar plaats. Net toen ze het laatste bericht van een vertaling had voorzien, verrieden stemmen aan de andere kant van de hut de aankomst van de dagdienst. Ze nam haar jas van de haak.

Er kwam een lange, slungelige jongeman naar haar toe, die de wereld bekeek door dikke brillenglazen. ‘Het wordt een prachtige dag,’ zei hij opgewekt. Hij heette Rodney en hij stond model voor de vele slimme, leergierige studenten die in Oxford en Cambridge voor Bletchley Park waren gerekruteerd. ‘Je boft maar, met zulk mooi weer. Volgens mij wordt er vanmiddag kastie gespeeld. Leuk. Tenminste, als je van kastie houdt. Ik breng er niks van terecht, helaas. En trouwens, vanavond is er volksdansen. O, maar dan ben je alweer aan het werk, neem ik aan.’ Hij streek nerveus met een hand door zijn weerbarstige haar. ‘Je hebt zeker geen zin om op je vrije avond een keer met me naar de bioscoop te gaan?’

‘Bedankt voor de uitnodiging, maar eerlijk gezegd probeer ik op mijn vrije avonden wat slaap in te halen.’

‘Ja, nou je het zegt, je hebt behoorlijke kringen onder je ogen,’ viel hij haar bij, met een volslagen gebrek aan tact. ‘Uiteindelijk breekt de nachtdienst je op, hè? Maar ja, alles voor de goede zaak.’

‘Ja, dat zeggen ze. Maar ik zou zo graag weten of we vorderingen maken. Met de oorlog, bedoel ik. Het nieuws van het front is niet bepaald positief. En al die arme mensen in Londen, met het ene bombardement na het andere, elke nacht opnieuw. Hoelang houden we dit nog vol, denk je?’

‘Zolang als het moet,’ antwoordde Rodney. ‘Zo simpel is het.’

Pamela keek hem bewonderend na toen hij wegliep. Jongemannen als Rodney vormden de ruggengraat van het land. Hij mocht dan een magere, sociaal onhandige boekenwurm zijn, maar hij was vastberaden niet op te geven totdat Hitler was verslagen. Beschaamd over haar eigen neerslachtigheid, haar gebrek aan vertrouwen, liep ze naar haar fiets.

Het kosthuis van Mrs. Entwhistle, waar ze was ondergebracht, lag vlak bij het station. Er naderde net een trein die doordringend floot toen het perron in zicht kwam. Als mijn ouders eens konden zien hoe ik woon… Pamela glimlachte wrang. Maar die hadden geen idee waar ze zat en wat voor werk ze deed. Volgens de Official Secrets Act mocht ze daar met niemand over praten. Het was niet gemakkelijk geweest om haar vader zover te krijgen dat hij haar liet gaan, maar ze was eenentwintig, ze was aan het hof gepresenteerd, dus hij kon het haar moeilijk verbieden. En ze had hem met zijn eigen woorden van repliek gediend. ‘Ik wil ook mijn steentje bijdrage, pa. U zegt altijd dat we het goede voorbeeld moeten geven. Dus dat ga ik doen.’ Toen had hij met tegenzin goedgevonden dat ze het huis uitging.

Ze stapte af en liep met haar fiets over de stoep, misselijk van honger en vermoeidheid. Maar ze slaakte een zucht bij het vooruitzicht van het ontbijt. Wat zou Mrs. Entwhistle haar die dag voorzetten? Waterige pap met klonten? Boterhammen gebakken in het vet van het schapennekstuk van afgelopen zondag? Als ze geluk had, kreeg ze geroosterd brood, zuinig besmeerd met margarine en verdunde jam. In gedachten zag ze het ontbijt zoals dat klaarstond op het buffet in Farleigh Place. Niertjes, bacon, kedgeree, roerei. Wanneer zou ze eindelijk weer een paar dagen verlof krijgen? En zou ze het, eenmaal thuis, kunnen opbrengen om naar Bletchley terug te gaan?

Bij de kiosk voor het station viel haar blik op de voorpagina van een van de kranten die daar op stapels lagen. HELD KEERT TERUG NAAR HUIS, las ze. Door de oorlog was papier schaars, vandaar dat de kranten in een veel kleinere letter werden gedrukt. Bovendien stonden de letters dichter op elkaar en waren ook de foto’s sterk in formaat teruggebracht. Maar op de voorpagina van de Daily Express herkende ze, ondanks de korrelige foto, de zwierige grijns van de man in RAF-uniform. Ze viste een muntje van twee pence uit haar zak en nam de krant mee. ‘Kapitein-vlieger Jeremy Prescott als door een wonder ontsnapt uit Duits krijgsgevangenenkamp. Alle andere gevangenen bij de uitbraak omgekomen.’ Voordat ze verder kon lezen, begonnen haar knieën te knikken, en ze zakte op de stoep in elkaar.

Vrijwel onmiddellijk schoot er hulp toe en werd ze overeind geholpen.

‘Rustig maar, kindje. Ik hou je vast,’ zei een stem.

‘Breng haar naar de bank, Bert. En kan iemand een kop thee voor haar gaan halen in het stationscafé? Ze ziet zo wit als een doek.’

Het kwam vooral door de bezorgdheid van wildvreemden dat Pamela zich niet langer flink kon houden. Diep uit haar binnenste welde een snik op. De spanning, de lange nachten, het zware werk, de sombere berichten van het front… Het kwam er allemaal uit in die ene snik, en toen was het hek van de dam. De tranen stroomden over haar wangen.

Ze besefte dat ze voorzichtig en zorgzaam naar de bank werd geloodst. En dat ze de krant nog altijd in haar hand geklemd hield.

‘Wat is er gebeurd, kindje? Slecht nieuws?’ vroeg de vrouw van de kiosk.

Pamela’s schouders schokten nog altijd van het snikken. ‘Nee, goed nieuws,’ wist ze ten slotte uit te brengen. ‘Hij leeft nog. Alles is goed met hem. Hij komt naar huis.’

Die middag kwam er bericht dat de commandant haar wilde spreken. Prompt sloeg haar hart een slag over. Wat had ze verkeerd gedaan? Was het incident bij het station hem ter ore gekomen? Ze schaamde zich dood dat ze zich niet had weten te beheersen. Haar vader zou diep teleurgesteld zijn geweest. Of had ze misschien haar mond voorbijgepraat, vroeg ze zich ongerust af. Ze had de geruchten gehoord over medewerkers die de geheimhouding hadden doorbroken en die van het ene op het andere moment waren verdwenen, zonder dat er ooit nog iets van hen was vernomen. Van pure zenuwen werden er grappen over gemaakt, maar daar werd niet echt om gelachen. Want misschien waren die grappen wel waar.

Pamela stapte op de fiets. Er moet iets aan de hand zijn, dacht ze bezorgd. Niemand werd bij de commandant geroepen voor een alledaags akkefietje. Toen ze binnenkwam keek commandant Travis op van zijn werk en gebaarde naar de stoel naast zijn bureau. Pamela ging nerveus op het puntje zitten.

‘Ik heb begrepen dat u eerder vandaag wat problemen had, Lady Pamela.’

Dat hij haar zo formeel aansprak, was op zich al verontrustend.

‘Hoe bedoelt u, sir?’

‘Het schijnt dat u voor het station in elkaar bent gezakt. Eet u wel genoeg? Ik besef dat het aanbod niet altijd even smakelijk is.’

‘Ik eet genoeg, sir.’

‘Komt het door de nachtdiensten? ’s Nachts werken is zwaar. Ik weet er alles van.’

‘We moeten de lasten nu eenmaal eerlijk verdelen. Dus we komen allemaal aan de beurt. Maar u hebt gelijk, de nachtdienst is zwaar. En het lukt me niet om overdag genoeg slaap te krijgen. Trouwens, ik ben vast niet de enige.’

‘U mankeert verder niets?’ vroeg hij met een veelbetekenende blik. En na een korte stilte voegde hij eraan toe: ‘Hebt u misschien kennis gekregen aan een van de mannen die hier werken?’

Ze schoot in de lach. ‘Ik ben niet zwanger, als u dat bedoelt.’

‘Toch lijkt u me niet het type dat regelmatig flauwvalt.’ Hij boog zich over het bureau naar haar toe. ‘Wat is er aan de hand?’

‘Het spijt me, sir. Ik schaam me dood. En het klopt wat u zei. Ik val anders nooit flauw.’

Hij keek haar dossier door. ‘Wanneer hebt u voor het laatst verlof gehad?’

‘Ik ben met Kerstmis een paar dagen naar huis geweest, sir.’

‘Dan had u allang weer verlof moeten krijgen.’

‘We hebben toch al te weinig mensen in Hut 3. Dus het voelt niet goed om -’

‘Lady Pamela, ik verwacht van onze mensen dat ze eersteklas werk leveren. Dat betekent dat ze in alle opzichten fit moeten zijn. Dus ik wil dat u een week vrij neemt.’

‘Maar er is niemand die me kan vervangen, en -’

‘Tot wanneer bent u ingeroosterd?’

‘Tot het eind van de week, sir.’

‘Dan werkt u deze week nog uit, en daarna gaat u naar huis.’

‘Ja maar, sir -’

‘Het is een bevel, Lady Pamela. Ga naar huis. Neem het ervan en kom uitgerust weer terug.’

‘Zoals u wilt, sir. Dank u wel.’

Eenmaal buiten, op de treden van het grote huis, drongen de implicaties ten volle tot haar door. Ze ging naar huis, en Jeremy was veilig terug op vaderlandse bodem. Hij was misschien zelfs al in Nethercote. Plotseling lachte het leven haar weer toe.