PTOLEMAEUS,
DE BASTAARD

Legers klagen altijd, peinsde Ptolemaeus toen hij uit de boot over een afgehakte arm stapte, die aangespoeld was op de oostoever van de Nijl. Maar dit leger heeft meer reden dan de meeste. Met een glimlach en een knik begroette hij de Macedonische officier, halverwege de dertig, zo’n tien jaar jonger dan hij, die hem met twee paarden opwachtte. Een bereden escorte stond enkele meters verderop klaar, de warme gloed van de ondergaande zon op hun gezicht. ‘Ze zijn klaar om te praten, neem ik aan, Arrhidaeus?’

‘Zeker,’ antwoordde Arrhidaeus en hij bood zijn hand aan toen Ptolemaeus dreigde uit te glijden in de modder langs het met bloed doortrokken water van Egyptes heilige rivier.

Ptolemaeus wuifde de hulp weg. ‘De vraag is nu wie hun delegatie zal leiden, Perdikkas of een van zijn officieren?’

‘Ik heb met Seleukos, Peithon en Antigenes gesproken; volgens hen is Perdikkas het obstakel voor vrede, hij moet weg als hij zo koppig blijft.’

Ptolemaeus vertrok zijn gezicht bij het idee, hij wreef over zijn gespierde nek en liet die met een snelle hoofdbeweging kraken. ‘Het zou voor iedereen beter zijn als hij overgehaald kan worden om zich redelijk op te stellen en te onderhandelen; extreme maatregelen zijn niet nodig.’ Hij gebaarde op en neer langs de rivier, waar overal lijken lagen; vele boden een gruwelijke aanblik, het werk van de vele krokodillen van de Nijl. ‘Nu hij zoveel jongens heeft verloren bij zijn poging de rivier over te steken moet hij toch verstandig genoeg zijn om zich terug te trekken met een compromis waarmee hij zijn gezicht redt.’

‘Hij vergeeft u de roof van Alexanders lichaam nooit; volgens zijn officieren wil hij alleen om de tafel als u hem de katafalk teruggeeft.’

‘Tja, die krijgt hij niet.’ Ptolemaeus grijnsde, zijn donkere ogen twinkelden van pret. ‘Misschien ben ik degene die koppig is, maar het is nu eenmaal nodig. Door Alexanders lichaam in Memphis bij te zetten en later naar Alexandrië over te brengen als daar eenmaal een passend mausoleum is gebouwd, krijg ik legitimiteit, Arrhidaeus.’ Hij sloeg met zijn vuist tegen het leren kuras dat zijn borst bedekte. ‘Het maakt me zijn opvolger in Egypte en ik ben vastbesloten hier te blijven. Perdikkas mag verder alles hebben wat hij kan houden, maar Alexander krijgt hij niet terug en Egypte krijgt hij ook niet.’

‘Dan denk ik niet dat hij bij de onderhandelingen aanwezig zal zijn.’

‘Helaas zou je weleens gelijk kunnen hebben. Het was idioot van Perdikkas, hij had Alexander gewoon in Babylon moeten laten, dan had hij zich op het verstevigen van zijn positie in Azië kunnen richten, maar ja, hij wilde het hele rijk pakken door Alexander naar Macedonië te brengen. Iedereen weet dat de koningen van Macedonië traditioneel hun voorganger begraven; hij wilde koning van ons allemaal zijn, maar dat is onacceptabel.’

‘En daarom was het besluit om het lichaam naar Egypte te halen juist.’

‘Ik heb het niet alleen gedaan, beste vriend. Jij was degene die de katafalk leidde; jij hebt me de mogelijkheid geboden hem van Perdikkas af te pakken.’

‘Ik stel me graag het gezicht van die arrogante klootzak voor toen hij het hoorde.’

‘Ik had er graag bij willen zijn, maar ja, nu is het te laat.’ Ptolemaeus zoog de lucht tussen zijn tanden door, pakte de teugels van zijn paard en aaide het dier over de neus. ‘Dat het zo ver heeft moeten komen,’ vertrouwde hij het dier toe, ‘Alexanders volgelingen die elkaar vermoorden om zijn lichaam.’ Het paard snoof en stampte met een hoef. Ptolemaeus blies in de neusgaten. ‘Je doet er goed aan je gedachten voor je te houden, beste vriend.’ Hij keek naar Perdikkas’ kamp, iets meer dan drie mijl verderop, wazig door de hitte en de rook van de vele kookvuren, en hees zich vervolgens in het zadel. ‘Zullen we gaan?’

Arrhidaeus knikte en steeg op, hij zette zijn rijdier tot een lichte draf aan. ‘Vlak voordat ik liet weten dat u de rivier kunt oversteken heeft Seleukos me uw veiligheid in het kamp gegarandeerd. Hij zei ook dat u de troepen kunt toespreken. Hij wil erg graag tot een vergelijk met u komen.’

‘Dat kan ik me voorstellen, hij is de ambitieuste van Perdikkas’ officieren; ik zou hem bijna mogen.’

‘En ik denk dat hij u ook bijna mag.’

Ptolemaeus gooide zijn hoofd achterover en lachte. ‘Ik kan maar beter zo veel mogelijk bijna-vrienden maken. Ik neem aan dat hij iets lucratiefs wil: de satrapie van Babylonië bijvoorbeeld, als die post tenminste vrijkomt en we Archon kunnen lozen, de kandidaat van Perdikkas.’

‘Ik zou zeggen dat dat precies is wat hij wil. Zoals alle ambitieuze mannen ziet hij ook in een nederlaag kansen.’

‘Perdikkas en zijn bondgenoten hebben hier in het zuiden van mij verloren, maar in het noorden liggen de zaken anders; ze weten nog niet dat Eumenes Krateros en Neoptolemus heeft verslagen en gedood.’

Er speelde een samenzweerderig lachje om Arrhidaeus’ lippen. ‘Als ze het wisten durf ik er heel wat onder te verwedden dat ze minder happig zouden zijn hun leider te vermoorden als hij weigert te onderhandelen.’

Ptolemaeus schudde zijn hoofd en fronste, hij kon de spijt niet van zich afzetten die hij voelde over de moord op een van de medelijfwachten van Alexander, een van de zeven. ‘Dat het echt zo ver heeft moeten komen, en zo snel; ooit waren we broeders, we veroverden de hele wereld, en nu gaan we elkaar te lijf, en dat allemaal omdat Alexander zijn ring aan Perdikkas gaf en vervolgens weigerde een opvolger aan te wijzen. Perdikkas de halfgekozene wordt nu Perdikkas de helemaal dode.’ Hij leunde opzij en sloeg Arrhidaeus op de schouder. ‘En ik veronderstel, beste vriend, dat jij en ik de nodige verantwoordelijkheid dragen voor zijn dood.’

Arrhidaeus spuugde. ‘Hij heeft het met zijn arrogantie over zichzelf afgeroepen.’

Ptolemaeus kon dat alleen maar beamen. In de twee jaar sinds Alexanders dood in Babylon had Perdikkas geprobeerd het rijk bij elkaar te houden door hooghartig het opperbevel op zich te nemen, alleen omdat Alexander hem de Grote Ring van Macedonië had gegeven met de woorden ‘Voor de sterkste,’ zonder te zeggen wie hij daarmee bedoelde.

Ptolemaeus had onmiddellijk begrepen dat de grote man met die drie woorden het zaad van tweedracht had gezaaid en hij vermoedde dat Alexander het met opzet had gedaan om te voorkomen dat iemand hem zou overtreffen. Als hij het expres had gedaan was zijn plan schitterend geslaagd, want wat eens ondenkbaar was, was gebeurd: binnen achttien maanden na zijn dood hadden voormalige kameraden Macedonisch bloed laten vloeien. Er was vrijwel direct oorlog uitgebroken toen de Griekse staten in het westen tegen de Macedonische heerschappij in opstand kwamen, terwijl de Griekse huurlingen die in het oosten waren gelegerd hun posten hadden verlaten en naar het westen waren gemarcheerd. Ruim twintigduizend man waren in een lange colonne op weg naar huis gegaan, naar de zee; maar ze waren op Seleukos’ bevel tot op de laatste man afgeslacht bij de Kaspische Poorten als waarschuwing aan eenieder die voordeel wilde halen uit Alexanders dood.

In het westen was de Griekse opstand neergeslagen door Antipatros, de oude regent van Macedonië, al was het met de nodige moeite; hij werd aanvankelijk verslagen en had zich gedwongen gezien zich in de stad Lamia terug te trekken, waar hij een winter lang belegerd werd. De ijdele en verwaande Leonnatus kwam hem te hulp, maar bij het breken van het beleg verloor hij het leven en daarmee was Leonatus de eerste van de zeven lijfwachten van Alexander die stierven. Antipatros was terug naar Macedonië gegaan om zich te hergroeperen en met hulp van Krateros – de grootste levende generaal van Macedonië en de lieveling van het leger – had hij de opstand neergeslagen en Athene, de leider van de rebellie, een garnizoen en een pro-Macedonische oligarchie opgelegd.

Met het westen veilig had Antipatros Perdikkas de oorlog verklaard omdat die zijn dochter Nicaea als echtgenote had aanvaard en vervolgens afgewezen omdat hij toegezegd had met Kleopatra te trouwen, de volle zuster van Alexander. Daarmee was de eerste oorlog tussen Alexanders opvolgers begonnen, waarbij de kleine Eumenes, Alexanders voormalige Griekse secretaris en inmiddels de satraap van Cappadocië, Perdikkas steunde. Eumenes had niet weten te voorkomen dat Antipatros en Krateros de Hellespont overstaken en in Azië landden omdat Kleitos, Perdikkas’ admiraal, was overgelopen. Antipatros en Krateros hadden echter de krijgskunsten van Eumenes onderschat omdat hij nooit een belangrijk militair commando had gehad, en daardoor maakten ze de fout hun legers te splitsen: Krateros zou de Griek verslaan, terwijl Antipatros naar het zuiden zou optrekken om met Perdikkas af te rekenen. De sluwe kleine Eumenes bleek echter een uitstekende generaal te zijn. Ondanks het overlopen van zijn voormalige bondgenoot Neoptolemus versloeg Eumenes Krateros, en in de slag vonden Krateros en de verraderlijke Neoptolemus de dood.

Dat feit was nu nog alleen bij Ptolemaeus bekend, want zijn vloot beheerste de Nijl en daardoor had hij weten te voorkomen dat het nieuws Perdikkas’ kamp bereikte: als ze hadden geweten dat Eumenes in het noorden een overwinning had behaald en dat Antipatros’ leger tussen hen en Eumenes’ leger zat, zouden ze mogelijk heel wat minder gretig zijn om vrede te sluiten.

En dus was Ptolemaeus een man met haast.