Proloog

5 september 1929

De noordelijke Atlantische Oceaan

Mhairi gilde terwijl de twee mannen met elkaar op de vuist gingen en de stank van whisky en roet de hut vulde. Het walvisschip deinde weer heftig op en neer in de duisternis, maakte een duik naar beneden en smeet beiden hard tegen de wand. De om haar middel gesnoerde riemen hielden haar tegen het matras gedrukt, maar hoewel ze daardoor niet als een lappenpop werd rondgeslingerd, maakte het haar ook onbedoeld een gevangene. Ze kon niet gemakkelijk ontsnappen.

Donald kwam weer overeind en gaf de walvisvaarder nog drie harde stoten tegen zijn nieren.

‘Aye, oké! Oké!’ riep de man. Hij schermde zijn hoofd af met zijn armen en dook ineen.

‘De volgende keer breek ik je benen, hoor je me?’ schreeuwde Donald – zijn lichaam voorovergebogen, zijn vuisten gebald, zijn kaak gespannen, zijn ogen vuur schietend – terwijl hij wachtte tot de man wegwankelde en uit zijn zicht verdween. Het duurde even voordat hij de kust veilig achtte en zich weer naar haar omdraaide.

Hij zette zijn handen tegen de zijwanden van de smalle hut. ‘Stil maar, Mhairi. Hij is dronken, niet levensmoe. Hij komt niet meer terug.’

‘Maar stel dat er anderen komen?’

Er trilde een spiertje in zijn kaak. ‘Dat gebeurt niet.’

‘Hoe kun je daar zo zeker van zijn?’ wierp ze tegen.

‘Dat ben ik gewoon. Ik blijf vlak in de buurt. Probeer nu maar te slapen. We zijn er over een paar uur.’ Zijn ogen gleden over haar heen, alsof hij haar op verwondingen controleerde of iets anders wat hij aan haar vader zou moeten melden, niet wetende dat de verwondingen die ze had opgelopen onzichtbaar waren. Hij keek haar weer aan met een vragende uitdrukking op zijn gezicht, alsof hij nog steeds haar eerdere vijandigheid bespeurde, een ruzie tussen hen die nog steeds niet tot uiting was gekomen maar toch zeer voelbaar was. ‘Welterusten dan maar, Mhairi.’

Hij zette een stap achteruit en sloot de deur. Ze staarde er een poosje naar, met haar ogen op de knop gericht, bang dat die weer zou worden omgedraaid. Ze deelde zijn overtuiging dat de nacht zonder verdere incidenten zou verlopen niet. Als ze vandaag iets had geleerd, was het dat ze niemand kon vertrouwen.

Ze kon hier niet gewoon liggen wachten. Ze kon niet gaan slapen. Ze zou alert moeten blijven… Ze had een wapen nodig. Het was puur geluk geweest dat Donald de walvisvaarder deze keer had betrapt, en ze kon er niet op rekenen dat het weer zo zou gaan.

Op weg hiernaartoe had ze gezien dat er een bijl aan de wand hing. Hierbinnen was amper ruimte om ermee te zwaaien, maar ze kon er de volgende dronkenlap misschien wel mee afschrikken.

Ze wachtte tot het schip weer zou rijzen en dalen op de golven. Er was altijd een moment van rust op het laagste punt, waarop het iets gemakkelijker was om te bewegen, en ze plande haar handelingen zo dat ze kon opstaan en de deur bereiken. Met haar voeten uit elkaar zette ze zich schrap terwijl de boot kantelde, waardoor ze toch nog tegen de wand van de hut werd gekwakt en haar schouder bezeerde, maar meteen daarna stond ze weer recht. Ze keek door het kijkgat; ze moest zeker weten dat de gang leeg was voordat…

Ze fronste toen ze Donald zag. Hij stond vlakbij tussen twee verticale stalen balken, met zijn armen door smalle openingen gestoken. Hij had een voet tegen haar deur gezet en zijn hoofd knikte voorover terwijl hij – onvoorstelbaar – probeerde te slapen.

Ze zag zijn lichaam meebewegen met de deining van de zee, zonder er weerstand tegen te bieden. Zou hij daar echt de hele nacht blijven staan?

Weer heftig geslinger! Ze werd achterovergegooid en kreunde. Het was hier al erg genoeg, ze kon zich amper voorstellen hoe het daar op de gang voor hem moest zijn… Ze herinnerde zich zijn kneuzingen na de heenreis, en die akelige snee in zijn lip. Had hij dit eerder gedaan? Had hij voor haar deur de wacht gehouden, haar bewaakt, de enige vrouw op een schip vol mannen?

Ze keek opnieuw hoe hij probeerde te slapen, bleek en met rode knokkels, zijn lichaam gehavend, zijn ogen gesloten, maar zijn oren gespitst. Ze was nog steeds boos op hem, ze zou hem nooit vergeven wat hij had gedaan, maar zoals altijd bij hem voelde ze zich nu veilig. Beschermd.

Haar begeleider was een held met gebreken.

1

Vier dagen eerder

Hirta, St Kilda

De schemering viel al toen de walvis explodeerde, maar de plotselinge uitbarsting van dieprode stralen stak nog levendig af tegen de halfdonkere hemel. Mhairi MacKinnon keek op van de plek waar ze wat stukken turf stapelde en zag hoe het bloed de lichte zee bevlekte. De zeevogels eromheen ontstaken in razernij en cirkelden rond op de luchtstromen erboven. Ze pikten al een paar dagen vruchteloos in het kadaver, sinds de walvisvaarders het aan de boei verderop in de baai hadden bevestigd. Ze konden het nu elke dag komen halen, op weg terug naar het walvisstation op Harris.

En dat zou geen minuut te vroeg zijn. Omdat er voor de verandering nauwelijks wind stond en de hemel zich deze late zomer eindeloos blauw bleef uitstrekken, was de misselijkmakende lucht van rottend vlees over het eiland neergedaald, waar hij in de haren en kleren van de bewoners was gekropen en haar moeder tot waanzin dreef. Maar nu de kwalijke walm was bevrijd uit zijn dikke wanden zou hij onzichtbaar over het water komen aandrijven, net als zo’n regenwolk die soms over Mullach Bi trok om plotseling zijn inhoud over hen uit te storten.

Mhairi keek over de glooiing omlaag naar het dorp. Ze was niet ver voorbij de stenen hoofdwal, dus kon ze de vrouwen die het spektakel bij de deuren van hun cottages gadesloegen gemakkelijk zien, evenals de honden die naar het strand holden, direct gevolgd door de mannen. Ze zouden de boot in het water trekken om van de vangst te redden wat ze konden. Het kadaver was officieel eigendom van het Noorse walvisjachtbedrijf Christian Salvesen – de landheer van St Kilda, Sir John MacLeod, had de ankerplaats aan de walvisvaarders verpacht – maar het zou nu snel zinken, en de eilanders zouden er als enigen nog wat aan hebben. Ze zouden vanavond voor de overlast worden gecompenseerd door een maaltijd van walvisvlees. Het gangbare dieet van gezouten stormvogel, zeekoet, pap en jan-van-gent-eieren was beperkt, om het zacht uit te drukken.

Ze stapte de ronde omarming van de stenen cleit binnen en legde de laatste stukken turf in de creel. Deze turf was vroeg in het voorjaar gestoken en gedurende de zomer bewaard in het eeuwenoude stenen hutje dat al generaties deel uitmaakte van het schamele bezit van haar familie. Er lagen meer dan veertienhonderd cleits op het ruim drie kilometer lange eiland, over het landschap verspreid als reuzenknikkers. Ze waren zo vormgegeven dat ze de regen buitenhielden maar de wind de ruimte gaven om erdoorheen te waaien en zo de inhoud droog te blazen. De eilandbewoners hadden van de rijke bezoekers die met stoomboten en jachten naar het eiland kwamen gehoord dat ze leken op met gras bedekte bijenkorven, maar aangezien er geen bijen waren op St Kilda, wist niemand er precies wat dat betekende.

Iedere familie bezat tientallen cleits over het hele eiland. Sommige werden gebruikt voor de opslag van stormvogelolie of -veren, andere voor gezouten gevogelte, boter of turf. Vaak zochten de schapen er beschutting tegen de regen, en soms werd je opgeschrikt door een nieuwsgierige vogel die je met wild gefladder van vleugels tegemoetkwam.

Mhairi liep weer naar buiten, rechtte haar rug en strekte haar armen boven haar hoofd terwijl ze toekeek hoe de mannen de boot naar de waterkant sleepten. De breedgeschouderde Norman Ferguson bevond zich in de voorhoede met zijn gebruikelijke energie; Donald McKinnon en Mhairi’s oudste broer, Angus, kwamen achter hem aan; Flora’s vader Archibald pakte de riemen; haar beste vriendin Effie en Effies oom, Hamish Gillies, sloten de rij. Hun leeftijd varieerde van zeventien tot zesenveertig, maar ze waren naadloos op elkaar ingespeeld, eraan gewend om snel het water op te gaan. De enige persoon die zich niet naar de anderen voegde, was de rentmeester, Frank Mathieson. De vertegenwoordiger van hun landheer was hier voor het tweede van zijn tweejaarlijkse bezoeken, om hun wintervoorraad af te leveren en de pacht te innen. Iedereen was al de hele week nerveus omdat hij steeds weer informeerde naar het gewicht van zakken met veren, naar de kwaliteit van stormvogelolie of van tweedstoffen… Niets leek ooit echt goed te zijn, te oordelen naar de diepe plooi tussen zijn wenkbrauwen.

Ze keek hoe de eilandbewoners de boot in het water trokken en hoe Mathieson drie stappen door de ondiepte zette en erin stapte alsof hij de landheer zelf was. Na nog drie keer trekken sneed de boot door het water als een lemmet over blauwe zijde.

Ze tilde de creel weer op haar rug en liep over de glooiende helling terug naar het dorp. Dat was gebouwd in de zuidoostelijke kromming in de vallei langs de hoefijzervormige baai. Het bestond uit een enkele rij stenen cottages, afgewisseld door de vriendelijke ruïnes van hun oudere voorgangers, de donkere blackhouses. Sommige dorpsbewoners gebruikten ze nog om dieren in te stallen of voedsel in te bewaren, maar het kwam ook wel voor dat ze tijdelijk werden bewoond als een ruzie in een gezin uit de hand liep. Norman Ferguson droeg geregeld zijn leunstoel en een deken naar zijn oude blackhouse, waar hij dan mokkend verbleef tot zijn arme echtgenote Jayne hem toch maar weer kwam ophalen om weer thuis te komen wonen.

Voor de huisjes liep een breed pad dat bekendstond als The Street. Het werd begrensd door een lage muur met aan de andere kant lange moestuinen die dichter naar de zee toe smaller werden. Ze konden hier niet veel verbouwen, afgezien van wat aardappelen en gerst, want de zilte zeelucht en de wind spanden samen om de grond schraal te maken. De verspreid gelegen lazybeds deden het beter, net als enkele ommuurde stukjes land tussen de achterzijde van de cottages en de lage stenen wal. Op het eiland stonden geen bomen voor fruit, hout of schaduw, maar ze hadden wel schapen en wat melkkoeien, en natuurlijk waren er aan de andere kant van de grazige weidevlakten nog de indrukwekkende, duizelingwekkende kustkliffen, die plek boden aan een van de grootste kolonies van zeevogels ter wereld. Er zou op St Kilda nooit een tekort aan gevogelte of eieren zijn, alleen maar aan variatie.

Ze liep langs haar jongere broertjes en zusjes, die op het gras speelden. De kleine Murran, die net vijf was geworden, haakte een arm om haar benen en draaide om haar heen terwijl ze hun cottage naderde. Geduldig wachtte ze een moment in haar rol van klimpaal terwijl de zes jaar oude Red Annie haar gillend van pret voorbijrende. Mhairi herinnerde zich dat gevoel van onbezonnen vreugde, een volle maag en een ondergaande zon terwijl er weer een dag overging in een rustige avond. Het was nog niet zo heel lang geleden dat ook zij spelletjes had gedaan voor het slapengaan, dat Effie, Flora en Molly en zijzelf in een kringetje elkaars haar zaten te vlechten en onafgebroken bleven kletsen met hun hoge meisjesstemmen. Maar nu ze achttien was, waren die bedwelmende dagen van hun prille jeugd voorbij. Het dorp had elk paar sterke handen en benen nodig.

Ze liep naar binnen met de creel vol stukken turf en zette hem naast het openhaardvuur. Haar vader zou de turf voor bedtijd op het vuur gooien, zodat het de komende nacht zou blijven smeulen en voor het ontbijt kon worden opgepord.

Haar moeder was op kordate wijze deeg aan het kneden: ze sloeg er zo hard mee op het meel dat er kleine wolkjes in het donkere vertrek opstoven. Ze was een aantrekkelijke vrouw en Mhairi had haar vuurrode haar en lichtgrijze ogen geërfd, anders dan de zeeblauwe tint van de meeste eilandbewoners. De vlammen in het haardvuur flakkerden zwakjes, de olielamp hing aan zijn haak aan de ruwe muur, maar was nog niet aangestoken. Haar vader hanteerde de regel dat hij pas aan mocht als de zon onderging achter Ruival, de berg aan de andere kant van de baai. Op de brede vensterbank lagen stormvogeleieren in een bedje van hooi, naast de kleine lei waarop nog de sporen zichtbaar waren van de leesles die haar twaalf jaar oude zusje Christina vanochtend had gehad. De cottage was tegelijkertijd rommelig en kaal – ze hadden een simpele ijzeren kookkachel en een zwaaiarm boven het vuur voor de grotere pannen. Er hingen kettingen in de schoorsteen voor het roken van vlees en ze haalden water uit de beek. Ze hadden een tafel die van drie soorten drijfhout was gemaakt, en daaraan zaten ze op twee oude kerkbanken die ze hadden gered toen de predikant was gekomen en de inrichting van de kerk niet goed genoeg had bevonden. Haar vader had zijn eigen stoel met hoge rug naast het vuur, haar moeder zat liever op een lage kruk, en er stond een aardappelkrat gevuld met jute waarop de baby kon liggen als hij werd gevoerd tijdens de maaltijd. Het kookgerei en het boerengereedschap hingen aan de muren, er lagen klimtouwen van paardenhaar over de balken en in elk hoekje was iets van nut te vinden: een botervloot, borstels, een kaarde… Het wasbord stond op zijn kant in een hoek, het spinnewiel stond in de andere hoek en er stond een weefgetouw op de vliering.

In alle cottages van de buren zouden de weefgetouwen binnenkort naar beneden worden gehaald nu de dagen korter werden. De mannen van het eiland gingen op winteravonden aan de slag met het weven van tweed, maar Mhairi’s vader, Ian, was de postmeester in het dorp, wat betekende dat hij zijn eigen speciale verplichtingen had, namelijk het verspreiden van de brieven die aankwamen en het voorbereiden voor verzending van de door de dorpsbewoners geschreven epistels. Het postkantoor was een bescheiden houten huisje op een heuveltje naast hun cottage, en na elke storm moest hij controleren of het nog ongehavend was. In een gemeenschap met slechts zesendertig mensen was het soms moeilijk te geloven dat hij het zo druk had en vaak tot laat in de avond moest werken, maar om redenen die niemand begreep was een ansichtkaart met een poststempel van St Kilda zeer gewild onder mensen op het vasteland. De zakken die met de passerende trawlers en walvisschepen meekwamen, puilden altijd uit en vereisten dringend aandacht voordat de volgende vracht arriveerde.

En er was beneden sowieso geen ruimte voor het weefgetouw, want ze waren met z’n elven het grootste gezin in het dorp, dus zaten ze als haringen in een ton op elkaar gepakt. Haar ouders hadden de bergruimte, en baby Rory, die bijna elf maanden oud was, sliep in een van de keukenladen; de deur tussen hen in bleef open. Mhairi had, als oudste dochter, haar eigen smalle ledikant in de slaapkamer, maar de grote bedstee met de gordijnen ervoor werd gedeeld door Christina van twaalf, Morna van tien, Red Annie van zes, Murran van vijf en Alasdair van drie, die om en om in tegengestelde richting lagen. Haar oudere broers – Finlay van negentien en Angus van tweeëntwintig – sliepen in de stal, zowel uit noodzaak als uit vrije keuze. Als ze zouden trouwen, konden ze ieder in een van de cottages trekken die leeg waren gebleven nadat Dougie MacDonald een paar jaar geleden met zijn gezin naar Australië was vertrokken, maar er waren niet veel huwelijkskandidates – de enige meisjes van huwbare leeftijd waren Effie Gillies, Flora MacQueen en Molly Ferguson, en die waren geen van drieën gecharmeerd van haar sullige broers. Molly was smoorverliefd op Flora’s broer David, terwijl Effie hun in alles de baas zou zijn en Flora hun hart zou breken.

‘Hallo.’

Mhairi keek op. Als je het over de duivel had.

‘Kom je mee naar het strand?’ vroeg Flora vanuit de deuropening met een olielamp in haar hand. Haar silhouet toonde haar wespentaille en de hemel achter haar kleurde paars.

‘Aye.’ Mhairi pakte hun eigen olielamp van de vensterbank. Het zou donker zijn tegen de tijd dat ze terug waren. De avonden werden al korter.

‘Vraag je broer wat van de prut voor de honden mee te nemen, als het kan,’ riep haar moeder hun na.

Ze liepen samen over The Street, langs de rustige bedrijvigheid die in de cottages heerste nu de huishoudens zich voorbereidden op de nacht. Er stonden tinnen badkuipen voor flakkerende vuren, de jongste kinderen trokken hun nachtkleding aan, de oudere kinderen kwamen in het halfdonker met afgewassen vaat terug van het beekje. Mad Annie en Ma Peg zaten bij een vuur te breien en te praten, schijnbaar zonder te letten op hun ritmisch bewegende handen die perfecte sokken vervaardigden.

‘Ik heb een brief ontvangen.’

Mhairi hoorde de kokette toon in haar stem en keek haar vriendin van opzij aan. ‘Van wie?’

Mhairi had nog nooit een brief ontvangen. Was dat niet ironisch voor de dochter van de postmeester? Maar zelf had ze ook nog nooit een brief geschreven, want ze zou eerst iemand moeten hebben om er een aan te sturen, en iedereen die ze kende woonde hier op het eiland.

‘Van Mr Callaghan… James.’

Mhairi hapte naar adem bij het horen van het vrijpostige gebruik van de voornaam van de man. Ze herinnerde zich hem natuurlijk goed. Hij was een paar weken eerder drie dagen lang op het eiland geweest – als vriend van een van de eigenaren van het visserijbedrijf was hij meegevaren op een schip vanuit Groenland dat na een storm noodgedwongen een paar dagen in hun baai voor anker had gelegen. Het was duidelijk geweest dat Flora zijn aandacht had getrokken, maar zij trok altijd ieders aandacht. Nog nooit eerder had dergelijke belangstelling geleid tot een brief.

‘Wat schrijft hij?’ Mhairi keek hoe de mond van haar vriendin een glimlach vormde, en ze zag de verrassend zachte gloed in haar ogen.

‘Dat hij steeds aan me blijft denken en dat hij me beter zou willen leren kennen.’

‘En hoe wil hij dat dan doen?’ spotte Mhairi met een gebaar van haar kin naar de horizon, waar verre golven al begonnen te rijzen, klaar om hen tot het volgende voorjaar af te snijden van het vasteland. Ze voelde een prikkeling van afgunst als een doorntak over haar huid trekken.

‘Door elkaar te schrijven.’ Flora sprak de woorden kalm uit, maar Mhairi wist dat er onder hun voeten een aardverschuiving gaande was. Deze kleine eilandengroep werd van tijd tot tijd bezocht door rijke, knappe vreemdelingen, en haar vriendinnen en zij waren nu op een leeftijd dat ze daar met de nodige opwinding op reageerden. Maar hoe knap of hoffelijk deze heren zich hier ook gedroegen, ze gingen altijd weer aan boord van hun schip en zeilden weg. En tegen de tijd dat ze thuis afmeerden waren ze het geflirt met een mooi meisje van het wilde eiland alweer vergeten. Ze herinnerde zich dat ze als klein kind een van de hier in de oorlog gestationeerde mariniers had horen zeggen dat de jonge vrouwen van St Kilda op het Schotse vasteland bijna werden beschouwd als zeemeerminnen of selkies: beeldschoon, maar te ver weg om echt te bestaan. Flora’s schoonheid was buitengewoon en Mhairi twijfelde er niet aan dat een man de hele wereld over kon reizen en nooit meer een gezicht zou zien dat zo betoverend was als het hare. Toch had geen man haar ooit geschreven.

Tot nu.

Mhairi keek naar de zee en voelde een onaangename knoop in haar binnenste. Ze had een lief, mild karakter – ‘onzelfzuchtig’ zei iedereen altijd – dus waarom zou ze haar vriendin dit geluk misgunnen? Maar dat deed ze wel. Als de stank van de rottende walvis was het een ranzig en bitter gevoel dat haar deed terugdeinzen.

‘Je vond hem aardig,’ zei ze zacht terwijl ze het strand op stapten en naar het nu inktzwarte water staarden. Er deinden lichtjes als gevallen sterren in de baai terwijl de mannen – en Effie – zich haastten om op de zwellende zee stukken vlees van het kadaver te snijden.

‘Hij was een gentleman. Hij praatte met me. De meesten kijken alleen maar naar me.’

‘Hij kéék ook naar je.’ Ze sloeg haar vriendin van opzij gade: lang zwart haar dat zachtjes wiegde in de avondbries, volle lippen en een rechte neus, welvende wenkbrauwen die fraai afstaken tegen haar prachtige hazelnootkleurige ogen.

‘Aye. Maar hij praatte ook met me. En nu heeft hij me geschreven.’

Mhairi slikte. Niemand keek ooit naar haar. Niet op die manier. Haar wangen waren te rood, haar haar was te rossig, haar heupen waren te rond, haar handen te ruw. ‘Wat schrijft hij nog meer?’

‘Wat dingen over zijn leven. Dat hij een zakenman is, maar diep vanbinnen een ontdekkingsreiziger. Zijn vader was een industrieel.’

‘Wat is dat?’

‘Dat weet ik niet,’ zei Flora schouderophalend. ‘Hij heeft een klein zusje en een neefje en nichtjes. Hij woont in Glasgow als hij niet op reis is.’

‘Wat ontdekt hij zoal op reis?’

‘Dat heeft hij niet gezegd. Zal ik het hem vragen als ik terugschrijf?’

‘Ga je hem terugschrijven?’

‘Of is het een rare vraag? Ik wil niet dat hij denkt dat ik onnozel ben.’

‘Als je íéts niet bent, is het onnozel,’ zei Mhairi spottend. Haar moeder noemde Flora ‘uitgekookt’ omdat ze al op jonge leeftijd had geleerd dat haar schoonheid haar anders, speciaal en uniek maakte. Ze had geleerd haar mooie uiterlijk in haar voordeel te gebruiken, bijvoorbeeld om onder karweitjes uit te komen of te ontsnappen aan de roede van de predikant.

‘Ik wil dat hij een goede indruk van me krijgt.’

Mhairi hoorde de zeldzame onzekerheid in de stem van haar vriendin en sloeg een mildere toon aan. ‘Dat kan toch niet anders?’

De zon was inmiddels ondergegaan achter de westelijke heuvelrug en ze huiverde van de donkere bries die over haar huid gleed. Ze draaide zich naar Flora toe, die instinctief naar voren leunde en haar lamp aanstak. Haar schoonheid was uitzonderlijk, ook nu ze zich er niet bewust van was.

Effie en de mannen waren klaar met hun werk en roeiden nu terug. De boot kwam dichterbij en hun gezichten begonnen vaag zichtbaar te worden in het licht van de lampen terwijl het geluid van de riemen die rolden in hun dollen hun oren bereikte. Mhairi zette haar olielamp neer en begon haar rokken bij haar onderbroek in te stoppen, waardoor haar blote voeten tevoorschijn kwamen, terwijl achter hen voetstappen en roezemoezende stemmen naderden. Er voegden zich anderen bij hen op het strand om te helpen. Norman Ferguson en Donald McKinnon sprongen uit de boot, tot aan hun bovenbenen in het water, en hielpen de boot naar de kant te slepen, waarbij ze de neus in bedwang hielden tussen de golven terwijl Hamish Gillies en Effie de zware emmers begonnen aan te reiken.

Mhairi waadde de ondiepte in, nam de eerste emmer aan en gaf die door aan Flora, die hem op haar beurt aan Mary McKinnon doorgaf. Mhairi keek wijselijk niet omlaag naar de grote, glibberige stukken roze glanzend vlees en het bloed dat over de rand vloeide. Flora was minder beheerst en slaakte een klaaglijke kreet bij het aanpakken van de emmers. Toen alles was doorgegeven sprongen de mannen en Effie in het water en sleepten ze de boot het strand op. De rentmeester was de laatste die van boord ging – hij koos opnieuw de makkelijkste weg – en bereikte in slechts enkele stappen het droge zand, maar anders dan de eilanders was hij het blootsvoets lopen niet gewend en strompelde hij moeizaam over de stenen, wat Effie en de mannen een grijns ontlokte.

‘Is de opbrengst goed?’ riep Lorna MacDonald, die aan kwam rennen. Ze was de verpleegster op het eiland en ze was net bezig geweest een verband om het been van Old Fin te vervangen.

‘Aye, niet slecht,’ antwoordde Hamish Gillies, en hij boog zich voorover om in de emmers te kijken. ‘Aangezien hij al half onder water lag tegen de tijd dat we erbij waren.’

‘Ma wil graag wat prut voor de honden,’ zei Mhairi tegen haar oudste broer.

‘Nou, prut genoeg,’ zei Angus, die haar een emmer met lillend vlees overhandigde. Mhairi maakte de vergissing er een blik in te werpen en voelde haar maag omdraaien.

‘Die stank,’ zei ze met een grimas, en ze sloeg een hand voor haar neus en mond. ‘Die is meestal niet zó erg als nu.’

‘Dat is niet het vlees. Het is die zwarte troep die de rentmeester per se mee terug wilde nemen,’ mompelde Norman Ferguson, die een donkere blik in diens richting wierp.

‘Zwarte troep?’

‘Ingewanden,’ mompelde Norman.

Flora legde een hand over haar mond toen de emmer met de walgelijke ‘troep’ voorbijkwam. Mhairi voelde haar ogen tranen. Zoiets had ze nog nooit geroken: het spul rook zoutig, maar ook naar tabak, uitwerpselen, muf oud papier en de scherpe lucht van zure melk. Het strand bij eb… Ze kon er haar vinger niet op leggen.

‘Waarom hebben jullie dát in godsnaam meegenomen?’ zei Flora naar adem happend. Haar mooie gezicht vertrok van afschuw en ze wendde zich af. ‘O! Verschrikkelijk!’

‘Dat zwarte spul, of die troep, zoals jullie het noemen,’ zei de rentmeester geërgerd, niet onder de indruk van de aanstellerij van de jonge vrouw, ‘is in werkelijkheid een bekende remedie tegen jicht.’

‘Jicht?’

‘Aye, en mijn arme moeder heeft daar zeer veel last van.’

‘Wat is jicht?’ vroeg Mhairi.

‘Staat dat niet bekend als rijkeluisziekte?’ vroeg Donald McKinnon met samengeknepen ogen, duidelijk zonder enig medeleven met Frank Mathiesons moeder.

‘Aye,’ beaamde Lorna.

‘Het heet jicht en het is heel pijnlijk,’ zei de rentmeester afgemeten. Donald McKinnon en hij stonden niet op goede voet met elkaar sinds een bittere discussie eerder deze week over de prijs die hij wilde betalen voor hun zwarte papegaaiduikerveren.

‘En hoe helpt dat vieze spul?’ zei Flora met een grimas terwijl ze haar neus dichtkneep. ‘Zeg alstublieft niet dat ze het moet aanraken.’

Frank Mathieson glimlachte. ‘Sterker nog, Miss MacQueen, ze moet het eten.’

‘Eten?’ Flora keek zo verbijsterd dat de rentmeester in lachen uitbarstte.

‘Dat klopt. Hoewel het een jaar duurt voordat het zover is.’ Hij keek rond en zag hun vragende gezichten. Geen van hen had zoiets ooit gehoord. Hij zuchtte, zo te zien vermoeid door hun onwetendheid. ‘Onder de juiste omstandigheden – constante blootstelling aan de zon en de zee – wordt het harder en lichter, soms zelfs wit als het lang genoeg blijft liggen. Dan pas kun je het schaven en over je eten strooien.’

Flora leek bijna te gaan kokhalzen. ‘En dat gaat u dus doen?’

‘Aye. Maar ik heb eerst iemand nodig om me te helpen. Iemand moet het elke dag voor me keren zodat het kan uitharden voor ik terug ben in het voorjaar. Zoals het nu is, kan ik het niet meenemen. Het moet eerst hard worden. Wie wil me helpen?’ Hij keek hoopvol rond in de groep die zich had verzameld, maar er was niemand die zich geroepen voelde hem een plezier te doen, dus iedereen zweeg. Hij zag de minachting in de ogen van Donald en Norman, de sceptische uitdrukking op Hamish’ gezicht. Wat kon het hun schelen dat de moeder van de rentmeester last had van de rijkeluisziekte? Ze hadden het zelf veel moeilijker.

Hij keek naar Effie, maar ook zij keek nors. ‘Nou, ik zie dat ik geen beroep kan doen op jullie goedhartigheid. Laat me dan een betaling in het vooruitzicht stellen. Een shilling?’

Effies hand schoot omhoog. ‘Ik doe het wel,’ zei ze vlug. Haar broer John was drie jaar eerder overleden, en haar vader was te oud om in de touwen te klimmen, dus zij moest voor hen beiden de kost verdienen. De andere dorpelingen droegen bij waar ze konden, maar Effie was te trots om liefdadigheid te aanvaarden en ze vocht als een leeuw om mannenwerk te mogen doen, wat de nodige problemen met zich meebracht. Maar niemand zou haar dit misgunnen; er was niets onbetamelijks aan als een meisje deze klus klaarde.

De rentmeester schudde zijn hoofd, hoewel hij haar een ogenblik eerder nog verwachtingsvol had aangekeken. ‘Nee.’

‘Nee?’ Haar adem stokte.

‘Jij hebt het al druk genoeg, Miss Gillies. Je hebt al je extra taak met de verzorging van de stier, nietwaar?’

‘Maar ik kan best…’

‘Nee. Het zou niet eerlijk naar de anderen zijn als jij al deze voorrechten zou verwerven.’

Voorrechten? Mhairi snoof vol ongeloof, maar hij leek het niet te horen. Ze zag de verontwaardiging in de hoogrode wangen en felle blauwe ogen van haar vriendin.

‘Het is geen zwaar werk, maar ik geef toe dat het weerzinwekkend kan zijn vanwege de stank, en daarom wil ik ervoor betalen.’ De rentmeester keek weer rond. ‘Miss MacQueen?’

Was hij in een vrolijke bui? Hij leek zich ten koste van iedereen te amuseren. Flora trok alleen maar een wenkbrauw op. ‘Mijn moeder wil dat niet bij onze cottage in de buurt hebben,’ zei ze stijfjes, maar ze wisten allemaal dat het niet zozeer haar moeder was die er aanstoot aan zou nemen.

‘Miss MacKinnon, wat denk jij ervan?’ De doordringende blik van de rentmeester bleef plotseling op Mhairi rusten. ‘Wil jij misschien wat extra inkomen verdienen voor jullie grote gezin? Of misschien kan ik iets met je vader regelen. Ik zou de huur ermee kunnen verlagen? Jullie hebben natuurlijk weinig aan de munten zelf.’

Mhairi’s mond viel een stukje open. Ze ving Effies blik en zag de beschuldiging in haar ogen – maar het was haar schuld toch niet? Het was waar dat Effie de enige kostwinner was voor haar vader en zichzelf, maar Mhairi’s eigen vader had elf monden te voeden, en alles wat zijn last een beetje kon verlichten… Ze had haar ouders op een avond horen praten toen ze dachten dat al hun kinderen sliepen. Ze hadden nooit veel gehad, maar het werd steeds moeilijker om zelfs maar genoeg te hebben om van te leven.

‘Toe nou, Mhar!’ zei Angus ruw terwijl ze nog aarzelde.

Ze knikte met haar blik naar de grond gericht.

‘Goed. Dan is dat geregeld.’ De rentmeester pakte de betreffende emmer en keek er met een glimlach in. ‘Ik kom je dit brengen en zal je laten zien wat je moet doen, Miss MacKinnon. Ik twijfel er niet aan dat je ouders er blij mee zullen zijn.’

Angus kwam fronsend naar haar toe en reikte haar nog een emmer aan. Hij was lang en goedgebouwd, met grote handen en een dikke baard die van een tien jaar oudere man had kunnen zijn. Hij was fysiek imponerend en zag er geen been in om haar met zijn lengte te intimideren als hij dat nodig vond. ‘Waarom aarzelde je?’ zei hij boos. ‘Als pa zou horen dat je bijna een shilling aan je voorbij had laten gaan…’

‘Dat heb ik niet gedaan. Dat zou ik ook nooit doen.’

‘Je nam anders wel de tijd voordat je reageerde. Voel je je soms te goed om dat werk te doen?’

Effie liep voorbij met twee emmers die meer leken te wegen dan zijzelf. Ze keek recht vooruit en Mhairi wist dat ze boos op haar was, net als haar broer.

Ze zag hoe Angus’ ogen haar elfachtige vriendin volgden terwijl ze verder liep over het strand. ‘Een shilling gaat niet heel veel uitmaken,’ antwoordde ze dwars. ‘En als jij onze vader echt wilt ontlasten, zou je moeten gaan trouwen. Maar denk maar niet dat je háár kunt krijgen. Eff is te slim voor iemand als jij.’

‘O, en heeft ze veel te kiezen, denk je?’

‘Er valt altijd wat te kiezen.’

‘O ja?’ Zijn ogen vernauwden zich en hij zette een stap naar haar toe, als de bullebak die hij was. ‘En hoe zit het met jou? Wie zal jou willen hebben, Mhar, of word jij later een oude vrijster? Want ik geloof niet dat jij brieven hebt ontvangen, toch?’

Ze slikte en zag de triomfantelijke grijns in zijn ogen. Net als vroeger, toen ze nog kinderen waren, wist haar oudste broer precies waar hij haar mee kon raken. Ze zou nooit de aandacht van een overzeese huwelijkskandidaat trekken, zoals Flora. Ze was te gewoon voor een meeslepend liefdesverhaal.

Dat waren ze allebei.

Hij draaide zich om en begon op blote voeten over het strand omhoog te lopen. Zwijgend volgde ze.

In de cottages langs The Street brandde licht, maar terwijl de avond als een zwarte sluier over hun eenzame eiland neerdaalde waren er voor passerende schepen verder nauwelijks tekenen van leven te bespeuren. De maan kwam op en de golven kabbelden achter hen, waar ergens in de zijdeachtige diepte een dode walvis eindelijk zijn graf had gevonden.