Charlotte Jacobi

Glanzend geluk

Deel 1

Juli 1888 tot maart 1889

1

De unieke schittering van kostbare parels en van goud in de eerste stralen van de ochtendzon had een magische aantrekkingskracht op de jonge vrouw. De zeventienjarige Henriette Julia Schmerler, die door iedereen Henya genoemd werd, was de ochtend van die laatste maandag in juli 1888 in alle vroegte opgestaan om bij de bakkerij broodjes voor haar en haar vader te kopen. De straten van Frankfurt am Main waren op dat tijdstip, zoals wel te verwachten was, nog volkomen verlaten en de beroemde juwelier Robert Koch was nog gesloten. Henya stond voor de etalage en keek dromerig naar de mooie juwelen met parels achterin. Onderwijl scheurde ze een stukje van het nog warme broodje af en stak het in haar mond. In de spiegeling van de ruit zag ze haar eigen gezicht, omgeven door goudblonde lokken. Ze was een vrouw geworden. Hoe zou zij eruitzien met zo’n mooi parelsnoer om haar hals?

De uurwerkmaker en juwelier noemde zijn zaak ‘het Cartier van Duitsland, dat tiara’s leverde aan de koninklijke familie en de adel’. Al drie keer had Henya zich aangeboden als verkoopster bij de parelafdeling, maar tot nu toe was er geen positie vrij geweest.

In plaats daarvan deed ze, naast school, kantoorwerk voor haar vader Valentin, die advocaat was. Deze activiteit stond natuurlijk ver af van haar droom om met parels te werken.

Parels zagen er zowel elegant als mysterieus uit. Haar fascinatie ervoor was een familietrekje: haar grootvader, opa Cornelius, kwam uit een familie die in opdracht van de Saksische vorst op rivierparels had gevist. Toen ze voor het eerst naar school ging, had hij haar een prachtige armband van de glanzende bolletjes gegeven, die ze nog steeds koesterde als haar grootste bezit.

‘Ik ben zelf nooit goed geweest in het parelvissen,’ zei haar grootvader destijds tegen haar. Waarschijnlijk was dat de reden dat hij uiteindelijk advocaat was geworden. ‘Maar mijn jongere broer, je oudoom Moritz, is in Australië rijk geworden door parelmoer.’

‘Komt hij eens op bezoek?’ had Henya destijds gevraagd.

Cornelius had zijn hoofd geschud met een enigszins droevige uitdrukking op zijn gezicht. ‘Australië ligt erg ver weg, helemaal aan de andere kant van de wereld.’

Vervolgens had hij Henya’s afwezige blik richting de parels aan de armband gevolgd, en ze herinnerde zich vandaag, ruim tien jaar later, nog steeds de woorden van Cornelius Schmerler: ‘Parels zijn een fascinerend geschenk van de natuur en ze worden al vele eeuwen op waarde geschat, als sieraad en als symbool van aanzien. Dit was vierduizend jaar geleden al het geval in China, in de tijd van Cleopatra bij de oude Egyptenaren en vervolgens in het oude Griekenland en in het Romeinse Rijk. Julius Caesar zou door Britse parels zijn overgehaald om Engeland binnen te vallen. In de middeleeuwen waren de kostbare bolletjes een symbool van de liefde voor God. Ze worden zelfs in het Nieuwe Testament genoemd: “En de twaalf poorten waren twaalf paarlen, een iedere poort was elk uit een paarl; en de straat der stad was zuiver goud; gelijk doorluchtig glas.” Zo staat het in het boek Openbaring. Christelijke heersers gebruikten daarom parels ook wel als symbool van hun macht.’

‘Ik heb gehoord dat Napoleon ook van parels hield,’ had Henya gezegd, en haar grootvader had bevestigend geknikt.

‘Dat klopt. Na de geboorte van zijn zoon schonk de vijandelijke keizer zijn tweede vrouw, Marie-Louise van Oostenrijk, een exclusieve parel. Haar naam was La Régente. De beroemde juwelier Fabergé heeft dit Franse kroonjuweel onlangs op een veiling aangeschaft. Inmiddels zou de parelverzamelaar prinses Yusupova die van hem hebben gekocht. Ongetwijfeld voor veel geld. La Régente is een van de grootste parels ter wereld. Napoleon bezat ook nog een ander zeer beroemd exemplaar: La Peregrina, die tweehonderd jaar geleden in Panama werd gevonden. Eerst behoorde deze toe aan de Spaanse kroon, daarna schonk prins Filips II de parel aan Maria Tudor, de toenmalige koningin van Engeland. Waarschijnlijk is deze van Napoleon naar koningin Victoria gegaan.’

‘Ik zal mijn parels nooit opgeven, opa Cornelius,’ had Henya beloofd, en tot nu toe was ze haar belofte trouw gebleven.

‘Nou, Henya, ben je een roof aan het beramen?’ Een mannenstem rukte haar uit haar herinneringen en ze draaide zich geschrokken om.

‘Carli,’ riep ze blij toen ze de zeer lange man met bruin haar van achter in de twintig herkende. Hij was elegant gekleed en droeg een hoge hoed op zijn hoofd.

Ze liet zich warm omhelzen, er was niemand die het zag, en bovendien was Carl Thomass junior als een grote broer voor haar.

‘Je bent nog meer gegroeid,’ zei ze, hoewel hij vast al volgroeid was geweest toen ze elkaar vier jaar geleden voor het laatst ontmoetten. Henya was op dat moment op bezoek bij de familie in München ter gelegenheid van de zestigste verjaardag van Carli’s vader.

Wethouder van Handel Georg Carl Thomass, een oude vriend van haar grootvader, was niet alleen een bekende juwelier in de Beierse metropool, maar ook een belangrijke politicus: hij zat in het parlement als lid van de links-liberale Vooruitgangspartij en diende bij de magistraat van München. Hij was ook een van de medeoprichters van de plaatselijke trammaatschappij en de stoomschipmaatschappij Würmsee in Starnberg.

Als kind bracht Henya menig vakantie door in het huis van Carl Thomass aan de Marienplatz. Van de vier juwelierszonen was de oudste – en meest verlegen –, die nu hier voor haar stond, degene op wie ze het meest gesteld was geraakt. Carl Otto August Thomass werd altijd Carli genoemd om zijn voornaam te kunnen onderscheiden van die van zijn vader.

‘En je wordt steeds mooier,’ zei hij enigszins schuchter.

Henya kon niet goed met vleierij omgaan, dus stelde ze er snel een vraag overheen om hem af te leiden: ‘Wat brengt jou naar Frankfurt?’

‘Jij,’ antwoordde Carli tot haar verbazing. ‘Ik was al bij je thuis, de huisknecht zei dat je naar de bakker was gegaan, dus ik ging naar je op zoek. Ergens moet het nog steeds goed tot me doordringen dat je nu oud genoeg bent om in je eentje door de stad te dwalen.’

‘Dat is lief,’ zei Henya, en ze vertrokken naar het huis van haar vader.

‘Stond je weer een beetje over parels te dromen?’ raadde Carli, terwijl hij over zijn schouder naar Kochs juwelierszaak wees.

‘Betrapt,’ gaf Henya toe. ‘Hoe heb je de drie jaar reizen ervaren?’

‘Het was echt een avontuur. Ik heb zoveel gezien en meegemaakt, laten we het allemaal in alle rust bespreken,’ stelde hij voor. ‘Maar ik ben eindelijk meester.’

‘En nu wil je je eigen goudsmederij in Wenen openen?’ vroeg Henya. ‘Dat was je altijd al van plan.’

Haar jeugdvriend schudde zijn hoofd. ‘Dat gaat niet door. Vader wil uiterlijk volgend jaar met pensioen. Mijn broers hebben me gesmeekt om in München te blijven en hem op te volgen als juwelier. Zij hebben daar helemaal geen zin in. Geen van drieën!’

Dat verbaasde Henya wel een beetje. ‘Het moet fantastisch zijn om zo’n prachtig bedrijf over te mogen nemen!’

De tot meester geslagen goudsmid schudde zijn hoofd. ‘Eugen en Ludwig hebben maar weinig op met de kunst van het sieraden maken. Ze zijn nu meesterbrouwers en hebben hun vak geleerd in Pilsen. Mijn derde broer Fritz heeft eveneens de opleiding tot goudsmid afgerond, maar hij is veel te onrustig voor zoiets, dus ben ik de enige die overblijft als bedrijfsopvolger. Daarom heb ik een verzoek voor jou.’

Henya keek verbaasd naar hem op. ‘Voor mij?’

‘Ik weet dat je ervan droomt om met sieraden te werken. Vaders vorige verkoopster, Elise Kolb, wil met pensioen. Ze is midden zestig en verdient het echt. Wij denken allebei dat jij een geschikte opvolgster zou zijn.’

Henya keek hem verbaasd aan.

‘Natuurlijk zou je op de tweede verdieping een eigen kamer met kleedkamer hebben,’ voegde hij er snel aan toe.

‘Wat geweldig!’ bracht Henya uit.

Wat een prachtig aanbod! Ze kon haar geluk nauwelijks op, ook al zou het niet makkelijk zijn om in de voetsporen van het verkoopgenie Elise Kolb te treden. Bovendien was er helaas een nog ernstiger probleem.

‘Het zal niet makkelijk zijn om mijn vader ervan te overtuigen mij te laten gaan.’

‘Uitgerekend in deze moeilijke tijd!’

De drieënveertigjarige advocaat Valentin Schmerler fronste zijn wenkbrauwen toen zijn dochter Henya aan de ontbijttafel, in aanwezigheid van Carli Thomass, haar verzoek uiteenzette. Ze wist dat de politiek actieve advocaat zich op dit moment vaak zorgen maakte, omdat het tot nu toe een turbulent jaar was geweest voor het Duitse Rijk. Op 9 maart was keizer Wilhelm I op bijna eenennegentigjarige leeftijd overleden in Berlijn. Zijn oudste zoon, kroonprins Friedrich Wilhelm, was hem opgevolgd, maar was zelf ernstig ziek geweest. Hij had keelkanker en kon niet praten. Na een luttele negenennegentig dagen op de troon stierf hij op 15 juni, slechts zesenvijftig jaar oud. Zijn zoon Wilhelm II werd vervolgens in 1888 op negenendertigjarige leeftijd de derde keizer. Er heerste echter nog steeds een gevoel van onzekerheid in het rijk. Overal sluimerde de onrust. Het was dus geen wonder dat Valentin Schmerler zijn dochter liever dicht bij zich had.

‘Mijn vader, mijn broers en ik zullen allemaal voor Henriette zorgen,’ probeerde Carli de advocaat gerust te stellen.

Hij legde zijn broodje met vruchtengelei neer en keek zijn dochter zuchtend aan. ‘Ik wist eigenlijk dat deze dag ooit zou komen. Maar ik hoopte stiekem dat je met een knappe man uit Frankfurt zou trouwen en dichtbij zou blijven. Het zal vreemd zijn om je maar zo zelden te zien. Bovendien moet ik natuurlijk een opvolger gaan zoeken voor mijn kantoor.’

De vrouw van Valentin Schmerler was in 1872 overleden aan cholera. Ze was tweeëndertig jaar geweest. Henya was toen nog maar een jaar oud, dus zelf had ze geen herinneringen aan haar moeder. Haar vader was nog niet hertrouwd, wat betekende dat hij zijn dochter vast heel erg zou missen, want afgezien van de huisknecht en de kokkin zou hij na het vertrek van Henya alleen zijn. Dit gaf haar een schuldgevoel, maar misschien zou de eenzaamheid Valentin Schmerler juist ertoe aanzetten om actiever op zoek te gaan naar een nieuwe partner.

‘Jij moet het recht hebben om je droom te volgen,’ gaf hij toe, tot Henya’s grote opluchting. ‘Mijn adoptievader heeft vroeger een flinke strijd moeten leveren om rechten te mogen studeren. Volgens de familietraditie moest de eerstgeborene parelvisser worden.’

‘Dus ik mag gaan?’ vroeg Henya voorzichtig, alsof haar vader van gedachten zou veranderen als ze te luid zou praten.

‘Ja, je mag gaan,’ antwoordde hij met een milde glimlach. Toen ze van vreugde om zijn nek viel, pinkte Valentin Schmerler heimelijk een traantje weg.

Henya keek stralend naar Carli, die er ook erg opgelucht uitzag. Nu zouden ze binnenkort samen verantwoordelijk zijn voor de voortzetting van de bekende juwelierszaak in München. Wat een prachtige uitdaging!

Twee dagen later naderde de trein met Carli Thomass en Henya Schmerler aan boord München. Na het afscheid op het perron waren de ogen van de jonge vrouw mistig geworden van de tranen. Het viel haar heel moeilijk om haar vader, de huisbediende en de voormalige voedster, die nu kokkin was in huize Schmerler, achter te laten. Maar ondanks de melancholie keek ze uit naar haar nieuwe leven in de Beierse metropool.

‘Het is jammer dat het nieuwe treinstation van Frankfurt pas over een paar weken klaar zal zijn,’ zei Carli spijtig. Doordat het aantal reizigers in de afgelopen jaren drastisch was toegenomen, voldeden de drie westelijke treinstations van Frankfurt, waarvandaan ze vandaag waren vertrokken, niet meer. Altijd wanneer Henya met haar vader ergens naartoe moest reizen, was het er verschrikkelijk druk geweest. Vijf jaar lang was er gebouwd om van het nieuwe centraal station aan het voormalige Galgenfeld een kopstation te maken en dit zou op 18 augustus worden geopend.

‘Dat klopt, het moet het grootste van Europa worden,’ zei Henya, ‘maar het is nu al duidelijk dat het niet groot genoeg zal zijn.’

‘Hoe weet je dat?’ vroeg Carli.

‘De Berlijnse architect Schwedler is een klant van mijn vader,’ legde ze uit. ‘Hoewel meneer Schwedler de architectuurwedstrijd zeven jaar geleden niet heeft gewonnen, werd zijn ontwerp tweede van de ruim vijftig inzendingen.’

‘En wie was de winnaar?’

‘O, een architect van de Universiteit van Straatsburg, uit de Elzas. Hij kreeg uiteindelijk de opdracht voor de tekening en bouw van de centrale hal. Maar meneer Schwedler mocht als staalbouwspecialist de drie stationshallen bouwen. De openstelling wordt ongetwijfeld een groot feest. Ik had er heel graag bij willen zijn.’

‘Nou, als we in München aankomen, is het daar in ieder geval feest,’ troostte Carli haar. ‘Eergisteren is de viering van de honderdste geboortedag van koning Lodewijk I begonnen. De inwoners van München wilden eigenlijk twee jaar geleden al een feest houden, aangezien Lodewijk I in 1786 werd geboren. Maar in 1886 kon het natuurlijk niet doorgaan.’

‘Omdat Lodewijk II destijds in de Starnberger See verdronken is?’ vroeg Henya.

Carli knikte. ‘Precies, door dat voorval werd het feest uitgesteld. Het zal nu nog grootser gevierd worden. Het hoogtepunt vandaag is een optocht.’

Henya voelde de spanning kriebelen in haar buik. Als ze in München arriveerden, zou de stad zich van zijn meest opwindende kant laten zien.

Carli had geen woord te veel gezegd. Toen hij en Henya vanaf het treinstation van München te voet de anderhalve kilometer aflegden naar de woning van zijn familie aan de Marienplatz, wemelde het van de mensen, die allemaal in een feestelijke stemming waren.

Er woonden nu een kwart miljoen mensen in de ‘prachtige streek aan de Isar’, zoals Henya had gelezen. Duizenden van hen hadden zich vandaag verzameld voor de drie kilometer lange processie naar de Odeonsplatz. Het leek wel carnaval: acteurs en studenten waren gekleed in historische kostuums, ruiters zaten op kamelen, verenigingen en ondernemers reden rond met themawagens en drankproducenten hadden voor een enorme, dampende schaal met punch gezorgd.

Plotseling hoorde Henya een dierlijk getrompetter, waar ze in eerste instantie van schrok. Ze keek waar het exotische geluid vandaan kwam en zag voor het eerst in haar leven echte olifanten. In de parade liep een groep kooplieden en handelaars mee met een praalwagen waar acht van deze grote dieren voor liepen. Een stierolifant liep voorop, met een artistieke vrouw op zijn rug.

‘Dat zijn olifanten uit India, dat kun je zien aan hun oren. Die zijn namelijk kleiner,’ legde Carli uit. ‘Ze zijn geleend van het circus van Carl Hagenbeck.’

Ten slotte paradeerden de dieren in de Ludwigstrasse voor een man van midden zestig met een volle baard en vele medailles op zijn borst. Hij glimlachte welwillend naar de dieren.

‘Is dat prins-regent Luitpold?’

Carli knikte. ‘Ja, hij is nog maar twee jaar aan de macht in Beieren, maar je merkt nu al dat niet alleen economische ontwikkeling voor hem telt. Hij hecht ook belang aan cultuur.’

Henya wist dat prins Luitpold over Beieren regeerde omdat de feitelijke troonopvolger van koning Lodewijk II, die twee jaar geleden stierf, zijn broer Otto, al sinds zijn jeugd geestesziek was en daarom niet in staat was om te regeren.

Voor de Overwinningspoort verscheen nu een nieuwe wagen in de stoet: een stoomtrekker in de vorm van een draak.

Carli schudde grijnzend zijn hoofd. ‘Dat ding is van de ijzerindustrie in München en zou ervoor symbool staan dat mensen de krachten van de natuur onder controle hebben.’

‘Wat is er veel moeite in gestoken,’ zei Henya bewonderend.

Plotsklaps begon de ‘draak’ echter vuur te spuwen in de vorm van stoom. De olifanten schrokken. De bange reuzen verhieven zich op hun achterpoten en begonnen te trompetteren. Instinctief pakte Henya Carli bij de arm en ze schrok ervan ook bij hem angst in zijn ogen te zien. Door het gedrag van de olifanten raakten veel andere toeschouwers in paniek en her en der weerklonk geschreeuw. Deze onrust deed de dieren echter nog meer schrikken. Ze hadden vastgezeten met kettingen aan hun voorpoten, maar in hun angst trokken ze die los. De olifanten renden wild trompetterend door de Ludwigstrasse. Binnen de kortste keren lagen er talloze toeschouwers op de grond en de rest van de vluchtende mensen buitelde over hen heen. En toen rende een van de olifanten recht op Carli en Henya af, die geen kant op konden in de paniekerige menigte. Dit kon onmogelijk Gods plan zijn, dacht ze wanhopig, dat ze eerst haar droom om met parels te werken in vervulling zag gaan en dan vervolgens vertrapt werd door een wild dier uit het verre India!