Alle kinderen hebben fantasieën over heldendom.
Zij zien zichzelf heldendaden verrichten en daarvoor
erkenning en bewondering van hun omgeving krijgen.

Léon Frapié

Aan alle jonge en oudere lezers van dit boek,

‘Veel mensen schijnen Kees Bakels niet eens te hebben gekend en dat is eigenlijk niet goed te begrijpen. Is hij niet zowat de belangrijkste jongen geweest die er ooit heeft bestaan? Alleen door wat ongelukkige toevalligheden is hij geen beroemd man geworden, maar dat kon hij toch niet helpen?’

Zo begint Theo Thijssens voorwoord van zijn beroemde boek ‘Kees
de jongen’. Het gaat over een gewone, twaalfjarige jongen met een levendige fantasie die in zijn gedachten bijvoorbeeld een beroemd schilder is of muzikant, of iemand die heldendaden verricht waar iedereen hem om bewondert. En dat terwijl zijn dagelijkse leven niet
al te rooskleurig is: de winkel van zijn ouders loopt slecht, ze hebben weinig geld en zijn vader wordt ernstig ziek…

Zo’n boek wil iedereen wel lezen, zou je denken - en toch gebeurt dat niet. Kees de jongen is uitgebracht in 1923 en is in vrij ouderwetse taal geschreven. Daardoor lezen steeds minder mensen het en hebben dus ook steeds minder mensen van Kees Bakels gehoord. Wat? Nog nooit van Kees Bakels gehoord? Dat kan echt niet!

Gelukkig komt daar met deze bewerking verandering in en kan iedereen, van jong tot oud, onze gevoelige, dromerige held (opnieuw) leren kennen. Ik ben zo dicht mogelijk bij het oorspronkelijke verhaal gebleven, maar heb de taal een beetje opgefrist en aangepast. Zo is Kees de jongen weer volop toegankelijk voor iedereen: wat een feest!

Er zijn wel een paar dingen handig om te weten. Want stel je voor dat jij ruim een eeuw geleden, rond 1910, geboren zou zijn, hoe zou jouw leven er dan uitzien? Ten eerste zou je niet iedere dag onder de douche kunnen springen, want die bestond nog niet. Je hoefde je tanden nooit te poetsen en de hele familie ging één keer per week, één voor één, in een teil. Als je als laatste aan de beurt was, had je pech. De rest van de week moest je je bij de gootsteen wassen, met koud water. Als je warm water nodig had, zette je een ketel op een kolen- of turfkachel of op een fornuis. Of je kocht het in een water- en vuurwinkel, waar je ook terecht kon voor losse ijsblokken; koelkasten bestonden immers niet.

De meeste huizen hadden geen wc. Je ging op een zogenaamde poep-doos, een soort tonnetje dat vaak gewoon naast het aanrecht stond. Als je mazzel had met een houten schotje ertussenin. Alleen rijke mensen hadden een wc, maar al het spoelwater kwam in de gracht terecht. Zal lekker geroken hebben... Het was niet de enige stank die je op straat rook. Zo kwam een keer per week de strontkar langs om de poepton op te halen of leeg te maken. Die kar werd wel spottend ‘Boldootkar’ genoemd. Boldoot was een soort parfum en dat was dus een grapje: de lucht van zo’n kar was werkelijk niet te harden.

In dit boek wordt daar nauwelijks over gerept, maar ik schets even een beeld van het straatleven in die tijd, waarin nog nauwelijks een auto te bekennen was en de herrie van ratelende karrenwielen je om de oren sloeg.

Computer: bestond nog niet. Televisie: idem dito. Telefoon: alleen de heel rijken, een kast van een ding, met een hoorn aan een draad. Elektriciteit in huis: vergeet ’t maar. Veel huishoudens moesten het doen met olie- of petroleumlampen.

Of je school leuk zou vinden? De schoolweek duurde van maandag tot en met zaterdagochtend, je zat met z’n tweeën in een houten schoolbank en de onderwijzers waren meestal heel streng. Je moest de hele dag stil zitten en als je aan ’t klieren was, werd je met een houten liniaal op je hand geslagen. Veel kinderen gingen ’s avonds trouwens nog naar avondschool, om bijvoorbeeld Frans te leren, of om extra tekenles te krijgen.

Meisjes droegen alleen rokken of jurken en hadden grote strikken in hun haar. Als jongen droeg je een korte broek en kniekousen en had je een ouderwetse pet op je hoofd. Denk maar niet dat je ‘jij’ tegen je ouders mocht zeggen; dat was ‘u’. Kinderen van rijke komaf zeiden papa en mama, armere kinderen zeiden pa en moe of vader en moeder.

Als je vakantie had, vertrok je niet naar Frankrijk, maar ging je buitenspelen of je moeder in de weg zitten, want die was thuis en je vader was naar z’n werk.

En toch, hoe anders die tijd ook was, één ding is nog precies hetzelfde: mensen fantaseren en dagdromen nog steeds. Want zeg nou eerlijk, fantaseer jij nooit over hoe het zou voelen om bijvoorbeeld een beroemde sporter of popster te zijn, of als je een dappere daad zou verrichten waar iedereen je om zou bewonderen?

Tiny Fisscher

1

Als kleine jongen deed Kees best wel eens domme dingen. Hij herinnerde zich lang niet alles meer, maar hij wist nog wel dat hij een keer op tweede kerstdag met een hele troep kinderen bij neef Breman was. Ze speelden eerst spelletjes, bijvoorbeeld pandverbeuren, waarin je allerlei zogenaamd grappige opdrachten moest doen zoals zoenen. Na de spelletjes werden er pakjes verloot. Kees had toen een doosje kleurkrijt gewonnen. Z’n neef Dolf won een aapje van blik dat je met een sleuteltje kon opwinden. Kees was natuurlijk nog heel klein, maar hoe stom kon hij zijn om zijn kleurkrijt te ruilen voor dat aapje: dat kreng had het twee dagen gedaan, toen was het al stuk! Stomme ruil, want het waren van die dikke stukken kleurkrijt geweest en wat had-ie daar mooie dingen mee kunnen tekenen! Hij had gewoon buiten kunnen gaan schetsen, bijvoorbeeld aan de rand van de stad, waar vaak schilders zaten. Misschien had een van die schilders hem in de gaten gekregen en gezegd: ‘Dat doe je goed, zeg. Hier heb je een beter stuk papier, teken daar maar eens op.’

Hij zou dan water met golfjes tekenen, met van die schaduwkantjes. De schilder zou er een ander bij roepen.

‘Waar heb je dat geleerd?’ zouden ze vragen.

‘Nergens.’

‘Dat lieg je.’

‘Nee, ik heb alleen op de avondschool blokken en zo getekend, en een keer een vaas.’

‘Maak dat de kat wijs.’

Uiteindelijk zagen ze natuurlijk in dat hij de waarheid sprak en mocht hij het proberen met echte verf. Ze konden niet geloven dat hij nog nooit een penseel in zijn handen had gehad!

Daarna mocht hij bij alle schilders thuis komen en werd-ie steeds beter. Thuis zouden er een paar schilderijtjes van hem komen te hangen, met zijn naam eronder. Wie weet hoe het dan verder gelopen was...

Daar was nu geen kans op. Zijn tekeningen werden nooit echt, want de kleur was het belangrijkste en kleurkrijt had hij nooit gehad.

Op avondschool had het ook al zo tegengezeten. De meester had gezegd: ‘Jullie brengen morgenavond een veer mee, een doosje pastel en een stuk vlakgom.’

Bijna alle jongens mochten het kopen van hun vader. Als je goed spul wilde, kostte dat bij elkaar dertig cent, maar Kees z’n vader begon te mopperen. Over dat de school daar toch voor moest zorgen. Hij zei: ‘Doe de schoolmeester de hartelijke groeten en zeg hem maar dat het mijn zaak niet is. Straks moet ik nog schriften en pennen betalen ook.’

Wat een flauwekul, dacht Kees. Je kreeg dan wel alles van school, maar die spullen waren allemaal zo stuk en als je pech had, kreeg je daar nog voor op je kop ook! Hij probeerde het z’n vader uit te leggen, maar die zei alleen maar dingen die Kees toch niet tegen z’n meester zou durven zeggen.

Uiteindelijk gaf moeder Kees een dubbeltje. Daarmee kocht hij een veer, een gum en een kokertje kleurkrijtjes, maar de gum keurde de meester af omdat die het papier stukmaakte en het kokertje kleurkrijtjes bleek krasserige rommel. Kees had er z’n tekeningen gewoon mee verprutst.

Natuurlijk was het op een gegeven moment in orde gekomen. Met ruilen en wedden en knikkeren en op honderd andere manieren had hij z’n tekendoos weten te vullen met allemaal extra spullen. Hij had nu zelfs geweldige kleurtjes, zoals een lekker zacht stukje paars. Daar waren alle jongens jaloers op, maar intussen waren die wel al veel verder. Hoe anders zou het niet gegaan zijn als hij vanaf het begin af aan gelijke kansen had gehad…

Nou ja, als hij op een dag een echt schetsboek zou hebben, kon de meester naar de maan lopen met z’n hele avondschool. Dan zouden ze eens zien!

Kees was laatst op een woensdagmiddag een keer meegegaan naar die schilders aan de rand van de stad, samen met Jansen uit de zevende klas. Jansen kende er een paar, hij droeg wel eens spullen voor ze. Toen ze er tegen twee uur waren, kwam een van die schilders net aanlopen. Had je Jansen stom moeten zien doen!

‘Mag ik wat dragen, meneer, mag ik wat dragen?’

Jansen moest de schildersdoos en het stoeltje meenemen; hij leek wel een arme bedeljongen. Kees liet eventjes merken dat hij een heel ander soort jongen was dan Jansen en nam netjes zijn pet af. De schilder zag het niet.

‘Neem jij nou het stoeltje,’ zei Jansen. Dat deed Kees maar, anders had die schilder vast gezegd: ‘Wat doet die jongen hier?’

Schuin tegenover een scheepswerf hielden ze stil. De schilder begon te schetsen. Om de haverklap tekende hij wat fout en zat dat steeds van alles uit te vegen. Kees twijfelde of het wel een echte schilder was.

Het was best saai. De jongens gingen in het gras zitten. Jansen ging zelfs liggen en viel in slaap. Kees keek om naar de schilder. Die man moest toch allang gemerkt hebben dat Kees uit heel ander hout gesneden was dan die boerenkinkel van een Jansen.

Kees stond op, drentelde op de schilder af en ging heel geïnteresseerd naar de schets staan kijken. Maar in plaats dat die man vroeg of Kees ook kunstenaar wilde worden, zei hij:

‘Sta niet zo te koekeloeren, jongen, zo kan ik me niet goed concentreren.’ Hij knoeide verder op z’n papier, maar de verfdoos bleef dicht.

Ongeduldig liep Kees terug naar Jansen en tikte hem met zijn voet wakker.

‘Hé, slome, zullen we gaan slootjespringen?’

Ze deden dat een kwartiertje, maar ook dat verveelde.

‘Ik ga denk ik maar ’s naar huis,’ zei Kees.

‘Doe dat,’ zei Jansen. ‘Ik blijf tot de schilder weggaat. Dan help ik ‘m weer dragen.’

‘Ja, hoor, zal-ie op zitten te wachten, op zo’n armoedzaaier als jij.’

Kees liep weer naar de schilder toe. ‘Dag meneer, ik moet er vandoor.’ Hij nam z’n pet af.

De schilder keek even op: ‘Bonjour, hoor.’

In gedachten zag Kees dat de schilder hem nakeek. Misschien dat-ie nu toch iets bijzonders aan hem zou zien. Misschien dat-ie Jansen zelfs naar hem zou vragen. Als die slome nou maar vertelde dat Kees al van jongs af aan enorm van tekenen hield, maar dat hij arme ouders had. Wie weet zou de schilder dan nog een berichtje voor hem meegeven en hem les willen geven…

De volgende dag bleek dat niet het geval. Wel vertelde Janssen enthousiast hoe hij de schilder helemaal naar huis had gebracht en dat-ie daar een stuiver voor had gekregen.

‘Ik zou ervoor bedanken om pakjesdrager te zijn voor zo’n kladschilder,’ snoof Kees.

‘Je bent zeker jaloers, omdat ik geld kreeg en jij niet.’

‘Ach boer, ik heb niemand z’n centen nodig. Boerenkarhengst, word jij maar een bedelaar, je zal nog eens zien wat ik word.’

Natuurlijk moest een echte schilder je zien schilderen. Niet dat je hem als een hondje naliep, maar dat je in je eigen mooie, dikke schetsboek zat te tekenen.

Het was nog best moeilijk om aan zo’n schetsboek te komen. Daar moest-ie bij z’n vader en moeder mee aankomen! Die gaven nooit zomaar iets. Alleen op z’n verjaardag, of met Sinterklaas. Trouwens, als hij zomaar eens wat zou krijgen, dan kon-ie nog honderd dingen beter gebruiken dan een schetsboek, bijvoorbeeld gymschoenen!

Kees keek erg op tegen een vriendje dat bij een gymnastiek-vereniging zat. Dat vriendje had witte gymschoenen en een witte broek. Iedere donderdagavond liep hij daar zomaar mee over straat. Kees bracht hem weg, tot voor de deur van het gymlokaal. Daar stond het dan vol met jongens en bijna allemaal droegen ze zo’n geweldige witte broek met gymschoenen. Er stond niet één jongen stil, ze sprongen allemaal zo soepel op die prachtschoenen dat het Kees niks verbaasd zou hebben als er plotseling een jongen de gracht over gevlogen was. De schoenen aan zijn eigen voeten voelden dan ineens loodzwaar aan. Eén jongen droeg een strak rood-wit gestreept hemd over zijn blote lijf. Op het hemd stond ‘De Bataaf’.

‘Die jongen is zo goed dat hij altijd de oefeningen mag voordoen,’ zei het vriendje van Kees.

‘Nogal wiedes,’ zei Kees.

‘Moet je z’n spierballen zien,’ schepte ’t vriendje op.

Op dat moment kwam de gymnastiekleraar eraan en deed de deur open, zodat de jongens naar binnen konden.

Behalve Kees. Die bleef nog een beetje bij het gebouw rondhangen en luisterde naar de commando’s van de gymleraar. De ramen waren te hoog om naar binnen te kijken en daarom liep Kees maar weg, almaar denkend aan die gymschoenen.

Bij iedere schoenwinkel bleef hij staan kijken. Tachtig cent kostten ze, die echte gymschoentjes met slappe, rubberen zolen. Wat jammer dat ze die niet in hun eigen winkel verkochten! Dan zou er vast eens een paar voor hem overblijven, een paar waar bijvoorbeeld iets aan mankeerde, een klein dingetje wat je toch niet zag. Thuis gooide hij er wel eens een balletje over op, bijvoorbeeld als zijn schoenen stuk waren. Je kon dan toch beter gymschoenen kopen dan je oude schoenen laten repareren? Z’n moeder zei dat ze dan heus niet goedkoper uit zouden zijn en dat als hij gymschoenen had, hij dan al helemaal de godganse dag op straat zou rondhangen. Ze zei: ‘Je mag blij zijn dat je op tijd hele schoenen aan je voeten krijgt.’

Kees z’n vriendje had trouwens van de jongen die de gymnastiek-oefeningen mocht voordoen, een bijzonder rare manier van lopen geleerd. Als je eens flink wilde opschieten, moest je voorover gaan lopen, net alsof je telkens viel, en dan maar met je armen zwaaien, heen en weer.

Kees besloot deze speciale manier van lopen flink te oefenen. Er hoorden natuurlijk wel gymschoenen bij, maar het belangrijkste was dat je armen heen en weer gingen. Het leek wel een beetje op schaatsen en hij voerde deze manier van lopen in op school. Hij had er veel succes mee. Wekenlang zag je de jongens van school met ernstige gezichten deze nieuwe manier van lopen oefenen.

Als ze op woensdag na school met z’n allen naar ’t zwembad gingen, hadden ze altijd haast en kwam die zwierige schaatsbeweging goed van pas. De jongens vertelden elkaar tot op de halve minuut nauwkeurig hoe snel ze van school naar het zwembad liepen en algauw kwam er een naam voor deze snelle manier van lopen: de zwembadpas.

Voor Kees was de zwembadpas een geluk in het leven. Soms werd hij voor een verre boodschap eropuit gestuurd en als hij dan als een onopvallende jongen langs de gracht sukkelde, begon hij ineens aan de zwembadpas. Binnen de kortste keren werd hij door iedereen nagekeken. Hij fantaseerde dat hij gymschoenen aanhad en hij stelde zich ook voor dat hij in een witte broek voortsnelde. Soms bedacht hij ook nog een mooi woord voor op zijn hemd. Hij voelde veel voor ‘Vitesse’. Dat had hij een keer op een bootje in de Amstel zien staan. Het betekende snelheid, dat kwam dus mooi uit.

Maar op een keer ging hij met z’n moeder mee boodschappen doen. Z’n moeder liep nogal snel en Kees deed de zwembadpas. Hij zei niks en genoot in stilte, steeds heftiger met zijn armen zwaaiend. Iedereen zou denken: kijk, dat is vast een jongen van een gymnastiekvereniging…

Opeens bleef z’n moeder staan. ‘Wat is er met jou aan de hand?’ vroeg ze kribbig.

‘Niks,’ zei Kees. Ze liepen verder: Kees eerst in een rustige zwembadpas, maar algauw begonnen zijn bewegingen weer op te vallen.

‘Doe toch niet zo mal met je armen,’ gebood z’n moeder. ‘Je lijkt wel niet goed wijs. Kun je je die ene keer dat we samen over straat lopen niet een beetje gedragen?’

Kees gaf geen antwoord. Hij stopte met zwaaien, maar stiekem bleef hij toch proberen om er tijdens het lopen een beetje bijzonder uit te zien. Verder hield hij zijn mond, want leg nou maar eens uit dat het om de beroemde zwembadpas ging!

Ineens zag hij een schoenwinkel met van die fijne gymschoenen in de etalage. Kees kreeg een kleur. Stel je voor dat z’n moeder hem wilde verrassen en zou zeggen: ‘Nou, Kees, laten we hier maar eens naar binnen gaan.’

Maar nee hoor, ze liepen door. Alsof het nog niet erg genoeg was dat je met je moeder over straat liep, dan moest je wel een slome duikelaar zijn.

Soms kwamen er trouwens jongens op gymschoenen naar school. Ze dachten dan zeker vooraan in de rij te mogen lopen en goeie cijfers te krijgen. Gelukkig gaf de gymnastiekleraar dan juist geen cijfers en zei doodgewoon: ‘Verbeeld je nou maar niks, omdat je toevallig zo’n paar gymschoentjes hebt. Die helpen je heus niet tegen een ronde rug, of als je er als een zoutzak bijzit, of tegen je bleke gezicht als je sigaretjes rookt.’

De gymnastiekleraar was eerlijk en daardoor mocht Kees ook vaak samen met twee andere jongens vooraan in de rij lopen. Toen de leraar een keer vroeg wie er woensdagmiddag een boodschap voor hem wilde doen en bijna alle jongens hun vinger opstaken, wees hij meteen Kees aan.

Het was een fijne boodschap: met een briefje naar het ‘Turngebouw’. Daar werd hij in een grote zaal gelaten, een reuzenzaal met enorm hoge rekstokken. Uit een apart hok haalde de conciërge twee schermmaskers, een hele bos van die rare dikke handschoenen en een bundel slappe degens. Die moesten naar het huis van de gymnastiekleraar.

‘Geen kunstjes mee uithalen, hoor,’ zei de conciërge. Kees glimlachte. Hij vond die gedachte alleen al niet kunnen. Vol trots begon hij zijn tocht. De zwembadpas was een beetje lastig. Met z’n ene hand moest hij de maskers en de bos handschoenen – die over zijn schouder bungelden – vasthouden. In zijn andere hand hield hij de degens, die eigenlijk beter met een touwtje bij elkaar gebonden hadden kunnen zijn. Toch wist Kees een atletische manier van lopen voor elkaar te krijgen.

Bijna alle mensen keken. Ze dachten natuurlijk: die jongen gaat naar schermles en neemt zijn eigen degens mee, waar hij zo aan gewend is!

Een jongen hield hem staande.

‘Wat zijn dat?’

Die sukkel begreep niet eens wat schermmaskers waren!

‘Maskers,’ antwoordde Kees kortaf. ‘Die zet je op als je oefent met schermen.’

‘Zet mij er eens een op,’ vroeg de jongen.

‘Ik ben niet gek,’ zei Kees, terwijl hij doorliep. ‘Ik ben veel te zuinig op mijn maskers.’

De gymnastiekmeester was dus ook nog eens schermmeester, bedacht Kees. Stel je voor, het zou best kunnen dat hij daar straks aankwam en dat de meester zou zeggen: ‘Zo Bakels, ben je er al? Dank je wel, hoor. Loop nou niet meteen weg, je hebt toch geen haast?’

‘Nee, meneer, ik heb de hele middag de tijd, we eten pas om vijf uur.’

‘Nou, dan kan ik je best eens wat leren schermen. Of kun je dat al?’

‘Nee meneer, maar ik heb er wel vaak over gehoord en gelezen.’

‘Steek hier je hoofd dan maar eens in.’

Ze deden allebei hun maskers voor.

‘Kom mee naar de tuin, daar hebben we de ruimte.’

Dan zouden ze beginnen…

‘Je hebt me maar wat wijsgemaakt, Bakels, jij hebt het vaker gedaan. Ik heb m’n handen vol aan je.’

‘Nee meneer, echt niet.’

‘Nou, dan heb je aanleg, hoor, veel aanleg. Rust nou maar even uit. Vermoeiend, hè?’

Ze zouden allebei zitten hijgen op de bank in de tuin. De vrouw van de meester, of zijn moeder, bracht dan een glas limonade.

‘Niet achter elkaar opdrinken, da’s gevaarlijk als je zweet,’ zei de meester.

Natuurlijk dronk Kees voorzichtig…

Weer hield een jongen hem staande.

‘Zijn dat echte degens?’

‘Nee, ze zijn van koek, nou goed?’ antwoordde Kees en hij liep door.

Wat een grap, dat uitgerekend híj met houten degens zou lopen!

‘Vooruit, handschoenen weer aan en masker op,’ zou de meester zeggen. Ze hadden die immers afgedaan om limonade te drinken.

Dan kwam de mevrouw met een trommeltje koekjes.

‘Nee, dank u, ik lust geen koek.’

‘Toe, gekke jongen, daar geloof ik niks van.’

‘Nee, echt mevrouw, ik hou niet zo van koek.’

‘Je lijkt je meester wel.’ Want die nam natuurlijk ook niet.

Dan schermden ze nog een potje en het bleef onbeslist…

Hij was er en belde aan. Drie hoog, zag-ie aan het naambordje. Dus niet in de tuin. Dan natuurlijk op zolder, de gymnastiekmeester had z’n grote ruime zolder er natuurlijk helemaal voor ingericht. Wie weet hingen er ook wel ringen…

De deur werd opengetrokken.

‘Zo, Bakels, da’s gauw,’ hoorde hij meesters stem. ‘Breng je alles ook eventjes naar boven?’

Stommelend liep hij de smalle trap op.

De meester stond hem in zijn overhemd op te wachten.

‘Zo, leg hier maar neer, bedankt hoor. Wacht ’s even.’

Kees zag hem naar z’n portemonnee grijpen.

‘Nee, meneer,’ zei hij snel. ‘Daar heb ik ’t niet voor gedaan.’

‘Och, kom.’

‘Nee, meneer, ik mag nooit geld aannemen van thuis, dat wil m’n vader niet hebben. Mag niet.’

‘Zo,’ zei de meester. Hij borg z’n portemonnee langzaam op. ‘Da’s jammer. Ik heb verder niks voor je in huis.’

Kees dacht na over wat hij kon zeggen om de meester ervan te overtuigen dat een beloning nooit bij hem was opgekomen. Om daarna natuurlijk te laten merken dat hij al een hele tijd een stille bewonderaar was van de schermkunst.

Hij wist de woorden er niet voor te vinden, hij zuchtte alleen maar diep.

‘Ja...’ zei hij.

‘Nou,’ hakte de meester de knoop door. ‘Dan zeg ik maar bedankt hoor, Bakels.’

Kees nam zijn pet af en ging…

Wat was-ie stom geweest, wat was-ie nou weer stom geweest! Had-ie nou niet gewoon kunnen zeggen: ‘Geld aannemen doe ik niet, maar ik zou wel graag meer willen weten van het schermen en het eens zien.’ Of al had-ie alleen maar met z’n hand langs de degens gestreken en gezegd: ‘Fijne degens.’ Dan stond-ie nu vast op die ruime zolder te schermen.

Thuis vertelde hij zijn moeder waar hij was geweest.

‘Schermmaskers?’ vroeg ze. ‘Wat zijn dat voor dingen?’

Kees legde het haarfijn uit en beschreef ook de degens.

Z’n moeder was niet erg onder de indruk.

‘Ik snap niet waar dat nou allemaal voor dient,’ zei ze.

Kees had meteen in de gaten dat als hij ooit een groot schermer zou worden, het allemaal in ’t geheim zou moeten gebeuren. Nou, dat zou hij dan ook doen…

2

Kees had allang gevoeld dat hij eigenlijk meer was dan de andere jongens van zijn klas. Dat hij zich wat kleiner maakte door gewoon met ze mee te doen aan spelletjes.

Toen kwam er een nieuw kind in de klas, Rosa Overbeek. Zij had op een dure school gezeten en had daar geleerd over voornaamwoorden en dat soort moeilijke dingen.

Nou, Kees merkte dat deze Rosa vanaf de eerste dag op hem lette. Ze ging niet met de andere meisjes om. Nogal logisch, vond Kees. Misschien was ze wel verbaasd dat hij zich nog met de andere jongens bemoeide. Hij zou dat ook niet meer doen. Hij zou als een eenzame, wijze denker z’n eigen gang gaan.

Als hij ’s avonds in bed lag, dacht-ie er diep over na. Rosa Overbeek en hij: twee hoge, superieure wezens die neerkeken op de anderen. Zoiets moest het zijn. De uitvoering ervan was alleen een beetje lastig. Het was een koud kunstje om zo’n slome te worden dat niemand zich meer met je bemoeide, maar zo was Rosa Overbeek niet. Als zij had gewild, was ze bij wijze van spreken in één klap de koningin van alle meisjes geworden. Niet dat ze dat wilde, maar toch straalde ze een bepaalde hoogheid uit, een hoogheid die hij ook heel graag wilde hebben...

Dat was nog knap lastig. Ten eerste had je z’n kleding. Hij had stomme kleren die ook steeds stukgingen. Als hij op maandag met een stugge, stijfgestreken bloes naar school ging, voelde dat helemaal niet lekker. Rosa Overbeek was op die dure school natuurlijk jongens gewend geweest met mooie kleren die soepel vielen. Dat soort kleren moest hij ook zien te krijgen.

En dan was er nog z’n haar. Dat was de schuld van de kapper, die stomme kapper die hem uitlachte als hij bijvoorbeeld een kuif wilde. Wat zou dat nou voor moeite zijn geweest? Maar hij knipte het altijd heel kort, omdat Kees van z’n moeder maar vijf cent meekreeg en voor dat geld knipte de kapper geen kuif.

Er was één lichtpuntje: Kees had een mooie das, een beetje een deftige zelfs, die goed bleef zitten en niet kreukte. Er zat wel een gaatje in, maar hij kon hem zo strikken dat die wegviel in de knoop.

Als hij ’s avonds in bed lag, begon Kees over die das te fantaseren: als-ie daar een bloes bij had met een platte boord, dan zou dat al beter staan. Dan kwam-ie naar school met een diepzinnige blik op zijn gezicht.

‘Doe je nog mee?’ vroegen de jongens dan.

‘Hè?’ zou Kees dan zogenaamd verstrooid zeggen, waardoor de jongens afdropen en verder gingen met spelen. Hij liep dan kalm verder, met die das, en kwam Rosa Overbeek tegen. Zij dacht dan vast: O, daar heb je die jongen die heel anders is dan die anderen. Hoe zou hij op deze school terecht zijn gekomen, een school waar hij niet hoort? Wat zou hij later worden?

Kees zou net doen of hij haar niet zag en in het voorbijlopen een beetje gapen. Zij zou denken: zie je, hij voelt zich helemaal niet thuis bij die kinderen, net zomin als ik.

Later werd ze beroemd, waarschijnlijk als zangeres en hij bijvoorbeeld als fluitist. Sommige fluitisten konden zo mooi spelen dat mensen er tranen van in hun ogen kregen. Dan zouden ze elkaar weer tegenkomen. Misschien was-ie trouwens ook nog kapitein, dan zou hij als een zeeman lopen en haar zijn eeltige hand geven. In ieder geval stond op een dag zijn naam in de krant en dan kwam zijn bediende hem zeggen dat een dame hem wilde spreken.

De dame had van hem gehoord en was vreselijk nieuwsgierig geworden. Ze wilde graag weten of hij die Kees was die als kind daar en daar op school had gezeten. Hij zou dan op een heel speciale toon zeggen: ‘Ja, Rosa Overbeek, die Kees ben ik.’

Ze zou even schrikken, en dan zouden ze elkaar hun levensverhaal vertellen...

Op een dinsdagochtend was Kees heel vroeg op school. Er waren nog maar weinig andere kinderen. Uit zijn klas was er zelfs niet één jongen. Wel een paar meisjes, maar niet Rosa Overbeek.

Jammer, dacht Kees, en hij voelde nog eens of z’n mooie das goed zat en of het gaatje niet te zien was. Hij keek even rond. Kwam ze niet altijd van de kant van de Westermarkt? Op zijn gemak slenterde hij die kant uit en hij zei stoer tegen zichzelf: ‘Ik loop haar gewoon even tegemoet.’

Bij de Leliegracht werd hij bijna omvergelopen door vier jongens van zijn klas.

‘Waar ga jíj nou naartoe?’ vroeg er een.

Kees draaide zich zwijgend om en liep mee terug. Wat een mazzel dat-ie niet al doorgelopen was, dan hadden ze vast wat gemerkt!

Hij ging op de stoep naast de school zitten, streek met z’n hand langs z’n voorhoofd, zei ‘hè hè,’ en gaapte.

Ze kwam er nog niet aan.

De jongens gingen bokspringen.

‘Ik heb geen zin,’ zei Kees en hij bleef op de stoep zitten.

‘Kom nou, slome!’ riepen de jongens.

‘Ach, stik toch!’ zei Kees, en hij gaapte weer.

De anderen lieten hem zitten en gingen door.

Daar kwam Rosa Overbeek voorbij, met haar schooltas. Niet één van de andere meisjes had een schooltas!

Ze keek naar hem. Kees kreeg een kleur. Hij schaamde zich kapot.

‘Kom nou, slome, doe mee!’ riep een van de jongens. ‘Ben je soms bang dat je bok moet staan?’

‘Stik toch!’ riep Kees. ‘Als ik nou hoofdpijn heb?’

Hij keek Rosa na.

Ineens was hij bang dat de anderen dat hadden gemerkt. Hij stond op en rekte zich uit. Weer keek hij de kant uit van Rosa. Toen grijnsde hij even en zei: ‘Die meid van Overbeek voelt zichzelf geloof ik heel wat.’ Hij gaf de jongen die voor bok stond een duw. ‘Vooruit, ik ben wel de bok. Misschien gaat m’n koppijn er van over.’

Daar stond hij. Telkens voelde hij de handen van de jongens op zijn gebogen rug, en kon hij lekker ongemerkt langs z’n elleboog naar Rosa gluren…

Twee meisjes uit de klas liepen op haar af en tot Kees z’n verbazing ging Rosa arm en arm met ze lopen. Nou ja, zij deed natuurlijk ook alleen maar alsof.

Ze liepen door. Waar zouden ze omkeren? Ha, daar draaiden ze om en kwamen weer dichterbij.

De jongens sprongen maar door en de laatste zei telkens ‘voet’, zodat Kees steeds een voet verder moest gaan staan. Hij stond net rechtop toen de drie meisjes langskwamen.

‘Vooruit, ga weer staan,’ commandeerde een jongen ongeduldig.

Kees zag Rosa glimlachen en hij voelde dat hij zich nu als een echte jongen moest gedragen.

Hij bleef uitdagend overeind staan. ‘Commandeer je hond en blaf zelf!’

Ineens voelde hij z’n das loszitten. Hij durfde hem niet vast te pakken, maar het gaatje was nu natuurlijk zichtbaar geworden… Daarom had ze natuurlijk zo half gelachen, uit medelijden, ja, dat had-ie heus wel gezien. Hij ging weer gehoorzaam staan en liet de jongens over hem heen springen tot de school begon. Intussen sjorde hij een beetje aan z’n das en controleerde of het gaatje nog steeds onzichtbaar was.

Toen hij de school binnenliep, voelde hij zich weer wat dapperder. Rosa liep hem voorbij en ze keken elkaar aan.

‘Bakels!’ riep een jongen met een harde stem.

‘Hallo!’ antwoordde Kees. Zijn stem galmde door de gang. Hij draaide zich om en kwam lekker opnieuw langs Rosa Overbeek. Ze keken elkaar weer even aan, maar hij liep meteen door naar de jongen die hem geroepen had. Om net te doen alsof hij niks had gemerkt, begon Kees verschrikkelijk druk met hem te praten. Hij zou net zo slim zijn als Rosa, hoor.

Die ochtend begonnen ze toevallig met gymnastiek en doordat de jongens apart van de meisjes gymden, raakte Rosa meteen uit Kees z’n gedachten. De les was bijna een halfuur aan de gang toen de bovenmeester binnenkwam, samen met Truus, het zusje van Kees.

De les hield meteen op en Kees schrok nog het ergste van allemaal. Uit zichzelf liep hij naar de bovenmeester toe.

‘Bakels, er is iemand die jullie komt halen. Ga maar meteen met je zusje mee. Die mevrouw staat bij de deur te wachten. Ga maar.’

Terwijl de bovenmeester op de gymnastiekleraar afliep, zeker om het even uit te leggen, ging Kees met z’n zusje de gang op.

Op straat stond mevrouw Smit, hun buurvrouw, half huilend. Ze gaf Truus een zoen en zei: ‘Jullie moeten meteen mee naar huis. Er is iets met jullie vader.’

Pats, een ongeluk, dacht Kees. Een ongeluk met z’n vader. Wie weet of dat niet net was gebeurd op het moment dat hij naar die stomme meid van Overbeek stond te kijken!

‘Wat is er dan?’ vroeg Kees.

Buurvrouw Smit gaf geen antwoord. Ze zei alleen steeds ‘stil maar, stil maar’ tegen Truus, die steeds harder begon te huilen.

Kees werd nu ook zenuwachtig. ‘Buurvrouw, wat ís er dan met mijn vader?’ Gelukkig moest-ie nog niet huilen. Buurvrouw Smit hoorde het weer niet.

Ineens dacht Kees: ik lijk wel gek dat ik zo langzaam met die twee blijf meelopen, ik kan er twee keer zo snel zijn!

Zonder iets te zeggen, rende hij vooruit. Wie weet zat zijn moeder op hem te wachten, omdat er verband of zo gehaald moesten worden. Hij holde en holde.

In de winkel was niemand. Hij liep het gangetje door en bleef bij de deur staan.

Z’n moeder stond bij de grote bedstee1, trok zachtjes de gordijnen dicht en keek naar de dokter.

‘Ik kom straks nog wel even kijken,’ zei de dokter. Hij schoof langs Kees
het gangetje in.

Toen zag moeder Kees. Ineens kon hij niks meer zeggen, zo bang was hij. Z’n moeder pakte hem vast en gaf hem een zoen. Er ging een snik door haar hele lichaam. Ze duwde hem ’t gangetje door, naar de keuken.

‘Gauw ijs halen, hier is een emmer. Een kwartje ijs, je weet wel, over de brug.’ Kees pakte de emmer en droeg hem zo dat hij geen lawaai maakte.

Hup, de deur uit, de brug op.

Op de terugweg kon hij niet zo hard lopen, want het grote blok ijs glibberde steeds bijna uit de emmer.

Z’n moeder stond al bij de deur om de emmer van hem over te nemen. Ze gaf Kees een papiertje: een recept, dat herkende hij meteen.

Weg was Kees alweer.

Hij wisselde de looppas en de zwembadpas met elkaar af. Hij moest het nu volhouden, z’n vader was in gevaar en kon misschien nog gered worden…

Daar was een steek in z’n zij, die had-ie daarnet ook al gevoeld. Het was je milt, had de meester wel eens verteld, daarom lieten hardlopers hun milt er wel eens uithalen. Au, daar was een nog ergere steek. Hij moest misschien even stevig met een hand in zijn zij duwen, dat hielp meestal wel.

Au, nu werd ’t helemaal erg, hij moest echt even stil blijven staan. Wat jammer dat die steek er was, want hij was nog lang niet moe, hij hijgde niet eens!

Moest-ie toch maar niet even doorzetten? Straks zou hij nog dood neervallen. Wat een jongen, zou iedereen zeggen: die heeft zich dood gelopen om zijn vader te redden…

Voorzichtig aan begon hij weer te lopen, maar daar was die steek weer. Het ging gewoon niet, er zat niks anders op dan gewoon te gaan wandelen, net of-ie geen haast had.

Gelukkig, daar was de apotheek al.

‘Over een uurtje halen,’ zei de apothekersbediende.

‘Jawel, meneer,’ zei Kees beleefd en hij liep de winkel uit.

Eenmaal op straat bedacht hij: over een uur halen, dat moest een vergissing zijn, dat kon niet! Eigenlijk durfde hij niet opnieuw de winkel binnen te gaan, maar het moest.

‘Meneer, vergist u zich niet, was het geen, eh, noodrecept of zo?’

De bediende glimlachte even. ‘Nee, hoor. Over een uurtje halen, eerder niet.’

Voor hij het wist, stond Kees weer op straat. Hij kon het niet uitstaan, maar hij hád gewaarschuwd dat het een noodrecept was. Als het drankje te laat kwam voor zijn vader, dan zou hij zeggen dat-ie expres de apotheek weer was binnengegaan om het te zeggen. Misschien was de dokter er wel, nou, die zou heus wel weten of het een noodrecept was of niet!

Bij buurvrouw Smit voor ’t raam speelde Truus met Tom. Zijn zusje en broertje mochten niet in huis blijven, dat was natuurlijk te druk.

Het was inderdaad stil in huis, z’n moeder was in de keuken.

‘Ik kan ’t pas over een uur halen,’ zei Kees. ‘Kan ik nog iets doen, moe?’

‘Nee,’ zei moeder. ‘Maar wat heb jij hard gehold, Kees.’

Ze ging even op de keukenstoel zitten en trok Kees tegen zich aan.

‘Hoe is ’t nou met pa?’ fluisterde Kees. ‘Slaapt-ie?’

‘Ik geloof ’t wel.’ Moeder zuchtte en drukte Kees eventjes tegen zich aan.

‘Heeft pa een ongeluk gehad?’ vroeg Kees, want eigenlijk wist hij nog niet eens precies wat er was gebeurd.

‘Ja,’ zei moeder. Weer zuchtte ze en Kees voelde haar beven.

‘Pa heeft een vreselijke hoestbui gehad. En toen moest hij een beetje spugen en zat zijn zakdoek vol met bloed. Van ’t hoesten, natuurlijk…’

‘Ja, natuurlijk,’ zei Kees.

‘En nu moet-ie dus rust hebben, heel veel rust, vandaag mag-ie eigenlijk niet eens bewegen.’

Plotseling stond ze op en sloop naar de kamer.

Kees bleef in de keuken achter. Hij dronk wat water. Van al dat hollen had hij enorme dorst gekregen.

Het viel ‘m eigenlijk wel mee. Ziek van het hoesten, dat kon gebeuren, je kon je keel natuurlijk best kapot hoesten.

Hij liep naar de kamerdeur en keek naar binnen. Wat deed z’n moeder toch zachtjes met die gordijnen…

’s Middags ging hij weer gewoon naar school.

De meester keek hem ernstig aan. Hij vertrouwde het zeker niet dat Kees zo lang was weggebleven.

‘Ik heb de hele ochtend boodschappen moeten doen. Ik heb ijs gehaald en ben twee keer naar de apotheek geweest.’

‘Jawel, jawel,’ zei de meester. ‘En hoe is ’t nu met je vader?’

‘Gaat wel weer,’ zei Kees. ‘Hij moet nog wel veel rust houden.’

‘Zo,’ zei de meester, met nog steeds een wantrouwende blik in zijn ogen.

Ze gingen lezen.

De jongen naast Kees stootte hem aan. ‘Ik weet wat er met je vader aan de hand is.’

‘Wat dan?’

‘Bloedspuwingen!’

‘Zo,’ zei Kees. Ineens was-ie woedend. Hij gaf de jongen een gemene trap zoals hij die nog nooit aan een jongen gegeven had, expres tegen z’n enkel.

De jongen hield zich met moeite stil.

‘En als ik je op straat te pakken krijg, sla ik je in elkaar,’ fluisterde Kees fel.

Hij ging zogenaamd meedoen met lezen, maar hij hoopte maar één ding: dat-ie niet zou gaan huilen, dat-ie alsjeblieft niet zou gaan huilen…

Na schooltijd kon Kees door Truus niet hard lopen, anders was hij wel sneller naar huis gevlogen. Maar nu z’n vader ziek was, moest hij toch samen met Truus naar huis. Dat stomme kind was zó blij dat ze samen met Tom naar buurvrouw Smit mocht, ze zouden zó lekker bij haar eten, Tom en zij! Ze snapte natuurlijk niet dat dit was omdat het thuis stil moest zijn, en Kees speelde het dus maar een beetje mee: ‘Heerlijk hè Truus, fijn hè? Ik wou dat ik ook mee mocht.’ Hij meende daar niks van, hij was maar wat blij dat hij gewoon naar huis kon. Hij had z’n vader al in geen eeuwigheid gezien. Gistermiddag bij ’t eten voor het laatst!

Ineens werd dit zijn vurigste verlangen, dat-ie zomaar even bij z’n vader zou mogen, heel even maar. Hij zou het meteen vragen.

Moeder was in de keuken.

‘Dag moeder. Eh, moe…’ Hij wilde erover beginnen, maar durfde niet.

‘Ha Kees! Hoor eens: pa is een heel stuk beter, of je even naar ‘m toe wilt gaan. Maar niet druk doen, hè.’

Zo, had híj even een fijne vader, of niet soms? Het was toch een sterke man, dat-ie zo gauw weer beter was. Kees gaf niet eens antwoord en liep op z’n tenen naar de kamer.

De gordijnen van de bedstee waren wijd open. Kees zag z’n vader liggen, hij zag er helemaal niet ziek uit. Hij lachte gewoon tegen Kees en zei: ‘Zo, jongen.’

Hij praatte wel een beetje zacht, maar dat was natuurlijk logisch. Z’n ene hand lag op de dekens en daar bewoog hij mee. Kees begreep het meteen en pakte de hand beet.

‘Dag pa.’

Het bleef even stil. Vader lachte weer tegen Kees en ze gaven elkaar nog maar eens een hand.

‘Bent u zowat weer beter?’ vroeg Kees.

Vader knikte hem geruststellend toe.

‘Was het ijs goed?’ vroeg Kees. Hij was nieuwsgierig waar het ijs eigenlijk was, maar zijn vader knikte alleen maar.

‘Vanmiddag hebben we de werelddelen gehad, pa.’

‘Verdikkeme,’ fluisterde vader. Z’n hand bewoog weer en bleef Kees ‘m vasthouden.

‘Ik zou eigenlijk een atlas moeten hebben,’ zei Kees.

Z’n vader kneep in zijn hand en knikte.

‘Maar ’t kan nog wel even wachten, hoor,’ zei Kees. ‘Niemand heeft nog een atlas. Behalve Koppe, maar die heeft een oud kreng, dat zou ik niet eens willen hebben.’

Moeder kwam binnen.

‘Vooruit Kees, nu moet je vader weer een beetje uitrusten, hoor. En jij moet nog wat boodschappen doen.’

Kees kneep nog eens in de hand van zijn vader, die knipoogde.

Samen met z’n moeder liep hij de kamer uit.

Ziezo, dacht hij, het ergste is voorbij. Pa is gewoon nog een paar dagen ziek, maar hij zal vast weer gauw helemaal in orde zijn. Fijn, hoor.

De boodschappen deed hij fluitend.

1 Bedstee: een grotere of kleinere kast waar een matras in paste en dat als slaapplaats gebruikt werd. De bedstee kon afgesloten worden met deurtjes of met een gordijn.

3

Zo gauw werd z’n vader helaas niet beter. De eerste tijd moest Kees bijna elke dag naar de dokter en naar de apotheek. Hij vond het heel belangrijk om op allebei een goede indruk te maken.

Bij de dokter was dat nog moeilijk. Hij was altijd van plan om rustig binnen te komen, meteen zijn pet af te nemen, de deur zachtjes te sluiten en te zeggen: ‘De hartelijke groeten van…’ Maar het lukte hem nooit om zo losjes binnen te komen. De dikke mat bleef tussen de deur steken of hij vergat toch z’n pet af te nemen of de dokter luisterde maar half, waardoor Kees in de war raakte en hij zich een onbeholpen stotteraar voelde. Híj, Kees!

Bij de apotheker ging het beter. Ten eerste kon hij die al blij maken door lege flesjes mee te nemen. Verder hoefde hij alleen het papiertje af te geven, ‘alstublieft, een recept, meneer!’ te zeggen en te blijven wachten. Meestal zei de verkoopbediende: ‘Kom over een uurtje maar terug.’ Soms kon hij op het klaarmaken wachten en ging hij op de bruine bank zitten die tegen de muur stond en las hij de etiketten van alle potten en flessen. Dat was heerlijk, want dan voelde hij zo af en toe dat de apotheker hem vanachter de gordijntjes in de kamer belangstellend zat te bekijken. Kees liet z’n blik dan expres op elk Latijns opschrift rusten. Daardoor kon het best gebeuren dat de apotheker naar hem toe zou komen en zou vragen: ‘Jij wilt zeker graag Latijn leren, hè jongen?’

‘Ja, meneer,’ zou Kees stamelen en dan zouden ze afspreken om elke week een gratis les Latijn te doen. Zo zou hij zonder dat iemand ervan wist Latijn leren…

Op school deed meester gelukkig niet moeilijk. Kees kwam natuurlijk om de haverklap te laat, omdat het bij de dokter altijd vol zat met mensen. Dan zei Kees alleen maar: ‘Bij de dokter geweest,’ en het was goed. Af en toe zei de meester: ‘O ja, dat is waar ook, hoe is ’t met je vader?’ Maar wat kon Kees zeggen? ’t Ging wel vooruit, maar erg langzaam.

Iedereen wende eraan. De jongens wisten niet eens meer dat z’n vader ziek was. Thuis was ook het erge eraf. Truus en Tom waren alweer terug en mochten gewoon spelen, alsof er geen zieke was.

Alleen moest Kees om de dag na het eten even naar zijn grootouders om te vertellen hoe ’t met vader was. Dat was een vervelend klusje, want hij had eigenlijk nooit een nieuwtje. Als hij te snel wegging, zei z’n opa: ‘Zit je weer op hete kolen?’ En als hij wat te lang bleef, bijvoorbeeld als hij wat zat te spelen met de ouwe kat, vroeg z’n oma: ‘Kan je moeder je zo lang missen nu, met je zieke vader?’

Kortom, het was nooit goed.

Er hing trouwens altijd zo’n benauwde ouwemensenlucht, vond Kees. Hij werd er misselijk van. Het theelichtje walmde ook meestal. Kees waarschuwde zijn oma meteen als hij binnenkwam, want hij rook het al bij de voordeur.

Hij kon er al helemaal niet samen met Truus naartoe. Ze zat niet stil genoeg, lachte te veel, of begon ineens te zingen. Dan zei opa: ‘Schamen jullie je niet, met je zieke vader, om zo tekeer te gaan?’

Daarom ging Kees meestal alleen, maar dat was ook weer niet goed, want dan was ‘t: ‘Waarom neem je de kinderen nooit eens mee, die arme kleintjes? Het is net zo’n aardig wandelingetje hier naartoe, en voor je moeder lucht het ook een beetje op.’ Ze wilden dus dat hij Truus en Tom meenam: heen en terug kostte hem dat minstens twee uur!

Als z’n vader maar gauw beter werd, dan hoefde hij niet meer zo vaak naar z’n grootouders en konden ze ook niet meer zo zeuren over waar hij allemaal om moest denken, zeker nu z’n vader ziek was. Eeuwig en altijd die zieke vader, ze trokken er een gezicht bij alsof hij nooit beter zou worden…

Op een avond, na het eten, moest Kees bij zijn vader aan bed komen.

‘Luister eens, Kees,’ zei vader. ‘Er moet elke maand een boodschap gedaan worden: geld naar een kantoor brengen. Nu ik ziek ben, kan ik er niet zelf heen en moeder kan natuurlijk ook niet, dus moet jij het maar doen.’

‘Da’s goed, pa. Wanneer moet ‘t?’

‘Vanavond nog, maar denk erom, niemand weet er iets van en je mag er met niemand over praten, ook niet met opa. In de wachtkamer van dat kantoor zitten altijd een hoop mensen te kletsen, maar je bemoeit je met niemand.’

‘Tuurlijk niet,’ zei Kees, met een kleur van opwinding.

‘Als je aan de beurt bent, wordt het bedrag in het boekje geschreven dat ik je zal meegeven. Dat hou je in je zak totdat je wordt binnengeroepen.’

‘In m’n binnenzak,’ zei Kees.

‘En rammel onderweg niet met het geld, het zijn vijf rijksdaalders.’

‘Elke maand twaalf en een halve gulden?’ dacht Kees hardop.

Z’n vader lachte even, maar trok toen weer een ernstig gezicht.

‘Bemoei je onderweg ook met niemand en neem nooit iemand mee. Weet je de Passage in de Damstraat?’

‘Waar ’t zo galmt als je gilt?’ vroeg Kees.

‘Ja, daar is aan je linkerhand een deur. Je loopt de trap op, kamer negentien, die vindt je wel, hè?

‘Ja,’ zei Kees kalm.

Zijn moeder gaf hem de vijf rijksdaalders en een zwart boekje. Kees stak het boekje in de binnenzak van z’n jas en het geld in zijn broekzak.

‘Natuurlijk doe je beleefd, hè?’ drukte zijn vader hem nog eens op het hart.

‘Houd je hand maar steeds op het geld,’ zei moeder. ‘Doe je zakdoek maar in je andere zak.’

‘Moet ik dit nu iedere maand doen?’ vroeg Kees.

‘Als vader beter is, gaat hij zelf weer,’ zei moeder.

‘Ik kan het anders best iedere maand doen, hoor,’ vond Kees.

‘Dat hoeft niet,’ antwoordde moeder. ‘Ga nou maar alvast weg, dan hoef je niet zo hard te lopen. Je loopt het makkelijk in een half uur, maar over een uurtje gaat het kantoor al dicht.’

‘Ik loop het in nog geen tien minuten,’ verbeterde Kees.

‘Kijk eens aan,’ zei z’n vader half lachend.

Kees vond deze geheimzinnige boodschap iets heel bijzonders in z’n leven. Niemand mocht er iets van weten, het was dus het veiligst om niet meteen naar de Damstraat te lopen en goed op te letten of-ie niet werd gevolgd door iemand die hij kende.

Langs een omweg kwam hij bij de Passage en ging zogenaamd belangstellend voor de speelgoedwinkel staan kijken. Voorzichtig keek hij naar alle kanten om te zien of er geen bekenden in de buurt waren. Hij keek even naar de deur die hij in moest. Het was een glazen deur, dus moest-ie hard hollend die lange trap op. Als-ie eenmaal binnen was, kon er namelijk best toevallig een bekende voorbijkomen die hem zag. Als die deur nou maar wel snel en gemakkelijk openging…

Hij keek nog een keer alle kanten op, rende toen op de deur af, duwde hem open en holde de trap op. Eenmaal voorbij de draai in de trap voelde hij zich veilig.

Opeens bedacht hij zich hoe dom hij was geweest, hij leek wel de stomste jongen van de wereld! Het was toch zo’n simpele oplossing geweest: mank lopen, dan zou niemand hem herkennen! Dat deed iedereen in zo’n geval. Straks op de terugweg niet vergeten…

De deur van kamer negentien stond wijd open. Kees bleef op de drempel staan en keek rond. Langs de muur zaten wat mensen op banken, gelukkig niet één bekende, anders had-ie meteen terug gemoeten.

Onder de lamp, aan een klein tafeltje, zat een man met een pet op. Hij wenkte Kees, gaf hem zwijgend een kaartje en wees op de banken.

‘Dank u,’ zei Kees fluisterend. Op z’n tenen liep hij naar een hoekje en ging daar zitten. Bijna achteloos bekeek hij het kaartje, nummer vijfenveertig stond erop.

Er ging een belletje. ‘Tweeëndertig,’ zei de man aan ‘t tafeltje. Hij zei het zo hard dat Kees ervan schrok. Een lange man stond op. Hé, hij had ook zo’n zwart boekje in z’n hand… Hij liep naar de deur van kamer twintig en ging daar naar binnen.

De lange man had goed pech, vond Kees. Hij was mooi zijn geheim kwijt, want Kees zou z’n gezicht nooit meer vergeten. Als hij hem zou tegenkomen, zou hij hem lelijk aan het schrikken kunnen maken door hardop te zeggen: ‘Passage, Damstraat.’ Hij zou hem wel meteen geruststellen: ‘Meneer, bij mij is uw geheim veilig.’

Het belletje klonk opnieuw. ‘Drieëndertig!’ Een jongen met een lange broek aan, zeker al een jaar of zestien, hield z’n pet op toen hij naar binnen ging: wat een sukkel!

Er kwam een mevrouw binnen, hijgend van het trappen lopen. Zij was al helemaal een sufferd: ze deed zo haar zwarte boekje open en liet het aan de man van de nummertjes zien! Of ze hier goed was, vroeg ze. Ze kreeg nummer zesenveertig.

Ze kwam naast Kees zitten, deed haar tas open en ging geld zitten tellen. Kees telde mee, maar nam zich voor het nooit aan iemand te vertellen. Al legden ze hem op een pijnbank, hij zou volhouden dat-ie die mevrouw nooit had gezien en niks van haar wist. Ondertussen wist-ie wel dat ze iedere maand twintig gulden moest betalen.

Wat was dit eigenlijk voor kantoor? Tegenover hem hing een groot, zwart bord met handgeschilderde letters. Vanaf deze afstand kon hij het niet goed lezen. Voorzichtig stond hij op, deed net alsof-ie zich eens goed wilde uitrekken, keek even om zich heen of niemand om hem lette en drentelde naar het bord toe. ‘Verstrekking van leningen, solide borg, maandelijkse of wekelijkse afbetaling, voor winkeliers en ambtenaren’ stond erop.

Kees kreeg een kleur, dit was dus het vreselijke geheim: zijn vader had geld van ze geleend en moest nu afbetalen… Hij deed net of-ie het bord nog ’s goed bekeek en liet zich toen zo onopvallend mogelijk op de bank onder het bord zakken.

De een na de ander kwam aan de beurt en verdween in kamer twintig. Kees bekeek al die mensen eens goed. Niemand die hij kende, maar het gevaar school ‘m in de nieuwkomers: stel je voor dat er ineens een jongen van school binnenkwam? Nou ja, wat dan nog, hij zou meteen opstaan en zeggen: ‘Zo, moet jij hier ook voor iemand anders naartoe?’

Ineens ging er een schok door Kees heen, stel je voor dat Rosa Overbeek binnenkwam! Wat zou ze een kleur krijgen en proberen haar zwarte boekje voor hem weg te moffelen. Ze zou misschien van schaamte stilletjes gaan zitten huilen op de bank. Hij smolt van medelijden, het wás ook rot voor haar. Hij zou buiten op haar wachten en dan tegen haar zeggen: ‘Rosa Overbeek, je kunt gerust zijn, ik ben te vertrouwen. Niemand zal weten dat ik je hier gezien heb. Ik ben hier toevallig voor een klant van ons, die vroeg of ik deze boodschap wilde doen.’

‘Da’s een pak van m’n hart,’ zou ze zeggen, en hem dan uitleggen dat haar vader geld had moeten lenen vanwege langdurige ziekte.

‘Och,’ zou hij dan zeggen. ‘Je hoeft mij niks uit te leggen. Wie weet of ik hier binnenkort ook niet voor mijn vader naartoe moet, die is ook al een tijd ziek.’

‘Ja, ik heb daar al een paar keer naar willen vragen, maar ik durfde het niet goed. Is het waar wat Dinges heeft verteld, van die bloedspuwingen?’

‘Ben je gek? Hij had z’n keel een beetje stuk gehoest, meer niet. Voor de zekerheid moet-ie nog een tijdje in bed blijven, maar de dokter komt bijna niet meer, ik ga telkens naar hem toe. Dat heb je natuurlijk wel gemerkt, want daardoor ben ik ’s morgens meestal te laat.’

Zo zouden ze aan de praat raken…

Hij was aan de beurt, nummer vijfenveertig. Kees nam z’n pet af en ging kamer twintig in. Nou, kamer: het was niet meer dan een gangetje met twee loketten en aan de andere kant moest je er weer uit.

Kees gaf z’n boekje door het eerste loket.

De meneer sloeg het open. ‘Bakels, twaalf gulden vijftig!’

Verdorie, wat riep hij dat hard.

Kees legde zijn vijf rijksdaalders op het marmeren plaatje.

‘Volgende loket,’ zei de meneer.

Kees schoof verder.

‘Bakels!’ riep er weer een, en die gaf Kees zijn boekje terug.

Snel ervandoor, dacht Kees. Hij trok zijn pet ver over zijn hoofd en liep weg.

Daar was de trap weer. Hij hoorde niemand aankomen, hij kon het dus wagen...

Gelukkig haalde hij ongezien de straat. Vreselijk hinkend en met een vertrokken gezicht liep hij een heel stuk de Damstraat over. Toen bleef hij voor een winkel staan en keek om zich heen. Nog even afwachten of er toch geen bekende op zijn schouder zou tikken. Nee, de kust was veilig. Het boekje zat ook goed weggestopt. Toch een geluk dat het ook nog eens donker was. Nu kon-ie gerust iedereen tegenkomen. Er was helemaal niet meer aan hem te zien dat hij een geheimzinnige boodschap had gedaan.

Eenmaal thuis borg z’n moeder borg het boekje meteen op.

‘Niemand heeft me gezien,’ zei Kees. ‘En als ze me gezien hebben, dan heeft nóg niemand me herkend!’

Ze lachte even. ‘Ja, pa weet wel wie hij stuurt.’

Zo is dat, dacht Kees trots.

Op een dag had vader zomaar een uurtje in de tuin mogen zitten. Nou ja, tuin: een plaatsje met tegels en daarachter wat grond. Op dat plaatsje scheen lekker de zon tegen de muur en daar zat vader dan in een rieten leunstoel. Eerst eventjes, maar op het laatst hele dagen. Af en toe stond hij gewoon op en liep ook nog het huis door.

Kees hoefde helemaal niet meer naar de dokter en toen hij een keertje vroeg wanneer hij weer geld moest wegbrengen, zei z’n vader: ‘Dat doe ik de volgende maand zelf weer.’

‘Ik kan het best blijven doen, hoor,’ zei Kees.

‘Ja, maar het is eigenlijk geen boodschap voor een kind, hè? Ze hebben op dat kantoor niet graag dat er kinderen komen...’

Kees had zijn vader graag gerust willen stellen, dat-ie alles begreep en heus wel z’n mond zou houden tegen iedereen, maar hij voelde dat z’n vader zich eigenlijk schaamde. Kees had ook graag willen zeggen dat dat al helemaal onzin was, maar dat durfde hij natuurlijk niet.

Ineens zei vader: ‘Hoever zijn jullie nou met die landen, we hebben het toen over een atlas gehad.’

‘We zijn al een heel eind met aardrijkskunde,’ antwoordde Kees. ‘En de meeste jongens hebben een atlas. Maar ’t hoeft niet hoor, pa, ik ken toch evengoed alles.’

‘Ja, maar als we er hier thuis een hadden, was ’t voor mij ook wel eens fijn, Kees. Ik ben zo bang dat ik die rommel vergeet. En met Frans ben je ook al een stuk knapper dan je arme vader!’

Ze lachten allebei trots. Kees kon het niet helpen dat hij even aan die rottige twaalf gulden vijftig per maand van dat kantoor dacht, en zei: ‘Een nieuwe atlas is duur, hoor.’

Hij kon niet geloven wat zijn vader toen zei: ‘Ga dan maar eens mee naar de winkel van Vonk.’ Dat was een boekwinkeltje waar Kees wel eens kastpapier of velletjes postpapier haalde.

‘Naar Vonk? Mag u de straat dan weer op?’

‘Ja, dat mag. Ik wandel bijna iedere ochtend een stukje. Ik ga zelfs zo af en toe naar de kapper.’ En ja hoor, vader zette zijn pet op en met z’n tweeën gingen ze de deur uit!

Kees vond het heerlijk om te merken hoe doodgewoon het allemaal weer ging. Ze liepen niet eens langzaam of zo, nee, gewoon zoals vroeger. Niks kinderachtigs aan, lekker met z’n tweeën een beetje lopen kletsen. Of zonder iets te zeggen, zoals nu. Veel fijner dan met z’n moeder. Dan kwamen ze altijd wel een kennis tegen en gingen ze allemaal flauwekul over hem vertellen. Bijvoorbeeld dat-ie al zo groot werd of dat-ie z’n moeder maar een arm moest geven. Ja, hij was gek! Stel je voor dat-ie dan de volgende ochtend op school kwam en ze zouden roepen: ‘Bakels, ik heb je gisteren op de Leliegracht zien lopen met je moeder.’

‘Dat lieg je, dat kan niet.’

‘O, zeker omdat je arm in arm liep?’

Hij kon nog het beste met z’n moeder de straat opgaan als z’n broertje
Tom ook meeging. Die was pas vier en zat op de bewaarschool2. Het was
logisch dat je zo’n klein kind aan de hand nam. Hij haalde Tom wel eens op van school. Dat was best leuk. Kees had er zelf ook op gezeten. Heel vroeger natuurlijk, maar de juffrouwen kenden hem nog wel. Behalve die nieuwe kleine. Mientje heette ze. Het was een brutaal kreng, ze duwde de kinderen gewoon de deur uit.

Soms bleef Kees even met een van z’n oude juffen praten en dan lieten ze Tom een versje voor hem opzeggen.

Kees wist intussen bijna net zoveel als de juffen; misschien wel meer, bijvoorbeeld van Frans. Het stonk tegenwoordig wel vreselijk in dat schooltje. Toen hij er zelf op zat, was dat nog niet zo. De jongens die er nu op zaten, waren trouwens veel kinderachtiger dan in Kees z’n tijd. Deze jongens waren overal bang voor en huilden om niks!

Toen ze samen in de winkel van Vonk stonden, zei vader: ‘Kees moet een atlas hebben waar-ie wat aan heeft.’

Meneer Vonk had twee atlassen, een gebonden uitgave en eentje met een zachte kaft.

‘In allebei staat evenveel, meer dan Kees ooit zal hoeven leren,’ zei meneer Vonk. ‘De gebonden uitgave is vijftig cent duurder.’

‘Zo,’ zei vader nadenkend.

Kees nam de slappe atlas eerbiedig in zijn handen. ‘Laten we die dan maar nemen,’ fluisterde hij zenuwachtig. Hij kon de geur van de landkaarten die uit de atlas kwam al ruiken.

Zijn vader bladerde wat door de andere atlas.

‘De gebonden uitgave is natuurlijk steviger, hè?’ zei meneer Vonk.

‘Ja,’ zei vader, ‘we moesten de gebonden maar nemen…’ Aarzelend bleef hij door de atlas bladeren. ‘Zuid-Amerika,’ las hij hardop.

‘Dat is een van de werelddelen!’ riep Kees enthousiast.

Meneer Vonk lachte.

‘U kunt ‘m ook met een kartonnen kaft krijgen, die is dertig cent goedkoper. Maar dan moet u een paar dagen wachten, want die moet ik bestellen.’

‘Hè nee,’ zei Kees geschrokken.

Zijn vader pakte geld uit zijn portemonnee. ‘Geef de gebonden maar. In godsnaam.’

‘Pa!’ riep Kees. Hij smeet de slappe atlas op de toonbank en trok zijn vader zo hard aan zijn armen dat hij moest bukken. Kees gaf hem een zoen op zijn baard.

Vader gaf hem een zoen terug en zei: ‘Nou Kees, voorlopig kun je weer vooruit.’

Meneer Vonk, achter de toonbank, lachte.

Toen ze samen naar huis liepen, vergat Kees dat hij zich als een grote jongen wilde gedragen en liep als een klein kind aan zijn vaders hand mee.

Moeder bewonderde de atlas, maar toen Kees de prijs vertelde, schudde ze haar hoofd.

‘Morgen gaan we er lekker samen in zitten studeren, Kees,’ zei z’n vader.

‘Laten we maar meteen beginnen,’ wou Kees zeggen, maar toen zag hij dat z’n vader hevig zwetend op een stoel was gaan zitten en dat moeder een angstige blik op hem wierp.

‘Je vader gaat een uurtje slapen, Kees. Bekijk jij de atlas maar even in je eentje.’

Kees ging met zijn atlas aan tafel zitten. De kaarten glommen en roken heerlijk nieuw. Voorin stonden kleine plaatjes van de aarde die om de zon draaide, allemaal van die mooi geschaduwde aardbolletjes. Als de meester ze over die aardbolletjes zou leren, was het toch handig dat hij thuis ook een atlas had; het zou anders best moeilijk zijn om het allemaal te onthouden. Misschien wist vader dat nog van vroeger, net zoals met sommige Franse woorden die hij had onthouden. Dat zou hij morgen eens vragen en dan zou vader zeggen: ‘O, hebben jullie dat nog niet gehad? Wacht, dan zal ik je dat eens piekfijn uitleggen.’

Kees zou alles heel vlug snappen. Later, op school, zou de meester dan dingen op het bord tekenen, en zou hij, Kees, met een glimlach om zijn lippen de klas rondkijken. Hij wist immers alles al.

‘Bakels, let op,’ zou de meester zeggen. ‘Zo gemakkelijk is het niet, jochie.’

Kees zou glimlachen.

‘Kijk maar niet zo eigenwijs, dit is het moeilijkste stuk aardrijkskunde dat je op school leert.’

‘Ik weet het allemaal al.’

‘Dat wil ik dan wel eens zien. Kom maar voor het bord.’

Kees zou naar het bord gaan en een tekening maken, met de zon in het midden, een dun ovaal lijntje eromheen… Hij zou zomaar een halfuur lang voor meester spelen: moest je de hele klas zien kijken!

‘Pa!’ zei Kees, popelend om nu al te beginnen.

Maar moeder riep ‘sstt!’ en gebaarde dat vader naar bed was gegaan.

2 Vroegere kleuterschool. Het was niet echt een school, het was meer opvang.

4