Opvoeden, gave en opgave

Eerste druk: Driestar onderwijsadvies, 2014.

Marianne Golombek-Jansen, Elly van der Gouwe-Dingemanse e.a.
Opvoeden, gave en opgave – Essenties van christelijk opvoeden
Serie: Driestarreeks voor opvoeding en onderwijs
© B.V. Uitgeverij De Banier, Apeldoorn 2016
Omslagontwerp en vormgeving: Erik van den Broek
Binnenwerk: André Kikkert
ISBN 978 94 0290 1511
NUR 746 000

www.debanier.nl
www.driestar-educatief.nl

Alle rechten voorbehouden.
Niets uit deze uitgave mag worden verveelvoudigd, opgeslagen in een geautomatiseerd gegevensbestand, of openbaar gemaakt, in enige vorm of op enige wijze, hetzij elektronisch, mechanisch, door fotokopieën, opnamen of op welke andere wijze dan ook, zonder voorafgaande schriftelijke toestemming van de uitgever.

Marianne Golombek-Jansen,

Elly van der Gouwe-Dingemanse e.a.

Opvoeden,
gave en opgave

Essenties van christelijk opvoeden

Inhoudsopgave

Deel 1
Essenties van christelijk opvoeden

Hoofdstuk 1Begeleid de trektocht

Hoofdstuk 2Opvoeden vanuit de basis

Hoofdstuk 3De opvoeder

Hoofdstuk 4Om het gezin heen

Hoofdstuk 5Opvoeden in deze tijd

Deel 2
Een kringhandleiding

Kring 1Begeleid de trektocht

Kring 2Werkwoorden onderweg

Kring 3Opvoeden vanuit de basis

Kring 4Wij als opvoeders

Kring 5Om het gezin heen

Kring 6Opvoeden in deze tijd

Kring 7Deze tijd: Seksuele vorming

Kring 8Deze tijd: Mediaopvoeding

Redactie en resonansgroep

Deel 1

Essenties van christelijk opvoeden

‘Praten met anderen over opvoeding is altijd weer leerzaam. Al is het maar dat je weer weet dat je niet alleen staat.’

– een moeder

Dit boekje kan niet praten, maar het heeft wel wat te zeggen. Zie het als een bevriende moeder op het schoolplein. Of als een goed gesprek met je ervaren broer tijdens een familiefeestje. Opvoeden, gave en opgave wil met je meedenken over het waarom en het hoe van christelijk opvoeden, zodat je samen stap voor stap vooruitgaat op de levensweg.

Het beeld van een trektocht zal regelmatig terugkomen, omdat het ons helpt de christelijke opvoeding goed te beschrijven. Om je te ondersteunen in het dagelijks opvoeden staan we in Opvoeden, gave en opgave stil bij de richting van opvoeden en waar we naartoe werken met opvoeden. Waar doen we het eigenlijk voor? We zien het leven met onze kinderen in het licht van Gods eeuwigheid. We willen dat onze kinderen de Schepper leren kennen en de Heere Jezus als Verlosser. Dat ze uit eigen overtuiging leren leven tot Zijn eer, waar ze ook terechtkomen.

Om kinderen goed te begeleiden is het onmisbaar te weten hoe zij zich ontwikkelen. Dat helpt ons om te weten wat er achter het gedrag schuil kan gaan. En dan komen we erachter welke bijdrage we als ouders kunnen leveren, want ook andere factoren spelen een rol. Kinderen gaan naar de peuterspeelzaal of naar school. Ook in de kerk en door andere factoren wordt hun ontwikkeling beïnvloed. De taak van ouders is niet de enige, maar wel de grootste.

Verder zal er in Opvoeden, gave en opgave ook aandacht zijn voor jezelf, als opvoeder. Wie ben je? Wat heeft je gevormd? En wat beïnvloedt je vandaag de dag?

Gebrokenheid en perspectief

‘Ik word soms zo moe van mezelf. Als ik thuiskom uit mijn werk heb ik meer zin in de krant. Geen gezeur aan mijn hoofd. Maar mijn kinderen hebben me een dag niet gezien en van alles beleefd …’ – Een vader.

Hoe mooi we het beeld van opvoeding ook kunnen schetsen in dit boekje, de dagelijkse werkelijkheid is weerbarstig. We hebben te maken met allerlei zorgen in het gezin of in ons eigen leven. Opvoeden is niet vanzelfsprekend. Zeker niet als we bedenken dat de gebrokenheid van deze wereld diep in onze gezinnen is binnengedrongen.

Overal om ons heen en in ons eigen huis ondervinden we gebrokenheid, als gevolg van de zonde in de wereld. Er zijn allerlei bijzondere situaties van gezinnen te noemen. Sommige ouders zijn vader en moeder tegelijk, omdat de ander weggevallen is. Hetzij door overlijden, hetzij door een verbroken huwelijk. Ziekte of handicap van een van de ouders of kinderen geeft elke dag nieuwe zorgen. Het maakt het opvoeden zwaarder.

Ook onze eigen gebrekkigheid mag benoemd worden. We zijn niet altijd in staat de toegewijde ouders te zijn die we willen zijn. We hebben in ons eigen leven te kampen met zorgen, zonde en onmacht.

En toch wil dit boekje perspectief bieden en naast je staan. Als we even afstand nemen van de dagelijkse praktijk kijken we samen om ons heen en richten we ons op de horizon. Want God heeft de wereld niet aan zijn lot overgelaten. Verzoening en genade zijn mogelijk door het lijden en sterven van de Heere Jezus en het werk van de Heilige Geest. Dit biedt perspectief, ook voor het dagelijks opvoeden. In afhankelijkheid, gebed en hoop ondernemen we samen de reis.

Hoofdstuk 1

Begeleid de trektocht

Samen onderweg. Met de rugzak op de rug en sportieve kleren aan. Je dochter huppelt voor je uit. Ze plukt verrukt een paarse bloem langs het pad en duwt hem onder je neus. Samen sta je stil en kijk je om je heen. Wat een bloemenpracht en wat een uitzicht! ‘Waar nu heen, papa?’ Ongeduldig trekt ze aan je hand. Je kijkt op de kaart en je wijst de weg. Je pakt de hand van je dochter en helpt haar over de losse stenen heen. Het is een lastig pad, maar je loopt er niet alleen. Allerlei mensen, volwassenen en kinderen, gaan dezelfde kant op.

Wat is opvoeden anders dan je kind op weg helpen en een tijd meelopen met je kind op de levensweg? De weg wijzen, vooropgaan en samen de omgeving bekijken, totdat je kind zelf de weg kan vervolgen en volwassen is geworden. Als christelijke ouders willen we niets liever dan dat ons kind gedurende de levensweg de Schepper leert kennen, zelf de hoop op God stelt en leeft tot eer van Hem.

Laten we samen even bewust afstand nemen van de dagelijkse beslommeringen. We zoomen in op de trektocht van ouders en kinderen. Wie zien we daar lopen? Waar zijn ze en waar zijn ze naar op weg? En wat doen ze samen? Deze vragen worden hieronder belicht.

Wie zien we daar?

Ze kunnen Joran van dertien maanden geen baby meer noemen. Hij heeft zijn ogen wijd open en wijst opgetogen om zich heen vanuit de rugdrager. Op vlakke stukjes kan hij zelf vooruit kruipen. En juist deze week heeft hij zijn eerste stapjes los gezet. Wat hebben ze genoten van de wankelende Joran met de trotse lach op zijn gezicht!

Emma is al bijna vier en elke dag leert ze nieuwe woorden en stelt ze nieuwe vragen. Over de namen van de bloemen en bomen langs de weg of hoe het heet als je op één been loopt.

We kijken eerst naar het kind. Al in de moederschoot werd het geweven door de machtige Schepper (Ps. 139) en daarna geboren als hulpeloze, lieve baby. Geschapen naar het beeld van God (Gen. 1:27) en ondanks de gebrokenheid nog steeds geroepen om Gods beeld te dragen. Je kind is uniek en heeft eigen gaven en talenten ontvangen. Al werd je kind ook in zonde ontvangen en geboren.

Vanaf de geboorte ontwikkelt een kind zich. Het is geschapen om zich verder te ontwikkelen. Je ziet steeds nieuwe dingen die het eerder nog niet kon. Het kind is onderweg naar volwassenheid. En als volwassene zal de weg verder gaan, maar dan met minder verantwoordelijkheid van de ouders.

Gedurende dat eerste stuk van de levensweg, die ontwikkeling van baby naar volwassenheid, heeft een kind behoefte aan onze leiding en begeleiding. Als vader en moeder zijn we de eersten én degenen met de grootste rol tijdens dit levenstraject. Maar we zijn niet de enigen. Net als in het oude Israël speelt ook de gemeenschap om het gezin heen een rol. Allerlei zaken en mensen hebben invloed op de ontwikkeling van een kind. Denk aan de juffrouw op school, de zondagsschoolmeester of de bevriende buurvrouw.

• Wie zie je als je naar je eigen kinderen kijkt? Benoem twee positieve kenmerken van je kinderen en geef ze daarmee een compliment.

• Zien jullie je kinderen veranderen? Bespreek eens met je vrouw of man wat opvalt bij de verschillende leeftijden.

Wie zien we naast hen?

Emma en Joran zijn niet alleen. Stel je voor: Emma zou struikelen over de grote stenen. En Joran zou nauwelijks vooruitkomen; angstig, koud en hongerig. Samen zouden ze de wereld niet begrijpen en de weg niet weten. Het is maar goed dat hun ouders dicht in de buurt blijven.

We zien de kinderen met eventuele broertjes en zusjes onderweg. En dicht naast de kinderen, groter en sterker, wandelen de opvoeders. Dat is noodzakelijk. Je kind kan het nog niet alleen. Een afhankelijke baby heeft voortdurend aandacht en verzorging nodig. Maar ook de vragende kleuter en de botsende puber hebben begeleiding nodig van vader en moeder. Niet alleen omdat ze de weg nog niet alleen kunnen gaan, maar ook omdat we ze de juiste richting willen wijzen. De weg naar een leven tot Gods eer en ten dienste van de naaste, zoals de Heere Jezus Zelf Gods geboden samenvat (Matth. 22:36-39).

Het voelt natuurlijk om een baby te koesteren, een kleuter te beschermen en we houden ook van onze oudere kinderen. Gods genade is zonder voorwaarden (Ef. 2:8-9) en daarom moet onze liefde ook onvoorwaardelijk zijn. Liefde zonder voorwaarden versterkt het zelfvertrouwen van het kind. Het is de basis voor verdere ontwikkeling. Vanuit de liefde voor je kinderen wil je ze tot bloei brengen. Soms is onvoorwaardelijk liefhebben echter moeilijk en moeten we bewust kiezen om onze kinderen te ondersteunen met aandacht en respect, maar ook met veilige grenzen.

Tegelijk met het ontvangen van je kind heb je uit Gods handen immers verantwoordelijkheid gekregen om je kind te begeleiden. Kinderen zijn een erfdeel, ontvangen van de Heere (Ps. 127:3). Als getuige van het verbond van de Heere met ons heb je bij het doopvont beloofd je kind ‘te onderwijzen in de leer van de godzaligheid’. Met het Woord van God als kompas, een lamp voor onze voet (Ps. 119:105), wijzen we de juiste richting en begeleiden we ze onderweg.

Met vallen en opstaan doen we ons best. Gelukkig mag je weten dat je de verantwoordelijkheid en middelen van God ontvangen hebt. Van Hem mag je afhankelijk zijn, net zoals je dat wilt voor je kinderen. In gebed zoek je naar de juiste weg. Denk maar aan Psalm 25.

• Op welke manieren heeft je kind vandaag jouw liefde ervaren? Hoe wil je het morgen laten zien?

• Denk eens terug aan wat de Heere met de doop beloofd heeft aan je kind(eren). En wat heb je zelf beloofd? Hoe vul je dat deze week in? Wat is daar moeilijk aan?

Waar zijn we?

Machtige bergen, prachtige vergezichten en donkere luchten. Dat zien ze om zich heen. De horizon in de verte bepaalt de richting. Ze genieten van de tocht, maar ze komen ook langs obstakels. Er zijn soms donkere wolken of felle windstoten. Een kille lucht kan ze laten bibberen.

Onze levensweg staat in het licht van Gods eeuwigheid. Het leven op aarde is niet het enige wat telt. We zijn samen met onze kinderen onderweg. Onderweg om onze Schepper en Onderhouder en Zijn Zoon Jezus Christus te leren kennen en te ontmoeten. Want dat is het eeuwige leven (Joh. 17:2). Dit bepaalt de richting en onze bestemming.