PELGRIM

IN MEDIALAND

Deze uitgave kwam tot stand vanuit het lectoraat Nieuwe media in vorming en onderwijs, een initiatief van Driestar educatief en Erdee Media Groep.

Steef de Bruijn en Henrieke van Dam

Pelgrim in medialand

© B.V. Uitgeverij De Banier, Apeldoorn 2017

Omslagontwerp en vormgeving: Corné van der Horst

Foto's: Sjaak Verboom

ISBN: 978 94 0290 1535

C-NUR: 740-050

www.debanier.nl

Alle rechten voorbehouden.

Niets uit deze uitgave mag worden verveelvoudigd, opgeslagen in een geautomatiseerd gegevensbestand, of openbaar gemaakt, in enige vorm of op enige wijze, hetzij elektronisch, mechanisch, door fotokopieën, opnamen of op welke andere wijze dan ook, zonder voorafgaande schriftelijke toestemming van de uitgever.

PELGRIM

IN MEDIALAND

Steef de Bruijn en Henrieke van Dam

Inhoud

Inleiding

Hoofdstuk 1
Pluk de dag – over matigheid

Hoofdstuk 2
Een schild en een helm – over weerbaarheid

Hoofdstuk 3
Verlokkelijk en verleidelijk – over zelfbeheersing

Hoofdstuk 4
Mens uit één stuk – over consistentie

Hoofdstuk 5
Rust aan je hoofd – over diepdenken

Hoofdstuk 6
Onverstoorbaar werken – over focus

Hoofdstuk 7
Selfies en selfish – over dienstbaarheid

Hoofdstuk 8
Kalverliefde en naaktfoto's – over trouw

Slot

Inleiding

Wie een kind neerzet op een kleed vol lego, ziet hoe het schijnbaar achteloos een nieuwe wereld bouwt. De steentjes worden onderdelen, de onderdelen worden keurig in elkaar gepast. Er groeien oneindig veel verbindingen van lego en zo ontstaat een compleet netwerk: een bouwwerk dat helemaal zelf is bedacht. Het kind speelt zich een weg tot eigen architect.

Wie een jongere een smartphone geeft, ziet hoe hij schijnbaar achteloos zijn nieuwe wereld vormt. Elke swipe opent een nieuwe dimensie, schept een stukje virtuele werkelijkheid. Er groeien oneindig veel verbindingen van en naar de jongere, die met elkaar een compleet netwerk vormen. Een netwerk vol nieuwe informatie, nieuwe kennissen, nieuwe invloeden. De jongere surft zich een weg naar een eigen identiteit.

Dit boek gaat over de veranderingen die de wereld van de 21e eeuw ons brengen. Veranderingen waar elk gezin mee te maken heeft. Het maakt immers nogal verschil of je opgroeit in een wereld vol lego of in een wereld vol smartphones en tablets. Het maakt nogal verschil of je voor het contact met een verre neef eerst naar de telefooncel moet lopen met een handvol kwartjes, of dat je je neef begroet in de Oculus Rift, een virtual reality-bril die te koop is bij Bol.com. Een overzicht van twee scharnierpunten in de geschiedenis brengt dat verschil nog beter in kaart.

Traditionele opvattingen en nieuwe media

Het eerste jaartal dat in het oog springt, is 1997. Op 15 september van dat jaar wordt de domeinnaam Google.com geregistreerd. Larry Page en Sergey Brin, twee studenten van Stanford University, hebben een zoekmachine bedacht die aan de hand van een zoekterm websites sorteert. Het woord Google is ontstaan door een verkeerde spelling van het woord ‘Googol’, dat een 1 met honderd nullen betekent. Het woord laat zien dat de studenten een missie hebben: alle informatie van internet moet voor de hele wereld toegankelijk en vindbaar zijn.

Het is tien jaar later, 2007. Miljardenbedrijf Apple komt met de eerste iPhone: een mobiele telefoon met internetfuncties en een touchscreen. Er zijn op dat moment al enkele smartphones op de markt, maar Apple maakt het mobiele internet toegankelijk voor de gewone man. In juli 2008, toen de iPhone wereldwijd beschikbaar kwam, waren de 1 miljoen exemplaren in één dag uitverkocht.

Nog weer tien jaar later, in 2017, weten jongeren niet beter dan dat Google en de smartphone altijd hebben bestaan. Voor een jongere is een smartphone even gewoon als een balpen voor een veertiger en een auto voor een tachtigjarige. Toch hebben de ouders en grootouders van deze generatie jongeren grote zorgen over hun kinderen en kleinkinderen, die ‘altijd met hun mobiel bezig zijn’. Waren ze steeds met een pen aan het schrijven of onderweg met hun auto, dan zouden deze zorgen niet zo snel bij hen opkomen. De jongere daarentegen is volledig opgegroeid in een digitale wereld en begrijpt niet waarover vader of moeder zich druk maakt.

De zorgen en vragen van ouders en grootouders zijn niettemin reëel. De smartphone, laptop en computer doortrekken inmiddels vrijwel elk aspect van ons dagelijks leven. Bedrijven als Google en Facebook zijn de grootmachten van de wereld geworden die invloed uitoefenen op allerlei terreinen van ons leven. Zij registreren alles wat wij online doen en daardoor weten zij meer over ons dan wij als gezinsleden van elkaar weten. Internet biedt eindeloze mogelijkheden om onze tijd door te brengen – leuk en onzinnig, nuttig en dwaas. Loskomen van het scherm is nog moeilijker dan stoppen met een hobby of met het lezen van een spannend boek. Want een scherm toont steeds nieuwe opties, trekt je mee in pop-ups en oneindig veel verrassende beelden.

Traditioneel hebben christenen in de gereformeerde gezindte afwijzend of terughoudend gestaan tegenover media als de televisie. Het doelloos zappen zou meetrekken in zonden, zou ongemerkt leiden tot het kijken naar onverantwoorde uitzendingen. Nu, in de 21e eeuw, heeft vrijwel iedereen een internetverbinding met toegang tot het wereldwijde web, waarop oneindig surfen mogelijk is. Hoe verhoudt zich dat tot de traditionele opvattingen rond media en cultuur? Door de eeuwen heen hebben christenen ook kritisch gestaan tegenover toneel. Dat acteurs zonden naspelen voor het amusement van anderen, werd beschouwd als ongeoorloofd tijdverdrijf. Nu YouTube zijn miljoenen verslaat, nu soaps, speelfilms en series op talloze sites beschikbaar zijn, nu jongeren zelf acteurs worden in vlogs, op Snapchat of Instagram, weten we niet goed meer hoe we hiermee om moeten gaan. Zijn oude principes achterhaald door nieuwe media? Is de jonge generatie beter bestand tegen verleiding en zonde? En als dat niet zo is, hoe kunnen we onze jongeren dan houvast bieden? Waar is de richtingwijzer te midden van alle mogelijkheden?

Opvoedingsparadoxen in medialand

Ouders willen hun kinderen leren hoe zij op een Bijbelse en verantwoorde manier met media kunnen omgaan. Maar wat die mediaopvoeding zo moeilijk maakt, is de paradoxale praktijk. Jongeren hebben de sturing van hun ouders hard nodig, terwijl de mediaomgeving van jongeren hun onbereikbare ‘privézone’ is. Ouders willen jongeren beperken in hun mediagedrag, terwijl internet grenzeloos is en de smartphone nauwelijks restricties kent of toestaat. Binnen deze tegenstrijdige opvoedingssituaties lijkt het onmogelijk om goede richtingwijzers voor de jongeren in de grond te slaan.

Houvast bieden in de mediaopvoeding ontstaat niet door strakke regels te hanteren voor het gebruik van een medium als Facebook, want jongeren zijn alweer vertrokken naar Snapchat en Instagram voordat hun ouders die media hebben ontdekt en er zich een mening over hebben gevormd. Houvast bieden bestaat ook niet uit het ontvluchten van de media of het alsmaar uitstellen of vertragen van het mediagebruik. Sociale media zijn de digitale hamers en beitels waarmee jongeren straks als ambachtslieden aan het werk moeten in de hedendaagse maatschappij. Wanneer zij twintigers, dertigers en veertigers zijn, wonen en werken zij in een wereld waarin virtual reality en robots net zo gewoon zijn als smartphones en sociale media nu.

Alleen een tijdloze, duurzame benadering van onze omgang met media, biedt handvatten voor de mediaopvoeding. Een benadering die ons helpt om nieuwe ontwikkelingen vooraf te toetsen, die ons kaders aanreikt om ons eigen mediagedrag voortdurend te bevragen, zodat de media ons niet steeds verrassen, overrompelen en meevoeren. We hebben behoefte aan een pedagogiek die een spade dieper gaat dan het beschrijven van hoe wij moeten omgaan met Call of Duty, Flikken Rotterdam of Instagram. Want morgen zijn er weer andere games, volgende week is er weer een nieuwe filmserie en over een jaar zijn de nu drukbezochte socialemediasites sterk veranderd of alweer vergeten.

Met deze werkelijkheid in ons achterhoofd hebben we in de afgelopen jaren het zogenoemde Media Attitude Model ontwikkeld: een handreiking voor het verantwoord omgaan met nieuwe media, een beschrijving van wat mediawijsheid inhoudt. De Bijbel is daarbij het uitgangspunt. Omdat de opdracht van Mozes, nee van God Zelf, nog steeds van kracht is – zelfs in de snel veranderende maatschappij: ‘En deze woorden, die ik u heden gebied, zullen in uw hart zijn. En gij zult ze uw kinderen inscherpen, en daarvan spreken, als gij in uw huis zit, en als gij op den weg gaat, en als gij nederligt, en als gij opstaat’ (Deut. 6:6,7).

Pelgrimschap als basis

Vandaag de dag zijn er heel wat adviseurs en instituten die hebben nagedacht over verantwoord mediagebruik. Wat voegt een nieuw model dan toe? De adviezen van seculiere organisaties kunnen heel waardevol zijn, ze kunnen ons helpen in de dagelijkse opvoedingspraktijk. Maar ze zijn vaak wel gebaseerd op een heel andere visie op de mens, op het staan in deze samenleving en op het doel van ons leven. Ook deze deskundigen denken na over multitasking en verslaving, over privacy en pesten, over het zelfbeeld van jongeren en het versturen van naaktfoto's. Maar er zijn veel thema's waar ze zich nauwelijks zorgen over maken: het spelen met zombies, materialisme in films, spotten met de dood, voorlichting over homoseksualiteit in kinderprogramma's of invloeden van nieuwsbronnen.

Het Media Attitude Model wil juist in deze lacune van de andere modellen voorzien. Het biedt daarbij geen kant-en-klare adviezen voor alle vormen van nieuwe media, maar het gaat over onze attitude, onze houding ten opzichte van elkaar en ten opzichte van God. De media-attituden uit dit model gaan uit van de levenshouding van de pelgrim of de vreemdeling. De Bijbel spreekt vaak over het leven als een reis, een pad, een weg of een spoor. Het maakt voor ons omgaan met media veel uit of we deze wereld beschouwen als een leuke plek om te verblijven of als het gebied waar we doorheen reizen op weg naar onze eeuwige bestemming. De pelgrim weet dat hem een beter lot bereid is. Hij heeft een huis dat niet met handen gemaakt is, in de hemel. Het kan niet anders dan dat dit invloed heeft op zijn mediagebruik en op alles wat hij tijdens zijn reis op aarde doet.

Een goed voorbeeld van een attitude die hoort bij dat pelgrimschap is matigheid. In de huidige maatschappij komen we dat begrip maar mondjesmaat tegen, bijvoorbeeld rond roken, alcoholgebruik en het suikergehalte in onze frisdrank. Maar als het gaat om geld en goed, om onze huizen en auto's, om vermaak en seksualiteit, dan hoor je zelden iemand pleiten voor een matig leven. Het Media Attitude Model wijst de attitude matigheid aan als een onmisbare levenshouding die ons helpen kan bij keuzes rond mediagebruik.

Pelgrim in medialand

Het Media Attitude Model is dus een handreiking om te komen tot een grondhouding, die ook kan helpen bij de ontwikkelingen die nog zullen komen. Als we ons denken over media vanuit die grondhouding vormgeven, hoeven we niet lang na te denken over wat onze visie is wanneer er een hype ontstaat als Pokémon Go of zodra virtual reality-brillen even gangbaar zijn als stripboeken. Matigheid is daarbij een nuttig principe, zagen we, maar dat betekent niet dat een christen geen VR-bril zou mogen gebruiken. De levenshouding van de pelgrim is het uitgangspunt. Is zo'n bril of zo'n spel voor hem onnodige ballast die hem hindert op zijn reis of is het juist een middel dat zijn reis bevordert?

Tijdens lezingen op basisscholen blijkt herhaaldelijk hoe waardevol juist het gesprek over pelgrimschap is. Aan de hand van de plaat van de brede en de smalle weg kan dit gesprek goed op gang komen. Tijdens een van de lezingen stak een jongen zijn hand op. ‘Er was een keer een dominee met een grote auto bij ons’, vertelde hij. ‘Op de achterkant van zijn auto heeft iemand toen geschreven: “Deze auto is te breed voor de smalle weg”’. De kinderen keken verschrikt op. Je kon van hun gezichten aflezen dat zij aanvoelden hoe brutaal dit was. Ze hadden ook begrip voor de uitleg dat predikanten een betrouwbare auto nodig hebben omdat ze grote afstanden afleggen. Maar tegelijk was er een mooie toepassing te maken aan de hand van dit voorbeeld. Want één ding had de schrijver op de auto wel goed begrepen. Over die brede weg kun je alles meenemen wat je maar wilt. Maar als je je hart hebt gezet op de dingen van deze wereld kun je niet zomaar door dat smalle poortje gaan. Zo ontstond er met de leerlingen een gesprek over het ware pelgrimschap.

Het Media Attitude Model is geen kompas voor ons mediagebruik. Want dat is Gods Woord. Het Media Attitude Model is slechts een wandelstok, een paraplu, een stel schoenen en een leesbril voor de pelgrim. Het is een hulpmiddel om het kompas van de Bijbel te benutten bij ons mediagebruik. Voorop blijft staan dat mediawijsheid begint met bekering. Een christelijke jongere is of wordt geen pelgrim omdat hij gedoopt is, omdat hij christelijke ouders heeft, een christelijke school bezoekt en de Bijbel leest. Er is een wonder nodig in ons leven: het wonder van wedergeboorte en bekering. De pelgrim in Bunyans boek over de Christenreis is eerst vertrokken uit de stad Verderf en door het poortje binnengegaan op de smalle weg. Attitudevorming heeft dus niets te maken met een optimistische visie op de mens, alsof iemand uit zichzelf het goede zal kiezen als we hem dat maar voortdurend voorhouden.

Ouders stellen soms de vraag of het wel haalbaar is om een model voor omgang met media te baseren op pelgrimschap. Ligt de lat daarmee niet te hoog? ‘Wat moet ik nu als ik zelf als ouder niet zo'n pelgrim ben? Heeft u geen adviezen voor zulke ouders?’ Nee, deze lat mag niet omlaag. Mediaopvoeding mag niet beperkt worden tot een aantal leefregels en praktische richtlijnen – hoe goedbedoeld die ook zijn. Het gevaar is dat we de nadruk leggen op het naleven van die regels zonder dat het hart verandert. De Heere Jezus waarschuwde de farizeeërs dat ze waren als een witgepleisterd graf, aan de buitenkant onberispelijk maar van binnen onrein (Matth. 23:27). We zien juist dat Jezus en de apostelen deze houding van pelgrimschap aan alle mensen leerden. Zij hielden hun hoorders de vreemdelingschap voor als een spiegel, om hen te leren éérst het Koninkrijk van God te zoeken en zo de praktijk van hun dagelijks leven vorm te geven. Het leven naar Gods geboden is immers heilzaam voor iedereen en, met schroom zeggen we: niemand heeft het recht om onbekeerd te zijn. Twee decennia terug, toen internetfilters op de markt kwamen, klonk de reactie dat de vreze des Heeren het onmisbare filter was. Dat geldt nog steeds: de vreze des Heeren is het fundament van de mediaopvoeding.

Mediaopvoeding is dus niet: genoegen nemen met de houding van de rijke jongeling. De Engelse evangelist Arthur Pink wijst ons daarop als hij schrijft: ‘Het baat ons niets dat we proberen een goed karakter te vormen en te doen wat Gods goedkeuring zal wegdragen, als de zonde tussen Hem en onze zielen staat. Wat hebben we aan schoenen als onze voeten verlamd zijn? Of wat hebben we aan een bril als we blind zijn? De kwestie van de vergeving van mijn zonden is grondleggend, fundamenteel, van levensbelang. (…) Waar het in het stervensuur op aan komt is: zijn mijn zonden weggedaan door het bloed van Christus?’ Vanuit dit uitgangspunt hebben we dit boek geschreven en willen we de vertaling van het Media Attitude Model naar de praktijk maken.

Opzet van het boek

In het hart van het Media Attitude Model zijn vierentwintig attituden geformuleerd die bestaan uit houdingen die de Bijbel ons leert. Een overzicht van deze attituden is opgenomen op de achterflap van dit boek. De attituden gaan allereerst over onszelf: zijn we matig, weerbaar, nederig? Daarna over hoe wij in de wereld staan: kennen we onze verantwoordelijkheid, zijn we consistent en weten we van een geestelijke realiteit? De attituden beschrijven ook onze leerhouding: kunnen we ons focussen, zijn we duurzaam en toegewijd? Ten slotte beschrijven de attituden onze houding richting onze naaste: zijn we dienstbaar, trouw, barmhartig? In het Media Attitude Model worden de vierentwintig attituden verzameld in vier personen of metaforen: de pelgrim, burger, leerling en dienaar.

De volgorde van deze metaforen is niet willekeurig. Het beeld van de pelgrim beschrijft dat van de reiziger die onderweg is naar een eeuwige bestemming. Maar hij is tegelijkertijd burger, met een verantwoordelijkheid in deze samenleving. Pelgrims zijn wel vreemdelingen, maar zij hoeven daarom niet wereldvreemd te zijn. Ze lopen, bij wijze van spreken, wel in een geestelijke loopbaan die mijlenver boven dit aardse leven verheven is, maar staan tegelijkertijd met twee benen op de grond. In het model is dat te zien als de bovenste en de onderste helft van een zandloper. Die houden elkaar in evenwicht en dat bewaart ons voor een al te doperse wereldmijding én voor te veel liefde tot de wereld.

Om de helften van de zandloper heen staan nog twee personen: de leerling en de dienaar. De leerling is erop gericht om zich te verdiepen en innerlijk te verrijken. Maar hij mag niet in zichzelf gekeerd raken. Hij heeft ook een verantwoordelijkheid ten opzichte van zijn naaste in het zijn van een dienaar. Ook hier is dus sprake van een balans die de reiziger ervoor bewaart om te veel in zichzelf gekeerd zijn of alleen oog te hebben voor de ander.

Zo kent het model twee assen: de verticale as van boven en onder, en de horizontale as van binnen en buiten. Het zijn geen vier losse of uitwisselbare idealen, maar ze zijn met elkaar verbonden omdat we het evenwicht willen onderstrepen. De reiziger is daarom én pelgrim én burger én leerling én dienaar.

De hoofdstukken in dit boek zijn verdeeld in vier blokken die deze personen beschrijven. Ze corresponderen met de beelden van de pelgrim, burger, leerling en dienaar. De blokken zijn elk in twee hoofdstukken verdeeld, waarin steeds twee media-attituden worden behandeld vanuit hun Bijbelse betekenis. Het gaat om de attituden matigheid, weerbaarheid, zelfbeheersing, consistentie, diepdenken, focus, dienstbaarheid en trouw. In elk hoofdstuk wordt één attitude uitgewerkt in gespreksvoorbeelden en beschrijvingen van opvoedsituaties met adviezen. Daarnaast wordt elk hoofdstuk afgesloten met gespreksvragen, zodat dit boek ook gebruikt kan worden in opvoedingskringen.

De onderstaande cirkel toont de kern van het Media Attitude Model, met een kleine beschrijving van de vier metaforen. Iedere metafoor is als het ware een samenvatting van de zes media-attituden die daaronder vallen en die te vinden zijn op de voorflap van dit boek. De vier metaforen van de pelgrim, burger, leerling en dienaar komen als symbolen steeds terug in het boek en worden op de fotopagina's in beeld weergegeven. Het is onze wens dat alle opvoeders en de mensen die in hun werk om jongeren heen staan, door deze bespreking van de media-attituden geholpen worden om vanuit de Bijbel na te denken over wijs mediagebruik.

JIJ OP REIS

METAFOOR I

PELGRIMSCHAP

… en hebben beleden, dat zij gasten en vreemdelingen op de aarde waren.
Hebr.11:13b

HOOFDSTUK 1

Pluk de dag

– over matigheid –

Halfvier 's morgens, hartje Rotterdam. ‘Helaas, toch niet de eerste’, moppert David (18) als hij bij de Mediamarkt aankomt. Er zitten al drie mannen op de stoep, twee van z'n leeftijd, en een veertiger die een klapstoeltje heeft meegebracht. 't Is nog aardedonker, maar de etalage is verlicht. ‘Vanaf vandaag: de Samsung S8’, staat er in grote letters op het raam. David bromt wat naar de anderen, bestudeert de winkelruit en laat zich dan ook op de stoep zakken. ‘Die SD830 chip, dat moet een kanjer zijn, hè?’ deelt z'n buurman plompverloren mee. ‘Nou en of ’, reageert David, zich verheugend op de nieuwe smartphone. ‘En wat denk je van die fish-eye camera met infrarood erin en dat 4K-scherm, dat wordt kicken met m'n VR-bril! Ik ga m'n eigen 3D-films maken!’ Automatisch gaat z'n hand naar zijn achterzak, om te voelen of z'n portemonnee er nog zit. ‘Cool, man. M'n vingers jeuken, ik kan bijna niet meer wachten!’

Een nieuw model iPad, smartphone of gamecomputer leidt vaak tot jeukende vingers en ongeduldige klanten. Toen in november 2006 de PlayStation 3 werd uitgebracht, kampeerde een groepje fans vier dagen lang op de stoep van het winkelcentrum. De apparaten waren binnen een paar uur uitverkocht en direct daarna verschenen ze bij internetveilingen voor een veelvoud van de aankoopprijs van 500 dollar.

Waar komt die gretigheid toch vandaan? Al maanden vóór het nieuwe apparaat op de markt komt, schrijven vakbladen over het ‘fantastische nieuws’. Dat nieuws is meestal gebaseerd op geruchten, maar soms laat de fabrikant ‘per ongeluk’ wat specificaties uitlekken of vindt iemand een ‘verloren’ testtoestel.

Daarna, kort voor de lancering, beginnen de campagnes op sociale media. Journalisten mogen het apparaat vooraf testen. Ze worden uitgebreid geïnformeerd over de grote voordelen en nieuwe functies van het toestel. De fabrikant hoopt daarmee op positieve aandacht in de media, nog vóór het apparaat te koop is.

Is de nieuwe telefoon of computer eenmaal op de markt, dan zorgen marketingbedrijven ervoor dat ze het gesprek van de dag blijven. De nieuwe bezitter heeft er veel geld voor betaald en is er trots op. Op een verjaardag demonstreert hij maar al te graag de nieuwe foefjes van zijn aanwinst. Soms ontstaat een ware hype, zoals bij games als Pokémon Go, die maanden kan duren.

Alleen iemand die sterk in zijn schoenen staat, is bestand tegen de enorme druk vanuit advertenties en media. De mens is niet alleen nieuwsgierig maar ook begerig. Reclamemakers weten precies op welke sentimenten ze moeten inspelen en wannéér ze dat moeten doen om sluimerende begeertes wakker te schudden. Dat geldt voor nieuwe smartphones, maar evenzeer voor wasmiddelen, mountainbikes en kant-en-klaarmaaltijden.

Technische hulpmiddelen oefenen extra aantrekkingskracht uit op toekomstige gebruikers. Ze beloven meer dan alleen ‘extra schoon’, ‘extra stoer’ of ‘extra lekker’. Techniek belooft ‘extra macht’. De gebruiker mag het stuur hanteren, hij zit aan de knoppen, krijgt controle op het systeem. Reclamemakers strelen daarmee niet de smaakpapillen, maar een veel dieper gewortelde begeerte: de drang om te beheersen.

Is dat wat God bedoelde toen Hij de mens schiep? In het paradijs kreeg Adam de opdracht om de hof van Eden te bouwen en te bewaren. Bij het vervullen van deze scheppingsopdracht hoort dus het beheersen van de schepping en het benutten van de mogelijkheden die God daarin geboden heeft, in zoverre dat tot Zijn eer is. Maar al kort na de schepping bracht de zonde een zwarte schaduw over de mens en zijn begeerten. Met het verlangen om ‘als God te zijn’ ging Adam de menselijke maat te boven. De ingeschapen matigheid is vervallen tot bandeloosheid. ‘Overal dringt de chaos door de scheppingsbegrenzingen heen en brengt dood en verderf’¹. Alleen terugkeer tot God – met de woorden van Aalders: ‘een Bijbels reveil’ – kan daar verandering in brengen.

Wat zegt de Bijbel?

Matth. 6:20–21 | Maar vergadert u schatten in de hemel, waar ze noch mot noch roest verderft, en waar de dieven niet doorgraven noch stelen. Want waar uw schat is, daar zal ook uw hart zijn.

Waar het hart vol van is, loopt de mond van over – ook online. Het is niet zo moeilijk om uit iemands levenswandel af te leiden welke dingen zijn hart vervullen. De Heere Jezus waarschuwt Zijn toehoorders om dat hart niet te zetten op aardse rijkdom, op bederfelijke schatten. Deze les komt op veel plaatsen in de Bijbel terug: in de gelijkenis van de rijke man en Lazarus (Luk. 16:19–23) en als de Heere Jezus spreekt over de kameel en het oog van de naald (Mark. 10:23,25). Maar ook in de Spreuken van Salomo (Spr. 23:4, Pred. 2) en de brieven van Paulus (1 Tim. 6:9, Fil. 3:19). Paulus noemt dat nadrukkelijk bij zijn beschrijving van een hemelsgezind leven: ‘Bedenkt de dingen die boven zijn, niet die op de aarde zijn, want gij zijt gestorven, en uw leven is met Christus verborgen in God’ (Kol. 3:2).

1 Kor. 7:31 | En die deze wereld gebruiken, als niet misbruikende; want de gedaante dezer wereld gaat voorbij.

Matigheid blijkt uit de mate waarin ons hart aan aardse dingen vast-zit. Paulus geeft in dit hoofdstuk een treffende en intrigerende omschrijving van matigheid: kopen en niet bezitten, de wereld gebruiken alsof je 'm niet gebruikt. Hij verbiedt handel of bezit niet, maar waarschuwt tegen misbruik door er het hart op te zetten. In de omringende verzen (29, 32–35) zegt hij hetzelfde over het huwelijk en daarin noemt hij ook de reden: het is goed om getrouwd te zijn, te kopen, de wereld te gebruiken, maar dat huishouden en al die zorgen kunnen ons zo bezighouden dat de geestelijke plichten eronder lijden. Dat is ook niet nodig, want God wil in alles voorzien. Gericht zijn op de aardse dingen leidt ertoe dat we minder afhankelijk leven ten aanzien van God. Vertrouwen we echt op Gods trouwe zorg in ons leven? De pelgrim is onderweg naar Gods Koninkrijk en behoort daar bovenal op gericht te zijn (Matth. 6:26–33).

Gal. 5:22 | Maar de vrucht des Geestes is liefde, blijdschap, vrede, lankmoedigheid, goedertierenheid, goedheid, geloof, zachtmoedigheid, matigheid.

Een christen zal te herkennen zijn aan zijn matigheid. In dit hoofdstuk wijst Paulus de christenen in Galatië op de christelijke vrijheid. Die is echter geen vrijbrief om te zondigen. In het leven van een oprecht christen zal er altijd strijd zijn tussen de oude en de nieuwe mens, tussen vlees en Geest. In dit vers somt Paulus op wat Gods Geest in het hart werkt. Matigheid is een van die kenmerken; Petrus gebruikt hetzelfde woord in zijn opsomming (2 Petr. 1:6). Het kan ook vertaald worden met zelfbeheersing, tevredenheid, kuisheid of onthouding.

De attitude matigheid

Gaat iemand matig om met media als hij een oude Nokiatelefoon heeft waarop je alleen kunt sms'en? Uit bovengenoemde Bijbelteksten blijkt dat matigheid niet zonder meer af te lezen is aan de buitenkant. De Nokia-eigenaar is misschien veel meer gehecht aan en in beslag genomen door zijn oude telefoon dan de bezitter van een iPhone. Matigheid is in de eerste plaats een zaak van het hart.