De vrouw van de brillenmaker

Copyright © Aufbau Verlagsgruppe GmbH, Berlin 2005 (Published with Rütten
& Loening: ‘Rütten & Loening’ is a trademark of Aufbau Verlagsgruppe GmbH)

Negotiated by Aufbau Media GmbH, Berlin

Titus Müller
De vrouw van de brillenmaker
© B.V. Uitgeverij De Banier, 2009
Vertaling: Marianne van Reenen
Omslagillustratie: Vilhelm Hammershoi, Interior, 1903-04
Vormgeving: Joke Schippers
ISBN 90 336 2957 0
NUR 302/342

www.debanier.nl

Alle rechten voorbehouden.
Niets uit deze uitgave mag worden verveelvoudigd, opgeslagen in een geautomatiseerd gegevensbestand, of openbaar gemaakt, in enige vorm of op welke wijze dan ook, hetzij elektronisch, mechanisch, door fotokopieën, opnamen of op enig andere manier, zonder voorafgaande schriftelijke toestemming van de uitgever.

Titus Müller

De vrouw van de

brillenmaker

Vertaald door Marianne van Reenen

De Banier

Opgedragen aan hem die zichzelf a symple creature, een eenvoudig schepsel, noemde en zijn naam verborgen probeerde te houden.

Door zijn moed heeft hij Engeland en de rest van de wereld voorgoed veranderd.

Forsoþe þe wrd of god is quik spedi in wirking and more able to persen þan alle twei eggid swird.

Want het Woord Gods is levend en krachtig, en scherpsnijdender dan enig tweesnijdend zwaard.

Hebreeën 4:12, in de vertaling van John Wycliffe (rond 1390)

1

De vier karperkweekvijvers bij de oever van de rivier waren zo groot als meren. Het zonlicht glinsterde op het water. De wind blies de zaadjes van de paardenbloemen de lucht in en joeg ze als kleine zeilbootjes voor zich uit. Af en toe sprong een karper uit een van de vijvers op en hapte naar een pluisje.

Op de akkers achter de boerderijen liepen grote kraaien rond. Ze pikten met hun snavels in het stro, op zoek naar wat achtergebleven graankorrels. In de weiden liepen blatende schapen.

Op het eerste gezicht was Braybrooke een idyllische plaats, een oord dat reizigers in de Midlands uitkozen om wat te eten en te overnachten, een dorp waar vriendelijke mensen woonden. Maar niets was minder waar. Voor sommigen was Braybrooke een poel des verderfs, voor anderen de poort naar de hemel. Hier zou een storm losbarsten die nog zou woeden als de rivier was verdroogd en van de kweekvijvers alleen een paar kuilen waren overgebleven waarvan niemand meer de herkomst kende. Op die bewuste middag van 16 augustus 1386 vermoedde geen mens hoe ingrijpend de gevolgen waren van de gebeurtenissen die in Braybrooke zouden plaatsvinden, Catherine al helemaal niet.

Toch was zij degene die de storm zou uitlokken.

Catherine leunde tegen een eik aan de rand van Rockingham Forest en keek naar Braybrooke, dat beneden in het dal lag. Haar lippen trilden.

Witte, donzige wolken dreven langs de hemel. Een zwoele bries waaide door het gras. In het dal achter de karpervijvers verrezen vijf donkere, houten torens als de uitgestrekte vingers van een hand. De eerste verdieping van de middelste toren was van steen. Op de torens wapperden vlaggen, rood als bloed. Op elke vlag was een gouden kruis geborduurd.

Catherine wiste het vuil en zweet van haar gezicht en veegde de glazen ring om haar vinger schoon met haar mouw. Haar voeten waren zwart van het stof.

Ze haalde het houten doosje tevoorschijn dat ze in het met leer afgezette lijfje van haar jurk had verstopt. Voorzichtig draaide ze het om, opende het deksel en schoof het lapje stof opzij. Toen haalde ze een opgevouwen bril tevoorschijn en trok de twee brillenglazen die door middel van een scharnier aan elkaar bevestigd waren uit elkaar. Liefdevol streek ze met haar vingers over de rand van het montuur. Toen hield ze de bril voor haar ogen en stak haar vingers erdoorheen. Op de plek van de glazen bevonden zich twee gaten. ‘Deze bril krijg je niet, Elias. Deze is van mij.’

Ze zou met hem praten. Ze zou tegen hem zeggen dat ze zich eenzaam voelde.

Zorgvuldig legde ze het montuur terug in het doosje. Nadat ze het weer in haar jurk had opgeborgen, tuurde ze met toegeknepen ogen naar Braybrooke Castle. Toen begon ze de heuvel af te lopen.

De dorpelingen waren bezig appels te rapen aan de kant van de weg. Ze gooiden ze in ronde, gevlochten manden. Toen Catherine bij de brug aankwam, verstomden de gesprekken van de dorpelingen. Ze onderbraken hun werk en keken haar argwanend aan.

Voor een van de eerste huizen zat een oude man. Hij was een schoen aan het naaien. Op het bankje tussen zijn knieën lagen priemen, leer en een aantal messen. De oude man keek niet op toen Catherine hem begroette. Ze wachtte even en zei iets luider: ‘Mag ik u wat vragen?’

‘Schreeuw niet zo.’ Zijn gebarsten lippen openden zich en Catherine zag dat er een paar tanden in zijn mond ontbraken.

‘Ik ben op zoek naar de brillenmaker.’

‘U bent niet van hier. Wie heeft u gestuurd?’

‘Niemand. Weet u waar ik Elias Rowe kan vinden?’

Peinzend begon de oude man zijn spullen bij elkaar te rapen en klemde de schoen onder zijn arm. ‘Hier is geen brillenmaker. Val ons niet lastig en ga ergens anders spioneren.’ Daarop verdween de oude man in huis.

‘Ik heb het toch vriendelijk gevraagd?’ Catherine keek naar de burcht in de verte. Ze liep met lood in haar schoenen verder. Ze liep langs de karpervijvers, waterbekkens waarin honderden vissen gevangen zaten. Op de muren rondom de vijvers zag ze een paar mannen staan. Ze strooiden graankorrels in het water. Drie van hen sleepten een net vol dode vissen in de richting van de burcht. Het net liet een spoor van water achter. Catherine liep om de plassen heen.

De burcht werd steeds groter. In de donkere, houten muren bevonden zich schietgaten. Op het punt waar de weg ophield, was een wachthuisje gebouwd. Catherine keek naar de met ijzer beslagen toegangspoort van de burcht. Ze klopte aan, maar niemand antwoordde, alsof haar hand niet meer was dan een hinderlijke vlieg.

Ze draaide zich om en keek naar de weg die achter haar lag. De tranen sprongen in haar ogen. Catherine haalde met haar voet uit en schopte tegen de poort.

Een klein deurtje ging open. ‘Wat moet je?’ De wachter stonk naar zweet.

‘Ik ben op zoek naar Elias Rowe.’

‘Die ken ik niet.’

‘Hij is brillenmaker. Werkt hij niet voor sir Latimer?’

‘O, de brillenmaker.’

‘Ik kom hem materiaal brengen.’

‘Daar ben ik niet van op de hoogte. Hoe heet je?’

‘Catherine.’

‘Blijf hier wachten.’

De wachter deed de deur dicht. De muren en de torens zwegen. Alleen de vlaggen wapperden luidruchtig in de wind. Het rook naar oud hout en visafval.

Eindelijk verscheen de wachter weer. ‘Hij was heel verbaasd, maar hij weet blijkbaar wel wie je bent.’ De wachter hield de deur voor haar open.

Zwijgend liepen ze over de binnenplaats. Twee paardenknechten waren bezig de vacht van een hengst te kammen. Hun borstels lieten een spoor na op zijn vacht die glansde in de zon. Een haan die met vooruitgestoken borst op de mesthoop ernaast stond, keurde het paard geen blik waardig. Hij hield zijn kop scheef en keek Catherine aan alsof hij overwoog of hij haar in zijn rijk zou dulden.

De wachter bleef voor een toren staan. ‘Val hem niet te lang lastig. Onze heer wil niet dat de brillenmaker gestoord wordt als hij aan het werk is.’

‘Heeft hij je niet gezegd wie ik ben?’

‘Wat bedoel je?’

‘Ik ben zijn vrouw.’ Ze duwde de deur open. In het schemerdonker flakkerden de talgkaarsen.*¹ Het eerste wat Catherine opviel, was de brede trap die naar de eerste verdieping leidde. Toen viel haar blik op de werktuigen en instrumenten die op de tafels lagen: tangen, vijlen, slijpschalen, hamers, passers, boren, messen, zagen, schaven, en daarnaast ongepolijst glas, amaril, zakjes met fijngemalen tin en zandloperzand en een plankje van lindehout.

Elias stond over een van de tafels gebogen. Zijn witte haar was alweer tot in zijn nek gegroeid, maar om zulke dingen gaf hij niet. Zijn schouders waren stevig, maar gebogen door het werk. Hoewel ze zijn handen niet zag, wist ze onmiddellijk waar hij mee bezig was: hij was een brillenglas aan het slijpen met een vijl. De regelmatige bewegingen veroorzaakten een zacht, schavend geluid. Af en toe hield hij de lens omhoog en streek hij met zijn duimen over de rand.

‘Elias, ik weet dat je me niet verwachtte.’

Het schavende geluid stopte. Langzaam rechtte de brillenmaker zijn rug en legde de lens en vijl op tafel. Hij draaide zich om en trok zijn witte wenkbrauwen op. ‘De torenwachter sprak dus de waarheid. Je bent me achternagereisd. Wat is er gebeurd?’

‘Ik heb wekenlang op je gewacht. Ik wilde je graag zien.’

‘Aha.’ Hij glimlachte minzaam. Toen draaide hij zich om en ging weer verder. Even geconcentreerd als vóór Catherines komst werkte hij verder.

‘Elias!’

Hij legde de vijl weer op tafel en pakte een leren lap. Zorgvuldig begon hij de rand van de lens te polijsten en telkens voelde hij met zijn duim of deze glad was.

‘Ik moet met je praten, Elias.’

‘Zie je dat montuur daar? Kun je het even aangeven?’

Catherine pakte het houten montuur en legde het voor haar man op tafel. ‘Waarom laat sir Latimer je niet gaan?’

‘Mijn werk is nog niet af.’

‘Op Sint-Egidius zou ik graag weer thuis zijn. Met jou. Halen we dat?’

‘Je weet dat ik niet naar huis kan gaan voordat ik de juiste bril voor sir Latimer heb gemaakt.’

‘Waarom duurt het zo lang?’

‘Het duurt niet lang.’

‘Je bent hier al negen weken. Ik mis je.’

Hij ging op een krukje zitten en klapte het ronde, houten frame voorzichtig open. In een van de gaten plaatste hij een lens. Met een klik gleed de lens in de inkeping die aan de binnenkant van het montuur was aangebracht. ‘Het spijt me, Catherine. Ik heb vaak aan je gedacht. Maar je weet dat je veel geduld moet hebben om oogklachten te verhelpen.’

‘Hoeveel lenzen heb je al voor sir Latimer gemaakt?’

‘Ze liggen allemaal in die doos.’

Hij wees naar een langwerpige, smalle doos die in vakjes was verdeeld. In elk vakje lagen twee brillenglazen. Het waren er zeker veertig, misschien zelfs vijftig. ‘Weet je zeker dat je hem kunt helpen?’

‘Natuurlijk. De klachten die hij heeft, komen vaak voor. Tijdens de jacht ziet hij prima, maar lezen kan hij niet meer. In eerste instantie kon hij de letters alleen nog onderscheiden als hij het boek heel ver van zich afhield. Nu moet hij een schrijver vragen hem voor te lezen. Mensen die niet goed zien in de verte, kan ik niet helpen.’

‘Je hebt al zoveel brillen voor hem gemaakt. Waarom denk je dat het je zal lukken?’

‘De lenzen verbeteren zijn zicht, maar door geen enkele ziet hij haarscherp. In het begin leek het goed te gaan, maar de lenzen die ik daarna maakte, bleken veel minder goed te werken en nu kom ik weer in de buurt van de juiste lens, hoewel ik veel dikker glas gebruik.’

‘Wat vreemd.’

‘Thomas Latimer is een machtig edelman. Een jaar geleden is hij vrijgesteld van de veldtocht tegen de Schotten om de moeder van de koningin te beschermen. Ik zal een bril voor hem maken waarmee hij weer even goed zal zien als vroeger.’

‘En je vrouw dan?’

De brillenmaker stond op. Kuchend liep hij langs Catherine heen, haalde de doek van een paar onbewerkte glasplaten en hield de platen tegen het licht. In het geelgroene glas zaten deuken, luchtbelletjes en vuiltjes. Elias mompelde: ‘Misschien moet ik het nog een keertje proberen met het dikke barillaglas.’

Catherine liep naar de werktafel. Ze trok een ijzeren staaf naar zich toe en bekeek die van alle kanten. ‘Mag je in deze toren vuur maken om het ijzer te verhitten?’

‘Catherine!’ Zijn stem weerkaatste tegen de muren. ‘Blijf van mijn spullen af.’

‘Maar je hebt het ijzer zo nodig.’

‘Inderdaad, ik heb het nodig. Ik zal het pakken zodra ik het nodig heb.’ Hij legde de glasplaat neer. In een klein kommetje strooide hij wat krijt en goot er wat water bij. Hij begon te roeren.

‘Wil je dan niet naar huis komen?’

‘Natuurlijk wel.’

‘Ik kan je helpen zodat je sneller klaar bent met je werk.’

‘Goed.’

‘We zouden ...’ Catherine maakte haar zin niet af. Ze tuurde naar haar handen en slikte. ‘Als we ieder aan een paar lenzen zouden werken, zou onze heer sneller de juiste bril hebben.’

Elias legde het glas op zijn schoot. Het licht dat erdoorheen viel, veranderde de kleur van zijn broekspijpen. ‘Je weet heel goed dat ik dit aanbod niet kan en wil accepteren, Catherine.’ Hij doopte zijn griffel in het kalkwater, tuitte zijn lippen en begon een cirkel op het glas te tekenen. Hij kwam precies bij het begin van de lijn uit. ‘Zorg ik niet goed voor je?’

‘Jawel. Wat ik alleen maar wilde zeggen, is dat ik ook brillen kan maken.’

‘Ik ben al heel blij dat je monturen voor me maakt. Dat is belangrijk en mooi werk.’

‘Het zou veel sneller gaan en we zouden eerder naar huis kunnen.’

‘Catherine.’ Hij keek haar vaderlijk glimlachend aan. ‘Op mijn zestiende ben ik vanuit Londen naar Brabant vertrokken. Acht jaar lang ben ik daar bij een brillenmeester in de leer geweest. Maar voordat ik terugkeerde naar Engeland, heb ik eerst nog tien jaar als gezel bij hem gewerkt. Dat weet je. Brillenmaker word je niet zomaar. Het is een ambacht waarvoor veel kennis en groot vakmanschap nodig is. Hoeveel brillenmakers zijn er in Engeland, denk je? Vijf ? Tien? Dat is niet voor niets. In Venetië, het centrum van de brillenmakerij, bestaan zelfs wetten, ja, je hebt het goed gehoord, wetten waarin bepaald wordt dat een gezel pas tot meester kan worden bevorderd als hij acht jaar bij een andere meester in de leer is geweest. Kun je je dat voorstellen? Een wettelijk voorgeschreven leertijd van acht jaar. In Brabant is het niet anders.’

‘Neem mij in dienst. Mag een leerling dan geen lenzen slijpen?’

Hij tekende een tweede cirkel. ‘Je bent een jonge vrouw.’

‘Wat dan nog?’

‘Je bent mijn leerling niet. Ik houd van je en wil niet dat je werk doet dat ongepast is voor een vrouw.’ Hij kwam met de glasplaat in zijn handen overeind en pakte de staaf die op zijn werktafel lag.

‘Wat ga je doen?’

‘Ik ga het glas in de keuken snijden. Blijf hier wachten. Ze hebben het hier niet op vreemden.’ Op het moment dat Elias naar buiten wilde gaan, werd er hard op de deur gebonsd. De brillenmaker verstarde. ‘Kom binnen’, stamelde hij.

De deur zwaaide open en door de deuropening stroomde het felle daglicht de torenkamer in. Een indrukwekkende, zwarte gestalte stapte de kamer in, een donkere schaduw die licht leek te verspreiden alsof hij de zon zelf was.

‘Mijn heer.’ Elias legde de staaf en de glasplaat neer en viel op zijn knie.

Haastig volgde Catherine zijn voorbeeld.

‘Sta op, mijn beste Elias. Ik zie dat je bezoek hebt?’

Moest ze nu opstaan? Catherine tilde haar hoofd een eindje op. Onder een rode broek deden twee schoenen een stap in haar richting. Aan de puntige neuzen zag ze dat de man vóór haar iemand van hoog aanzien was. Alleen de hoogste edelen droegen schoenen van zulk kostbaar leer. Vlug boog ze haar hoofd weer.

‘Sta op. Hoe heet u? Wat is de reden van uw bezoek aan de brillenmeester?’

‘Ze is mijn vrouw’, zei Elias.

Catherine kwam overeind. Ze durfde de edelman niet aan te kijken.

‘Je hebt nog nooit een woord over haar gezegd. Ze is een knappe vrouw! Helpt ze je goed? Ze mag hier blijven zolang ze wil.’ Over zijn strakke broek droeg de heer een blauwe tuniek met korte mouwen. ‘Ze heeft haar tong toch niet verloren?’

Catherine keek op. ‘Nee, heer.’

Hij streek met zijn hand over zijn baard. Glimlachte hij? Keek hij ernstig? Zijn gezicht leek op een masker waarachter hij spottend lachte. Ze zag het aan zijn mondhoeken en de glans in zijn lichte ogen. ‘Neemt u me niet kwalijk dat ik uw man vandaag nodig heb.’ Hij draaide zich om. ‘Elias, ik wil dat je met me meegaat naar Lutterworth. Ben je klaar om te vertrekken?’

‘Heer, het is een eer om u te mogen vergezellen.’

‘Neem een paar lenzen mee. Ik wil iemand die ik zeer bewonder een bril schenken.’

Elias bleef roerloos staan totdat de ridder de kamer verlaten had. Toen kwam hij tot leven. Hij liep naar de doos met brillenglazen en legde een doekje in elk vakje. ‘Denk je dat ik ze goed genoeg verpakt heb? Zou het gaan regenen? Moet ik mijn jas meenemen?’

‘Was dat Thomas Latimer?’

‘Catherine, het komt mooi uit dat je hier bent. Nu hoef ik me geen zorgen te maken over mijn instrumenten.’ Hij liep naar haar toe en pakte haar bij haar armen. ‘Ik heb iemand nodig om op mijn atelier te passen. Wil jij dat doen voor mij?’

‘Wanneer kom je weer terug?’

‘In ieder geval vanavond. Maak je geen zorgen. Later praten we verder.’ Met de lenzendoos in zijn handen haastte hij zich het vertrek uit.

Catherine balde haar vuist en drukte die tegen haar voorhoofd. Met moeite haalde ze adem. Verheugd had hij gehoor gegeven aan het verzoek van de ridder! Voor deze hoge heer gaf haar man een dag werken op alsof het niets was, terwijl zij er genoegen mee moest nemen om op zijn spullen te passen. Negen weken lang hadden ze elkaar niet gezien. Hij had een paar woorden met haar gewisseld en was daarna verdwenen. Het leek hem niets te deren dat hij zijn jonge vrouw zo lang had laten wachten. Geen belofte dat hij zijn werk zo snel mogelijk zou afmaken zodat ze weer naar Nottingham konden terugkeren.

Wat had de ridder gezegd? Elias heeft het nog nooit over u gehad. Deze woorden staken als een mes in haar hart. Voor hem waren alleen glas, vijlen en lenzen belangrijk, en natuurlijk de o zo beroemde ridder Latimer, die hij graag een plezier wilde doen, of een monnik uit het karmelietenklooster of schout Trussebut of iemand anders die een bril wilde kopen. Zij, Catherine, kwam op de laatste plaats. Hij had haar alleen nodig om nieuwe monturen te maken of om op de werkplaats te passen wanneer hij op reis was.

Waarom hield ze toch zoveel van hem? Trok ze het zich maar minder aan. Het zou haar veel verdriet besparen als ze niet langer hunkerde naar een vriendelijk woord, een compliment of een omhelzing van hem.

Vaak streelde hij haar wenkbrauwen en vertelde haar dat ze als gesponnen goud waren. Hij vond de vorm van haar mond mooi en prees haar wangen en lichaam. Maar in wezen kende hij haar niet. Zelfs na vier huwelijksjaren had hij geen idee wat ze allemaal kon en welke kracht er in haar sluimerde. Voor hem was ze een meisje, een zwakke vrouw. Blind was hij voor alles wat ze voor hem overhad, hoe hard ze ook haar best deed. Ze kookte, deed de was, veegde de werkplaats en zorgde voor verse bloemen. Ze sneed brilmonturen uit hout. Ze was handig en bekwaam, maar kennelijk was het niet genoeg om zijn bewondering op te wekken.

Als jong meisje was ze zijn atelier binnengeglipt en had de werktuigen en de kleine, glanzende brillen vol verwondering bekeken. Sinds die dag had ze ervan gedroomd om de vreemde instrumenten die het licht aan hun wil konden onderwerpen op een dag zelf te maken. Ze kon het! Het was tijd dat haar man dat ook inzag. Hij zou trots op haar zijn. Hij zou beseffen hoe kundig ze was.

Catherine spitste haar oren. Ze hoorde de paarden in de verte verdwijnen. Even aarzelde ze. Toen sloop ze op haar tenen van de ene tafel naar de andere en streek met haar vingers over de instrumenten. ‘Vandaag zijn jullie van mij’, fluisterde ze. Haar hart bonsde in haar keel.

Wat voor soort bril zou de ridder nodig hebben? Als Elias een nieuwe opdrachtgever kreeg, begon hij onmiddellijk dunne lenzen te slijpen. Ze waren van woudglas gemaakt, dat goedkoper was dan barillaglas. Als de lenzen niet bleken te werken, dan probeerde Elias het met dikker glas. Pas in laatste instantie gebruikte hij het dikke barillaglas, een glassoort waarvoor de glasblazers uit Alicante tot as verbrand zeewier moesten inkopen, een heel duur product. Waarschijnlijk had Elias het bij Thomas Latimer ook eerst met dunne lenzen geprobeerd. In het begin leek het heel goed te gaan, had hij gezegd. De dunne lenzen hadden niet veel geholpen, maar wel een beetje. De iets dikkere lenzen hadden Latimers zicht helemaal niet verbeterd, maar nu Elias nog dikkere lenzen gebruikte, zag Latimer weer beter. Hoe was het mogelijk dat Latimer beter zag door zowel dunne als dikke lenzen?

Dunne lenzen. En dikke lenzen. Beide bleken te werken.

Catherine haalde een stuk groen woudglas tevoorschijn. Ze hield het voor haar ogen. Ze wilde haar tong tegen het glas drukken. Ze aarzelde even en likte eraan. Hoewel het glas hard was, leek het een beetje mee te geven. Luchtbelletjes en vuiltjes zaten hulpeloos in het glas gevangen.

Ze hield het woudglas in haar ene hand en haalde met haar andere hand een kostbaar stuk barillaglas uit de leren verpakking. De gele plaat was drie keer zo dik als het woudglas. Er zaten maar weinig butsen in. Luchtbelletjes kon ze er niet in ontdekken.

Was het mogelijk dat één persoon in feite uit twee personen bestond? Eentje die goed kon zien en een ander die niet goed kon zien? Ze hield beide glasplaten omhoog en keek erdoorheen: met het linkeroog door het groene woudglas en met het rechteroog door het barillaglas. De kamer werd wazig. Groene vlammetjes flikkerden op. Gele tafels welfden zich. Dit was de oplossing!

Ze legde de glasplaten neer, haalde het doosje uit het lijfje van haar jurk en opende het. Ze schoof het montuur in elkaar zodat de gaten die bestemd waren voor de brillenglazen op elkaar lagen. Wat overbleef, zag eruit als een bril voor iemand met maar één oog. Naast de glasplaten stond het schoteltje met krijtwater dat Elias een ogenblik eerder had gebruikt. Ze legde het montuur op het groene glas en bewoog het net zo lang over de plaat totdat ze een plekje had gevonden zonder luchtbelletjes en met maar weinig vuiltjes. Catherine doopte de griffel in het water en begon een lijn om het ronde montuur te trekken. Op de plek waar het steeltje van het montuur begon, stopte ze; de lenzen mochten geen uitstulpingen hebben. Aan de andere kant van het steeltje ging ze verder totdat ze weer bij het begin van de cirkel was aangekomen. De eerste lens.

Zorgvuldig legde ze de sjabloon op het gele barillaglas en trok er ook een lijn omheen. De tweede lens.

Het licht van de talgkaarsen weerkaatste in de glasplaat. Catherine liet haar pink over het glas glijden. Langzaam, als in een droom, kwam ze overeind en pakte een ijzeren staaf.

Op de binnenplaats keek ze om zich heen. Knechten, dienstmeisjes en soldaten verrichtten hun dagelijkse bezigheden. In welk gebouw bevond zich de keuken? Ze telde de schoorstenen. Vier. Twee ervan bevonden zich op het dak van een stenen gebouw met maar één verdieping. Het waren de enige schoorstenen waaruit rook kwam. Dat moest de keuken zijn.

Ze hadden het hier niet op vreemdelingen. In dat geval was het beter zich niet als vreemdeling te gedragen. Catherine liep naar de deur en ging zonder aan te kloppen naar binnen. Een smerige walm kwam haar tegemoet. Twee vrouwen en een man waren met grote messen bezig vissen van hun ingewanden te ontdoen. Catherine negeerde hen. De open haard kon je niet over het hoofd zien. Zonder een woord te zeggen hurkte ze neer en stak het ijzer in het vuur.

In een ketel die aan een ketting boven het vuur hing, kookte water. Uit de bronzen pot kwam een schril, klaaglijk geluid.

‘Wie is dat?’ fluisterde een vrouwenstem achter haar.

‘Ik heb haar nog nooit gezien.’

‘Zeg,’ zei de stem wat luider, ‘wat doe je daar met die pook?’

Catherine antwoordde niet.

‘Ben je doof? Ik heb je wat gevraagd.’

‘Dit is geen pook.’

‘Wil je beweren dat ik dom ben?’

Geen antwoord. De pook begon te roken.

‘Wat doe je hier?’

De punt van de pook werd roodgloeiend.

‘Volgens mij houdt ze me voor de gek. Hé, heb je je tong verloren?’

Catherine kwam overeind en liep met neergeslagen blik naar de deur.

Ze versnelde haar pas. Op de binnenplaats struikelde ze, hervond haar evenwicht, duwde de deur van de toren open en gooide hem achter zich dicht. Hijgend leunde ze er met haar gewicht tegen aan. Waarom had iedereen het op haar gemunt? Waarom waren ze hier zo onvriendelijk?

Ze legde de uiteinden van de dikke glasplaat op twee krukjes en trok met de punt van het ijzer over de met krijt getekende cirkel in het glas. Zo had ze het haar man zien doen. Duizend keer had ze het hem zo zien doen. Ze had er intens naar verlangd op een dag zelf een bril te maken. Bijtende rook steeg op en het vertrek vulde zich met dezelfde geur die thuis in de werkplaats hing. Het glas bezweek sissend onder de druk van het gloeiende ijzer. Het smolt en liet een spoor na. Toen de glazen cirkel nog aan één glasvezel aan de rest van het glas hing, trok Catherine die met een tang uit de glasplaat.

De pook gloeide bijna niet meer. Vlug herhaalde Catherine de procedure met de tweede glasplaat. Gelukkig was het woudglas dunner. Het ijzer was heet genoeg om ook uit dit glas twee cirkels te snijden.

Met een andere tang brak Catherine kleine glassplinters van de randen van de lenzen, net zo lang totdat deze in het montuur leken te passen. Vervolgens pakte ze de vijl van de werktafel om de scherpe, onregelmatige randen te polijsten. De vijl voelde warm aan. Elias’ hand had hem vastgehouden. Waar was ze mee bezig?

Ik werk, zei ze tegen zichzelf. Niemand kon het haar verbieden. Ze werkte aan een lens en wat dan nog?

Al gauw deed haar arm pijn van het schaven. Ze betrapte zich erop met steeds kortere tussenpozen met haar duim te voelen waar de oneffenheden in het glas zaten. Waar haalde de brillenmaker de kracht vandaan om uren achter elkaar lenzen te schaven? Het leek hem geen enkele moeite te kosten.

Jarenlang had ze hem gadegeslagen als hij aan het werk was en ervan gedroomd te doen wat hij deed. Hij was het licht de baas en hij kon het buigen zoals hij wilde. Ook zij zou het licht de baas worden. Ze had alle verschillende stappen goed in haar geheugen geprent.

Eindelijk was de rand van de lens glad. Catherine strooide wat meel in het kalkwaterbakje en roerde het tot een kleverig goedje dat ze zou gebruiken om een steeltje aan de lenzen te lijmen. Ze woog de bronzen schalen in haar handen. Het moest een dikke lens worden met een krachtige werking. Catherine koos een diepe schaal. Ze strooide er wat zand in.

Om de steel de tijd te geven zich aan het glas te hechten, legde ze de eerste lens een poosje weg en begon de rand van de tweede lens glad te schuren. Eigenlijk zou het deze keer sneller moeten gaan. Het dunne glas was gemakkelijker glad te schuren. Maar bij de eerste beweging begon Catherines arm al pijn te doen. Ze dwong zich ertoe haar werk niet te onderbreken. Toen er geen oneffenheden meer op de rand te bespeuren waren, controleerde ze de steel die ze aan de eerste lens had gelijmd. Die zat stevig aan de bril vast. Regelmatig gebeurde het dat Elias lenzen moest weggooien, omdat het middelpunt van de lenzen zich niet precies in het midden van het frame bevond. Dat kwam, zo had hij haar ooit uitgelegd, doordat hij de lens tijdens het slijpen niet precies in het midden van de slijpschaal had gehouden. Door zulke fouten gingen er vele uren werk én kostbaar glas verloren. Catherine boog zich over de schaal heen om ervoor te zorgen dat ze het glas op de juiste plaats in de slijpschaal hield. Haar hand trilde van de inspanning van het schuren, wat haar werk niet gemakkelijker maakte.

Lange tijd draaide ze het glas rond in het zand. Na het zand volgde tot gruis verpulverd amaril, na het amaril rood zandloperzand. Eindelijk begon de lens te glanzen. Catherine hoorde het geknisper in de schaal. Nu oefende ze alleen nog wat lichte druk op het glas uit. Het ronde stukje glas glansde als koperwater.

Nadat ze de slijpschaal had leeggemaakt, bestreek ze de binnenkant ervan met lijm en begon er reepjes leer op te plakken, totdat de schaal volledig met leer overtrokken was. Toen strooide ze wat tingruis in de schaal. Met de grootste zorg verdeelde ze het fijne, grijswitte poeder over het leer. Als een moeder die haar kind in de wieg legt plaatste ze daarna de lens in de met leer overtrokken schaal. Zachtjes wreef ze met de lens over de zijkant van de schaal, hield het glas omhoog en herhaalde het ritueel. De lens begon nog meer te glanzen.

De verleiding was groot om de gele lens, die nu af was, in het montuur te plaatsen, maar ze wilde dit tot het laatst uitstellen als de bekroning van haar werk. Voor de groene woudglaslens koos ze een plattere schaal uit.

Twee talgkaarsen waren volledig opgebrand. Catherine schepte met een van de lege slijpschalen wat water uit een emmer en dronk. Elias zou er toch niet achterkomen. Ze had geen honger. Het licht dat van de lenzen afstraalde, verzadigde haar.

Ze had zich verheugd op het moment dat ze de lenzen in het montuur zou plaatsen. Ze had zich voorgesteld hoe ze het montuur zachtjes zou sluiten en zorgvuldig een in lijm gedompeld reepje stof over de naad zou plakken. Maar toen het eindelijk zover was, klonk er geschreeuw op de binnenplaats. Ze hoorde het getrappel van paardenhoeven. Elias’ stem was duidelijk te horen.

Catherine zag de twee gaten in de glasplaten. Ze zag de glassplinters op de grond. Ze zag het amarilpoeder, het zandloperzand, de as.

Ze kon het niet verborgen houden voor Elias.

Haastig plaatste ze de glazen in het montuur. De deur werd geopend en Catherine vloog overeind.

‘Het spijt me dat het zo laat is geworden, Catherine.’

Ze liep naar Elias toe met de bril achter haar rug en keek hem recht in de ogen. ‘Ik moet je iets vertellen.’

‘Wat dan?’

‘Elias Rowe, je weet toch dat ik veel respect voor je heb en veel van je houd?’

Hij glimlachte.

‘Ik bewonderde je al voordat je van mijn bestaan wist. Dat je juist met mij bent getrouwd, heeft me tot de gelukkigste vrouw ter wereld gemaakt.’

‘Wat is er aan de hand? Waarom zeg je dit?’

Ze liep om hem heen en deed deur open.

Bij de ingang van de stenen toren zag ze ridder Latimer staan. Aan zijn heup hing een grote schede van donker leer, versierd met een zilveren beslag. Zijn hand lag op de greep van zijn degen en terwijl hij de toren betrad, duwde hij dit opzij.

‘Sir Latimer!’ riep Catherine.

Hij bleef in de deuropening staan.

‘Wilt u alstublieft even wachten!’ Ze rende naar hem toe.

De spottende uitdrukking op zijn gezicht maakte plaats voor verbazing. Terwijl ze naar hem toe kwam, keek hij haar met zijn lichte ogen doordringend aan. ‘Wat wenst u?’

‘Misschien is dit niet het geschikte moment, maar u zou mij een groot plezier doen als u ...’ Ze reikte hem de bril aan.

‘Wanneer heeft Elias deze bril gemaakt? Hij heeft er helemaal niets van gezegd.’ De ridder nam de bril aan. ‘Een groen en geel brillenglas, wat merkwaardig.’

‘Catherine!’ bulderde Elias’ stem.

Dit had je niet moeten doen, flitste het door haar heen. Hoe had ze zich kunnen inbeelden dat Elias trots op haar zou zijn dat ze lenzen kon slijpen? Had hij haar niet duidelijk gemaakt dat hij het niet wilde?

De ridder hield het montuur tussen zijn vingertoppen en tilde het langzaam op.

‘Het ... is zijn schuld niet’, stamelde ze. ‘Ik ben ongehoorzaam geweest. Ik heb deze bril gemaakt.’

De ridder keek door de bril. Daarna hield hij hem een eindje van zich af en knipperde met zijn ogen. ‘Dat verklaart alles. Door geen enkele van Elias’ brillen heb ik zo slecht gezien. Alles is wazig. Ik heb niets aan deze bril.’ De mond van de ridder verstrakte. Hij gaf de bril aan Catherine terug.

Achter zich hoorde ze Elias sissen: ‘Wat heb je gedaan? Wat heb je in vredesnaam gedaan?’

‘Wacht.’ Catherine raakte de arm van de ridder aan, die zich weer had omgedraaid. Vlug trok ze haar hand terug. ‘Het spijt me.’

Hij keek naar de plek waar ze hem had aangeraakt.

‘Alstublieft, wilt u het nog één keer proberen?’ Ze draaide de brillenglazen om, zodat de bril op zijn kop stond. ‘Zo gaat het misschien beter.’

De ridder fronste zijn wenkbrauwen, maar nam de bril van haar aan en hield hem voor zijn neus. Zijn ogen werden groot van verbazing. De rimpels op zijn voorhoofd verdwenen. ‘Dit bestaat niet. Dit bestaat gewoon niet!’ Thomas deed een paar stappen en keek weer door de bril. Hij liep de binnenplaats op. Het zwaard wipte op en neer en stootte tegen zijn been. Bij de bron bleef hij staan en boog zich over de muur totdat zijn neus bijna de stenen aanraakte. ‘Ongelooflijk. Ik zie alles haarscherp! Ik kan ieder zandkorreltje onderscheiden. Hier loopt een kever, een prachtige, rode kever. Ik kan hem zien, zijn pootjes, zijn voelsprieten.’ Hij keek op. ‘De documenten.’

Snel liep hij op Catherine af, maar hij leek haar niet op te merken. Het korte, verwarde haar, de koortsachtige blik ... ze deinsde terug. Zonder een woord te zeggen verdween hij in de toren.

Ze draaide zich om naar Elias. Op zijn gezicht stonden zowel boosheid als ontzetting te lezen. Zijn ogen fonkelden van woede, maar zijn mond hing open als die van een klein kind.

Haar hart zwol niet van trots, maar klopte moeizaam. Ze was uitgeput. De ridder was verdwenen zonder haar te bedanken. Hij had zelfs niet gevraagd hoe het haar gelukt was om zijn zicht te verbeteren.

Ze had Elias teleurgesteld en helemaal niets bereikt.

* Achterin het boek is een verklarende woordenlijst opgenomen.

2

Rockingham Forest was in nevelen gehuld. Als spoken dreven de mistflarden tussen de eiken van het woud. Ze verspreidden een zilveren glans op de bomen en lieten regendruppeltjes achter op de glinsterende stammen. Geen enkel blad bewoog, alleen het zachte ruisen van de regen was hoorbaar. De vogels hielden zich schuil onder het gebladerte. Maar nergens konden ze aan de regen ontkomen. Gelaten schikten ze zich in hun lot en schudden zo nu en dan de regendruppeltjes van hun snavels.

In het bos liepen twee vrouwen. Verschillender hadden ze niet kunnen zijn: de één deed denken aan een boerenvrouw. Ze was gehuld in grove, bruine lappen stof en had het figuur van een moederkloek. Ze liep met trage, logge stappen alsof ze bang was dat de grond ieder ogenblik onder haar voeten weg zou kunnen zinken. De andere vrouw liep met opgeheven hoofd en de kin naar voren. Haar blauwe cape sleepte over de grond. Haar handen en gezicht waren ongewoon bleek: net een ijskoningin. Haar lange lokken vielen over haar schouders en reikten tot halverwege de capuchon op haar rug.

‘Zo ziet mijn leven eruit, Gonora’, zei Anne of Ashley. ‘Kil, donker en mistroostig. Net als de rottende bladeren hoor ik thuis in dit bos.’

‘My lady, zo mag u niet praten!’

‘Stak er maar eens een flinke storm op! Een storm die bomen kan ontwortelen. Maar de zon schijnt hier nooit en stormen doet het evenmin.’

‘Gisteren scheen de zon toch, my lady?’

‘Weet je, ik vertrouw helemaal niemand meer. Alleen jou vertrouw ik nog.’

De kamenierster bleef staan en sloeg haar ogen neer. ‘Dat is niet waar. Mij vertrouwt u ook niet meer.’

‘Is dat zo?’ Anne of Ashley verborg haar handen in de mouwen van haar mantel. Ze trok haar schouders op en huiverde. ‘Het is koud.’

‘Al die reizen die u in uw eentje hebt gemaakt. Ik geloof er niets van dat u echt zoveel bezoeken aan Ashley en Milnehope Manor hebt gebracht.’

‘Ach, begin er alsjeblieft niet weer over. Als je me niet gelooft, waarom doe je dan geen navraag bij de rentmeester van Milnehope Manor? Hij zal beamen dat ik regelmatig een bezoek aan het landgoed breng.’

‘Maar waarom? U hebt nooit van John Beysin gehouden.’

‘Mag ik het graf van mijn overleden man niet bezoeken?’

‘Uw hoofd en uw hart zijn vol van Thomas Latimer. Er is geen plaats voor John Beysin of Ashley en u weet dat ik dat weet.’

Anne of Ashley bukte zich en raapte een verteerd blad op waarvan alleen de nerven waren overgebleven. ‘Zie je die fijne adertjes? Ooit was dit een fris, groen blad aan een boom. Het liet zich onbekommerd door de wind meevoeren. Het heeft gedanst van vreugde. Toen kwam de winter en vroor het dood. Wat is ervan overgebleven? Bijna niets. Wat zal er over een jaar nog van overgebleven zijn? Het is eenzaam. Zijn broertjes en zusjes zijn door de wormen opgevreten. Alles in dit leven is vergankelijk, Gonora.’

‘Hebt u ruzie gehad met ridder Latimer?’

‘Momenteel neemt de brillenmaker al zijn tijd in beslag. En heb je ons ruzie horen maken? Ik wou dat we ruzie maakten! Ik wou dat hij tegen me schreeuwde, me opsloot en me sloeg.’

‘U bent de enige niet. Sir Latimer is om uw bezittingen met u getrouwd en niet om uzelf. Maar er zijn ook heren die hun vrouwen slecht behandelen. Sir Latimer is goed voor u.’

‘Hij is goed noch slecht voor me. Hij staat onverschillig tegenover mij.’ Ze snoerde Gonora met een beweging van haar hand de mond. ‘Basta, genoeg hierover. Zeg, heb je het verhaal over doctor Hereford gehoord? Het schijnt dat hij uit de gevangenis in Rome is ontsnapt en nu weer bezig is met zijn misdadige werk hier in Engeland.’

‘Dat wist ik niet.’

‘Die man is een duivel. Hij is in de ban gedaan vanwege zijn ketterse preken en wat doet de kerel? Hij gaat in beroep bij de paus in Rome!’

‘Maar hij heeft zijn straf toch uitgezeten?’

‘Helemaal niet! Heb je niet gehoord wat ik zei? De vogel is gevlogen!’

‘My lady, trekt u het zich alstublieft niet zo aan. Uw gezondheid lijdt eronder als u zich zo opwindt. Natuurlijk hebt u gelijk wat deze duivelse doctor aangaat.’

‘Wat mij zorgen baart, is dat Thomas een grenzeloze bewondering voor hem lijkt te hebben. Je zou bijna denken dat ze de beste vrienden zijn, hoewel hij hem nog nooit heeft ontmoet. Weet hij niet hoeveel kwaad deze man aanricht met zijn duistere praktijken?’

Ze zwegen.

‘Gonora?’ Anne of Ashley keek haar kamenierster recht in de ogen. Ze glimlachte niet, maar haar fijne, bleke gezicht straalde een merkwaardige rust uit. ‘Ik ga sterven.’

‘My lady, God is Degene Die het levenseinde van ieder mens bepaalt. Er zullen vast gelukkiger tijden voor u aanbreken.’

‘Nee. Weldra is het mijn tijd. Ik voel dat mijn dagen op aarde geteld zijn.’

Een koele, vochtige wind woei de torenkamer binnen. Catherine trok de deur achter zich dicht en veegde de regendruppels van haar gezicht. ‘Er stond vissoep op het menu,’ zei ze, ‘voor de zoveelste keer. Maar vandaag werd er ook vers brood uitgedeeld.’ Ze stak haar hand in het lijfje van haar jurk en haalde er een plat stuk brood uit. Terwijl ze gespannen op zijn reactie wachtte, legde ze het brood naast Elias op tafel neer.

Hij keurde het geen blik waardig. Op zijn werktafel stonden drie talgkaarsen en eromheen lagen passers, messen, schaven, kleine vijlen en boortjes. Elias was aan een montuur bezig. Nog nooit had Catherine meegemaakt dat hij meer dan een dag had besteed aan het maken van een montuur.

De inkeping aan de rand van het montuur, die het mogelijk maakte de twee delen van het montuur naadloos over elkaar heen te schuiven, was van een minuscuul trapje van drie treden voorzien. De bovenkant van de bril was met twee houten bogen versierd die op wenkbrauwen leken. De steeltjes die van het scharnier naar het montuur liepen, waren gewelfd als bruggen en aan de uiteinden waren een paar schroefjes in de vorm van halve maantjes aan het montuur bevestigd.

‘Elias, ik weet dat je een zeer kundige brillenmaker bent. Ik beloof dat ik je spullen nooit meer zal aanraken, tenzij jij het vraagt. Het spijt me echt. Ik wilde je niet boos maken.’

‘Zie ik er boos uit?’

‘Ja.’

De brillenmaker keek haar even aan. Toen sloeg hij zijn ogen weer neer en vijlde verder. ‘Je hebt me voor schut gezet bij ridder Latimer.’

‘Het spijt me oprecht.’

‘Laat me uitspreken, ik was nog niet klaar. Dat heb ik je allang vergeven. Maar wat ik nog steeds niet begrijp, is waarom je je met mijn werk hebt bemoeid, terwijl ik je nadrukkelijk gevraagd had dat niet te doen. We zijn getrouwd. Je man ongehoorzaam zijn, is dat niet ...?’ Hij zweeg even. ‘Catherine, is dat geen ontrouw? Je was het al van plan, voordat je naar Braybrooke kwam, nietwaar?’

Ze kreeg het warm. Ze wilde iets zeggen, maar haar tong leek verlamd.

‘Ik moet je kunnen vertrouwen. Begrijp je dat?’

Ze knikte.

‘Ik ben oud en jij bent een jonge vrouw. Op een dag zullen alle instrumenten van jou zijn. Als je dan mannenwerk wilt doen, kun je je gang gaan.’

Waar de angst om Elias te verliezen plotseling vandaan kwam, wist ze niet. Ze werd overvallen door de sterke behoefte om hem te omhelzen. Heel zachtjes ging ze achter hem staan en raakte zijn rug aan. ‘Het spijt me echt’, zei ze met verstikte stem.

Hij onderbrak zijn werk, pakte haar hand en drukte deze tegen zijn schouder. ‘Je bent me zeer dierbaar, dat weet je. Vertel me eens, hoe heb je het voor elkaar gekregen? Hoe is het je gelukt de juiste bril te maken?’ Hij liet haar hand los.

‘Ik dacht dat de ogen van sir Latimer misschien verschillend waren. Alsof ze van twee verschillende mensen waren. Een slecht oog en een goed oog. Je had me verteld dat de dunne lenzen een beetje hielpen en de dikke lenzen ook. Hij had ze allebei nodig: een dikke en een dunne lens.’

‘Verschillende ogen. Ik ...’ Elias sprak niet verder.

‘Natuurlijk had je dat zelf ook al bedacht.’

‘Nee, Catherine. Ik ben nog nooit op dat idee gekomen. Zelfs mijn Brabantse meester wist dit niet.’

‘Het komt waarschijnlijk zeer zelden voor. Misschien lijdt sir Latimer aan een zeldzame oogziekte.’

‘Van nu af aan zal ik rekening houden met de mogelijkheid dat mensen verschillende ogen kunnen hebben. Dankjewel, Catherine. God heeft je dit inzicht gegeven. Hij heeft je met een goed verstand geschapen. Ik heb grote bewondering voor je, Catherine.’

‘Dankjewel, Elias.’ In een paar stappen was ze bij de deur, trok die met een zwaai open en stapte de motregen in. Met diepe teugen ademde ze de koele, vochtige lucht in. Hij bewonderde haar. Elias, de meester-brillenmaker, bewonderde zijn jonge vrouw! Catherine wilde haar armen uitstrekken en de hele burcht met alle soldaten, dienstmeisjes, dieren en torens omhelzen. Ze was nog nooit zo gelukkig geweest.

Lange tijd bleef ze glimlachend naar de grauwe wolken kijken. Het deerde haar niet dat de regendruppels op haar gezicht vielen.

Hoe had ze Braybrooke Castle een ongastvrij oord kunnen noemen? Op de binnenplaats was geen mens te bekennen, alsof iedereen was gevlucht voor de regen. Alles zag er vredig uit. De vlaggen op de torens dropen van de regen. Achter de vensters van de hoofdtorens was het schijnsel van fakkels zichtbaar. De enigen die de regen trotseerden, waren twee soldaten die voor het grote vakwerkhuis op wacht stonden. Nu ze erover nadacht, had ze sinds haar aankomst op de burcht altijd soldaten op wacht zien staan voor het gebouw. Waarom stond het huis altijd onder bewaking? Er schemerde licht door de smalle luiken op de benedenverdieping. De bovenverdieping zag eruit als een groot huis dat op een kleiner huis was gebouwd. De muren werden onderbroken door grote vensterbogen.² Het was waarschijnlijk een hal, die misschien voor banketten werd gebruikt. Op de tweede verdieping was het donker. Had de ridder kostbare schatten in de feestzaal verborgen? Ze kon het zich amper voorstellen.

En dan de poort. Catherine dacht diep na. Had ze de poort van Nottingham Castle ooit op slot gezien? Nee, die stond altijd open, hoewel de burcht veel groter was dan die van sir Latimer.

Peinzend liep ze terug naar de torenkamer. ‘Elias, waarom is de toegangspoort tot de burcht altijd op slot?’

‘Ik weet het niet.’

‘In Nottingham staat de poort altijd open.’

‘De Fransen zijn bezig een leger op de been te brengen in Sluys. Ze zijn van plan Engeland aan te vallen. Dat is ongetwijfeld de reden dat sir Latimer zo voorzichtig is.’

‘Maar dat de Fransen een aanval op Engeland voorbereiden, weten ze in Nottingham toch ook? Bovendien zullen we het toch onmiddellijk horen als ze met hun schepen bij de Engelse kust zijn aangekomen? Waarom moeten hier in de Midlands, het laatste gebied dat ze zullen bereiken, de poorten nu al vergrendeld worden?’

‘Ik weet het echt niet, Catherine.’

‘En waarom staan er altijd soldaten op wacht voor de hal? Wat voor kostbare schatten zijn er in het gebouw opgeslagen?’

‘Op de benedenverdieping bevindt zich de zetel van de kanselarij. Deze staat onder de speciale bescherming van sir Latimer en dat is op zich niet vreemd. Kijk eens!’ Hij hield het montuur omhoog. ‘Ik ben klaar met mijn werk. Morgen kunnen we naar huis.’

Catherine straalde. ‘Wat fijn! Misschien zijn we dan toch nog voor Sint-Egidius thuis. Krijgen we mijn montuur terug?’

‘Wat bedoel je?’

‘Als je de brillenglazen van sir Latimer in een van je bukshouten monturen hebt geplaatst, heeft de ridder het mijne toch niet meer nodig?’

‘Dit montuur is niet voor hem.’

‘Voor wie dan wel?’

‘Stel toch niet zoveel vragen. Het is beter dat je het niet weet. Kun je alsjeblieft voor één keer naar me luisteren?’

Ze slikte.

Die nacht werd Catherine met een schok wakker. Er stond iemand voor de poort die naar de poortwachter schreeuwde dat hij binnengelaten wilde worden. Ze hoorde de poort piepend en knarsend opengaan en een paard hinniken. Er klonken gedempte stemmen.

Ze ging rechtop in bed zitten. Plotseling voelde ze Elias’ hand op haar arm: ‘Nee, Catherine.’

‘Ik ga even kijken wat er aan de hand is.’

‘Nee, blijf hier.’

Ze wilde zich loswringen, ze wilde vragen waarom. Zijn hand sloot zich in een ijzeren greep om haar arm.

De bijtende geur van de nawalmende talgkaars prikkelde in doctor Herefords mond en neusgaten. Hoewel het donker was, sloot hij zijn ogen om beter te kunnen luisteren. De oude schoenlapper haalde zijn neus op in zijn slaap. Hij had de paarden niet gehoord op de weg naar de burcht en hun hoeven niet horen weergalmen op de houten ophaalbrug. De schoenlapper had weinig te vrezen, want hem zaten ze niet achterna.

Doctor Hereford tastte in het donker naar de voet van de olielamp. Had hij het licht niet te laat uitgeblazen? Een huis op een heuvel in een gehucht waar na middernacht licht brandde, was verdacht. Stel dat ze hem zouden vinden! Hij wist wat het was gemarteld te worden in onderaardse kerkers. De roodgloeiende poken waarvoor je terugdeinsde, maar die tegen je huid werden aangedrukt. Honger en kou. En een duisternis die zo dik was dat je niet meer wist of het dag of nacht was, of er nu weken, maanden of jaren waren verstreken. Een duisternis die je belette om wakker te worden, maar die het tegelijkertijd onmogelijk maakte om de slaap te vatten en die je tussen leven en dood liet zweven. In geen geval wilde hij deze verschrikkingen nog een keer meemaken.

Hij legde zijn rechterhand op de omslag van de Glossa Ordinaria en zijn linkerhand op de Postillae litteralis super totam Bibliam. Iedere dag hielpen deze bijbelcommentaren hem bij de vertalingen van lastige bijbelgedeelten. Waarom kon hij er nu geen troost uit putten? De boeken waren levenloos. In het donker leken ze levensgroot.

Hij kromp ineen. Paardengehinnik voor de burcht.

Hij wreef met trillende vingers over zijn lippen. Zijn huid voelde net zo droog aan als het perkament waarop hij zijn vertaling schreef. ‘Ze hebben het op jou gemunt, Nicholas.’ Ze hadden het gemunt op de professor theologie aan de universiteit van Oxford, op de navolger van Wycliffe. De duivel, de vader van alle leugens, hitste hen op om zijn naam door het slijk te halen. Ze zaten hem zo dicht op de hielen, dat hij hun adem bijna in zijn nek voelde.

‘O God, bescherm mij!’ Hij had John beloofd het werk voort te zetten, ook al zou hij er met zijn leven voor moeten betalen. John Wycliffe had met het dreigende gevaar van de brandstapels leren leven. Ook hij, Nicholas, zou leren zijn angst de baas te worden. Dit gehucht was tot nu toe een goede schuilplaats geweest. Als ze wisten waar hij zat, dan hadden de paus, de kerk van Rome, de koning, de vorsten en de ridders de handen allang ineengeslagen om hem te verscheuren. Hij had een eeuwenoude schat uit de aarde opgegraven en dat beviel hun niet. Het joeg hun angst aan, omdat het aan hen te wijten was dat de waarde van de schat verborgen bleef. Hij, Hereford, bracht de waarde van die schat aan het licht. En vanwege die daad zouden ze gruwelijk wraak op hem nemen. ‘Ja,’ zei hij, ‘wraak zullen ze zeker nemen.’

3

Hij had over geschriften gesproken, dacht Catherine terwijl ze samen met Elias de trap naar de tweede verdieping van de toren opliep waar de woonvertrekken van de ridder zich bevonden. Omdat hij weer kon lezen! Het was niet uit ondankbaarheid dat hij weggelopen was zonder haar een blik waardig te keuren, maar uit blijdschap. Nu had sir Thomas Latimer haar en Elias in zijn eigen vertrekken uitgenodigd, omdat hij zich schuldig voelde dat hij haar niet bedankt had. Haar knieën trilden toen Elias de deur openduwde en ze de ridder tegemoet traden.

Sir Latimer droeg een versleten, rode wapenrok waarop een geel kruis geborduurd was. Je kon zien dat hij de rok op het slagveld had gedragen, omdat hij op verschillende plaatsen versteld was. ‘Goedemorgen’, zei hij. Zijn stem klonk alsof hij hun meedeelde dat de koning dood was.

‘Slecht nieuws, heer?’

‘Niet voor u. De bril is grandioos.’ De ridder staarde voor zich uit. Er verscheen een diepe rimpel in zijn voorhoofd. ‘Soms ben ik het vechten moe’, mompelde hij.

‘De Fransen?’ riep Elias verschrikt. ‘Zijn ze op onze kust geland?’

‘Ach, de Fransen! Twee landen die met elkaar vechten, daar is niets bijzonders aan. Ik heb het over veel grotere machten die de strijd met elkaar hebben aangebonden.’

Elias knikte. ‘Ik begrijp het.’ Hij wierp een steelse blik naar Catherine.

Waar hadden ze het over? Op de binnenplaats had ze Elias beloofd geen woord tegen de ridder te zeggen. Nu kwamen er echter zoveel vragen in haar op dat ze op haar tong moest bijten om ze niet te stellen.

Plotseling keek de ridder haar met zijn lichte ogen aan. ‘Hoe heet je?’

‘Catherine.’

‘Wees niet boos, Catherine. Zelfs mijn vrouw Anne vermoedt helemaal niets. En in momenten van zwakte wenste ik dat ik dezelfde gemoedsrust had.’ Hij deed zijn ogen dicht. ‘Zeg eens, Elias, heb jij een vriend, een vertrouweling?’

‘Nee, heer. Ik heb mijn vrouw.’

‘Stel je voor dat je vrouw je in je rug zou aanvallen.’ Even zweeg hij. ‘Het is een schande! Mijn vertrouwen is misbruikt. Hij heeft een mes in mijn rug gestoken!’

‘Een van uw vrienden heeft ...?’

‘Hij verdient het geradbraakt, gevierendeeld en verbrand te worden.’

‘Dat verdient niemand’, zei Catherine.

De ridder keek haar aan alsof hij vuur zag branden. ‘Je vergist je. Omdat je van het zwakke geslacht bent, heb je een zachtmoedig karakter en dat siert je als vrouw. Maar de waarheid is dat zelfs onze genadige God een harde Rechter is. De verrader verdient het om streng gestraft te worden.’

Haar lippen trilden. Ze kon haar mond niet langer houden. ‘Maar als God onze Rechter is ...’

‘Houd je mond!’ De woorden daalden als zweepslagen op haar neer. ‘Je begrijpt niet’, siste Latimer, ‘waartoe een gewond hart in staat is.’

‘Vergeef mijn dwaze vrouw alstublieft.’ Elias viel op zijn knieën en pakte Catherine bij haar arm. Met een hardhandig gebaar trok hij haar op de grond.

Toen ze weer opstonden, waren de rimpels op het gezicht van de ridder verdwenen.

Zijn voorhoofd was glad en de verbeten trek om zijn mond was geweken. ‘Natuurlijk.’ Hij knikte en wreef in zijn ogen. ‘Ik heb jullie hier ontboden om jullie te belonen. Jullie krijgen een paard, een kostbare telganger.³ Dat is een royale beloning, dunkt me.’

Elias fluisterde: ‘U bent heel gul, heer.’

‘Ga je het verkopen of houd je het?’

‘Ik weet het nog niet, heer.’

‘Als je het verkoopt, vraag er dan een goede prijs voor. Ik zou niet willen dat mijn dierbare Warin voor een spotprijs van de hand wordt gedaan. Weet je waarom telgangers zo bijzonder zijn?’

Elias aarzelde en schudde zijn hoofd.

‘Zoals de naam al zegt, beheersen deze paarden de telgang.⁴ Ze hebben een fiere houding en lopen als op vleugels zonder de ruiter van zich af te werpen. Dat is een zeldzaam talent. In galop word je als ruiter door elkaar geschud. Maar niet in de telgang. Daarom zijn telgangers zo geliefd bij edelen die zich er eentje kunnen veroorloven.’

‘Ik begrijp het.’

‘Dit is je beloning, en ook die van je vrouw Catherine. Warin is niet de jongste meer, maar hij zal zeker nog een paar jaar meegaan. Ik wens jullie een behouden thuisreis.’

Vanaf de torens van de burcht hielden de wachters de heuvels in de gaten alsof ze de brillenmaker en zijn vrouw tegen onzichtbare vijanden wilden beschermen. Elias hield de telganger bij de teugel vast. Over het zadel hingen de tassen met instrumenten en de lenzendoos, samen met twee zakken met proviand voor onderweg: brood, kaas en gedroogde vis. Het witte haar van de brillenmaker glansde in de zon. Hij zweeg en Catherine zei ook geen woord; alsof ze hadden afgesproken dat hij haar niet zou berispen omdat ze sir Latimer had durven tegenspreken, zolang zij hem niet zou vragen wat de machten waren waarover de ridder had gesproken.

Eindelijk verbrak de brillenmaker de stilte. ‘Wil je niet op de rug van onze hengst zitten?’

‘Nee, ga jij er maar op zitten. Als hij weet dat er een vrouw op zijn rug zit, gaat hij er misschien vandoor.’

Ze lachten en hun lachen verbrak de spanning. Opgelucht, ja bijna vrolijk, vervolgden ze hun weg. De zon verwarmde hun rug.

Toen de scheve daken van Market Harborough in zicht kwamen, zei Elias: ‘Je mag blij zijn dat je met zo’n verstandige man bent getrouwd. Een domkop zou het paard hier verkopen of zelfs in Leicester. Maar wij zullen de veemarkt in Melton Mowbray aandoen. Nergens krijg je een betere prijs. En we moeten de wens van onze goede heer toch respecteren, nietwaar?’

Catherine keek haar man aan. Deze reis was een geschenk. Elias zat niet over zijn werktafel gebogen, terwijl hij amper antwoordde op haar vragen. Nee, hij maakte grapjes. Hij zag eruit alsof hij uit de bron van de eeuwige jeugd had gedronken. Zijn haar was nog steeds wit, en ook zijn wenkbrauwen, maar hij hield zijn rug recht en de diepe groeven in zijn gezicht waren verdwenen.

Hij tuitte zijn dunne lippen en begon een liedje te fluiten. ‘Dat is een melodie die ik in Brabant heb geleerd. Luister maar!’ De vrolijke noten vulden de lucht. De telganger schudde met zijn hoofd om een paar vliegen van zich af te slaan. Plotseling bleef Elias staan, boog zich voorover en gaf Catherine een kus.

In Tur Lanton, een gehucht met uitgestrekte veeweiden, bond hij de telganger aan een paal voor de herberg vast. Catherine had nog nooit zo’n vreemd bouwwerk gezien. Het strodak was zo zwaar dat de ramen bijna leken te bezwijken onder het gewicht. De muren waren overwoekerd met klimop en het dak was begroeid met mos, zodat het huis er als een bult in het landschap uitzag waaruit een schoorsteen groeide. ‘The Royal Horseshoe’, kondigde Elias aan. ‘Is dat geen passende naam?’

‘Je zou bijna denken dat je hier alleen mag overnachten als je een fier paard als het onze bezit.’

‘In dat geval zou er een stal bij deze herberg moeten zijn.’

‘Is die er niet?’

‘Ik ken deze herberg. Geloof me, schijn bedriegt.’

Ze gingen naar binnen. Onder de lage balken hing een wagenwiel aan ijzeren kettingen waarop een aantal olielampjes brandde. De waard, die tussen de dronken inwoners van Tur Langton had gezeten, kwam op hen toe lopen. ‘Blijft u hier overnachten?’

‘Inderdaad.’

‘Prachtig! In dat geval kan ik u ...’

‘Doe maar geen moeite’, viel Elias hem in de rede. ‘We zetten geen stap in een van je kamers. Ik ben al een keer belaagd door je vlooien, en dat was eens, maar nooit meer.’

‘Ik kan wat vers stro leggen in de gelagkamer als u hier liever de nacht doorbrengt.’

‘Dat is goed. En breng ons een kruik wijn en twee bekers.’

Catherine keek Elias verbaasd aan. ‘Wijn?’

‘Hij verdunt die met water. Ik betaal hem 2 pence voor de kruik, meer niet. Het bronwater is hier niet te drinken.’

De waard verscheen met een kruik en twee bekers.

‘Twee pence’, zei Elias rustig. ‘En een halve penny voor de overnachting.’

Het protest van de waard werd overstemd door het gejoel van de dronkaards die de kruik met wijn in de gaten hadden gekregen. Elias trok zich er niets van aan. Hij legde de munten in de hand van de waard. Die reageerde zijn boosheid af op de drinkers. Hij draaide zich om naar de meute en riep: ‘Ik heb toch al gezegd dat we gaan sluiten. Vooruit, naar huis jullie!’

‘Daar staat me een pak slaag te wachten’, merkte er eentje op. Zijn kompanen sloegen hem medelijdend op zijn schouder. Een ander riep: ‘Ik betaal het drievoudige voor een beker ale!’

De waard schudde zijn hoofd.

‘Kan ik het op de rekening laten zetten?’

‘Ik heb het al genoteerd.’ De waard pakte een paar kerels onder hun oksels en sjorde hen overeind. Bij de deur nam hij afscheid van zijn waggelende klanten: ‘Tot morgen.’

Al gauw was het stil in de herberg. Terwijl Catherine en Elias hun waterige wijn opdronken, gooide de waard wat stro in een van de hoeken. Ze stonden op.

‘Mag ik?’ vroeg de waard en wees naar de olielampjes op het wagenwiel.

‘Natuurlijk.’ Alsof hij thuis was, liep Elias naar de deur en vergrendelde die.

De waard klom op een stoel en blies de lampjes een voor een uit. Het werd zó donker, dat Catherine geen hand meer voor ogen kon zien.

‘Maak ons net na zonsopgang wakker’, zei Elias.

‘Zoals u wenst. Welterusten.’

Elias legde zijn handen op Catherines heupen. Hij wreef zijn neus tegen de hare en kuste haar. Op het stro trok hij haar naar zich toe. Ze voelde zijn vingers op haar gezicht, haar nek, haar hals. Zijn liefkozingen voelden in het donker anders aan: spannender en daardoor ook verleidelijker.

Goedmoedig liet de telganger toe dat de haverzak van zijn hals werd gehaald. Samen met Warin liepen ze in de richting van de heuvels, die afstaken tegen de rode hemel. Tegen twaalf uur zagen ze de kerktoren van Tilton voor hen oprijzen. Boven de stenen bruggen hingen grote stofwolken en in de verte klonken houweelslagen.

In Twyford overnachtten ze bij een schaapherder. Om het gehucht spanden glimwormen een net van lichtjes tussen de waterplassen en het hoge struikgewas waar de schapen regelmatig tegenaan liepen. Toen Elias en Catherine de volgende ochtend net na zonsopgang vertrokken, lag een van de schapen als een vorstin in het midden van het weiland, terwijl de anderen zich om haar heen geschaard hadden.

Na Thorpe Satchville verbreedde de weg zich. Bij Great Dalby haalden ze een paar veeboeren in die een kudde runderen over de heuvels voor zich uit dreven. Ze passeerden de eerste groepjes huizen. Elias legde uit dat Melton Mowbray in de vorm van een bloem gebouwd was. De markt was het hart en de talloze boerderijen die om het stadje lagen, vormden de bloemblaadjes.

Op een heuvel net buiten de stad stond een statig huis, dat zich in voornaamheid kon meten met de nabijgelegen burcht. De ramen op de benedenverdieping bestonden uit niet meer dan smalle spleetjes, maar op de tweede verdieping hadden ze plaatsgemaakt voor ranke bogen. De derde verdieping werd gestut door houten balken en leek zich over de muren van de tweede verdieping heen te buigen. Onder het leien dak bevonden zich mooie, brede kantelaven⁵ tussen het vakwerk. Op het dak van het huis wapperde een vlag met een zilveren leeuw.

Catherine keek verbaasd op. ‘Hé, dat wapen ken ik! Staat het niet op de vlag die op Nottingham Castle wappert?’

‘Inderdaad. Waarom is dat zo, denk je?’

Het ergerde haar dat hij aan de teugel trok en bleef staan, alsof hij een pauze in wilde lassen om haar iets te leren. ‘Zo belangrijk is het ook weer niet.’

‘Het is wel belangrijk. Welke band bestaat er tussen Melton Mowbray en Nottingham?’

‘Ach, Elias! Laten we verder gaan. Ik ben moe. We waren toch van plan om vandaag de telganger te verkopen?’

‘Melton Mowbray. Valt je iets op? De naam Mowbray misschien?’

‘Thomas Mowbray is de graaf van Nottingham.’

‘Precies! Hij is afkomstig uit deze stad.’

De telganger rukte de teugel uit Elias’ hand en begon langs de kant van de weg te grazen. Ongeduldig pakte Catherine de teugel weer vast en trok de ruin verder.

Elias zuchtte. ‘Je bent dus niet geïnteresseerd in mijn verhaal? Wij werken voor die hoge heren. We leven van hun geld! Dat kan je toch niet onverschillig laten?’

Voor de stadspoort had zich een aantal schaapherders verzameld. Een van de knechten maakte ruzie met de wachters over de tol die hij moest betalen om de stad in te mogen. Catherine wist al snel dat ze niet van deze stad hield. Op de donkere, lemen daken zaten talloze kraaien, azend op afval. Vanuit de nauwe straatjes hoorde ze vee loeien en mensen schreeuwen. De stank van rottende ingewanden vermengde zich met die van uitwerpselen. De oevers van de rivier Eye waren met elkaar verbonden door een aantal bouwvallige bruggen. Het water van de rivier die door de stad slingerde en zich een aantal malen vertakte was troebel en modderig. Langs de oever stonden een paar watermolens met traag malende schoepen. ‘We blijven hier toch niet lang, hè?’

‘Vandaag verkopen we de telganger en morgen vertrekken we zodra de zon is opgegaan.’

De huizen in de stegen waren vervallen, maar op het marktplein stonden enkele indrukwekkende gebouwen. In de schaduw van de overdekte veemarkt kochten wolhandelaren schapenvachten op. Op de markt wemelde het van de mensen. De kraampjes dreven als drijfhout in de golvende mensenmassa.

‘Waar is het vee?’

Elias lachte. ‘Ergens op de markt.’

‘Verkopen ze alles door elkaar? Kruiden, graan, hout, vee?’

‘Melton Mowbray is geen Nottingham, Catherine.’

Inderdaad werden boter en schapen, koren en geneeskrachtige kruiden, hout en koeien allemaal door elkaar heen verkocht. Ze zag schoenmakers die winterlaarzen verkochten en een kleermaker die een japon omhooghield en er met een verleidelijk gebaar overheen streek. Mandenvlechters, messenmakers en veehandelaren prezen hun koopwaar aan. Catherine was al bijna verder gelopen toen ze in de gaten kreeg dat Elias was blijven staan om met een paardenhandelaar over de telganger te onderhandelen. In het gedrang had ze het niet eens gemerkt. De handelaar bekeek Warins hoeven en zijn gebit. Catherine hoorde Elias de naam Latimer zeggen. Kort hierna schudden de mannen elkaar de hand en trokken ze zich achter een tafel terug, waar de handelaar een aantal muntstukken voor Elias uittelde.

‘Is het goed gegaan?’ vroeg Catherine, toen hij het touw losmaakte waarmee de lenzendoos aan het zadel was vastgebonden.

Elias fluisterde: ‘Tweehonderddertig shilling! We zijn rijk. Een voor een gooide hij Catherine de tassen met de instrumenten en de overgebleven zak met proviand voor de voeten. Nadat hij de telganger een klopje op zijn hals had gegeven bij wijze van afscheidsgroet, aarzelde hij even. ‘Nou, mijn beste Catherine, wat vind je ervan? Blijf hier even wachten, ik ga gauw een verrassing voor je kopen.’ Daarop verdween hij in de mensenmassa.

Catherine raakte de glazen ring om haar vinger aan. Het zou het tweede cadeau van hem zijn sinds ze getrouwd waren. Wat spannend! Ze voelde zich opgewonden en blij. Ook al was Melton Mowbray een lelijke stad, ze zou later graag terugdenken aan deze reis die ze samen met Elias had gemaakt. Ze zou zich herinneren hoe hij haar in Tur Langton geliefkoosd en gekust had, en hoe hij grapjes met haar had gemaakt nadat ze uit Braybrooke waren vertrokken, alsof ze de somberheid van de burcht van zich afgeschud hadden. Hij zou het uiteraard ontkennen, maar het deed hem zichtbaar goed om een paar dagen niet in de werkplaats te zijn.

Haar blik viel op een witgeschilderde zwaan die schrijlings op een van de kraampjes zat. Wat had wol met een zwaan te maken? Wilde de handelaar ermee uitdrukken dat zijn waren even wit waren als de veren van deze vogel?

Vóór haar rees de imposante kerk op. De kerktoren wierp een reusachtige schaduw over de markt, een stukje nacht waar de mensen aan de ene kant in verdwenen en aan de andere kant weer uitkwamen. De kerk was toch veel te klein voor zoveel mensen? Toegegeven, het was een kolossaal gebouw, maar er was zoveel volk op de markt dat er wel drie van dit soort kerken nodig waren om de mis aan iedereen op te kunnen dragen.

Wat zou Elias voor haar kopen? Ze nam zich voor om met alles blij te zijn en niet teleurgesteld te zijn als het maar een stukje honingbrood was. Want het was hoe dan ook een teken van zijn liefde.

Ze waren met elkaar getrouwd en konden niet zonder elkaar. Dat wisten ze allebei.

Waarom bleef hij zo lang weg? Zelfs al was hij helemaal naar de andere kant van de markt gelopen en had hij een poosje onderhandeld over de prijs, dan had hij allang terug moeten zijn. Een gevoel van onrust bekroop haar. ‘Doe niet zo kinderachtig!’ zei ze tegen zichzelf. Hij zou nu ieder ogenblik voor haar staan met een jongensachtige grijns op zijn gezicht en haar iets geven waar ze heel blij mee was.

De schaduw van de kerktoren gleed traag over het marktplein.

Een jonge knecht leidde Warin weg.

Verbeeldde ze het zich of werd het geschreeuw van de kooplieden minder? Was het donkerder geworden? Was het minder druk op de markt? De schaduw van de kerktoren had de huizen aan de rand van de markt bereikt.

Elias was vast ergens opgehouden. Anders was hij allang terug geweest. Was hij iemand tegengekomen van wie de bril kapot was en onderhandelde hij met deze persoon over de prijs van de reparatie? Maar dat duurde toch geen uren?

Ze hing de tassen met instrumenten en de doos met lenzen over haar schouder. Met de grootste moeite tilde ze ook de zak met proviand op en wankelde van de ene stal naar de andere. Eindelijk vond ze de zilversmid. ‘Sorry,’ zei ze tegen hem, ‘heeft een man met wit haar de afgelopen uren iets bij u gekocht?’

‘Nee, het spijt me.’

‘Hij heeft dunne lippen en een intelligent gezicht. Hij spreekt met een Londens accent, u weet wel hoe dat klinkt. Weet u zeker dat u hem niet hebt gezien?’

De edelsmid schudde zijn hoofd. ‘Hij is hier niet langsgekomen.’

De lucht boven de daken was oranjerood. De kooplieden begonnen hun kramen af te breken. De onverkochte waren en tafels werden afgevoerd op karren die door ezels werden getrokken.

De angst sloeg Catherine om het hart. Ze liet de zak met proviand achter en vroeg iedereen die ze tegenkwam of ze Elias hadden gezien. Niemand herinnerde zich Elias gezien te hebben.

De hemel was donkerblauw geworden. Het begon te waaien. Catherine huiverde. De klokken begon te beieren ... een hoog, schril geluid afgewisseld met doffe, dreunende slagen: het was avond geworden. De klokken bleven maar luiden en plotseling begreep Catherine dat haar leven op het punt stond in te storten.

4

Sir William Nevill, kamerheer van de koning en slotvoogd van Nottingham, stak zijn gehandschoende vuist op. Onmiddellijk trokken zijn twee begeleiders de teugels aan en gingen achter hem rijden, terwijl hij naar de wagen galoppeerde die een eindje vóór hem over de weg denderde, omgeven door grote stofwolken. Nevill gaf zijn hengst de sporen. Hij hield de teugel met één hand vast en trok zijn zwaard. De hengst zette zich schrap om de wagen in te halen. De grote wielen leken te knarsen van woede. Het gedeelte waarin de reizigers vervoerd werden, helde naar Nevill over alsof het hem van de weg wilde duwen. Met de platte zijde van zijn zwaard sloeg de slotvoogd tegen de wagen. ‘Doe open!’ brulde hij.

Uit de deuropening kwam de punt van een zwaard tevoorschijn. Toen klonk er gedempt gelach in de ruimte en een stem beval: ‘Rustig aan, jongen, trek de teugels aan.’ De wagen ging langzamer rijden.

Nevill stak zijn zwaard weer in de schede. Hij bleef naast de wagen rijden. ‘Mijn ogen hebben me dus niet bedrogen. Het wapen van ridder Cheyne. Waar is je paard?’

‘Dat staat in de wei te genieten van het leven.’

‘Terwijl jij je in een boerenwagen laat vervoeren?’

‘Je beledigt de koningin, want zij reist ook altijd zo.’

‘Zij is een dame, voor haar is het passend om zo te reizen.’

Cheyne schoof een eindje op en sloeg zijn benen over elkaar. Hij wees naar de lege plek naast hem. ‘Wil je een eindje met me meerijden? Deze reiswagen is momenteel de populairste nieuwe uitvinding in Engeland. Doe maar niet net alsof je dat niet wist!’

‘Onze Croesus. Zolang het nieuw en duur is, moet hij het hebben.’

‘Hoe noemt de koningin haar reiswagen? Een kotschi? Sinds ze er eentje uit Bohemen heeft laten komen, is dit dé manier van reizen. Je kunt je bagage vastmaken aan de ringen onder de bodem. Heb je gemerkt dat de banken van vering zijn voorzien?’

‘Wat ben je fijnbesnaard geworden. Twee weken geleden was ik nog bij de koning. Aan het hof heeft niemand het over reiswagens. De Fransen zijn bezig een leger op de been te brengen. Je wilt toch niet in een reiswagen het slagveld oprijden?’

‘Nevill, jij vergeet dat ik meer nachten in de openlucht heb doorgebracht dan jij kunt tellen, ouwe held.’

‘Zo te zien heb je er niet onder geleden.’

‘Hé’, riep Cheyne naar de koetsier. ‘Zo langzaam hoef je ook weer niet te rijden! Een beetje sneller graag, jongen.’ Toen richtte hij het woord weer tot Nevill: ‘Zo praten alleen rijkeluiskinderen. Jij schept behagen in ontberingen. Maar ik ben gesteld op comfort, omdat ik er hard voor heb moeten vechten.’

‘Je hebt hard gevochten om een rijke vrouw aan de haak te slaan, zul je bedoelen.’

‘Op dat gebied zal ik nooit veranderen, vrees ik.’ Cheyne glimlachte. Hij wreef met zijn duimen over een handspiegel die van zwart lavaglas gemaakt was. De wagen schokte en de spiegel glipte bijna uit zijn handen. Geschrokken klemde hij het glas tegen zich aan zodat zijn knokkels wit werden.

‘Een nieuwe liefde? Dat is typisch iets voor jou. Geniet er in dat geval van en houd je niet meer met veldslagen bezig. Je priesterjaren zijn niet bepaald vette jaren voor je geweest en daarna ...’

‘Vergeet mijn diplomatieke missies niet!’

‘ ... heb je een schelmenstreek uitgehaald door met Deincourt te trouwen.’

‘Hoe durf je dat een schelmenstreek te noemen! Ze hield van me. En ik van haar. Je kunt praten wat je wilt, maar ik laat me door jou niet van de wijs brengen. Je hebt gelijk wat de Fransen betreft. Het is goed mogelijk dat we binnenkort samen het slagveld oprijden. Let daarom op je woorden. Misschien ben ik degene die je over een paar weken rugdekking geeft.’

‘Je hebt gelijk, vriend. Dat is precies wat ik wilde horen.’

Langs de kant van de weg doken de eerste huizen op. Nevill gaf zijn paard de sporen om de brug vóór de reiswagen over te steken. Hij hoorde kinderstemmen. Het groepje stoof uiteen toen ze Nevill aan zagen komen. Hij reed langs de muren van de karpervijvers. Toen hij onder de poort doorreed, weerkaatste het hoefgetrappel van zijn paard tegen de bogen. Op de binnenplaats begon zijn paard te steigeren. Nevill trok aan de teugels. Hij riep een van de knechten. ‘Wat heeft dit nu te betekenen? Heeft Montagu soms zijn hengst meegebracht? Dat zal de reden zijn: zijn hengst en de mijne kunnen elkaar niet luchten of zien. Is er plaats in de wei?’

De knecht maakte een buiging. ‘Nee, heer.’

‘Sta me niet zo aan te gapen! Maak in dat geval plaats. Of scherm een terrein af voor mijn ros als je niet wilt dat de kudde van Latimer onder de voet wordt gelopen.’

Hij hoorde de wagen onder de poort aan komen ratelen.

Gonora trok zo hard aan de brokaten japon van Anne dat de naden bijna scheurden. ‘Ga alstublieft niet naar binnen. U weet toch dat sir Latimer niet gestoord wil worden als hij vrienden op bezoek heeft?’

‘Blijf van me af!’

‘Wilt u alstublieft naar me luisteren? Voor deze ene keer.’

‘Het is mijn plicht om ervoor te zorgen dat het de gasten aan niets ontbreekt. Ik wil zien of het vlees genoeg is afgekoeld.’

‘Ach, my lady, dat is helemaal niet de reden dat u naar binnen wilt gaan. U bent jaloers omdat uw man zijn vrienden alweer heeft uitgenodigd.’

Anne perste haar lippen stijf op elkaar. Ze staarde net zo lang naar Gonora’s hand totdat de kamenierster haar japon losliet. Toen duwde ze de deur open. Zodra ze over de drempel gestapt was, veranderde haar houding in die van een vorstin. Ze nam een bevallige pose aan, sloeg haar ogen neer en liet haar blik vanonder haar neergeslagen wimpers door het vertrek glijden. Nevill had plaatsgenomen op een bankje zonder rugleuning bij de koude kachel. Natuurlijk had hij die niet nodig. Hij leunde met zijn hand op de greep van zijn zwaard, een echte held. Zijn leven bestond uit een aaneenschakeling van successen omdat hij geen teleurstellingen duldde: admiraal van het noorden, legeraanvoerder in Normandië, vertrouweling van de koning. Heel Engeland sprak over Nevill.

Montagu zat tussen de manden en kisten voor de beschilderde wand. De verhalen die over hem de ronde deden, waren vast fabeltjes. Ze bestudeerde zijn smalle gezicht en zijn fijne, vrouwelijke wenkbrauwen ... hoe had iemand als hij op het slagveld van Bourdeilles een aantal beruchte, vijandelijke legeraanvoerders gevangen kunnen nemen? Montagu mocht een talentvol dichter zijn, een ridder was hij niet. Hij leek zo van de muurschildering weggelopen te zijn. Hij deed haar denken aan de jachthonden met hun spitse snuiten en het hert dat in paniek met zijn ogen rolde.

Voor de rijke Cheyne moest je oppassen. Onder zijn ruimvallende, kleurige kleding hield hij vast en zeker een paar giftige dolken verborgen. Cheyne was een vos. En een dronkaard was hij ook. Het verbaasde haar niet dat hij in de buurt van de kruik met wijn had plaatsgenomen, zodat hij de kelk die de ridders deelden zelf kon bijvullen.

Naast het geroosterde lamsvlees fonkelde het tafelzilver. Anne had het de dienstmeisjes de laatste dagen vele keren laten poetsen zonder acht te slaan op hun gekreun en gesteun. Ze hoopte dat ze de gasten net zo zouden verfoeien als zijzelf. ‘Praat u alstublieft gewoon verder.’

‘Dit is Anne, mijn vrouw’, zei Latimer. Hij wees de bezoekers een voor een aan: ‘William Nevill, John Cheyne en de beroemde dichter Montagu.’

‘De zoon van de hofmeester van de koning? Wat een eer kennis met u te mogen maken.’

Montagu’s gezicht betrok. ‘Praat niet over mijn vader.’ Iets vriendelijker voegde hij eraan toe: ‘Wilt u niet even bij ons komen zitten?’

‘Ik ben alleen maar gekomen om te zien of u nog iets nodig heeft.’ Anne ging op een kleine kist naast Montagu zitten. De dichter rook naar zoethout en gember. De weeë geur irriteerde haar.

Latimers lippen vormden een paar geluidloze woorden. Waarschijnlijk niets vriendelijks.

Ze glimlachte naar hem. ‘Heb ik de dichter beledigd door zijn vader te noemen?’

Latimer antwoordde niet. Maar Cheyne leek de vraag bijzonder grappig te vinden. Hij klakte met zijn tong en brulde: ‘Nou, Montagu? Is hij nog steeds boos op je omdat je met de dochter van die koopman bent getrouwd?’

‘De Fraunceys staan hoog in aanzien. De vader van Maud was burgemeester van Londen. Ik begrijp niet wat mijn vader op haar heeft aan te merken.’

‘Hij had verwacht dat je met iemand uit je eigen kring zou trouwen. Maar ik begrijp je heel goed. Ik ben ook van plan om met iemand te trouwen uit liefde. Margaret is tien jaar geleden overleden en ik ben eenzaam. Ik ga met ... Margaret trouwen. Zijn jullie verbaasd? Ik heb het niet over de overleden Margaret Deincourt, maar Margaret Lovetoft, de prachtige dochter van een landjonker uit Lincolnshire.’

‘De dochter van een lándjonker?’

‘Zoals gezegd trouw ik met haar uit liefde. Het is me niet om haar landerijen te doen. Deze vrouw geeft om me. Ze begrijpt me, kent mijn zwakheden en toch houdt ze van me.’

‘Cheyne.’ Nevill schudde zijn hoofd. ‘Je verwaarloost niet alleen je paard, maar bent ook een dweper geworden. Engeland is in gevaar! Kan de dreiging van de Fransen je dan helemaal niets schelen?’ Hij pakte zijn zwaard bij de pareerstang⁶ en hield het hoog boven zijn hoofd. Toen boorde hij het met een fel gebaar in de grond alsof hij een onzichtbare vijand in de borst stak.

‘Laat de Fransen maar komen’, zei Latimer. ‘We zullen ze in de pan hakken. De vloot waarmee sir Stanley naar Ierland is gevaren, is allang teruggekeerd. De machtigste edelen van dit land waken over Londen. En heeft Jan van Gent niet het bevel gekregen om zijn vloot naar Engeland te sturen zodra hij en zijn achtduizend man voet op Spaanse bodem hebben gezet? Tegen de tijd dat er oorlog uitbreekt, is de Engelse vloot weer even sterk als altijd en kunnen we de Fransen op zee verslaan voordat ze de kans krijgen om aan wal te gaan.’

‘Maar vergeet niet dat admiraal Trivet en d’Arcy ook een aantal militaire overwinningen behaald hebben, Nevill.’ De ogen van Montagu glansden van opwinding. ‘Deze zomer hebben ze vier Genuese zeilboten gekaapt en de “Heilige Maria”, een groot Spaans schip.’

Nevill snoof minachtend. ‘Ik denk dat ze een grote vergissing hebben begaan door uitgerekend in deze situatie schepen van de Genuezen en Spanjaarden te roven.’

‘Maar ze waren onderweg naar Sluys!’

‘Nu liggen ze in Sandwich voor anker, en ik betwijfel of de Genuezen en Spanjaarden dit zomaar over hun kant zullen laten gaan.’

Thomas Latimer wreef over zijn voorhoofd en legde zijn hand over zijn ogen. ‘Nog voor kerst zullen tien zwaarbewapende Portugese galeien in Londen aankomen, als de koning van Portugal zich tenminste aan zijn woord houdt. Misschien zal er hard gevochten worden, maar wij zullen overwinnen.’

‘Anne,’ zei hij plotseling zonder op te kijken, ‘deze zaken interesseren je toch niet. Kun je ons alsjeblieft alleen laten?’

Daar had ze niet op gerekend. Hield hij zelfs de schijn niet op voor zijn vrienden? Hij stuurde haar zomaar de kamer uit. Ze probeerde een antwoord te bedenken, zocht koortsachtig naar een excuus om te blijven, maar kon zo snel niets bedenken. ‘Natuurlijk’, zei ze.

‘Waarom neem je Anne niet in vertrouwen?’ Montagu keek naar de deur, die zojuist was gesloten. ‘Ze is een intelligente vrouw, en ze heeft heel goed door dat je dingen voor haar verborgen houdt. Dit zwijgen werpt een muur tussen jullie op.’

Latimer zweeg.

‘Ik ken veel vrouwen die God schoon geschapen heeft. Annes schoonheid is misschien niet de schoonheid waar een vermoeid hart in vuur en vlam van raakt. Maar ze straalt een grote waardigheid uit. Bovendien heeft ze een albasten huid en een ranke hals, heldere ogen als die van een kind en prachtige, lange lokken. Je houdt toch nog wel van haar?’