Dauwdruppels

Voor mijn moeder

Wilhelmina Angenita van Mourik - Vervoorn

Geesje Vogelaar-van Mourik
Dauwdruppels
© B.V. Uitgeverij De Banier, Utrecht - 2007
Omslagillustratie: Adri Burghout
Vormgeving: Mariëtte Wilgehof
ISBN 978 90 336 2897 9
NUR 344

Alle rechten voorbehouden.
Niets uit deze uitgave mag worden verveelvoudigd, opgeslagen in een geautomatiseerd gegevensbestand, of openbaar gemaakt, in enige vorm of op enige wijze, hetzij elektronisch, mechanisch, door fotokopieën, opnamen of op enig andere manier, zonder voorafgaande schriftelijke toestemming van de uitgever.

1

Het morgenlicht viel door een kier van het gordijn. Het belichtte Ralphs gezicht. Eva kwam wat overeind en bekeek het aandachtig. Het smalle voorhoofd, de scherpe neus en de gevoelige mond waren hetzelfde gebleven. Voor het oog was er niets te zien. Even leek het of alles net zo was als vroeger. Ralph zou zijn ogen opendoen en haar naar zich toe trekken.

Ze hoefde zich niets wijs te maken. Ralph was niet meer dezelfde als voor het ongeluk. Hij zou het nooit meer worden ook. Ze liet zich terugzakken in bed. Het kon nog wel even. De boetiek ging pas over een uur open. Ze had tijd genoeg.

Ralph kreunde in zijn slaap, alsof hij het moeilijk had. Was dat zo? Voelde hij zich vaak ellendig? Ze wou dat ze het wist. Ralph praatte er echter niet over. Hij kon het zeker niet. Hij was onbereikbaar geworden na het ongeluk. De wonden leken het ergst, maar die waren genezen. Zijn persoonlijkheid was veranderd.

Anderen hadden het meestal niet in de gaten. Zelfs zijn eigen moeder niet. Of wilde ze het niet zien? Ze was altijd trots geweest op haar getalenteerde zoon. Dat wilde ze blijven.

Haar moeder zag het ook niet. ‘Ralph is alleen wat stiller dan vroeger’, zei ze. Moeder dacht dat het wel meeviel. Zij maakte hem ook niet dagelijks mee.

Ze kon beter uit bed gaan. Piekeren hielp niets. Voorzichtig stapte ze op de planken vloer. Ze viste met haar voet een slof onder het bed vandaan. De andere had ze ook te pakken.

Hopelijk sliep Ralph door. Het was zo triest als hij de hele dag voor zich uit zat te staren. Werken deed hij niet. Ze keek nog eens naar hem. Zijn wimpers bewogen. Was hij wakker? Ze liep naar de andere kant van het bed en ging op de rand van het ledikant zitten. Ze bleef een poosje naar hem kijken. Hij reageerde niet. Hij lag stil, te stil.

Ze stond op en liep de slaapkamer uit. Achter haar kraakte het ledikant.

Het licht scheen ook al in de keuken, toen ze binnenkwam. Het was een fijn huis. Ze hadden er een jaar met veel plezier in gewoond. Toen kreeg Ralph het ongeluk. Als het een jaar eerder gebeurd was, had ze hier niet gestaan. Dan was ze misschien niet eens getrouwd. Dan had ze nu al die zorgen niet. Och, wat … ze wilde Ralph en niemand anders. Toen en nu, ondanks alles. Zonder hem voelde ze zich niet compleet. Hij was een deel van haar.

Soms, als ze goed geslapen had, dacht ze zelfs dat het wat beter met hem ging. Dan zei ze tegen zichzelf dat ze niet zo somber moest zijn. De zaak draaide immers nog steeds. Dat kwam omdat ze na het ongeluk ook handwerkspullen ging verkopen, naast de schilderijen die Ralph voor hun trouwen geschilderd had. En nu was er ook een assortiment lederwaren bijgekomen. Het kwam vast wel goed, maar de uitbreiding van de zaak had veel energie opgeslokt. En het viel ook niet mee om Ralphs handicap goed te verbergen voor de buitenwereld. Handicap ja, want dat was het, al wilde ze er niet aan. Het leven leek zo mooi toen ze in ondertrouw gingen. Ze hielden van elkaar en hadden dezelfde interesse: schilderen. Ralph was heel kunstzinnig. Nog meer dan zij. Op de kunstacademie hadden ze hoge verwachtingen van hem gehad. Hij was de beste uit de groep. Zij had een jaar lager gezeten. Hij zou het ver brengen met zijn grote talent en innemende karakter. Hij zou vakwerk gaan produceren en later waarschijnlijk gaan lesgeven.

Samen zouden ze in de zaak gaan. Ralph zou schilderen, terwijl zij de boetiek beheerde. Hij hield ervan kunstwerken te maken. En nu … de kunstenaar en de kunstwerken waren verdwenen. Hoelang was het geleden dat hij iets had geschilderd? Iets in opdracht had gemaakt? Volgens de arts moest hij naar een sociale werkplaats, maar dat wilde hij niet. En zij ook niet. Ze kon de gedachte niet verdragen dat hij daar moest zijn. Dat zijn handen allerlei werkjes moesten verrichten in plaats van te schilderen.

De grote klok in de boetiek sloeg acht slagen. Ze mocht wel eens opschieten. Over een half uur ging de zaak open en ze had nog niets gegeten. Ze had ook geen zin, maar het moest. Ze was de laatste tijd nog al eens duizelig. Dan moest ze zich gewoon vasthouden om op de been te blijven. Stel je voor dat ze in de boetiek flauwviel.

Ze smeerde een snee voor Ralph en deed koffie in de filter. Hij hoefde nu enkel het knopje in te drukken als hij beneden kwam. Dat zou hij wel doen. Hij hield ’s morgens van een pittig bakje.

Ze knipte het licht uit. De keuken lag nu weer in het halfdonker. Het was tijd om naar de boetiek te gaan.

Ze schoof de grendel van de voordeur. De bel klingelde bijna meteen toen ze achter de toonbank stond. Er kwam een vrouw binnen. ‘Blijf, Wolf ’, zei de vrouw tegen een donkere herdershond. Ze had de hond goed onder controle. Hij luisterde perfect.

Ze had de vrouw pas ook nog gezien. ‘Goedemorgen’, groette ze. Ze schrok van haar eigen stem. Wat zei ze dat koel. Ze moest vriendelijker zijn tegen haar klanten. Deze vrouw werd misschien wel een vaste klant. Die kon ze goed gebruiken nu Ralph nog steeds niet ging schilderen.

‘Kan ik u helpen?’ vroeg ze wat hartelijker. Ze trok haar rok recht. Hij draaide de laatste tijd steeds. Ze zou hem vanavond even innemen. Dan zat hij beter.

‘Ik zoek een kalligrafeerpen’, antwoordde de vrouw. Ze had vriendelijke ogen, droeg het donkere haar met een speld vast op haar hoofd.

Waar had ze de pennen gelaten? Ze wist het al. In de la van het antieke kastje achter in de boetiek lagen ze.

Ze overhandigde de vrouw het bakje. Even keek ze erin. Toen pakte ze er een pen uit. ‘Deze wil ik graag hebben, maar ik wil ook nog even rondkijken. Het is nu niet zo druk als vorige week.’

Dat was het zeker niet. Het moest veel drukker zijn, als ze de zaak draaiend wilde houden.

‘Het is een wat afgelegen plaats voor een zaak’, vervolgde de vrouw. ‘Maar hij ziet er zo sfeervol uit. En u hebt nu een nog breder assortiment. De mensen zullen hem vast wel weten te vinden.’ Het klonk alsof ze haar gerust wilde stellen.

Ze ging er niet op in. Als Ralph niet meer ging schilderen, kon ze de boetiek misschien niet eens houden.

‘Kijkt u maar rustig’, zei ze. Hoe kon ze het zeggen, terwijl ze hoopte dat de vrouw snel zou vertrekken. Ze moest naar Ralph. Zou hij al beneden zijn? Als hij maar uitkeek met de trap. Die was zo steil. Eigenlijk moest ze hem laten vervangen. Het was geen vakman geweest die de trap had geplaatst. Hij was te smal en liep te recht omhoog.

Na een poosje kwam de vrouw naar de toonbank. Ze had de pen en een map postpapier in haar hand.

‘Is het een cadeau?’ vroeg Eva. Dan moest ze er een mooi pakje van maken. Het oog wilde ook wat. Ze scheurde een stuk van het papier, dat om een ijzeren rol zat. Het was al aardig geslonken. Vorige week dan. De laatste dagen was het veel rustiger.

‘Ja, ik wil iets moois voor mijn dochter maken’, vertelde de vrouw. ‘Het is alleen moeilijk om iets origineels te verzinnen.’

Dat wilde zij vroeger ook altijd. Iets aparts. Nu zou ze blij zijn als alles gewoon was. Heel blij zelfs. ‘We willen soms teveel’, zei ze. Ze pakte het papier en de pen in met het rode pakpapier.

De rozen lagen wat dikker en donkerder op de gladde rode onderlaag. Ralph en zij hadden alles in die stijl willen houden. De rozen hadden hen immers overgehaald om het huis te kopen. Als ze nog aan de zoete geur ervan dacht ... De afgelopen jaren had ze die trouwens ook nog geroken, ondanks de zorgen. Nu duurde het nog maanden voordat de roos weer uit zou lopen. Ongeveer in mei was dat. Ze kon bijna niet wachten tot het zover was.

Ze voelde dat de vrouw naar haar keek. Ze dacht te veel. Ze moest haar aandacht bij de mensen houden. De klant was immers koning. Denken moest ze ’s avonds of ’s nachts maar doen.

‘Mijn dochter …’ begon de vrouw weer.

Ze wilde het niet horen, bleef naar de toonbank kijken. Het leek of de mensen alleen maar over kinderen konden praten. De vrouw begreep haar wenk. Ze ging niet verder, maar liep naar de deur. ‘Tot ziens’, zei ze. Ze was dus toch van plan om terug te komen, al was zij niet erg vriendelijk geweest.

Snel liep Eva naar achteren. Het was stil in de keuken. Waarschijnlijk was Ralph nog boven. Ze zou eens even gaan kijken. Straks dan, want de bel ging alweer.

Moeizaam kwam de oude vrouw binnen. ‘Hè, hè’, zuchtte ze. Ze greep de leuning van het rieten stoeltje naast de toonbank vast. ‘Mijn benen …’ Ze trok haar jas iets omhoog en wreef over haar knieën. ‘Nu gaat het weer’, zei ze. Ze drentelde door de boetiek en keek naar verschillende dingen. ‘Weet u misschien wat?’ vroeg ze. Het is voor mijn kleindochter. Ik weet niet wat ik haar moet geven. De jeugd heeft tegenwoordig alles wat hun hart begeert. Dat weet u zelf wel.’

Zij had niet alles wat haar hart begeerde. Ze had niets. Ze had geen gezonde man en een kind scheen voor haar ook niet weggelegd. Ze beet op haar lip. ‘Dit misschien?’ zei ze. Ze legde een leren portemonnee op de toonbank neer.

‘Da’s een mooie’, mompelde de oude vrouw. Ze rook er eens aan. ‘Echt leer.’ Ze knikte goedkeurend. Het is wel een beetje boven m’n budget, maar ’t is voor het kind. Daar doe je alles voor hè?’ Ze keek Eva vriendelijk aan. ‘Ze komt niet zo vaak’, vervolgde ze. ‘Die kinderen moeten tegenwoordig ook zoveel leren. Ze zijn onderhand getrouwd en dan leren ze nog. Maar vooruit, ik heb een mooi cadeau. Ik hoop dat ze er blij mee is.’ Ze knipte haar oude handtas open en pakte haar portemonnee. Voorzichtig telde ze het geld op de toonbank neer. Toen schoof ze het naar haar toe.

‘Het klopt. Dank u wel’, zei Eva. Ze duwde op de knop van de kassa, die rinkelend openschoof.

‘U wordt ook bedankt hoor’, antwoordde de vrouw. Ze stopte het pakje in haar tas en liep langzaam de boetiek uit.

De staande klok sloeg half twaalf. Nog een halfuur, dan was het tijd. Zou ze de winkel nu vast dichtdoen? Er kwam vast geen klant meer. Nee, ze kon beter wachten. Elke klant was er een. Ze ging wel even kijken wat Ralph deed.

Ze opende de deur met de matglazen ruit. Ralph zat in de rieten stoel naast het fornuis.

‘Wie gaat er nu in het donker zitten?’ wilde ze zeggen. Ze hield zich nog net op tijd in. Het hielp immers niets als ze dat zei. Ralph werd er alleen onrustig door.

De zon bescheen het bordje met het brood, dat nog op het aanrecht stond. Onaangeroerd.

‘Goedemorgen Ralph. Heb je al gegeten?’

Hij keek haar verwonderd aan. ‘Nee’, antwoordde hij. ‘Moet dat dan?’

‘Ach jongen’, zei ze. Ze streelde zijn donkere krullen en drukte er een kus op.

Hij greep haar hand. ‘Eva’, zei hij. Ze sloot haar ogen. Even leek het op vroeger, maar dat was het niet. Als een lawine kwam alles over haar heen. Ralph die deed alsof hij sliep om niets te hoeven zeggen. Ralph die veel te laat beneden kwam en niet at. Die het knopje van het koffiezetapparaat niet indrukte terwijl alles klaarstond. Ralph toch … Hij was altijd zo hulpvaardig en vlot geweest. Hij moest zelf eens weten dat hij zo geworden was. Of wist hij het wel? Was zij niet de enige die eronder leed?

Wat zou er gebeuren als zij niet meer voor hem kon zorgen? Hij had alleen haar. Ze wilde geen mens over de vloer hebben. Niemand hoefde te weten hoe het met Ralph gesteld was. Maar als zij nu eens ziek werd? Wie zorgde er dan voor hem? Ze moest een oplossing vinden. Ze zou weer met het schrift gaan werken. Dan wende Ralph aan een bepaald schema. Hij had structuur nodig.

Ralph zat alweer voor zich uit te staren. Ze pakte het schrift uit de boekenkast. ‘Maandag’, zette ze op de eerste bladzijde. Toen sloeg ze om. Morgen was het dinsdag. ‘Dinsdag’, schreef ze met dikke letters boven aan de bladzijde. Nu moest ze het schema maken. Negen uur: eten. Tien uur: koffiezetten voor jou en voor mij. Even aarzelde ze. Toen schreef ze verder. Elf uur: aardappels schillen. Zijn slanke vingers zouden in plaats van de kwast het mesje hanteren. Er viel een traan op de bladzijde. Ze deed het veel liever zelf, maar het moest, anders zat hij de hele dag maar voor zich uit te staren. Twaalf uur: theezetten en brood smeren. Voor dinsdag stond alles genoteerd. Dinsdagavond zou ze de rest invullen.

Vanaf morgen zou ze het schrift op tafel leggen. Nu legde ze het achter in de kast. Nog één dag uitstel.

De bel ging toch nog. Ze ging snel naar voren. Twee kleine meisjes stonden voor de toonbank, hand in hand. ‘We zoeken een cadeau’, zei de oudste. Haar stem klonk wat hees. ‘Voor onze moeder’, kwam er zacht achteraan. Ze kuchte een keer, hoewel ze niet verkouden leek. Zenuwen natuurlijk. Ze hadden waarschijnlijk hun spaarpot leeggemaakt. Dan moest het ook iets heel moois worden wat ze kochten.

‘Er is genoeg hoor’, zei ze. ‘Zoeken jullie maar wat uit.’ Ze ging achter de toonbank staan.

De kinderen liepen door de boetiek. Eerst vlug, maar steeds langzamer ging het. Er was ook zoveel te zien. Misschien teveel. Dan werd kiezen moeilijk, zeker voor zulke kleintjes.

Ze fluisterden. Het oudste kind keek hulpzoekend haar richting op. Zie je wel. Ze kwamen er niet uit. Zij moest ze helpen. De tas was wel wat voor hen. Ze hield de groenfluwelen tas met de glitters al omhoog. De steentjes sprankelden in het lamplicht.

De ogen van het kind lichtten op. Ze kwam naar voren en streek met haar wijsvinger over de tas. ‘Lekker zacht is die’, zei ze. ‘En er zitten zulke mooie lichtjes op.’

‘Ja hè’, zei ze. Ze gaf de tas aan de oudste, die hem voorzichtig vastpakte.

‘Handwerkt jullie moeder?’

Het kind knikte. Haar blonde vlechtjes wipten op en neer. ‘Ze heeft dit gemaakt.’ Ze deed haar jas open. Er kwam een beeldig truitje tevoorschijn. Wit met ajourgaatjes. Fijntjes stond het. Dat zou heel wat uren gekost hebben. ‘Nu breit ze er een voor mijn zusje’, vertelde het meisje.

‘Roze’, zei de kleine.

‘Mooi hoor’, antwoordde Eva. Ze was zelf ook aan het breien. Sokken, altijd maar sokken. Die sleten zo. Ralph ging steeds met zijn hielen over de vloer. Van voor naar achteren. Een beweging die hij overgehouden had van het ongeluk. De hielen van zijn sokken gingen op die manier snel kapot. Ze zou ook een trui gaan breien. Voor een kind, al was het een kind van een ander. Als de trui af was, hing ze hem in de zaak. Dan kon ze er meteen wat mee verdienen.

Het meisje bekeek de tas nog eens aandachtig. Ze fluisterde weer wat met haar zusje. ‘We kopen hem’, zei ze toen. De kleinste knikte.

Ze schoof de grendel op de deur en keerde het kaartje. ‘Gesloten’ stond er nu aan de buitenkant.

Voor ze gingen eten, wilde ze wol uitzoeken. Ze liep door de keuken naar het magazijn.

Ralph zat nog steeds op dezelfde plaats. ‘Ik kom zo tafeldekken’, zei ze terwijl ze langs hem heen liep. Hij reageerde niet.

De houten planken in het halletje kraakten. Ze bukte en raapte een pluk stof op. Ze moest vanavond stofzuigen. Dat had gisteren al gemoeten, maar er was niets van gekomen.

In het magazijn was meer keus dan in de winkel. Welke kleur zou ze nemen? Die paarse wol was schitterend. Een warme kleur. Als ze een dochter had, zou ze zo’n trui breien. Dat ging ze nu ook doen. Hier had ze een mooi model. Kort en wijd. Dat stond de meeste kinderen wel. Welke breinaalden waren geschikt? Ze keek op de wikkel van de wol. Nummer vijf kon ze het beste gebruiken.

Ze had echt zin om te beginnen, maar eerst moesten ze eten. Ralph had de hele dag nog niets gehad. Morgen werd het anders. Als ze uit bed kwam zou ze het schrift klaarleggen. De vorige keer had het ook gewerkt. Ze had er gewoon mee door moeten gaan. Ze hoopte echter nog steeds dat hij zelf initiatieven zou gaan nemen. Waarschijnlijk gebeurde dat nooit meer. Daar moest ze mee leren leven. Dan was alles veel gemakkelijker. Kon ze dat niet of wilde ze dat niet?

Ze keek vanuit het magazijn naar het oude huis. Het lag omsloten door de even oude tuin. Achter in de tuin stond het tuinhuisje. Idyllisch lag het verscholen achter een oude, kromme appelboom. Niet alleen het huis, ook de tuin had hun hart gestolen, toen ze hem voor het eerst zagen. Op een zaterdag waren ze naar het dorp gefietst. Op zoek naar een huis. Ralph zag echter de oude boekwinkel. Ze wist dat hij af zou stappen. Hij was dol op boeken. Het kon wel even voordat ze verder zochten. Zelf bekeek ze de oude boeken met perkamenten banden die in de schappen stonden. Hele rijen waren het, dicht tegen elkaar aan geschikt.

‘Goede kost, juffrouw’, zei de oude man die naar haar toekwam. Ze moest aan moeder denken.

Ze was doorgelopen. Later, toen de man weer op zijn plaats bij de toonbank stond, keerde ze terug naar de boeken. Ze kon ze goed gebruiken voor het schilderen, niet om uit te lezen. In de inhoud was ze niet geïnteresseerd. Ralph wel, al was hij er niet bij opgevoed. Het was maar goed dat die boeken zo prijzig waren, anders zou hij er heel wat van kopen. Nu had hij er maar een paar. Meer kon niet lijden. Ze moesten sparen. Ralph wilde immers een huis kopen in plaats van huren. Dat was toch al een gewaagd plan. Ze waren beiden naar de kunstacademie gegaan. Van sparen was niet veel gekomen. ‘We proberen het. Misschien wil mijn moeder ons wel helpen’, zei hij. ‘Als we het nu niet doen, komt er niets meer van. Als we later een kleine puk krijgen, een meisje dat op jou lijkt, kan het waarschijnlijk niet meer. Die kosten heel wat, heb ik wel eens gehoord.’

Ralph had een gesprek aangeknoopt met de oude baas. ‘U hebt een mooie zaak’, zei hij.

‘Ja’, antwoordde de man. ‘Helaas moet ik hem verkopen. Ik word er te oud voor. Het gaat me wel aan mijn hart. Dat mag u gerust weten.’

‘Dat kan ik begrijpen’, zei Ralph. ‘Ik zou hem wel willen kopen, maar het zal voor ons te duur zijn. We zijn net afgestudeerd. Misschien weet ik een oplossing.’

De baas had Ralph nadenkend aangekeken. ‘Kom straks even terug, als de winkel dicht is’, zei hij toen ze de zaak uitliepen. Ralph had toch weer een boek onder zijn arm. Een behoorlijk duur exemplaar.

Om vier uur waren ze teruggegaan. Ze hadden de hele omgeving afgekamd. Geen huis kon het halen bij dit pand. Die sfeer hadden ze nergens anders aangetroffen.

De man liet hen door de winkel binnen. Daarna schoof hij de grendel op de voordeur. Net zoals zij nu altijd deed. Toen keerde hij het bordje. ‘Open’, stond er aan de binnenkant. Aan de andere kant ‘gesloten’. Hij liet de jaloezieën zakken. ‘Morgen is het Gods dag’, zei hij. Vervolgens liep hij voor hen uit naar de deur met de matglazen ruit. De deur knerpte toen ook al. Het had anders geklonken, meer als muziek. Nu smeerde ze hem regelmatig. Ze kon niet meer tegen het geluid.

Het was of ze thuiskwam. De oude keuken met het granieten aanrecht en de pomp die echt water gaf, ademden rust uit. De kleine, knusse kamer vol met oude meubels. Een antiek kastje met foto’s erop. Waarschijnlijk de ouders van de oude man en andere familieleden. Het had iets. Dat de trap erg steil was, viel haar niet op. Drie slaapkamers en een overloop waren er boven. Het rook naar een oud huis, een huis met geschiedenis. De zwarte, ronde lichtknoppen vertelden hun verhaal. Hoeveel mensen zouden hier al geleefd hebben voor de oude man?

Ze gingen naar buiten. ‘Kijk daar eens’, wees Ralph. Hij liep naar het oude tuinhuisje. ‘Om hier te kunnen werken’, verzuchtte hij. Hij streelde de stam van de oude appelboom die vlak voor het tuinhuisje stond, deed toen de deur van het huisje open. Er stond een antieke kast tegen de ene wand. Hij kon nog op slot ook. ‘Daar kunnen onze schilderspullen in’, zei Ralph. ‘Niet zo enthousiast doen’, antwoordde ze zacht. Misschien scheelde dat wat in de prijs. Ralph luisterde er niet naar. ‘Moet je kijken, die ramen kunnen openstaan met het schilderen.’ Hij duwde de ramen wagenwijd open.

Toen zag ze de rozenboog. Ze liep erheen. Dieprood kleurden de rozen. De bladeren waren zacht. De zoete geur bedwelmde haar.

De man nam hen mee naar binnen, zette koffie in de pruttelkan op het oude fornuis. Ze genoot van zijn bedrijvig bezig zijn. Om hier met Ralph te wonen … Iets beters kon ze zich niet voorstellen. Iets mooiers kon er niet zijn. Ralph keek haar aan. Ze wist dat hij hetzelfde dacht.

Twee uur later vertrokken ze. Ralph kreeg een foto van het huis mee. Hij deed hem in zijn portefeuille. Onderweg stapten ze een paar keer af om ernaar te kijken.

‘Het huis is prachtig’, zei Ralph. ‘Alleen kun je op de foto het tuinhuisje niet zien.’

‘De rozenboog ook niet’, antwoordde ze. ‘En die is het mooist van alles.’ Ze zag de rozen voor zich. De dieprode kleur. Ze rook de zoete geur. Ze dacht niet aan de doornen.

De week erop waren ze teruggegaan. Het regende. Dat was niet erg. Vanbinnen scheen de zon. Ralphs moeder wilde hen financieel helpen. Ze gingen het huis kopen, als de man met hun bod genoegen nam.

‘Omdat jullie het zijn’, zei hij.

Een maand later waren ze aan de slag gegaan. Een paar vrienden hadden geholpen. Bijna alles was in de oorspronkelijke staat gebleven. Alleen het noodzakelijkste was opgeknapt. In de winkel hadden ze de oude vloerbedekking er uitgetrokken. Er waren planken tevoorschijn gekomen. Ralph was er enthousiast over geweest. Hij had ze met donkere lak gebeitst. Het had de zaak een nog warmer aanzien gegeven. De kozijnen aan de buitenkant waren geschuurd en geverfd. Antiekgroen met roomwit. Zoals dat hoorde bij dit oude pand.

Al de kamers kregen een beurt. Overal kwamen houten vloeren tevoorschijn. Het stond mooi en het bespaarde hen heel wat. Het kostte alleen maar lak.

En buiten bloeiden de rozen. Ze moest er steeds naar kijken. Daarom kocht ze een dekbedhoes met rozen. Rode rozen. Ze gaf het Ralph op zijn verjaardag.

Ze deed de wol en de naalden in de rieten mand en sloot het magazijn. Ralph zou niet weten waar ze bleef. Ze was veel te lang weggebleven. Waarom zei hij daar niets van? Scheelde het hem niets? Hij zou ondertussen toch wel trek hebben?

Ze legde brood in het mandje, pakte de kaas en de boter uit de koelkast. Er moest ook nog thee gezet worden.

‘Ralph, zet jij thee?’ vroeg ze, terwijl ze de theeglazen uit het aanrechtkastje pakte.

Hij stond meteen op, liet water in de waterkoker lopen. Even later goot hij het kokende water in de theepot. Deed hij er wel een zakje in? Niet kijken. Straks zag ze dat wel.

Even later zaten ze tegenover elkaar. Het bleef stil. Wat moest ze nu weer vertellen? Over de zaak maar. Waar anders over? Er waren zo weinig onderwerpen waar ze samen over spraken.

‘Ik heb goed verkocht’, zei ze. Ze goot thee in Ralphs glas. Hij was goed van kleur. Er zat dus wel een zakje in. Ze had zich weer voor niets druk gemaakt.

‘Dat is fijn’, antwoordde hij. Hij nam een slok van de gloeiend hete thee, zette het glas aarzelend terug.

‘De tas ook’, vertelde ze. ‘Je weet wel, die groenfluwelen met de glitters.’

Ze had er drie van besteld toen de vertegenwoordiger de tassen liet zien. Het was een goed idee geweest. Ze waren allemaal verkocht.

‘De tas?’ Hij keek haar verwonderd aan, wreef toen nadenkend over zijn ongeschoren gezicht. Hij kon het zich waarschijnlijk niet herinneren.

‘Je moet je nog scheren’, zei ze. Hij stond meteen op. Ze hoorde hem de trap opgaan. Boven kraakte de badkamerdeur. Even later was er geluid van het scheerapparaat. Had ze maar niets gezegd. Ralph nam alles letterlijk op. Hij moest zich nog wel scheren, maar niet nu. Ze schoof het bordje met de halve snee van zich af. Straks at ze het misschien wel op. Als hij weer aan tafel zat.

Wat duurde het lang voordat hij naar beneden kwam. Hij had tegenwoordig overal zoveel tijd voor nodig. Daar kon ze moeilijk aan wennen. Vroeger was alles altijd zo gebeurd.

Ze ruimde de tafel af en pakte de rieten mand. Ze zette de steken vast op. Het lukte. Even later tikten de naalden tegen elkaar. Na een poosje hield ze het werk omhoog. Het was echt een mooie kleur. Als de trui af was hing ze hem in de etalage. Het beste kon ze hem in het rechterraam een plaatsje geven. Dan zagen de mensen hem als ze uit het dorp kwamen.

Dat was waar ook. Ze moest de buitenboel nog zemen. Als ze het nu niet deed, kwam er de hele week niets meer van. En volgende week zou er vorst komen. Dan kon het niet.

Het leek wel of ze Ralph boven hoorde lopen. Ze luisterde even onder aan de trap. Nu was het stil. Hij was vast naar bed gegaan.

Ze vulde snel een emmer met warm water en deed er een scheut spiritus in. Even later boende ze het raam. Haar gezicht spiegelde in het glas. Het was smaller geworden. Dat was niet erg. Als ze het maar volhield. Ze moest het volhouden, voor de zaak, maar vooral voor Ralph.

2

Sanne van Heusden liep langs de handwerkzaak. Even bleef ze staan en keek naar de voorgevel. ‘De Rozenboog’ stond er met sierlijke, gouden letters in het glas boven de antieke voordeur. Aan weerszijden van de deur was een raam. De etalages waren opnieuw ingericht. Vooral de ondergrond van rood fluweel deed het nu nog beter dan eerst. Het was een mooie zaak. Jammer dat de eigenares zo koel deed, anders had ze er wat langer rondgekeken. Nu was ze een poos bij de rivier geweest. Dat was eigenlijk nog fijner dan in de boetiek rond te dwalen. Bij de rivier kwam ze altijd tot rust.

Over de smalle landweg, tussen de weilanden door, liep ze terug naar huis. Witte wolken dreven in de azuurblauwe lucht. Even bleef ze staan. ‘Schitterend’, fluisterde ze. Als de zoldering al zo schoon was, hoe moest dan de hemel zelf zijn? De hond trok. ‘Ja Wolf, we gaan.’ Ze wreef het dier over zijn kop. ‘Je hebt al zo lang moeten wachten.’ Het laatste eind liep ze stevig door.

Thuisgekomen deed ze Wolf in de kennel die aan de schuur verbonden was. Als het regende kon hij zo naar binnen. Bart had het hok gemaakt toen hij nog niet zo druk was met zijn werk. Ze verlangde weleens naar die tijd terug, toen Tessa nog niet op kamers woonde. Tessa maakte altijd haar huiswerk beneden, terwijl Thom een boek las. Het was stil geworden nu Tessa uit huis was en Thom regelmatig bij een vriend huiswerk maakte. Hij had echter vaak zwarte handen als hij thuiskwam. Hij knutselde graag aan oude brommers. Van leren zou niet zoveel terechtkomen.

Maar vooruit, zo erg was het nu ook weer niet. Bart werkte hard voor het gezin. Hij moest nu eenmaal veel vergaderingen bijwonen. Tessa was een goede leerkracht en Thom zat al in de zesde klas van het vwo. Zijn rapporten waren steeds goed, ondanks het gesleutel aan de brommers. Het was juist fijn dat hij een hobby had. Dat hield hem weg van andere gelegenheden.

Ze wilde alles bij het oude houden; dat was het. Ze moest oppassen dat ze geen last kreeg van het legenestsyndroom. Ze was thuisgebleven toen de kinderen kwamen. Dat was goed geweest. Ze had in de kinderen geïnvesteerd. Kinderen waren maar een keer klein en, wat nog belangrijker was, ze hadden een ziel voor de eeuwigheid. Had ze hen wel genoeg op het allerbelangrijkste gewezen? En het hen voorgeleefd?

Ze moest opschieten. Zo vond ze geen gedicht. Ze moest maar eens in de bundels zoeken die ze van thuis mee had genomen. Ze had een heel rijtje. Vroeger maakte ze zelf ook regelmatig gedichten. Dat zou ze weer gaan doen. Het was een mooie hobby. Vooral als Thom ook op kamers ging. Want dat gebeurde natuurlijk, al had hij er weinig zin in. Er reden niet veel bussen vanuit het dorp naar de stad. Thom wilde rechten gaan studeren. Ze kon hem nog niet voorstellen in de collegebanken. Toch zou het volgend jaar zover zijn. Dan zou hij ontgroend worden.

Ze keek naar de foto op het kastje. Een kleine, blonde jongen, het evenbeeld van Bart, stond aan de hand van een groter, donker meisje. Dat ventje was een jonge man geworden, die nu moest gaan studeren … Gelukkig duurde het nog een poosje. Maar de tijd ging wel hard. Hoe ouder ze werd, hoe vlugger het leek te gaan.

Over een paar weken was Tessa jarig. Dan wilde ze een origineel cadeau hebben. Daar hield Tessa van. ‘Geen geld mam, ik wil iets persoonlijks’, zei ze pas nog. Lieve Tessa. Ze leefde voor de kinderen. Ze had altijd hele verhalen over haar kinderen. Ze ging vroeg naar bed en vroeg eruit om fit voor de klas te staan. Vrijdag kwam ze weer. Dan was Bart er ’s avonds ook. Thom bleef vast ook thuis als Tessa er was. Ze konden goed met elkaar opschieten. Vooral als ze een eind met de zwarte kever van Tessa gingen rijden. Ze verdacht haar ervan dat ze Thom weleens op een eenzame landweg liet chauffeuren. Als tegenprestatie poetste hij de kever dan totdat hij glom als een spiegel. Dat deed hij heus niet voor niets.

Ze nam een gedichtenbundel uit de kast en las. Dit gedicht was aardig, maar niet wat ze zocht. Deze misschien. Nee, toch niet. Het werd nog een heel karwei om een geschikt gedicht te vinden. Ze nam een andere bundel. Prachtige gedichten stonden erin, maar geen gedicht dat ze voor Tessa kon gebruiken.

Ze legde het boekje weg. De tijd was wel doorgegaan. Ze ging de planken vloer met was inwrijven. Dan kon ze ondertussen nadenken. Misschien schoot haar iets in de gedachten terwijl ze bezig was.

Voldaan bekeek ze na een poosje het resultaat. De vloer was als nieuw en ze had een idee voor Tessa. Ze nam geen gedicht, maar de tekst die haar pas zo had getroffen. Ze wilde het boekje erbij pakken, maar kon niet bij de boekenkast komen. Straks dan maar. Eerst moest de vloer drogen. Wat blafte Wolf toch? Het leek wel of er iemand aankwam. Een van hen, dan ging hij altijd zo tekeer. Ze hoorde ook wat bij de achterdeur. De deur zwaaide open. ‘Tessa!’ zei ze verrast.

‘Dag moeder. Vroeg hè?’ Tessa’s levendige ogen keken in het rond. ‘U hebt hard gewerkt zie ik. Nee Wolf, daar mag jij niet komen. Het ziet er zo geweldig netjes uit, dat ik zelfs bijna niet binnen durf te komen. Dus jij zeker niet. Wij blijven in de keuken.’ Ze plofte op het tweezitsbankje. Wolf vleide zich bij haar neer. Hij legde zijn kop op haar voeten.

‘Heerlijk om thuis te zijn’, verzuchtte Tessa. ‘De kinderen waren zo druk. Maar ze zijn wel lief hoor. Kijk eens wat ik gekregen heb.’ Ze pakte haar tas en mikte een stapel papieren op de tafel. Er dwarrelden een paar blaadjes op de grond.

Sanne pakte er twee. ‘Ik vint u de liefste juffrouw, doeg jet’, las ze. ‘U doet altijt leuke dinge xxx bob’, stond op het volgende verkreukelde papiertje. ‘Fijn, dat het zo goed gaat Tessa’, zei ze, terwijl ze een volgend papier van tafel nam.

‘Ik heb het fijnste beroep dat er bestaat’, antwoordde Tessa. Ze duwde de papieren terug in haar tas.

‘Naast predikant is dat ook het mooiste beroep’, merkte Sanne op. ‘Je kunt de kinderen de allerbelangrijkste zaken iedere dag bijbrengen.’

Tessa knikte. ‘Dan moet je dat zelf wel kennen’, zei ze, terwijl ze haar voeten langzaam over Wolfs rug heen en weer liet gaan. ‘Weet u, soms voel ik het nog meer voor de kinderen dan voor mezelf.’

Wat moest ze nu zeggen? Als een mens voelde dat hij sterven moest en God ontmoeten, kreeg hij ook met zijn naaste te doen. Hoe was dat met Tessa? Ze wist dat Tessa veel met die dingen bezig was, maar hoe zat dat precies? Nu moest ze het vragen. Ze deed het niet. Hoe kwam het toch, dat je met eigen kinderen zo moeilijk over je innerlijk sprak? Kwam het omdat ze alles van je wisten? Je fouten, je tekortkomingen?

‘Ik ga Wolf even uitlaten’, zei Tessa. Ze stond op. De hond was al bij de deur.

De kans was voorbij. Sanne liep naar de kast. De vloer plakte nog wel aan haar voeten. Het kon haar niet schelen. Ze hoefde de tekst eigenlijk ook niet aan Tessa te geven, als ze te bang was om met haar over die dingen te praten. Of toch wel? Ze pakte het kleine boekje uit de kast.

Even bladerde ze erin. Daar stond het: ‘Recht is het hart met God, wanneer het God zoekt om God.’ Daar ging het immers om. Ze las en herlas de woorden. Toen sloot ze het boekje. Maandag zou ze de tekst opschrijven, als Tessa naar school was. Het moest een verrassing blijven. Op haar slaapkamer hing een lijstje. Ze was eraan gehecht. Het was nog van moeder geweest. Tessa vond het zo mooi. Daar zou ze de tekst indoen. Tessa mocht het hebben. Voor haar eenentwintigste verjaardag. Dat was toch iets bijzonders. Vroeger werd je dan meerderjarig. Nu was dat eerder. Met je achttiende jaar. Toch bleef eenentwintig jaar voor haar iets houden.

Het vogeltje in de koekoeksklok riep vijf keer. Ze liep naar de keuken. Over een uur kwam Bart thuis. Ze wilde het eten op tijd klaar hebben. Dan hadden ze een lange avond.

‘Het was heerlijk buiten.’ Tessa kwam binnen. Haar wangen gloeiden. Ze duwde een koude hand in haar nek. ‘Ik ben helemaal over de dijk gelopen en onderlangs terug. Eigenlijk zou ik hier best weer willen wonen. Als ik de kinderen mee kon nemen, deed ik het.’

‘Dat zal niet gaan’, antwoordde ze. Ze goot de aardappels af en zette ze terug op het gas. ‘Maar je hebt het daar toch ook goed naar je zin?’

‘Prima’, zei Tessa, terwijl ze even in de pan gluurde. ‘Wat een mooie zaak is die boetiek geworden. Hoe heet hij ook alweer?’

‘De Rozenboog’, antwoordde ze. ‘Ik ben er geweest. Ze hebben nog veel meer mooie dingen dan in het begin. Jij zult er ook vast slagen.’ Tessa en zij hadden dezelfde smaak. Het was wel eens gebeurd dat ze, zonder dat ze het van elkaar wisten, hetzelfde kochten.

‘De buitenkant zag er in ieder geval goed uit’, zei Tessa. ‘Ik ga er morgen een kijkje nemen.’

’s Avonds, voor ze naar bed ging, pakte ze het lijstje van de muur. Er bleef een lichte vlek op het behang achter. Het lijstje had er ook altijd gehangen. Er zat een foto van een kennisje in. Ze was jong gestorven. Vader had haar vaak bezocht toen ze ziek was. Ze kon toen niet meer praten. Vader had Psalm 116 aangehaald:

Ik lag gekneld in banden van den dood,

Daar d’angst der hel mij allen troost deed missen;

Ik was benauwd, omringd door droefenissen ...

‘Maar,’ had vader gezegd, ‘er staat toch ook: ‘Maar riep den HEER’ dus aan in al mijn nood?’

‘Ja’, had ze met haar laatste krachten gefluisterd. Het meisje juichte nu allang voor Gods troon. Hoe oud zou ze zijn geweest toen ze stierf? Misschien de leeftijd van Tessa.

Ze zou een ander lijstje voor het portret kopen. Het moest er blijven hangen. Nooit zou ze vergeten hoe vader over haar sprak. ‘Ik weet nog goed, toen ze zo ziek was ...’ begon hij altijd. Daarna vertelde hij de uitkomst. Ontroerend was dat.

Ze haalde de foto uit het lijstje. Aandachtig bekeek ze het portret: het blonde, springerige haar om het ovale gezicht. Het meisje was haar moeders rechterhand geweest. Wat moest dat voor die moeder geweest zijn om het meisje te moeten missen … Als zij Tessa toch eens moest missen. Dat leek haar het ergste wat een mens op aarde mee kon maken. Je kind te verliezen. Vlees van jouw vlees.

Ze legde de foto in een boek op haar nachtkastje. Volgende week zou ze in de boetiek een ander lijstje kopen. Daar lagen er genoeg.

3

Wat kwam dat meisje haar bekend voor. Eva keek naar het donkere haar dat slechts door een elastiek bij elkaar gehouden werd. Het meisje keek naar andere dingen dan de meeste klanten. Naar dingen die de moeite waard waren, zoals het schilderij met de rozen. Ze kon het beter achter hangen, voordat ze erom vroeg. Ze wilde het immers niet kwijt. Voor geen goud.

‘Ik wil graag de prijs van dit schilderij weten’, zei het meisje. Ze wist opeens wie het was. Een dochter van de vrouw van de kalligrafeerpen. Ze hoorde het aan haar stem. Dezelfde warme klank lag daarin. Bijna wilde ze het zeggen. Ze hield zich in. Het meisje hoefde niet te weten dat haar moeder hier geweest was. Misschien was zij wel jarig en maakte de moeder daarom iets voor haar.

‘Het schilderij is niet te koop’, antwoordde ze.

‘Sorry’, zei het meisje.

Ze hoefde zich niet te verontschuldigen. Ze moest het schilderij achter hangen. Ralph had de rozen van de rozenboog geschilderd terwijl ze druk in het huis werkten. Tot in de nacht was hij ermee bezig geweest. Hij had het haar vast op hun trouwdag willen geven. “Voor mijn vrouw” stond er achter op de lijst, en de trouwdatum. Waarschijnlijk had hij het schilderij niet op tijd afgekregen. Of was hij er nog niet helemaal tevreden over geweest. Ze had het die dag niet gekregen. Een paar dagen na het ongeluk vond ze het in de kast van het tuinhuis. Dat was immers, vanaf de dag dat ze het huis kochten, Ralphs domein. Toen was het af.

Dezelfde rozen hadden in haar bruidsboeket gezeten. Toen had ze de doornen ook niet gevoeld. Eigenlijk waren de rozen verkeerd geschilderd. Er waren geen rozen zonder doornen. Dat leek op het eerste oog wel zo, maar als je dieper keek zaten ze er wel degelijk. En ze konden zeer doen. Gemeen steken. Vooral als je er teveel aan wilde voelen.

Het meisje wachtte geduldig. De donkere ogen op haar gericht.

‘Ik heb nog wel een ander schilderij’, zei Eva. ‘Dat hangt iets verderop.’ Ze liep voor haar uit naar de plaats waar het doek hing.

Het meisje bekeek het schilderij aandachtig. ‘Als ik het eerste niet gezien had …’ zei ze weifelend. ‘Dat is zo meesterlijk geschilderd. Dit ook hoor,’ zei ze snel, ‘maar de rozen overtreffen alles.’

Dat klopte. Ralph was op zijn best geweest toen hij de rozen schilderde. Al de liefde van zijn hart had hij er ingelegd. Het waren ook niet zomaar rozen. Het waren hun rozen. Hun liefdesrozen. Net zoals het hun doornen waren. Van Ralph en van haar. Daarom deden ze zo’n pijn.

‘U hebt trouwens een prachtige zaak. Hebt u alles zelf ontworpen?’ Zwaar hing de vraag in de lucht.

Wat moest ze antwoorden? Ralph en zij hadden alles samen gedaan. Dat kon ze niet vertellen. Niet uitgebreid in ieder geval. Als alles normaal was, zou ze dat wel doen. Dan zou ze vertellen hoe Ralph alles uitgetekend en getimmerd had. Hoe nauwkeurig hij het fluweel dat bij zijn moeder in een kist op zolder lag op de vloer van de etalages bevestigd had. En hoe alles daardoor een bijzonder aanzien had gekregen.

‘Nee’, zei ze enkel. Toen draaide ze zich om en liep naar achteren. Ze voelde de verbaasde ogen van het meisje in haar rug. Het was ook vreemd dat ze tijdens een gesprek wegliep, maar ze hoorde achter een bons. Ze moest weten wat dat was. Hopelijk was het de deur. Als Ralph maar niet van de trap gevallen was. Daar zat ze altijd het meeste over in. Verder bleef hij gelukkig altijd in de buurt. Meestal in het tuinhuis of op het terras. Of hij ging even op een bankje bij de rivier zitten.

Naar therapie wilde hij niet. Hoe ze er ook op aangedrongen had.

De achterdeur klepperde inderdaad. Ze sloot hem en keek naar het tuinhuisje. Ralph zat gebogen aan de tafel. Hij was ergens in verdiept. Dat zat dus wel goed. Snel ging ze terug naar de boetiek.

‘Ik moet nog even over het schilderij nadenken’, zei het meisje. ‘Kunt u het een paar dagen voor me vasthouden? Dan bel ik u volgende week om te zeggen wat ik van plan ben. Tessa van Heusden is mijn naam.’

Ze liep nog even naar het schilderij met de rozen. ‘Geweldig als iemand zo kan schilderen’, zei ze. ‘Ik red me op het bord maar net.’

Het meisje was dus onderwijzeres. Dat dacht ze al. Daar was het net een type voor. Ze zag het aan haar houding en gebaren terwijl ze praatte.

‘De kinderen zullen het toch wel mooi vinden’, zei ze.

‘Dat wel.’ Ze begon enthousiast over de klas te vertellen.

‘Vandaag waren ze druk. We krijgen vast storm. Dat merk je altijd aan de kinderen.’

Ze hoopte het niet. Dan kon ze het slapen vannacht helemaal vergeten. Ze lag toch al zoveel wakker. Haar gedachten bleven maar doorgaan. Over Ralph en over de zaak.

‘En daarna verwachten ze onweer, hagel en sneeuw’, ging het meisje verder. ‘Ik ga maar weer eens. Volgens mij hebben ze u achter nodig.’

Het lawaai was hier te horen. De achterdeur zat zeker weer niet op slot. Dan klapte hij tegen de muur. Ralph zou nu wel binnen zijn.

Ze wachtte tot het meisje weg was en schoof toen de grendel op de deur. De boetiek was een uur te vroeg dicht. Hopelijk kwamen er geen klanten meer. Anders moesten ze maandag maar terugkomen. Dat deden ze wel, als het niet ging sneeuwen. Aan een kant hoopte ze van niet. Ze had de klandizie hard nodig. Aan de andere kant mocht er van haar een meter vallen. Dan kwam er niemand en kon ze eens uitrusten. Even alles vergeten. Dat zou nog fijner zijn. Hoe bestond het dat ze zo ver gekomen was dat ze Ralph uit haar gedachten wilde bannen? Dat wilde ze ook niet, maar …

Wat hoorde ze daar? Ze haastte zich naar achteren. Ze was net op tijd. Ralph stond in zijn trui in de deuropening. ‘Je moet een jas aantrekken’, zei ze, ‘anders vat je kou.’

Hij trok zich los, maar liep terug naar binnen en ging in de rieten stoel zitten. Zijn zwijgen benauwde haar. Waarom zei hij nu niets? Hij moest het maar zien.

Ze pakte de plumeau en liep terug naar de zaak. Ralph keek haar verbaasd aan. Voorzichtig stofte ze de schilderijen. Daarna de kristallen voorwerpen. De kroonluchter deed ze het laatst. Die was bewerkelijk, maar ze wilde hem niet missen. Hij maakte de boetiek gezellig. Voortaan zou ze hem ’s avonds laten branden. Door het raam van de keuken konden ze hem zien. Het kristal zou schitteren als diamanten.