Bevrijdingskind

tweede druk 2008

Thea Zoeteman-Meulstee
Bevrijdingskind
© B.V. Uitgeverij De Banier, Bunnik - 2007
Omslagillustratie: Hans Ellens
Vormgeving: Mariëtte Wilgehof
ISBN 978 90 336 2899 3
NUR 344

Alle rechten voorbehouden.

Niets uit deze uitgave mag worden verveelvoudigd, opgeslagen in een geautomatiseerd gegevensbestand, of openbaar gemaakt, in enige vorm of op enige wijze, hetzij digitaal, elektronisch, mechanisch, door fotokopieën, opnamen of op enig andere wijze, zonder voorafgaande schriftelijke toestemming van de uitgever.

Bevrijdingskind

Thea Zoeteman-Meulstee

De Banier vlinderserie

1

Het is maart, 1965.

Regenbuien striemen tegen de ramen van het kantoor. Het sombere weer maakt dat het binnen schemerig is en dus zijn de felle neonlampen aangeknipt. Ongezellig, fel licht, vindt Irene Lienders, en een ongezellig kantoor zonder sfeer! Gelukkig heeft ze één leuke collega waar ze het goed mee kan vinden. Anders had ze allang haar biezen gepakt. En die andere twee, ach, die zijn ook wel geschikt. Maar het werk is saai en dat geldt ook voor het kantoor en voor haar baas.

Met een zucht draait Irene het volgende vel papier in de typemachine. Als ze heel eerlijk tegen zichzelf is, moet ze bekennen dat ze genoeg heeft van dit werk. Zo verschrikkelijk genoeg! Toen ze van de mulo afkwam, is ze op dit kantoor komen werken. En dat doet ze nu al vier jaar. Dag in, dag uit. Typen, typen, typen. En als het nu nog gezellig typewerk was! Maar nee, allemaal saaie akten! Saaier dan saai!

Ze kijkt eens schuin naar haar drie collega’s: Ria, Nellie en Wil. Ze typen of hun leven ervan afhangt en ze schijnen het nog leuk te vinden ook. Bah! Zuchtend typt ze verder:

Geachte heer Van Kampen,

Naar aanleiding van uw schrijven jl., hebben wij uw documenten ter inzage gekregen, waarvan wij akte …

Met een ongeduldige beweging draait ze het papier er weer uit. Fout! Ze heeft de zin verkeerd geformuleerd. Bovendien is het geen Van Kampen, maar Van Kempen! Ze knijpt het papier tot een prop en gooit het in de prullenbak. Het volgende vel maar weer.

Even later warmt ze haar handen aan de koffiemok. Een welkome afleiding in dit saaie kantoorbestaan! De regen slaat nog steeds in felle striemen tegen de ramen.

‘Wat een ongezellig weer, hè!’ zegt Ria naast haar.

Irene knikt en neemt een slokje van de hete koffie. ‘Zeg dat wel’, beaamt ze. ‘Je wordt er niet vrolijker van!’

‘Volgens mij ben jij al een hele tijd niet meer vrolijk!’ merkt Ria met een frons op. ‘Jij hebt het hier niet zo naar je zin, hè? Heb ik het goed gezien of niet?’

Irene kijkt haar collega aan. Ria is de meest sympathieke van de drie. ‘Je hebt een goede opmerkingsgave. Straal ik dat zo sterk uit?’

‘Maak je niet ongerust’, zegt Ria. ‘Ik zie sommige dingen heel snel. Je was eerst opgewekter en gezelliger. Maar de laatste tijd kan ik de verveling van je gezicht scheppen!’

Irene kijkt ronduit schuldig.

‘Straal ik dat zo duidelijk uit?’ vraagt ze nog eens.

‘Voor mij wel!’ knikt Ria. ‘Waarom ga je niet ergens anders solliciteren?’

‘Daar denk ik ook over.’

‘Niet denken, maar doen!’ is Ria’s mening. ‘Ik kan met Nellie en Wil goed opschieten, maar ik zou jou wel missen. Eerlijk gezegd vind ik jou het meest sympathiek.’

Het onverbloemde complimentje doet Irene goed. Maar toch kan ze het niet laten om de spot met zichzelf te drijven.

‘Welja,’ zegt ze, ‘en dat terwijl je me net duidelijk hebt gemaakt dat het chagrijn van mijn gezicht at te scheppen is.’ Ze kijken elkaar aan en prompt krijgen ze allebei de slappe lach.

Nellie komt bij hen staan. ‘Mogen wij ook meelachen?’ vraagt ze. ‘Een beetje vrolijkheid kunnen we met dit sombere weer wel gebruiken. Wat vind jij. Wil?’

Wil komt aangeslenterd met een mok die ze opnieuw heeft gevuld. ‘Voel jij je ook al zo somber?’ vraagt Ria haar.

‘Dat valt wel mee’, zegt Nellie.

‘Ik bedoel het weer’, maakt Ria ervan.

Irene geeft haar een zetje. Ze wil niet dat Ria de anderen iets vertelt over haar tegenzin in het werk. Als ze gaat solliciteren, is het nog vroeg genoeg om het aan haar collega’s te vertellen, vindt ze.

‘Soms zou ik wel eens willen, dat hier iets geks gebeurde’, zegt Ria. ‘Er wordt tussen deze vier muren veel te weinig gelachen! En de baas kan alleen maar orders geven!’

‘Daar is hij voor’, merkt Wil fronsend op.

‘Maar als hij lacht, krijgt hij kramp in zijn kaken’, vindt Ria.

Irene grinnikt. Ze denkt terug aan de eerste keer dat ze kennismaakte met de baas. Toen moest ze al flink op haar lip bijten om niet te lachen om zijn naam. Meneer Knol! En toen ze erachter kwam dat hij met zijn voornaam Cor heette, was de pret helemaal compleet. Cor Knol! Het is een oudere man met een kalend hoofd, grote neus, kleine oogjes en appelwangen.

‘Hij had beter Knor kunnen heten’, had Ria prompt opgemerkt. Wat natuurlijk meteen een nieuwe aanval van de slappe lach veroorzaakt had.

Dat was in de beginperiode, toen ze hier als jonge meisjes van zestien binnenkwamen. Eigenlijk vond Irene het gemeen van zichzelf dat ze de beste man zo uitgelachen had. Achter zijn rug, weliswaar; zo laf was ze wel. Maar hij was heus wel aardig. Het enige wat hij miste was een dosis humor. Wat lachen was, wist hij echt niet. En een grapje nam hij altijd heel serieus.

De wijzers van de klok boven de deuropening staan op vijf uur. Dat betekent het einde van deze saaie, eentonige werkdag. Irene is blij dat ze de kap over haar typemachine kan schuiven en de spullen op mag ruimen. Naar huis.

Het is opgehouden met regenen. Dat treft. Kan ze tenminste droog thuiskomen. Ze wuift Wil en Nellie gedag die nog even hun laatste vel willen voltypen. Hopeloos zijn ze. Echt hopeloos!

Ria loopt met haar mee naar beneden, haar tas onder de arm gekneld. Het korte staartje wipt speels bij iedere stap op en neer. ‘Zeg, ik heb mijn gedachten er nog eens over laten gaan’, zegt ze. ‘Maar ik denk erover om ook ergens te gaan solliciteren.’

Irene kijkt haar collega vragend aan. ‘Jij ook?’

‘Ja. Ssst, zachtjes. Hier is het kantoor van Knor. Even je mond houden!’ Bijna sluipend gaan ze langs zijn deur en Irene giechelt. Beneden wrijft ze met haar mouw haar zadel droog en Ria doet haar tas in de fietsmand. Dan schuift ze haar fiets naast die van Irene.

Het eerste stuk naar huis rijden ze altijd samen. Na ongeveer tien minuten zijn ze bij de kruising. Daarna gaan ze ieder een eigen kant op.

‘Waarom wil jij ook gaan solliciteren?’ vraagt Irene nieuwsgierig.

‘Omdat ik het niet half zo leuk vind zonder jou’, bekent Ria. Haar mondhoeken trekt ze omlaag en ze kijkt somber.

‘Ben ik zo onmisbaar?’ vraagt Irene met de nodige zelfspot.

‘Je moest eens weten’, plaagt Ria haar met goedmoedige spot. En een klein lachje veegt alle somberheid van haar gezicht. ‘Maar een beetje gelijk heb je wel, Ireen. Het is saai op het kantoor. Nellie en Wil zijn beste meiden, daar niet van, maar een werkezel zou nog jaloers op ze worden.’

Irene trekt een afwerend gezicht. ‘Ze waren net nog aan het typen, terwijl het vijf uur was geweest. Ze moesten nog iets afmaken. Nou vraag ik je!’

‘Dat bedoel ik dus’, zegt Ria. ‘Ze lijken wel wat op Knorretje. Het zouden zijn dochters kunnen zijn!’

‘Misschien zijn ze dat stiekem wel’, komt Irene met een uitgestreken gezicht. ‘En werken ze bij ons onder een schuilnaam. Om ons onder controle te houden en bij iedere kleine of grote overtreding dit door te brieven aan Knor.’

‘Je fantasie gaat met je op de loop!’

‘Ja zeg, wie komt er nou op het onzinnige idee dat Wil en Nellie wel eens stiekem de dochters van Knor kunnen zijn?’

‘Waar wil jij gaan solliciteren, Irene?’ komt Ria weer op het vorige onderwerp terug.

Irene haalt haar schouders op. ‘Ik weet het nog niet. Ik wil in elk geval niet meer de hele dag achter een typemachine en tussen vier muren! Ik wil iets onder de mensen. Levendiger werk. Ja, dat is het goede woord; het werk dat we nu doen is dood. Dor en dood!’

‘Maar als jij iets onder de mensen wilt gaan doen, moet je daarvoor toch ook iets leren?’ meent Ria. ‘Je kunt toch niet ineens vanachter je typemachine de verzorging in?’

‘Wie zegt dat ik de verzorging in wil? Ik weet het zelf nog niet goed. Maar ik ga de kranten eens extra goed doorlezen.’

Ria knikt. ‘Misschien kunnen we wel samen ergens een leuke baan vinden. Worden we weer collega’s …’

Irene lacht. ‘Wie weet wat de toekomst voor ons in petto heeft’, zegt ze.

En dan zijn ze bij de kruising aangekomen waar hun wegen zich scheiden.

Als Irene de keuken binnenstapt, dringt een heerlijke geur haar neusgaten binnen. Haar moeder heeft stamppot gemaakt en is bezig spekjes uit te bakken. Lekker! Haar maag rammelt.

‘Je bent precies op tijd binnen’, begroet haar moeder haar. ‘Kijk, het begint alweer te regenen.’

Irene kijkt naar buiten. Inderdaad, de eerste druppels beginnen alweer te vallen.

‘Dan hebben Ria en ik het mooi getroffen. We zijn precies tussen de buien door gefietst.’ Ze pakt een vork en kaapt snel een spekje uit de koekenpan.

‘Afblijven’, protesteert haar moeder. ‘Ga de tafel maar dekken.’

Irene maakt een grimas. ‘Ja zeg!’ doet ze slachtofferig, ‘kom ik na een dag hard werken thuis … denk ik mijn benen onder de tafel te kunnen steken …’

‘Dat mag je ook,’ plaagt haar moeder, ‘als het eten op tafel staat.’

‘Het leven is hard’, klaagt Irene, ‘en ik heb een moeder die niet eens medelijden met me heeft.’ Ze wacht het antwoord van haar moeder niet af, maar gaat de kamer binnen. Daar blijken haar jongere broer en zusje de tafel al gedekt te hebben.

‘Jullie zijn schatten’, zegt ze. ‘Kom hier, dan krijgen jullie allebei een zoen.’

Ruud van zeventien schuift verschrikt achter een krant weg. ‘Doe niet zo eng’, zegt hij. ‘Als je wilt dat ik vannacht nachtmerries krijg…’

Eva van twaalf lacht hem vierkant uit. ‘Ha, wacht maar tot jij een meisje krijgt. Dan krijg je heus geen nachtmerries.’

Irene lacht en kijkt naar haar vader die in een hoekje weggedoken zit achter het andere deel van de krant. Ze trekt plagend het nieuwsblad uit zijn handen.

‘We gaan eten, pa. Doe die krant weg en kom gauw zitten! We eten andijviestamppot met uitgebakken spekjes.’

‘Geef terug!’ bast haar vader. ‘Anders kun je die stamppot met spek wel vergeten!’

Irene raakt er niet van onder de indruk. Ze houdt het dagblad dan weer hoog en dan weer laag. Maar dan komt haar vader pas goed in actie. Hij pakt onverwachts Irenes polsen in een vaste greep, zodat ze geen kant meer op kan.

‘Dacht jij het van je oude vader te kunnen winnen?’ plaagt hij met twinkelende ogen. ‘Helaas, Ireentje, ik mag dan in jaren al wat ouder worden, aan kracht heb ik gelukkig nog niet ingeboet.’

Moeder komt binnen met een grote, volle pan. ‘We kunnen eten’, zegt ze.

Die avond pluist Irene de krant tot de laatste pagina uit. Elke advertentie wordt tot op de letter gespeld. Maar helaas, er zit niets bij waar ze eventueel op zou kunnen solliciteren.

Ze heeft zich voorgenomen om tegen haar ouders nog niets over haar plannen te zeggen. Grote kans dat een van hen, hoe goed bedoeld ook, zich ermee zou gaan bemoeien. Nee, ze gaat dit eerst zelf uitzoeken. En ze zal wel zien waar het schip strandt.

2

De maand maart gaat over in april. Irene is blij dat het weer wat aangenamer wordt. Ze kijkt uit naar het voorjaar. Ze houdt van het voorjaar, van de lente en de zomer.

De bomen en struiken staan al vol in bloesem. De tulpen en narcissen komen de grond uit. Aan de kale takken is nieuw, teer groen al zichtbaar. Ieder jaar heeft dat opnieuw zijn bekoring. Het is iedere keer weer een nieuw begin.

Een nieuw begin … Wat kan zo’n kort zinnetje toch veel inhouden.

Een nieuw begin was het toen zij geboren werd op 5 mei 1945. Een nieuw leven, maar ook een nieuw begin na vijf jaar oorlog. Hoe moeilijk moet deze periode voor haar moeder geweest zijn. Zwanger zijn in de oorlog. Immers, er was toen ze het pas wist, nog geen zicht op de bevrijding. Ja, de hoop was er uiteraard en ieder positief bericht dat van het front kwam, werd met blijdschap begroet. Maar ondertussen leefden de mensen midden in het oorlogsgevaar. En dan een nieuw leven verwachten …

Wat voor verwachtingen mag je dan hebben voor de toekomst van je kind? Wat voor wereld is het als je in zo’n donkere tijd een kind moet baren? En toch … een nieuw begin!

Dat bleek wel heel duidelijk toen zij geboren werd. Precies op de Bevrijdingsdag. Over haar naam hoefden haar ouders niet lang na te denken. Het werd Irene. En dat betekent: vrede. Een nieuw leven, een nieuwe toekomst. In vrede!

Een nieuw begin … Dat geldt ook voor haar werk, want ze heeft eindelijk de advertentie in de krant gevonden waar ze zo lang naar heeft gezocht. Receptioniste in een verzorgingstehuis. Ze zochten iemand die ervaring had met administratief werk. Dat was net iets voor haar. Niet ver uit de buurt en volop onder de mensen. Ze heeft er direct op gereageerd en nu is ze uitgenodigd voor een sollicitatiegesprek.

Ria heeft haar met een jaloerse blik aangekeken toen ze het vertelde. ‘Jij treft het toch maar weer’, had ze gezegd. ‘Hebben ze voor mij daar ook niet iets?’

‘Dan solliciteer je ook. Voor dezelfde functie’, was Irenes droge commentaar geweest. ‘Iedereen is immers vrij om op de advertentie te reageren.’

Maar daar had Ria toch niets voor gevoeld. Ze wilde haar het gras niet voor de voeten wegmaaien, zei ze. Bovendien vond ze het bij nader inzien voor Knor een te grote domper als hij ineens twee van zijn administratieve medewerksters moest missen. Dat kon ze hem niet aandoen. Ze zou het nog een poosje volhouden en het dan misschien over een halfjaar proberen.

Sympathiek van Ria.

Irene besluit op de fiets te gaan. Het is niet zo heel ver fietsen, en het is prachtig weer. Daar wil ze van genieten. Wat is de lente toch een heerlijk jaargetijde. Aan de takken hangen dikke knoppen die bijna openspringen. De bermen zien wit van het fluitenkruid. Madeliefjes en boterbloemen kleuren wit en geel tussen het groene gras. Als je dit moois allemaal ziet, kun je je niet voorstellen dat twintig tot vijfentwintig jaar geleden in de oorlog zulke vreselijke dingen zijn gebeurd.

‘Wees jij maar blij dat jij het niet hebt meegemaakt!’ Hoe vaak heeft haar moeder dat niet tegen haar gezegd? Hoe stil kon haar moeder niet worden als haar gedachten zich verloren in de herinneringen aan die vreselijke tijd? Ze kan er nog steeds niet goed over praten. Ze verstopt het liever dan dat ze het aan een ander moet vertellen.

Haar vader praat er wel over, maar ook niet altijd even gemakkelijk, want de herinneringen kunnen hem ook erg aangrijpen. Maar het lucht hem op om alles onder woorden te brengen.

Irene heeft al heel wat boeken over de oorlog gelezen. Wat heeft ze de verzetshelden bewonderd. Mensen die het leven lieten voor de vrijheid. Maar wat kan ze ook een verachting voelen voor de landverraders. Dat een mens zich zo verlagen kan.

Irene is volkomen in beslag genomen door haar gedachten. Ze vergeet voor een moment al het moois om zich heen.

In andere delen van de wereld heersen nog steeds oorlogen. Brandhaarden die hier en daar oplaaien in alle hevigheid. Wat een leed, wat een schrijnend leed veroorzaken de mensen elkaar.

‘Dat komt doordat wij met God gebroken hebben, Irene.’ Het is alsof ze haar vaders stem hoort. ‘Wij wilden zelf koning zijn. Dat is begonnen in het paradijs. Van toen aan is er ellende en verdriet in het leven gekomen. En dit zijn onder andere de gevolgen daarvan.’

‘Aan al deze dingen kun je zien dat het einde nadert. Het einde der tijden.’ Dat waren opa’s woorden. Haar opa, de vader van haar vader, is enkele jaren geleden overleden. Die goeie, lieve opa.

‘Het zijn de voetstappen van de Heere, Irene! Zul je dat nooit vergeten? Als je iets leest in de krant, of je hoort over het nieuws iets van een ramp, denk er dan aan: wéér een voetstap. En iedere voetstap komt dichterbij. Totdat Hij zo dichtbij gekomen is dat de wederkomst aanstaande is. Zul je dan bereid zijn, Irene?’

Haar opa kon haar zo in alle ernst waarschuwen! En op zo’n manier dat het indruk heeft nagelaten. Ook na zijn dood.

Ineens wordt ze zich bewust dat ze de straat in rijdt waar ze moet zijn.

Het verzorgingshuis ligt in een mooie buurt. Eromheen bevindt zich een groot park, met een vijver en diverse zitjes. Irene zet haar fiets in het fietsenrek naast de ingang en bekijkt op haar gemak het gebouw eens. Eben Haëzer staat er met grote letters op de gevel.

Binnen wordt ze ontvangen door een mevrouw met een open gezicht, waarin blauwe ogen haar kritisch opnemen. Ze stelt zich voor als mevrouw Moret.

Mevrouw Moret gaat haar voor naar een kantoortje achter de balie. Er zit een jonge vrouw aan de telefoon en Irene begrijpt dat dat haar plekje zal worden als ze aangenomen wordt. Wat is het anders dan op dat saaie, duffe kantoor. Alles is hier licht en gezellig met veel groene planten en wit gesausde muren. In een hoek ziet ze een aquarium met kleurrijke vissen.

Mevrouw Moret heeft al gezien hoe Irenes blikken gretig en nieuwsgierig in het rond gaan. Ze zegt niets, maar een glimlach komt om haar mond. Het maakt haar gezicht nog vriendelijker dan het al was. In tegenstelling daarmee is het gesprek kort en zakelijk. Mevrouw Moret houdt ervan om direct ter zake te komen. Ze vraagt wat voor werk Irene nu doet en wat de reden is dat ze daar weg wil. Irene vertelt eerlijk over haar tegenzin in het saaie typewerk op het ongezellige kantoor.

‘Maar hier zal ook gewerkt moeten worden’, merkt mevrouw Moret fijntjes op.

‘Ik ben niet te beroerd om te werken,’ verdedigt Irene zich meteen, ‘maar ik wil wat meer variatie en een gezelliger omgeving. Meneer Knor … ahum … neemt u me niet kwalijk, meneer Knol is een beste man, maar hij sluit zich altijd maar op in zijn eigen kantoor. Als hij eruit komt, is het alleen om orders te geven. En …’

Irene begint te hakkelen. Wat zit ze nu aan deze mevrouw te vertellen? Wat gaat het haar aan hoe haar baas werkt? Misschien is deze nieuwe baas wel precies net zo!

‘Ik bedoel, er is geen sfeer op het kantoor. Ik wil graag wat anders. Meer onder de mensen. En dit is precies wat ik zoek.’

Mevrouw Moret verbijt haastig een glimlach. Irene ziet het nog net en het lucht haar op. Ze heeft vast pret om die gekke vergissing van haar … meneer Knor. Het maakt dat ze mevrouw Moret nog sympathieker gaat vinden. Ze heeft begrip voor gekke bijnamen en dus ook humor. Het is vast geen stijf iemand, dat had ze bij de kennismaking al meteen gezien.

Mevrouw Moret heeft ondertussen haar gezicht weer in de plooi en vertelt wat het werk hier achter de balie precies inhoudt. ‘Je moet de telefoon opnemen, je moet mensen wegwijs maken in het huis, je bent verantwoordelijk voor de sleutels. Verder is er administratief werk en het kan gebeuren dat je gevraagd wordt om hier of daar bij te springen als dat nodig mocht zijn. Je moet breed inzetbaar zijn. Zie je dat zitten of valt het je tegen?’

Irene schudt haar hoofd. ‘Integendeel’, zegt ze. Haar donkere ogen schitteren. ‘Dit is precies wat ik zoek! Volop afwisseling, een warme, gezellige sfeer en ik ben met mensen bezig.’

Mevrouw Moret lacht. ‘Hoe oud ben je?’ vraagt ze.

‘Volgende maand hoop ik twintig te worden.’

De oudere vrouw knikt nadenkend en rekent snel uit.

‘Een bevrijdingskind dus.’

‘Op de dag af. 5 mei 1945 is mijn geboortedatum.’

‘En je ouders hebben je Irene genoemd. Dat betekent vrede. Wat is dat mooi.’

Irene knikt.

‘Je zou een Jodin kunnen zijn’, zegt ze. ‘Met je zwarte haar en je bruine ogen.’

‘Dat is mij al meer gezegd’, bekent Irene. ‘Mijn moeder heeft ook heel donker haar en bruine ogen.’

Mevrouw Moret knikt en staat dan op. Het onderhoud is afgelopen.

Ze steekt haar hand uit en drukt die van Irene stevig.

‘Je hoort nog van me’, belooft ze.

Irene heeft zich voorgenomen om thuis nog niets over haar sollicitatie te zeggen. Maar ze heeft er zo’n goed gevoel over dat ze die avond niet zwijgen kan.

‘Ik ben aan het solliciteren’. Hapt ze er onverwachts uit.

Het blijft even stil in de kamer. Haar ouders kijken haar verbaasd aan.

‘Waar is dat nou goed voor?’ vraagt haar moeder dan. ‘Je hebt het toch prima op het kantoor van meneer Knol?’

‘Het is zo saai daar, mam. Dat heb ik toch al vaker verteld? Er hangt geen sfeer en het is steeds hetzelfde eentonige werk. Ik wil wat anders.’

‘Maar …’ mevrouw Lienders schudt haar hoofd. Het is zoals Irene had gedacht: haar moeder begrijpt er niets van.

‘Waar heb je gesolliciteerd?’ vraagt haar vader rustig.

Irene is blij dat ze erover vertellen kan, want enthousiast is ze nog steeds. Maar ondanks dat blijk haar moeder bezwaren maken. ‘Je zit daar toch goed op dat kantoor. En saai … je hebt drie leuke collega’s. Je weet nu wat je hebt en niet wat je krijgt.’

Irene haalt haar schouders op. De bezwaren die haar moeder maakt, voelt zij niet als zodanig. Ze voelt dat haar vader wel verbaasd is, maar ook begrip toont. Waarom ook niet? Er zijn wel heftiger dingen dan solliciteren naar een andere baan.

‘Als ik aangenomen ben, zijn jullie de eersten die het horen. En dan trakteer ik op iets lekkers bij de koffie.’ Ze gaapt verstolen achter haar hand. ‘En nu ga ik naar bed, want ik heb slaap. Welterusten!’

Even later staat ze voor de spiegel in haar kamer.

‘Je zou een jodin kunnen zijn’, had mevrouw Moret gezegd.

Ze neemt een lok van haar donkere haar. Net zo donker als haar moeder. Nee, donkerder. Dat van haar moeder is donkerbruin. Maar dat van haar is zwart. Het is dik en het krult. Dat van haar moeder ook, hoewel zij het tegenwoordig in een losse wrong achter op haar hoofd vastzet. Zijzelf laat het los hangen. Halflang is het, het hangt net over haar schouders. Vaak wordt ze bewonderd om haar prachtige haar. En haar ogen zijn ook heel donker. Oók net als haar moeder.

Haar vader is blond en heeft blauwe ogen. Ruud en Eva lijken heel veel op hem. Grappig is het om in elkaar die familietrekken te herkennen. De smalle lippen zou ze van haar vader kunnen hebben en de rechte neus ook.

Ze bekijkt zichzelf kritisch in de spiegel. Haar wenkbrauwen zijn te dik. Lelijk gewoon. Daar zou ze iets aan moeten doen. En bij haar linkeroor zijn twee moedervlekjes zichtbaar.

‘Dat staat juist leuk’, had haar moeder eens gezegd.

Nou, heel leuk! Zij ziet daar het mooie niet van in. En op haar voorhoofd komt een grote puist.

‘Dan moet je maar minder chocola eten’, zou Ruud plagend zeggen.

Tja, van je familie moet je het maar hebben.

Ze geeuwt opnieuw. Ze zal haar bed maar in gaan. Morgen moet ze er weer vroeg uit. Misschien breekt voor haar nu de laatste periode aan bij Knor.

Nou, daar kan ze niet om treuren.

3

Meneer Knol legt zijn vingertoppen tegen elkaar en kijkt Irene nadenkend aan.

Irene zit op het puntje van haar stoel en voelt zich gespannen. Ontslag aanvragen is toch wel moeilijk. Zeker als je zo iemand als haar baas tegenover je hebt zitten. Zijn kleine, bruine ogen nemen haar ernstig op en hij zegt niets. Dat maakt dat Irene zich nog onzekerder gaat voelen. Zij heeft haar zegje gezegd, wat zou ze er nog meer aan toe moeten voegen?

Eindelijk doet haar baas zijn mond open. ‘Zo’, zegt hij langzaam. ‘Dus jij wilt hier weg?’

‘Ja’, zegt Irene kort en bondig.

‘En wat is de reden?’

‘Ik heb een andere baan gekregen.’ Haar stem klinkt opgewekt en haar ogen stralen. Ze is ook zo blij dat ze aangenomen is bij Eben Haëzer. Die blijdschap kan ze niet verbergen. Ook niet voor meneer Knol.

‘Zo’, zegt hij nog eens. Zijn vingertoppen glijden langs elkaar heen en hij vlecht nu zijn vingers in elkaar. ‘Zo. Waar?’

Irene vertelt van haar sollicitatie bij het verzorgingstehuis.

Haar baas knikt. ‘Had je het hier niet meer naar je zin?’

Oei! Dat is wel een rechtstreekse vraag. Irene is eerlijk en wil er niet omheen draaien. Ze probeert hem in voorzichtige termen duidelijk te maken dat ze het werk hier op kantoor eentonig vond en graag wat meer variatie wilde. Meneer Knol knikt langzaam en Irene voelt een zenuwachtige kriebellach in zich opkomen.

Hij zou een opwindmechaniekje in zijn rug moeten hebben, net als bij een muziekdoosje of een speelgoedbeest. Ze zou er meteen gebruik van maken en dan eens zien hoe Knor uit de band springt. Die dwaze gedachte doet haar stevig op de lip bijten.

‘Ik vind het jammer’, zegt hij dan.

‘Ik … niet’, had ze willen zeggen, maar ze slikt haastig dat laatste woordje in.

Eindelijk komt hij tot het punt waar Irene hem wil hebben. Een maand opzegtermijn, stelt hij voor. Prima. Een maand houdt ze het hier nog wel uit. En ze krijgt een getuigschrift mee, want ze heeft de afgelopen vier jaar haar werk naar behoren gedaan. Dat compliment neemt Irene dankbaar in ontvangst.

Meneer Knol staat op en geeft Irene een hand. ‘Nogmaals, ik vind het heel jammer, Irene. Maar ik respecteer je besluit. Mag ik dan nog vier weken op je rekenen?’

Irene knikt. Met verbazing kijkt ze naar Knor. Hij lacht! Het is voor het eerst dat ze hem ziet lachen. Hij ziet er opeens veel menselijker uit. Zijn gezicht is meteen heel anders.

‘Dat moet u vaker doen’, Hapt ze eruit. ‘Lachen.’

Ze schrikt van haar eigen woorden en wacht de reactie van haar baas niet at. Ze haast zich zo snel mogelijk het kantoor uit.

Beneden staat Ria op haar te wachten. ‘En?’ vraagt ze nieuwsgierig.

Irene haalt haar fiets van het slot en samen met Ria rijdt ze de straat uit. Ondertussen vertelt ze haar belevenissen van de laatste minuten.

‘Hij kan lachen, Rie. Echt waar! Het is voor het eerst dat ik het zag. Het maakte zijn gezicht meteen heel anders. Ik flapte het er meteen nog uit ook. Sufferd die ik ben!’

‘Wat zei je dan?’

‘Dat hij meer moest lachen. Ik ben maar snel het kantoor uitgerend en heb zijn reactie niet afgewacht.’

Ria grinnikt en haar ogen schitteren. ‘Echt wat voor jou! Nou, ajuus. Tot morgen!’

Met een zwaai nemen ze bij de kruising weer afscheid van elkaar.

Een week later komt Ria onverwachts op een avond aan. Ze zwaait met een krant. De familie Lienders is net klaar met eten.

Die heeft wat, weet Irene meteen. Misschien ook een andere baan? Komt ze een advertentie laten zien waar ze op heeft gesolliciteerd? Maar dat blijkt in het geheel niet het geval te zijn.

‘Goedenavond!’ groet Ria in het algemeen en duwt de krant onder Irenes neus.

‘Moet je dit eens lezen.’

Irenes ogen gaan naar de kop boven het artikel: Groot verlies in oorlogstijd. Eronder een foto. Haar ogen worden groter en haar mond valt open. Maar dat is meneer Knol!

In het artikel wordt meneer Knol geïnterviewd over zijn leven in oorlogstijd. Hij was getrouwd met een Joodse vrouw en had drie kinderen. Tijdens de oorlog is het hele gezin opgepakt en ook zijn schoonfamilie. Ze zijn in verschillende concentratiekampen ondergebracht. Hij werd gescheiden van zijn gezin en verder vervoerd naar een ander kamp. Onderweg wist hij uit de trein te springen en te ontsnappen.

Hij heeft de oorlog overleefd, maar van zijn vrouw, zijn kinderen en zijn schoonfamilie heeft hij niemand meer teruggezien.

Irene kijkt Ria aan. ‘Nu begrijp ik waarom hij nooit lacht’, zegt ze. ‘Ik denk dat als mij dit was overkomen, ik nooit meer zou kunnen ophouden met huilen. Wat is dit verschrikkelijk!’

Ria knikt. ‘Als je dit weet, dan kijkje wel heel anders tegen die man aan, hè?’

‘Ik schaam me’, zegt Irene. ‘En ik ga morgen meteen mijn excuses aanbieden.’

‘Waarom?’

‘Omdat ik hem aangeraden heb dat hij meer moest lachen. Hoe heb ik dat er toch uit kunnen flappen.’

Ria wappert met de krant.

‘Maar toen wist je dit toch nog niet.’

‘Ik had het toch niet mogen zeggen’, houdt Irene voet bij stuk.

Als Irene die avond op bed ligt, kan ze de slaap niet vatten. Wat kun je toch snel je oordeel over iemand klaar hebben. En dat terwijl je niets weet van iemands innerlijk. Van een stil, wanhopig verdriet. Als ze aan meneer Knol denkt, dan schaamt ze zich nu. Zijn verleden heeft hem gemaakt tot de man die hij nu is. Hoeveel mensen zullen er zijn die eenzelfde soort leed met zich meedragen?

Over enkele weken wordt het begin en het eind van de oorlog herdacht. Op 10 mei is het vijfentwintig jaar geleden dat de oorlog begon. En op 5 mei is het twintig jaar geleden dat deze verschrikking eindigde. De krant is er iedere dag voor een groot deel mee gevuld. Allerlei herinneringen worden opgehaald, interviews afgenomen en er vinden overal herdenkingen plaats. Irene leest alle artikelen met grote interesse. Het valt haar op dat haar vader deze stukken ook tot op de letter toe uitpluist. Maar haar moeder wil er niets van lezen. Het lijkt alsof ze alle oorlogsherinneringen uit wil bannen. Maar als je het zelf hebt meegemaakt, dan kun je die herinneringen toch niet uitwissen? Als dat zou kunnen, dan zou je de pijn ervan ook niet meer hoeven te voelen. En haar moeder voelt die pijn nog dagelijks. Irene hoeft er maar naar te vragen, of ze wordt door haar moeder afgesnauwd.

Nee, dan haar vader. Daar kun je mee praten. Waar het verschil in zit, weet ze niet. Het is onverklaarbaar. Waarschijnlijk heeft dat toch met karakter te maken.

5 mei: Bevrijdingsdag. En haar geboortedag. Met die gedachte valt ze eindelijk in slaap.

Op 1 mei neemt Irene afscheid op kantoor. In haar plaats is een nieuw meisje aangenomen. Fleur heet ze. Een stil, verlegen kind, nog maar net van school. Ook Ria is aan het solliciteren gegaan. Het spijt haar bijzonder voor meneer Knol. Maar de tegenzin in haar werk is nog groter geworden nu Irene weggaat.

‘Zonder jou is de gezelligheid helemaal weg’, had ze nog eens benadrukt. Het had Irene onmiskenbaar goed gedaan.

Ze heeft zin in haar nieuwe baan. De eerste week van de maand mei heeft ze vrij. En daarna wil ze met frisse energie in Eben Haëzer aan de slag gaan.

Ze heeft inmiddels al kennisgemaakt met haar toekomstige collega’s en mevrouw Moret heeft haar rondgeleid door het huis. Ook heeft ze al kennisgemaakt met een aantal bewoners. Ze kijkt uit naar de eerste dag dat ze daar mag werken. Maar eerst een week vakantie.

De lente zet door. Alles groeit en bloeit en de zon neemt in warmte toe.

Irene rommelt in de tuin, haalt onkruid weg en knipt verwilderde takken af Uit de schuur haalt ze de tuinstoelen tevoorschijn. Ze zitten onder het stof. Geen nood, Irene maakt ze schoon. De stoelkussens worden ook tevoorschijn gehaald om vervolgens afgeborsteld te worden.

‘Je hebt er zin in’, merkt haar moeder lachend op.

‘Ik wel’, doet Irene enthousiast. ‘Het is mei, mam. We kunnen met mijn verjaardag vast wel buiten zitten.’

‘Is het niet wat te koud?’ twijfelt mevrouw Lienders met een blik naar de lucht.

‘Dan doen we maar een jas aan’, doet Irene onverstoorbaar. ‘Het zal best lekker zijn in de zon.’

‘Buitenkind’, lacht haar moeder.

Even later staan de stoelen schoon en netjes om de witte tuintafel heen. O ja, de parasol natuurlijk. En dan nog een gezellig kleedje over de tafel.

‘Mam, waar is het gebloemde kleedje voor de tuintafel?’

Mevrouw Lienders wijst en even later trekt Irene haar moeder mee naar buiten.

‘Nou stoppen met stoffen en stofzuigen, mam. We gaan gezellig buiten koffiedrinken. In de zon is het al echt lekker. Moet u maar voelen.’

Mevrouw Lienders laat zich door Irene in een stoel duwen en ze moet toegeven dat haar dochter gelijk heeft; het is echt lekker in de zon.

‘Ik zorg voor koffie, mam.’ Weg is Irene alweer en mevrouw Lienders soest even weg. Ze schrikt op als haar dochter even later buiten komt mét koffie.

‘Gezellig zo samen, hè? Dat gebeurt niet zo veel.’

Mevrouw Lienders kan niet anders doen dan toegeven.

‘Zeg mam.’

‘Ja?’

‘Ik heb vanmorgen een paar fotoalbums door zitten bladeren, maar er zijn van mij bijna geen babyfoto’s, hè?’

‘Nee, dat klopt. Zo vlak na de oorlog was er een groot gebrek aan van alles. Je begrijpt wel dat foto’s maken in die tijd helemaal ondenkbaar was. Behalve dat het geld kostte, was het levensonderhoud voor ons toen het belangrijkste.’

‘Toch zijn er wel veel oorlogs- en bevrijdingsfoto’s gemaakt. Je hoeft deze weken de kranten maar na te kijken.’

‘Ja, dat is zo.’

‘Een trouwfoto van u en pa is er ook niet, hè?’

‘Nee. Heb je daar soms ook naar lopen zoeken?’

‘Maakt u zich niet ongerust. Ik heb echt niet van alles overhoop gehaald. Maar jammer is het wel. Foto’s kunnen zulke mooie herinneringen zijn.’

‘Of juist niet.’

Irene kijkt haar moeder bevreemd aan. Soms kan ze haar echt niet begrijpen. Wat is er niet fijner dan toto’s van je trouwdag en van je kleine kinderen?

‘Toen u mij verwachtte, moet u toch een heel moeilijke tijd hebben gehad’, merkt Irene op. ‘Ik zat daar laatst aan te denken. Een kind verwachten in oorlogstijd moet toch extra zorgen geven?’

Ze kijkt naar haar moeder en ziet een trek van pijn om haar mond komen. Ze heeft er meteen spijt van dat ze hierover begonnen is. Ze wéét immers wel dat haar moeder veel nare herinneringen heeft aan de oorlog. Dat ze een heleboel leed uit die tijd met zich meetorst? Maar waar bestaat dat leed precies uit? Daarover heeft haar moeder nooit iets willen loslaten. Wáárom vertelt ze daar nooit iets over?

Irene neemt een slok van haar koffie en peinzend kijkt ze voor zich uit. Waarom praat haar moeder niet met haar over deze dingen? Waarom heeft ze toch al die jaren een soort van harnas om zich heen gebouwd? Een harnas waar niemand doorheen dringen kan? Misschien alleen haar vader.

Hoe goed kent ze haar eigen moeder eigenlijk? Ze is lief en zorgzaam. Aan alles is te merken hoeveel ze van hen, haar kinderen houdt. Maar toch is er steeds iets dat ze verborgen houdt. Iets waar ze met geen mogelijkheid over wil praten.

Irene zucht en kijkt naar de lucht waar dikke, witte wolken langs het blauw heen drijven. Dan dwalen haar ogen naar haar moeder naast haar. Ze ziet een dikke rimpel op haar voorhoofd. Haar ogen staan zorgelijk. Wat gaat er toch in haar hoofd om?

‘Mam, kunt u me iets vertellen over de tijd toen u mij verwachtte? En iets over mijn babytijd?’

Het gezicht van haar moeder draait zich langzaam naar Irene. De mok met koffie trilt licht in haar hand.

‘Wat moet ik daarover vertellen?’ vraagt ze. ‘De belangrijkste feiten weet je al. Dat mijn zwangerschap vol zorgen was. Niet om de zwangerschap, maar om de tijd waarin wij leefden. Toen jij geboren werd, was dat precies op de dag van de bevrijding. Dubbel feest dus. Je was een lieve baby. Je was gemakkelijk en je huilde alleen als je honger had.’

Irene draait haar mok om en om in haar handen. ‘Deze feiten vertelt u me altijd’, doet ze een beetje wrevelig. ‘Maar u treedt nooit in details. U hebt vast leuke dingen met mij meegemaakt. Of misschien wel vervelende dingen.’

Haar moeder zet haar mok net iets te hard op de tuintafel. Haar mond trekt geëmotioneerd naar één kant en haar ogen staan vol pijn.

‘Ik kán er niet over praten, Irene! Begrijp dat toch eens. Dring toch niet zo aan.’

‘Ik wilde maar dat u er wel over praten kón. Want misschien raakt u die pijn dan eens kwijt.’

Met een driftig gebaar schuift haar moeder haar stoel naar achteren en verdwijnt naar binnen. Irene kijkt haar na. De gezellige, zonnige sfeer is aan Harden gescheurd.

4

5 mei. 20 jaar bevrijding! En ook de verjaardag van Irene.

Ze wordt die dag al vroeg wakker. De stralen van de zon komen door een kier van het gordijn en strelen bijna plagend een stukje van haar wang.

Wat is er nu heerlijker dan op deze manier wakker te worden? Door de zonnestralen en het getjilp van de vroege vogels?

Irene komt overeind en rekt zich lui uit. Dan gaat haar blik naar de wekker. Acht uur. Wat vroeg nog! Ze heeft vandaag vrij en uitslapen is iets wat ze heel graag doet. Ze laat zich nog even tussen de lakens glijden. Een halfuurtje soezen nog. Maar er wordt haar niet langer dan een kwartier gegund. Want om kwart over acht staat Eva voor haar bed.

‘Wakker worden, Irene! Je bent jarig vandaag! Nu moet je eruit komen, hoor! Want ik moet zo meteen naar school.’

Irene wrijft lui haar ogen uit. Haar zusje trekt aan haar arm. ‘Eruit komen!’ herhaalt ze. ‘Straks moet ik naar school en dan heb ik je nog niet eens gefeliciteerd. Ik heb trouwens een heel leuk cadeautje voor je.’

Ja, daar verdwijnt het laatste restje slaap mee natuurlijk.

Irene zit prompt overeind en laat zich omhelzen door de spontane Eva.

‘Gefeliciflapstaart’, zegt ze. ‘En dat je er nog maar heel veel jaren bij mag krijgen. En hier is het cadeautje.’ Van achter haar rug tovert ze een klein pakje tevoorschijn.

Irene pakt het nieuwsgierig uit. Dan houdt ze een gastendoekje in haar handen. Zacht blauw met een geborduurd randje. ‘Heb je dat zelf gemaakt?’ vraagt Irene verrast.

Eva knikt. ‘Stiekem’, zegt ze kinderlijk. ‘Op momenten dat jij er niet was.’

Irene moet haar zusje even naar zich toetrekken. ‘Ik vind het knap van je’, zegt ze. ‘En ik zal het heel zuinig bewaren. Voor later.’

‘Als je trouwt’, giechelt Eva.

Later … Wanneer is dat? Vandaag is ze twintig geworden. Later kan misschien al heel snel zijn. Of juist niet. Ze zal toch eerst een man tegen moeten komen met wie ze haar leven delen wil. Maar die heeft ze nos niet ontmoet.

Ze stopt haar neus in het gastendoekje. Het ruikt lekker, naar seringen.

‘Ik heb er een stukje zeep in gelegd’, geeft Eva meteen uitleg. ‘Het ruikt lekker, hè?’

Irene glimlacht. Twaalf jaar is Eva. Eigenlijk nog echt een kind.

‘Ik vind het leuk dat je zo je best hebt gedaan om mij op mijn verjaardag een heel persoonlijk cadeautje te geven. Eva.’

Eva straalt.

Irene gooit de lakens en dekens van zich af en zwaait haar benen buiten de rand van het bed.

‘Zeg Ireen …’

‘Ja?’

‘Vanmorgen had pa de radio aangezet. Prinses Beatrix is gezien met een vriend!’

Irene kijkt naar haar zusje. Haar ogen staan een tikkeltje opgewonden.

‘Dat is leuk voor haar’, reageert ze. ‘Het was natuurlijk wel een keer te verwachten.’

‘Maar dat is nog niet alles’, gaat Eva verder. ‘Hou je vast, Ireen. Die vriend schijnt een Duitser te zijn.’

Daar is Irene even stil van. Want ze begrijpt dat dát toch heel wat stof zal doen opwaaien.

Eva gaat verder: ‘Mama is in alle staten.’

Irene tuurt voor zich uit. Ja, met zoiets moet je niet bij hun moeder aankomen. Alleen het woord Duitser al …

‘Ik denk niet dat ze kan voorkomen dat de prinses van gedachten zal veranderen als het werkelijk de man is waar ze mee trouwen wil. Hoe reageerde papa?’

‘Heel gewoon. Hij was verrast, maar zei er verder niets over. Ruud vond het wel interessant. Weet je wat hij zei? Als dit doorgaat, krijgen we een gemengd koningshuis. Half Nederlands, half Duits.’

‘Dat is het al’, zegt Irene. ‘Prins Bernhard is toch ook van Duitse afkomst.’

‘In ieder geval werd mama vreselijk boos.’

‘Dat was ze toch al?’ reageert Irene droog.

‘Maar nu werd ze … woedend!’

Dat belooft een leuke verjaardag te worden. Met een zucht staat Irene op om zich te wassen en aan te kleden.

Diezelfde dag nemen de geruchten toe. Iedereen heeft het over het nieuwtje dat de prinses is gezien met een man, die waarschijnlijk van Duitse afkomst is.

Het is een dag die Irene gemengde gevoelens bezorgt. Enerzijds geniet ze van haar verjaardag en de leuke cadeaus die ze krijgt, anderzijds ergert ze zich aan haar moeder die de hele dag met een gezicht als een onweerswolk rondloopt. Zou ze omwille van haar niet wat vrolijker kunnen zijn? Bovendien, is dit nu iets om boos of depressief van te raken? Ze kennen de man in kwestie niet eens! Haar moeder ontloopt de praatjes door zoveel mogelijk in de keuken bezig te zijn. Als Irene haar op een gegeven moment in een stoel drukt, veert ze meteen weer op. ‘Ik kan niet zitten. Er is nog zoveel te doen.’

‘Laat mij dan toch eens!’ doet Irene verontwaardigd. ‘U loopt de hele dag al en geeft mij niet eens de kans om ook ergens mee te helpen.’

‘Ik ben graag bezig’, hoort Irene haar moeder nog zeggen en ze kijkt een verdwijnende rug na. Het is voor haar duidelijk dat haar moeder zo onrustig is dat ze niet eens kan stilzitten. Ze haalt haar schouders op en besluit zich met de visite te bemoeien.

Haar vader heeft oma opgehaald uit het bejaardentehuis. Ze is al heel oud en loopt erg slecht. Meestal zit ze in een rolstoel. Ook is ze soms erg in de war. Maar het is wel te zien dat ze ervan geniet als ze hier is.

Aan oma hoeft ze niet te vragen wat haar moeder heeft meegemaakt in de oorlog. Al zou ze het zich nog kunnen herinneren, dan zou ze het niet eens meer onder woorden kunnen brengen. Haar herinneringen zijn blijven steken in haar eigen kinderjaren.

Oma is de moeder van haar moeder. Haar opa heeft ze nooit gekend. Hij is tijdens de oorlog omgekomen. Van moeder weet ze dat oma de dood van opa nooit goed heeft kunnen verwerken. Het schijnt een heel tragisch verhaal te zijn, waar moeder óók al niet over praten wil.

Irene gaat vlak voor haar oma zitten en legt haar jonge handen op de oude geaderde handen. ‘Hebt u het hier naar uw zin, oma?’ vraagt ze.

Oma schrikt op uit haar gedommel. Ze knikt, ook al is het de vraag of ze gehoord heeft wat Irene aan haar vroeg.

‘Weet u wie ik ben, oma?’

Irene kijkt in het gerimpelde gezicht. De blauwe ogen kijken haar onderzoekend aan. Dan schudt het oude hoofd ontkennend.

‘Ik ben Irene, uw kleindochter. Weet u nog?’

‘Irene …’ herhaalt de oude vrouw. ‘Prinses Irene!’

Irene lacht. ‘Dat klopt. We hebben een prinses die Irene heet.’

Irene denkt terug aan haar kinderjaren. Oma noemde haar toen vaak ‘ons prinsesje’. Wat lijkt dat alweer lang geleden!

Irene drukt nog even de hand van haar oma en gaat dan naast Ria zitten die uiteraard ook gekomen is.

‘Wat is er toch met je moeder?’ vraagt Ria zacht. ‘Is er iets gebeurd dat ze zo uit haar humeur is?’ Dan schrikt Ria zelf om haar vrijpostige vraag. ‘Neem me niet kwalijk. Dat had ik niet moeten zeggen. Maar het viel me zo op.’

‘Verontschuldig je maar niet. Ik vind het erg genoeg dat ze zich zo door haar humeur laat leiden. In plaats dat ze ertegen vecht … Leuke verjaardag!’

‘Ach, trek het je niet aan. Misschien is ze niet lekker.’

‘Als dat het geval zou zijn, dan had ze heus niet de hele dag zo hard gelopen. Ze wil niets uit handen geven en ik heb het haar al honderd keer aangeboden.’

‘Niet aanbieden, maar gewoon doen’, raadt Ria haar aan.

Er komt een spottend lachje om Irenes mond. ‘Zelfs dát lukt niet. Ik heb mijn moeder al in een stoel geduwd maar ze sprong er met dezelfde vaart weer uit …’

Ria krijgt prompt de slappe lach en daardoor aangestoken, lacht Irene ook mee. De spanning is meteen verdwenen. En de avond wordt dan tóch nog gezellig.

De geruchten blijven aanhouden. De volgende dag horen ze dat in de Daily Express, een groot Engels dagblad, het nieuws staat over de prinses met haar Duitse vriend. De naam van de man is nog onbekend. Nu komt ook de Nederlandse pers met het verhaal. Op 1 mei schijnt er stiekem een foto gemaakt te zijn. Daarop is te zien dat de prinses gearmd met iemand in de tuin van het slot Drakesteyn loopt.

Irene volgt het bericht met interesse en praat erover met Ria. Thuis is het onderwerp taboe, althans voor haar moeder. En daarom praten de anderen er ook niet over.

Haar eerste werkdag in het verzorgingshuis breekt aan.

Irene heeft er echt zin. Ze zal de eerste dagen ingewerkt worden door haar collega.

Het is mooi weer en daarom gaat ze fietsen. Alles bloeit nu op zijn mooist. De maand mei is toch wel een van de mooiste maanden van het jaar, vindt ze.

Deze omgeving zou iets voor een schilder zijn: een bonte kleurmengeling van geel, wit, rood en roze. En dan het diepe groen van het gras en blad. Met een stralend blauwe lucht erboven en enkele grote, witte wolken.

Irene geniet. Diep ademt ze de kruidige voorjaarslucht in. Ze vindt het bijna jammer als ze op haar bestemming aankomt. Maar de gedachte dat ze vanmiddag en de volgende dagen deze route steeds opnieuw kan fietsen, geeft haar een opgewekt gevoel.

Opnieuw ziet ze de witte letters boven de ingang van het gebouw. Eben Haëzer. Een mooie naam voor een mooi gebouw. Eben Haëzer, dat betekent: tot hiertoe heeft de Heere ons geholpen.

Irene zet haar fiets in het rek en loopt op de ingang met de draaideuren af. Haar eerste werkdag! Hoe zal het gaan vandaag?

Binnen wordt ze ontvangen door mevrouw Moret. ‘Welkom’, zegt ze eenvoudig. ‘Je hebt er zin in, zie ik.’

Irene knikt. Natuurlijk. Waarom zou ze anders juist hier gesolliciteerd hebben.

Ze loopt achter de oudere vrouw aan naar de balie waar haar werkterrein voortaan zal zijn. In een kantoortje erachter, waar ze haar sollicitatiegesprek heeft gehad, zit een mager meisje met lang, sluik haar dat steeds als een gordijntje voor haar ogen valt.

‘Dit is Maartje de Klerk’, stelt mevrouw Moret hen aan elkaar voor. ‘En Maartje, dit is Irene Lienders. Zoals je inmiddels weet, komt zij hier werken als receptioniste.’

Maartje staat op. Nieuwsgierig kijkt ze Irene aan. Terwijl ze met haar ene hand de lange haren achter haar oor schuift, drukt ze met haar andere de hand van Irene.

‘Welkom’, zegt ze spontaan. ‘Ik hoop dat je het hier naar je zin zult hebben. We zullen regelmatig met elkaar samen moeten werken, maar dat zal vast wel lukken.’

Irene knikt.

‘Maartje zal je inwerken’, vertelt mevrouw Moret ondertussen. ‘Als er iets is of je hebt vragen, dan kun je altijd naar mij toekomen. Succes, Irene.’

Irene kijkt de verdwijnende rug na en draait zich dan om naar Maartje. Maartje heeft ondertussen een stoel bijgeschoven en wijst daar uitnodigend naar. ‘Ga maar zitten, Irene. Dan zal ik je om te beginnen vertellen hoe een werkdag in elkaar steekt.’

Irene gaat zitten en kijkt via de geopende deur naar de lege balie. Maartje volgt haar blik en lacht begrijpend.

‘Als er iemand bij de balie komt, kunnen we dat hier vandaan zien. Bovendien is er een bel. Wil je trouwens iets drinken? Koffie of thee?’

Maartje staat alweer en loopt met een paar passen naar een tafeltje waarop twee thermoskannen staan.

‘Je mag koffie of thee nemen wanneer je maar zin hebt’, zegt ze. ‘In de keuken zorgen ze er elke ochtend voor dat hier een volle thermoskan staat. Eén met thee en één met koffie.’

‘Maar er is toch zeker ook wel een pauze?’

Maartje knikt. ‘Om tien uur en om kwart over tien in de personeelskamer. Eerst komt de ene ploeg. En daarna de andere. Er moet uiteraard altijd iemand op de afdelingen zijn. Wij gaan er ook altijd naartoe en mogen zelf kiezen welke tijd we willen gaan. Het is er gezellig met de andere collega’s. Je zult vandaag al met veel mensen kennis kunnen maken.’

‘Wat een luxe dat we de hele dag zelf over koffie en thee kunnen beschikken’, vindt Irene.

‘Degene die voor jou hier werkte, dronk graag de hele dag door koffie. Alsjeblieft.’ Maartje zet een volle mok voor haar neer en schuift dan tegenover haar aan de tafel. Opnieuw vallen haar haren als een gordijntje voor haar ogen. En weer strijkt ze ze achter haar oor. Dat gebaar zal zich in de loop van de dag nog vaak herhalen, ontdekt Irene al gauw.

Maartje trekt een paar papieren naar zich toe. ‘Ik zal je het een en ander uitleggen’, zegt ze.

Als Irene aan het eind van de middag weer naar huis fietst, heeft ze geen erg in de omgeving. Haar hoofd is vol van de dag die voorbij gevlogen is.

Ze heeft met veel mensen van de verzorging kennisgemaakt. Ook met een aantal bewoners.

Samen met Maartje heeft ze de balie bemand. Irene was opgelucht dat ze er de eerste dag niet alleen voor stond. Maartje heeft haar alles uitgelegd en Irene hoopt maar dat ze het kan onthouden. Een dag vol afwisseling was het. De telefoon opnemen was al iets speciaals.

‘Verzorgingshuis Eben Haëzer. U spreekt met Irene Lienders.’

Een mond vol. En ze vond zelf dat het klonk als een klok.

Aan het eind van de ochtend mocht ze in de keuken helpen met het opscheppen van de maaltijd.

‘Het is de bedoeling dat jij de ene week gaat en ik de andere week’, vertelt Maartje. ‘Bij het opscheppen hebben ze altijd iemand extra nodig, vandaar dat wij ook meehelpen.’

Een nieuwe ervaring voor Irene: helpen in de keuken. Opscheppen aan de lopende band.

Het was een vak apart. Zij had bij de aardappels gestaan. Op ieder bord dat langskwam, moest ze aardappels opscheppen. Ze was dit werk duidelijk niet gewend.

Maartje had haar uitgelachen. ‘Je zult hier leren werken, meid’, had ze geplaagd. ‘Wat deed je in de vorige baan? Met pen en papier spelen?’

Het klikt goed tussen Maartje en haar. Maartje is een fijne meid. Ze weet het werk duidelijk uit te leggen, zonder iets aan een ander op te dringen.

Thuis wachten haar ouders, broer en zus haar nieuwsgierig op. Ze moet vertellen en dat doet ze graag.

Ze voelt wel dat ze heel ander werk gewend is. Het ongewone en het nieuwe maakt dat ze die avond al vroeg naar haar bed gaat. De volgende morgen wil ze weer fris en uitgerust op haar werk komen.

5

Alle ochtenden komen de bewoners bij elkaar in de recreatiezaal om daar gezamenlijk koffie te drinken. Het bevordert de contacten onderling en het is gezellig.

De meeste mensen komen zelf naar beneden, maar er zijn er ook die slecht ter been zijn. Deze bewoners worden opgehaald of in hun rolstoel door de verzorgsters naar beneden gebracht.

Op vrijdagmorgen komt Joke, een van de verzorgsters, naar Irene toe. ‘Irene, wil jij even helpen om de bewoners naar de recreatiezaal te brengen? We zitten vandaag wat krap in ons personeel. En er zijn heel veel mensen die naar beneden willen.’

Irene knikt en loopt met Joke mee naar de lift.

‘We moeten naar afdeling vier’, zegt ze terwijl ze de knop indrukt die de lift naar deze afdeling moet brengen.

Er schieten nog snel enkele andere verzorgsters de lift in. Net achter hen sluit de deur.

‘Fijn dat je zo soepel inzetbaar bent, Irene’, merkt een van hen hartelijk op. ‘Het is vanmorgen heel druk en chaotisch, want er zijn enkele collega’s ziek.’

De lift zoeft naar boven en Irene voelt daarbij altijd een eng gevoel in haar maag.

Op de derde afdeling stappen twee verzorgsters uit. De lift zoeft nog een verdieping omhoog en dan kunnen Irene en Joke uitstappen.

Ze kijkt tegen een lange rij gesloten deuren aan. Alles is geverfd in een warmrode kleur. De posten omlijsten het rood met een lichtgrijze tint.

Ze is al eerder op deze afdeling geweest, maar de kleurencombinatie verrast haar opnieuw.

Joke wijst. ‘Wil jij naar nummer 403 gaan? Daar woont mevrouw Sölzmann. Dan ga ik naar 401.’

Irene knikt en loopt naar de deur. Ze kijkt op het naambordje: mevrouw Sölzmann-Bakker.

Wat apart! De eerste naam klinkt Duits, maar de tweede naam is echt Hollands.

Ze belt aan en een stem roept: ‘Binnen!’

Irene opent toch nog een beetje aarzelend de deur. Dan ziet ze mevrouw Sölzmann. Ze zit in haar stoel te wachten bij het raam.

Irene geeft haar een hand en stelt zich voor. Ze kijkt in vriendelijke, blauwe ogen die haar belangstellend opnemen. Deze vrouw doet haar een beetje aan haar oma denken. Hetzelfde dikke, grijze haar dat samen is getrokken tot een knoedeltje achter op haar hoofd. Ze heeft dezelfde blauwe ogen in een gerimpeld gezicht. Maar het verschil ziet ze ook meteen. Mevrouw Sölzmann heeft een heldere oogopslag. Haar ogen staan belangstellend en betrokken. Haar oma heeft dat helaas niet meer.

De handdruk van deze bewoonster is stevig.

‘Een nieuw meisje’, zegt ze spontaan. ‘Fijn om kennis met je te mogen maken. Loop je stage?’

Irene schudt haar hoofd.

‘Nee, ik ben aangenomen als receptioniste en werk hier beneden achter de balie. Af en toe wordt me gevraagd mee te helpen, zoals nu. Er zijn vandaag enkele verzorgsters ziek. Vandaar dat ik u kom halen voor de koffie.’

Mevrouw Sölzmann komt moeizaam overeind. Irene ondersteunt haar.

‘Zal ik een rolstoel voor u halen?’ vraagt ze.

De bejaarde vrouw schudt haar hoofd. ‘Nee, nee! Zolang ik kan, blijf ik lopen. Mijn benen moeten in beweging blijven, anders kan ik straks helemaal niet meer.’

Langzaam, voetje voor voetje, lopen ze de kamer uit. Mevrouw Sölzmann leunt zwaar op Irene. Beneden in de recreatiezaal helpt Irene mevrouw Sölzmann in een stoel.

De oude vrouw knijpt even in haar hand. ‘Bedankt voor het begeleiden hierheen’, zegt ze. ‘Loop jij straks ook weer met mij mee terug?’

Irene kijkt in de goedige, blauwe ogen die worden omzoomd door heel veel rimpeltjes. Hoe oud zal deze vrouw zijn?

‘Als ik straks weer moet helpen, zal ik u persoonlijk begeleiden’, lacht Irene vriendelijk. ‘Nu ga ik snel weer naar mijn eigen werkplek.’

Daar is het inmiddels ook druk. Drie personen staan te wachten en een vierde wordt door Maartje geholpen. Die kijkt opgelucht als ze Irene aan ziet komen.

Snel worden de mensen op weg geholpen en dan hebben ze even tijd voor koffie.

‘Pauze’, zucht Maartje. ‘Als jij liever naar de personeelskamer wilt gaan …’

Irene schudt haar hoofd. ‘Nee, het is nu zo druk. Ik blijf hier wel. Straks moet ik weer helpen de bewoners terug te brengen naar hun kamer.’

Maartje knikt. Of ze nu hier koffie drinken, of daar …

‘Ik heb mevrouw Sölzmann naar beneden geholpen’, zegt Irene. ‘Haar naam klinkt zo Duits …’

Ze kijkt naar Maartje die bedrijvig in de weer gaat met de mokken en de koffie. Uit de koelkast tovert ze twee gebakjes tevoorschijn.

‘Dit hebben we te danken aan een van onze collega’s die vandaag jarig is.’

Irene kijkt verrast naar de gebakjes. ‘Dat treffen we. Heerlijk!’

‘Hè, eindelijk eens iemand die niet over de lijn begint’, zucht Maartje tevreden. ‘Maar je vroeg naar mevrouw Sölzmann. Een schat van een vrouw, maar daar zul je wel achter komen als je haar beter leert kennen. Iedereen mag haar graag. Kom niet aan mevrouw Sölzmann, want dan krijg je het hele personeel over je heen!’

Genietend schuift Irene een hap kwark met slagroom in haar mond.

‘Ik zag al direct dat het een aardige vrouw is. Maar haar naam …’