JOH. G. VEENHOF

TANKS IN DE AANVAL

OMSLAG: REINT DE JONGE

VIERDE DRUK

Uitgeverij de Banier - Apeldoorn 2016

Eerder bij deze uitgever verscheen van dezelfde schrijver:

- TANKSOLDATEN (5e druk)

- DE VERSCHOPPELING (3e druk)

- DAGGELDERSVOLK (5e druk)

- DE BOER VAN HET SMEULENKAMP (5e druk)

- VERLOREN ZONEN (2e druk)

- DOMINEE AAN HET STALINGRADFRONT

- DE TOTALE OORLOG

- HET GEHEIM VAN DE LANCEERBASIS

- NEESIE BONTEKOE EN ZIJN KAMERADEN

CIP-GEGEVENS KONINKLIJKE BIBLIOTHEEK, DEN HAAG

Veenhof, Joh. G.

Tanks in de aanval / Joh. G. Veenhof. - Ede :

Hardeman. - Ill.E-Book  Uitgeverij de Banier - Apeldoorn 2016

ISBN 90-71272-03-6 geb.

UDC 82-3

Trefw.: romans ; oorspronkelijk.

© Copyright bij Uitgeverij F. Hardeman - Ede. Niets uit deze uitgave mag worden verveelvoudigd en/of openbaar gemaakt door middel van druk, fotokopie, microfilm of op welke andere wijze ook, zonder voorafgaande schriftelijke toestemming van de uitgever.

1

Het geluid van ijzer op ijzer klinkt griezelig en angstig door de nacht. Op de adem van de wind wordt het geluid gedragen, ver weg, tot in het Pripjetmoeras waar het wemelt van partizanen, die steeds driester hun aanslagen plegen op het terugtrekkende leger. ”Kan Ernst niet wat voorzichtiger doen?” vraagt Emil Ostarhild fluisterend aan zijn oudere vriend, luitenant Eugen Rosenheim, met wie hij tussen de struiken verborgen zit om ervoor te zorgen dat de Russen geen onverhoedse aanval kunnen uitvoeren op hun tank die op dat moment door hun vriend Steinhiber wordt gerepareerd.

Al vanaf het Dnjeprfront zijn ze onafgebroken op de terugtocht. Tenslotte zijn ze beland bij de Pripjetmoerassen waar duizenden manschappen en ontelbaar veel materieel in een Russische omsingeling zijn geraakt. De toestand is zeer nijpend, want de honger heeft de laatste weerstand van de uitgeputte Duitse legers aangetast. Medicamenten zijn niet meer voorradig, het medisch bataljon kan nog slechts spaarzamelijk uitgewassen verbanden leggen. Vaak moeten de soldaten van dit onderdeel de mensen laten sterven en kunnen ze slechts als laatste hulp de stervenden de ogen dicht drukken.

De toestand waarin de ingesloten legers zich bevinden is hopeloos en barbaars: er is een groepje soldaten wegens kannibalisme standrechtelijk geëxecuteerd.

Per radio wordt wanhopig gevraagd om te mogen uitbreken, maar Hitler wil van geen uitbraak weten, daar hij dan het laatste restje Dnjeprfront moet prijs geven, een stukje rivieroever van vijftig kilometer lengte. De zak evenwel waarin de Duitse legers omsingeld zitten, heeft een omvang van ruim vierhonderd kilometer en is op enkele plaatsen niet meer dan twintig kilometer breed. De Russen, zich van hun superioriteit bewust, zullen voorlopig geen moeite doen om de ingesloten troepen te vermorzelen, daar ze weten dat ze zo’n overwinning met duizenden doden zullen moeten betalen. Nee, de Russen zijn in de loop van deze oorlog wijzer geworden en hebben geduld geleerd. Ze hoeven slechts te wachten op het doodhongeren van hun vijanden; en wat is voordeliger dan om op zo’n manier van de Fritsen* af te komen.

Maar als de Russen een aanbod tot capitulatie doen, wordt dat door de Duitse generaals geweigerd. Bij nader aandringen krijgen de Russen ten antwoord dat er met de Führer overlegd moet worden: hij is de enige die bevoegd is om de ingesloten legers te laten capituleren.

”De Duitse soldaat doet geen stap terug, capituleert niet, maar sterft liever ter plaatse. Daar kunnen ze het voorlopig mee doen,” zegt generaal Stemmerdamm, de opperbevelhebber van de ingesloten troepen, grimmig tegen zijn officieren.

”Mijne heren, de Führer heeft bevolen dat we geen stap terug mogen doen. Hij wil de Dnjepr behouden. Wij zullen vanuit de lucht door vliegtuigen worden bevoorraad. Bovendien zullen we door tegenaanvallen van enkele pantserlegers worden bevrijd. De plannen daartoe zijn in voorbereiding. Over enkele dagen kan een aanval op de Russen die ons omsingeld hebben, plaats vinden. Mijne heren, ik zeg u echter, dat wat Hitler zegt geen grond heeft. Als uw bevelhebber zal ik de volle verantwoording op me nemen voor de dingen die ik ga doen en de bevelen die ik zal geven. Ik ben er namelijk van overtuigd dat hier een tweede Stalingrad zal komen. Daar werd generaal Paulus met een heel leger, zeshonderdduizend man, gevangen genomen of gedood. Ik kan en mag een herhaling van zo’n gigantische slachting niet aanvaarden. Ik herhaal met nadruk dat alle gevolgen die mijn bevelen zullen hebben, ook ten volle voor mijn verantwoording liggen.”

”U bent volkomen duidelijk. Maar wat denkt u te kunnen doen? We zitten nu al ruim twee honderd kilometer achter de eigen linies en bevoorrading vanuit de lucht is een utopie. Slechts ons aller Führer kan zoiets bedenken,” formuleert Oberst Ludwig Gehlen, commandant van het voormalig Löwen Pantzer Eskadron.

Generaal Stemmerdamm is van zijn stoel opgestaan en leunt over de wankele tafel. Voor hij antwoord geeft, kijkt hij zijn officieren een voor een aan. De gezichten die hij ziet vertonen alle de sporen van uitputting en ellende die deze oorlog over hen heeft gebracht.

Wat hier gebeurt is zinloos. Aan de gril van een dictator worden duizenden mannen en vrouwen die binnen de omsingeling zitten, opgeofferd.

”Heren…”

De stem van generaal Stemmerdamm klinkt vermoeid.

”Görings Luftwaffe zal, volgens verstrekte gegevens, dagelijks voor ons zeshonderd ton goederen afwerpen. Dat is ruim voldoende om dit leger van voedsel, munitie en medicamenten te voorzien. Nu reeds is ons voedsel op; munitie is nog spaarzaam voorhanden, terwijl ons sanitaire bataljon niets, maar dan ook niets meer heeft om onze gewonden te verzorgen. Wat het laatste betreft: we zitten met twee veldhospitalen en verspreid binnen de omsingeling nog eens met dertig noodhospitalen. Bij elkaar zijn er ruim duizend gewonden. Er is geen enkele mogelijkheid om deze gewonden hier weg te krijgen. Er zijn geen vliegtuigen of voertuigen om hen te transporteren.”

De generaal onderbreekt zijn betoog en kijkt opnieuw rond. Het lijkt of hij de reactie van zijn staf wil peilen om daaruit zijn conclusies te trekken.

Als er geen opmerkingen komen, neemt de bevelhebber opnieuw het woord, overtuigd dat de aanwezige officieren hem volkomen hebben kunnen volgen.

”Het zal u duidelijk zijn, dat, indien wij hier, op welke manier dan ook, zullen vertrekken, zulks zal gebeuren met uitzondering van onze gewonden. Het medisch personeel en de sanitaire afdelingen, indien niet mobiel, worden hier achtergelaten.”

Een kolonel-arts valt hem in de rede.

”Generaal, ik begrijp dus dat wij aan de Russen overgelaten zullen worden.”

De generaal slaakt een diepe zucht.

”Ja…, er is geen andere oplossing… Helaas!”

”Is het u duidelijk dat wij hier zijn ingesloten, niet alleen door de Russische troepen, maar dat om ons heen talrijke groepen partizanen liggen? Om aan deze mensen mijn gewonden over te geven is iets wat ik pas aanvaard als alle mogelijkheden hen te transporteren zijn onderzocht.”

”Ik weet het, mijn beste Rettenmaier, maar er is geen enkel ander alternatief, tenzij u mij dat aan de hand doet. Ik ben bereid om alles wat een kans van slagen biedt in overweging te nemen. Maar haast u dan wel; we hebben geen tijd te verliezen.”

Een pantsergeneraal die met belangstelling heeft geluisterd, vraagt dan op de man af: ”Generaal Stemmerdamm, wat is uw plan? Bent u voornemens u tegen de bevelen van de Führer te verzetten?”

De vraag is gesteld en de generaal is verplicht om zich bloot te geven. Tegen het bevel van de Führer ingaan betekent zeker de doodstraf. Als hij de weg van de minste weerstand kiest door een capitulatie te aanvaarden, legt hij het lot van duizenden mensen in handen van de Russen, iets wat verschrikkelijke gevolgen zal hebben, temeer daar de wraaklust van de Russen op dit moment grenzeloos is. Indien hij echter het plan uitvoert dat hij dadelijk aan zijn staf zal bekend maken, betekent dat eveneens de dood van duizenden mannen.

”Heren, in het kort zal ik u uiteenzetten welke beslissing ik heb genomen. Na alle gegevens te hebben bestudeerd wat betreft onze mogelijkheden, het volgende. Nooit, ik herhaal nooit, kan de Luftwaffe ons voldoende bevoorraden. Het vliegveld van Koerson is het enige dat gebruikt kan worden, maar niet lang meer. Via parachutes voorraden voor ons droppen zal evenmin lukken, daar voor een dergelijke actie minstens twee luchtvloten ter beschikking moeten staan.

Reken daar nog bij dat er minimaal een paar honderd jagers nodig zijn om de transportvloot te beschermen, dan weet ik met zekerheid dat zo’n hoeveelheid vliegtuigen in heel Rusland niet meer te vinden is. Conclusie: dat men ons uit de lucht kan bevoorraden, is een fabel.

Er is slechts een enkel lichtpunt, voorzover hiervan in de gegeven omstandigheden kan gesproken worden. Hitler heeft bevel gegeven dat men ons moet bevrijden. Een operatieplan is in voorbereiding en zal met spoed ten uitvoer gebracht moeten worden. Ik geef u hier alvast enkele details van het offensief, dat op zich een redelijke kans van slagen heeft als wij, hier binnen de omsingeling, nog de slagkracht hebben ons in de richting van onze bevrijders te vechten. Maar u kent net als ik de situatie: we hebben niets meer om te vechten. De situatie is gewoon wanhopig. Bovendien heeft de Führer verboden dat wij ons van de Dnjepr losmaken, iets wat bij een dergelijke actie onvermijdelijk is. Wat Hitler voor ogen staat is het volgende. Het gaat er hem uiteindelijk om, om weer een front aan de Dnjepr te krijgen en dat wil hij bereiken door ons zogenaamde ontzet. Dat een en ander grootscheeps zal worden aangepakt mag het volgende illustreren: aan ons ontzet zal worden deelgenomen door de zestiende en zeventiende divisie, de Leibstandarte en de eerste pantserdivisie. De elfde, dertiende, veertiende en vierentwintigste pantserdivisies zullen binnen het kader van het achtste leger vanuit het oosten aanvallen. Dit, mijne heren, betekent dat het front, indien deze plannen lukken, als een stalen wals langs de Dnjepr zal rollen. De benodigde onderdelen echter moeten van verschillende plaatsen worden aangevoerd, een gigantisch vervoersprobleem dat in de praktijk nooit kan slagen. Bovendien zullen partizanen en de Rode luchtmacht dat verhinderen, daar dergelijke transporten ook overdag moeten plaats vinden. Heren, tot zover is dit alles wat ik weet en u kan mededelen. Ik vraag u nu om met de meeste spoed een plan samen te stellen dat ons in staat zal stellen om uit deze omsingeling te komen. Ik beveel u een offensief voor te bereiden om naar het westen uit te breken!”

De woorden zijn gesproken.

De generaal slaakt een diepe zucht. Met deze uitspraak heeft hij zijn eigen doodvonnis uitgesproken. Adolf Hitler zal dat als een rechtstreekse aantasting van zijn gezag beschouwen.

In de tochtige boerenhut is een gespannen stilte gevallen. Alle ogen zijn gericht op generaal Stemmerdamm, die zojuist een niet te onderschatten beslissing heeft genomen.

”Kunt u ons ter oriëntatie al vast enkele details verschaffen, generaal?” vraagt een SS-Brigadeführer.

”Ik wil van u weten wat er in totaal nog is aan motorbrandstof, munitie en gevechtsklaar materieel. Wat nog rijdbaar te maken is, moet binnen achtenveertig uur in gereedheid gebracht worden. Verdere reparaties hebben geen zin. Alle binnen die tijd niet te repareren voertuigen, gevechtswagens en tanks worden achtergelaten. Is dit voorlopig voldoende?”

”Nog een vraag, generaal. Is het u al duidelijk wanneer we een uitbraakpoging wagen?”

De vraag wordt door iemand van de infanterie gesteld.

”De Russen worden iedere dag sterker, terwijl wij hier met het uur verder creperen. Reken erop, dat wij, indien alles geregeld kan worden, over hooguit twee dagen in de aanval zullen gaan, anders heeft het geen zin meer.”

”Dat is duidelijk, generaal. Ik dank u wel.”

”Heren,” besluit de generaal de stafbespreking, ”niemand mag iets weten van wat we hier hebben besproken. U kunt morgen uw naaste medewerkers informeren. Laat de Russen geen kans krijgen om hiervan iets te weten te komen. Onze uitbraak moet een volkomen verrassing zijn.”

”Anders heeft de aanval geen enkel nut,” laat een kolonel zich ontvallen.

”Heren, het is een daad van radeloosheid, grenzend aan zelfmoord. Als ik evenwel wist dat overleven in Russische krijgsgevangenschap beter was, dan zou mijn keuze van bevelvoering eenvoudiger zijn. Helaas…!”

In een machteloos gebaar spreidt generaal Stemmerdamm zijn armen.

”Het zij zo…”

Hiermee is het onderhoud afgelopen en begeven de bevelvoerende officieren zich naar hun eigen onderdelen. Deze liggen op enorme afstanden van elkaar. De zak waarin de Duitse legers zitten ingesloten, reikt van de Dnjepr tot voorbij de Pripjetmoerassen tot bijna aan de Poolse grens.

Feldwebel Mölder is als chauffeur met Oberst Gehlen naar de stafbespreking geweest.

”En, Herr Oberst, hoe staan de zaken?” vraagt de Feldwebel belangstellend.

”De zaken staan er heel erg somber voor, Mölder. En er staat ons nog het een en ander te wachten.”

”O, dat klinkt niet zo erg hoopvol,” zegt de man diplomatiek, in de hoop dat de Oberst iets zal loslaten over wat er bij generaal Stemmerdamm is besproken. Maar Oberst Gehlen doet er het zwijgen toe, de opmerking van Mölder op deze manier negerend.

”Doe maar voorzichtig met dit weer,” zegt de Oberst die in de kraag van zijn jas gedoken huivert bij de felle kou die hem in het gezicht blaast.

Feldwebel Mölder chauffeert voorzichtig, want de half bevroren grond is hier en daar spekglad, zodat een ongeluk beslist niet uitgesloten is.

”Heeft u nog vernomen of we nog aan brandstof voor ons voertuigenpark kunnen komen, Herr Oberst?”

”Ook hierover kan ik je weinig positiefs meedelen. Het wachten is op bevoorrading, die nog op gang moet komen. De Führer heeft toegezegd dat de Luftwaffe ons van al het nodige zal voorzien.” Feldwebel Mölder heeft in de oorlog voldoende geleerd om bepaalde uitspraken van het OKW* naar waarde te schatten. Vandaar dat om zijn mond een grimmige trek verschijnt als de Oberst dit tegen hem zegt. Dat is iets wat de Oberst niet ontgaat, maar die is zo wijs er verder het zwijgen toe te doen.

Om het gesprek een andere, minder pijnlijke wending te geven vraagt hij langs zijn neus weg: ”Wat heb je voor weersverwachting gehoord, Mölder?”

”Gehoord niet veel, kolonel, maar we zitten nu lang genoeg in Rusland om die voor ons zelf vast te kunnen stellen. Vooreerst zal er weinig verandering in komen. Dat wil zeggen dat het gedurende januari overdag zal dooien en er ’s nachts vorst en natte sneeuw te verwachten is. Uitgesproken beroerd voor een leger dat naar het vaderland wil terugkeren.”

Een grimmige lach plooit zich om zijn mond.

De Oberst doet of hij de dubbelzinnigheid van deze woorden niet begrijpt.

Glijdend en slippend rijdt de Mercedes naar hun kampement terug. Onderweg worden ze meerdere malen aangehouden en moet Mölder zijn papieren laten zien. De Duitsers zijn zeer behoedzaam, want de kans dat Russen door hun dunne linies infiltreren moet niet denkbeeldig geacht worden.

Het kampement waar het restant van het Löwen Pantzer Eskadron is gelegerd is een klein gehucht, bestaande uit een aantal van hout en plaggen opgetrokken hutten. De bewoners bestaan uit een aantal bejaarde mensen en enkele vrouwen en kinderen. Mannen in de leeftijd van vijftien tot vijfenzestig ziet men er geen enkele. Navraag vertelt dat de mannen zich aan het front bevinden of gesneuveld zijn. Dat zich er velen bij het partizanenleger aangesloten hebben, is iets wat elke Duitser begrijpt; daarover wordt met geen woord gerept. Nee, van partizanen heeft men geen weet.

”Treedt deze mensen met gepaste waardigheid tegemoet, angst zal hen tot het uiterste drijven, waardoor ze alle hulp aan partizanen zullen geven. Wie hen als mens behandelt, op een manier zoals hij zelf als mens behandeld wil worden, zal hen voorzichtig en argwanend ten opzichte van ons maken. Maar dat houdt levens in, dat ze de rust die ze ondervinden zullen, willen houden. Als ze medewerking geven aan partizanen weten ze dat zoiets represailles tot gevolg heeft, vandaar dat ze niet zo gauw naar de partizanen zullen gaan. Dat gebeurt in het uiterste. Niet dat ze ons mogen, verre van dat. Indien ze een Duitser konden vermoorden, zouden ze dat niet laten. Maar ze hebben geleerd dat er met een gedeelte van de Duitsers niet te spotten valt. Daaruit heelt men lering getrokken.”

Dat vertelt de Oberst tegen iedereen die aangaande de ’Auslandpolitik’ bij hem om advies komt vragen.

Half onder stro verborgen staat de tank waarvan een rups gerepareerd moet worden. Ernst Steinhiber is met een paar monteurs bezig dat euvel te verhelpen.

Als de Oberst het kampement komt binnen rijden, begeeft hij zich voor hij naar zijn commandantsbureau gaat eerst naar de monteurs om te vernemen hoe de zaken er voor staan.

”Steinhiber, kom even hier,” verzoekt hij de tankchauffeur. Ernst is een van de oudgedienden van zijn onderdeel en al sinds de oplichting van het eskadron bij hem. Ernst Steinhiber is ook een van de vertrouwensmannen die de Oberst in zijn eskadron heelt. Vandaar dat hij met de man enkele dingen bespreken wil, die anderen niet aangaan.

”Present, Herr Oberst,” groet de tankchauffeur correct.

De Oberst beantwoordt de groet door de rechterarm te heffen.

”Heil Hitler.”

Ernst Steinhiber brengt de hand aan de pet. Hij is uit een strafbataljon afkomstig en vandaar niet meer waardig bevonden om de Hitlergroet te brengen. Normaal zou zowel de Oberst als Ernst deze formaliteit achterwege hebben gelaten, daar beiden van Hitler en zijn kliek niets moeten hebben, maar men kan nooit voorzichtig genoeg zijn. Er rolden immers koppen om minder spectaculaire dingen.

”Hoe staan de zaken er voor?” wil de Oberst weten als ze buiten gehoorsafstand van de anderen zijn.

”De zaken lopen zoals dat onder de gegeven omstandigheden maar enigszins mogelijk is, Herr Oberst.”

”Luister, Steinhiber. Wat kan er binnen achtenveertig uur rijvaardig gemaakt worden? Ik bedoel dat alles wat meer tijd voor reparatie nodig heeft later wel komt.”

Ernst kijkt de man enkele ogenblikken argwanend aan. De vraag van de Oberst doet bij de zeer intelligente Ernst Steinhiber talrijke vragen rijzen. Alleen mag hij ze niet stellen. Dat de woorden van de Oberst verband houden met het onderhoud dat de Oberst heeft gehad op het hoofdkwartier is hem duidelijk. Als er gevraagd wordt om de voertuigen over achtenveertig uur te kunnen gebruiken, betekent dat, dat ze ook gebruikt gaan worden. Dat is op zich een duidelijke zaak. Over achtenveertig uur gaat er wat gebeuren. Deze gebeurtenis kan slechts aanvallen betekenen. Een alternatief is er niet meer voor de ingesloten troepen!

* Scheldnaam voor de Duitsers.

* Oberkommando der Wehrmacht, het opperbevel van het Duitse leger.

2

Het grote hospitaal is ondergebracht in een kolchoz*, bestaande uit met stro bedekte huizen, waarvan de bewoners waarschijnlijk allemaal naar Duitsland zijn gedeporteerd. Toen het sanitaire bataljon er zijn intrek nam, was er nog geen enkele sprake van een omsingeling door de Russische legers. Deze voltrok zich in een dermate snel tempo dat niemand kans zag het hospitaal te verplaatsen in westelijke richting.

Herr Oberst Stabarzt Rettenmaier ziet zich geplaatst voor een delicate beslissing; namelijk, wie er wel en wie er niet in staat wordt geacht om aan de uitbraak deel te nemen. Over het ondernemen van de uitbraakpoging heeft hij nog met geen woord tegen zijn medewerkers gerept uit angst dat de Russen van hun plannen zullen horen. Het anders zo intelligente gezicht van de hoofdarts draagt de sporen van iemand die op het punt staat in te storten. Aanhoudend wrijft hij met de hand langs zijn voorhoofd alsof hij daarmee zijn vermoeidheid kan verdrijven.

Talrijke namen gaan aan zijn oog voorbij. Talrijk zijn ook de verwondingen die al deze namen op papier vergezellen. En hij, Oberst Stabarzt, moet een keus maken. Nimmer zag de man zich voor zo’n zware opdracht gesteld.

”Ik wil niemand van deze ongelukkigen in handen van de Russen laten vallen. Die hebben geen enkele behoefte aan gewonde Duitsers.” Er liggen veel SS-ers in het hospitaal. Mensen die duidelijk herkenbaar zijn daar hun bloedgroep onder hun rechteroksel is getatoeëerd, een merkteken waar de Russen ook terdege op zullen letten. Voor SS-ers bestaat geen pardon, ook dat weet dokter Rettenmaier maar al te goed. Vertrek van het hospitaal, waarbij de niet-mobiele gewonden achter moeten blijven, betekent voor hen vrijwel zeker de dood.

Een floers trekt voor zijn ogen en de man moet zich even vasthouden om niet om te vallen. Wanneer heeft hij eigenlijk voor het laatst gegeten? Hoelang is het al geleden dat hij een goede nachtrust heeft gehad? In zijn ingewanden knaagt pijnlijk de honger en zijn hoofd zoemt van uitputting. De arts is verstandig genoeg om te beseffen dat wat hij moet doen, hij niet alleen af kan en dat zijn geestelijke vermogens door uitputting zijn aangetast.

”Franzl…!”

”Jawohl, Herr Stabarzt?”

Dokter Rettenmaier roept zijn naaste helper, een ziekenverpleger die altijd ter beschikking van de hoofdarts moet staan.

”Luister, Franzl, vraag of de heren artsen, die in de omgeving zijn zich naar mijn kwartier begeven voor een spoedbespreking. Dan nog het volgende: deze bespreking is zeer geheim. Neem dus maatregelen, dat niemand tijdens deze bespreking in de buurt van dit verblijf komt.”

”Tot uw orders, Herr Stabarzt.”

Franzl stelt geen vragen, maar begeeft zich naar de huizen waarin de medische staf is ondergebracht en waar hij aan de aanwezige artsen het bevel van de kolonelarts doorgeeft. Nauwelijks vijf minuten later schuifelen een aantal mannen de gammele boerenhut binnen en nemen verwonderd op de aangeboden stoelen plaats.

”Heren…!”

Meerdere paren ogen zijn op de chef gericht, terwijl deze zenuwachtig met een vulpen zit te draaien op de tafel.

”Ik heb u hier laten komen om met mij een zeer verantwoordelijke beslissing te nemen. Eerst het volgende: Wat ik ga doen, doe ik met een bezwaard hart. Ik beveel u als uw directe commandant, dat wat ik u ga vertellen, onder ons moet blijven. Ik ga u deelgenoot maken van een plan dat strenge geheimhouding vraagt. Kan ik daarop rekenen?”

Rettenmaier laat de vraag op de eer van Führer en vaderland achterwege, daar hij weet dat zijn artsen doorgaans over Hitler en zijn regime net zo denken als hij zelf, en hij hen geen principiële verplichting wil opleggen.

”Schon gut,” wuift een van de oudere artsen zijn zorgen weg.

”Zeg ons, collega, wat er aan de hand is. Indien het om het welzijn gaat van onze zieken en gewonden, weet u dat u altijd op ons vertrouwen kunt.”

Enkele andere artsen bevestigen dat door een goedkeurend gemompel.

”Heren, zelden is mij een taak zo zwaar gevallen als die waaraan ik nu bezig ben en waarvan al een klein gedeelte door mij is afgemaakt. Ik moet lijsten maken van onze gewonden. Mensen die vervoerbaar zijn en voor wie uiteraard ook vervoer aanwezig is, moeten geselecteerd worden. Er gaat namelijk het volgende gebeuren. Generaal Stemmerdamm gaat het bevel van de Führer negeren en zal binnen achtenveertig uur een uitbraakpoging wagen. Ik hoef u geen verslag te doen in welke staat onze mensen verkeren en hoe de troepen er aan toe zijn die de aanval moeten ondernemen. Op zich is het al een misdaad om de uitgeteerde mannen een aanval op de omsingeling te laten doen. Wij allen welen echter wat er kan gebeuren indien de Russen erin slagen ons te overmeesteren. Dan zal er zeker een slachting plaatsvinden die zijn weerga niet kent. Vandaar ook dat ik met het plan om uit te breken kan instemmen. Dan zijn er beslist een groot aantal mensen die een overlevingskans hebben. In het andere geval heb ik daarin een zwaar hoofd.”

Er valt een korte stilte. De uitgeputte en totaal overwerkte artsen moeten de woorden van de chef even op zich in laten werken.

”Wat ik u wil vragen is het volgende. Om zoveel mogelijk mensen te kunnen redden, is het nodig dat alles wat we aan rijdend materieel hebben ook aan de actie kan deelnemen. Voor mijn part moet een wagen twee andere op sleeptouw nemen. Alles wat we aan gewonden kunnen transporteren is meegenomen. Wilt u in uw afdeling een selectie maken van de mensen die voor transport in aanmerking komen? Zwaar gewonden en kanslozen worden achtergelaten.”

”Zijn daar artsen bij, dokter?” vraagt een jongere arts angstig. Hij weet wat er een gevangen genomen arts te wachten staat. Ook die hoeft niet op genade van de Russen te rekenen.

”Helaas zal een aantal van ons met verplegend personeel moeten achterblijven. Dat is een erezaak, beste vriend,” antwoordt de kolonel.

”Ja, ja, ik begrijp het,” zegt de jonge arts.

”Ik zal mij zelf ook beschikbaar stellen,” zegt de stafarts resoluut. De anderen kijken hem met verwondering aan.

”Begeef u aan het werk. De tijd is helaas kort.”

Nadat allen plechtig beloofd hebben te zullen zwijgen, verlaten ze de hut om zich aan de hen opgedragen taak te wijden.

De verpleegsters Hannelore Kluger en Inge Dietsel zijn in de grote aardappelschuur van de kolchoz aan het werk als hun chef, dokter Rentz, binnen komt en de meisjes voor een onderhoud apart roept.

”Hoe gaat het hier, dames?”

”Zoals dat onder de gegeven omstandigheden te verwachten is,” antwoordt Inge Dietsel weinig enthousiast.

”Moed houden, denk aan de Führer en het vaderland; daarvoor moeten offers gebracht worden.”

De twee meisjes kijken de dokter van terzijde aan, niet wetend wat ze ervan denken moeten.

Inge strijkt een pluk loshangend haar uit haar gezicht en zwijgt. Hannelore die eens hun aller Führer uitbundig bejubelde, heeft tijdens haar verblijf in Rusland geleerd dat er tussen de werkelijkheid van de oorlog en wat er in het vaderland altijd over werd verteld, wel een groot verschil zit.

Van huis uit is ze met overtuiging fascistisch opgevoed met een daarbij haast goddelijke verering voor hun grote leider Adolf Hitler. Wat het nationaal socialisme Duitsland heeft gebracht, heeft ze in haar korte loopbaan als frontverpleegster meer dan ervaren. Vandaar dat van het oude vuur weinig over is.

Met Inge Dietsel ligt het allemaal heel anders. Inge, tot voor kort medewerkster van de Russische geheime dienst, is door Duitse troepen gevangengenomen en door onder andere Emil Ostarhild bevrijd. Tussen hen is een innige liefde ontstaan wat door allerlei omstandigheden ertoe heeft geleid dat de Russin Groesja Petrovna gemakkelijk haar naam kon veranderen en in het bezit van de juiste papieren in dienst kon komen bij het rodekruisbataljon, waar ze nu een functie als verpleegster vervult. Zowel van het communisme als het nationaal-socialisme moet ze niets hebben. Op politieke dictators is ze helemaal uitgekeken. Het enige waar ze naar verlangt is om zo spoedig mogelijk uit deze oorlog te komen. Eens hoopt ze met haar geliefde, Emil, te trouwen; daarmee zal een groot gedeelte van haar levenswens in vervulling gaan.

Ze kijkt de dokter wantrouwend aan.

De dokter die met zijn woorden indruk wil maken ziet, dat hij daarin slechts matig geslaagd is. Hij lacht wrang als hij de bedrukte gezichten van de twee verpleegsters ziet.

”Is het mogelijk dat jullie mij alle lijsten geven waarop de namen staan van de verpleegde soldaten die mobiel zijn?”

”U bedoelt, dokter? vraagt Inge met een zwak accent.

”Ik wil alle namen hebben van degenen die eventueel vervoerd kunnen worden.”

Hij ziet de weifeling bij het tweetal en begrijpt dat hij zijn vraag anders had moeten formuleren. De twee zijn intelligent genoeg om te doorzien wat deze vraag inhoudt. Maar ook een verpleegster in het Duitse leger staat onder strenge discipline, zodat er geen vragen worden gesteld. Men geeft slechts antwoord als daarom gevraagd wordt.

”We zullen die u zo spoedig mogelijk geven, dokter. Er moet na onze ronde nog iets aan worden bijgewerkt,” zegt Hannelore.

De dokter knikt. Hij heeft de leiding over de afdeling waar de zwaarst gewonden zijn ondergebracht en zodoende vallen er dagelijks mensen af. Vele malen daags komt een groep gestraften om de doden op te halen en hen te begraven. Dat is een werkje dat samen met de Russische krijgsgevangenen wordt gedaan.

”Kom dan dadelijk even naar mijn kamer,” nodigt de dokter hen uit.

”Tot uw orders, dokter.”

De meisjes brengen zoiets als de militaire groet.

Dokter Rentz draait zich om en verlaat de schuur.

”Wat denk jij ervan, Inge?”

”Wat moet ik denken?” antwoordt deze ontwijkend.

”Ze zijn het een of ander van plan, denk ik. We zullen wel zien,” oppert Hannelore, die hoopt eindelijk weer eens een beetje normaal te kunnen leven. Met Inge ligt het echter allemaal iets anders. Zij, met haar opleiding bij de geheime dienst heeft wel door wat er mogelijk gaat gebeuren en dat stemt haar tot nadenken.

Ze geeft haar gedachten echter niet aan de ander prijs, daar ze weet dat Hannelore psychisch niet zoveel kan hebben. Vandaar dat ze een ontwijkend antwoord geeft.

”Die hoge omes hebben altijd wat anders.”

”Dacht je, Inge?”

”Ja, wat zou er anders moeten gebeuren? Niets toch zeker!”

Dan maken de meisjes met behulp van nog enkele verpleegsters de lijsten klaar. Dat gebeurt op een manier zoals bij de verschillende onderdelen dergelijke lijsten worden samengesteld. In de andere gevallen betreft het niet mensen, maar wapens en voertuigen; materiaal waar men iets anders mee kan omgaan.

Bij het groepje hutten waar Oberst Gehlen met het restant van het Löwen Pantzer Eskadron is ondergebracht, heeft men reeds een uitvoerige inventarisatie samengesteld. Bijna al het rijdend materieel kan worden gebruikt als dat nodig is.

De kolossale Tigertanks waarvan er enkele gerepareerd moesten worden, kunnen binnen de gestelde tijd van achtenveertig uur gereed zijn.

Eugen Rosenheim, commandant van het eerste eskadron, is met de bemanning bezig zijn commandotank slagvaardig te maken. Hoewel niemand iets van de uitbraakpoging heeft gehoord, hangt er toch iets van spanning in de lucht. En Eugen Rosenheim is een van die mensen die een fijne neus hebben waar het bepaalde zaken betreft. Hij heeft zijn vriend en strijdmakker. Ernst Steinhiber, terzijde genomen om met hem enkele zaken te bepraten.

”Ik weet niet wat er gaat gebeuren. Ernst, maar dat het knokken wordt staat voor mij als een paal boven water. Er wordt te veel op hoog niveau gepraat en geregeld, en met een waas van geheimzinnigheid omhuld. Ik zeg jou: laten we er op voorbereid zijn dat we er tussenuit gaan. Reken daar op en neem maatregelen.”

”Ik heb een gesprek gehad met onze vriend Oberst Gehlen. Hij vroeg mij hoe het met ons wagenpark gesteld was. Bovendien moet alles wat binnen achtenveertig uur gerepareerd kan worden met voorrang behandeld worden. De rest kan blijven wachten tot later. Ik begrijp dat dit wil zeggen: laat de rest maar staan, dat hebben we nooit meer nodig.”

”Dat denk ik ook, Ernst. Zorg ervoor dat wij er tussen uit kunnen. Probeer een overdaad aan munitie en benzine te versieren; tenslotte is het organiseren van bepaalde artikelen een deel van je oude beroep.”

Eugen doelt op de vroegere baan van Ernst Steinhiber; als hoge functionaris bij de Kriminalpolizei heeft deze in het verleden practische ervaring opgedaan te midden van criminelen en gangsters. Zodoende is het voor hem niet moeilijk om een inbraak te plegen of in het bezit te komen van goederen die normaal moeilijk te krijgen zijn.

”Ik zal zien wat ik doen kan, dat beloof ik, Eugen. Echter, zoals de zaak er nu voorstaat, mag dat niet ten koste gaan van de anderen. Ik weel zeker dat zelfs bij de top honger geleden wordt.”

”Reken daar gerust op, kerel.”

Als Eugen Rosenheim door het dorp loopt, wordt hij door een ordonnans aangesproken.

”Luitenant Rosenheim, ik ben al lange tijd naar u op zoek. U wordt verzocht op het commandantsbureau te komen: Oberst Gehlen verwacht u.”

”Ik zal bij hem aanlopen,” belooft Eugen Rosenheim.

De Oberst zit over een grote kaart gebogen en heeft een pijp zonder tabak in zijn mond, als luitenant Eugen Rosenheim na op de deur geklopt te hebben, de hut binnen komt.

”Je had mij geroepen, Ludwig?” vraagt hij kameraadschappelijk.

”Ja, Eugen, ik wil enkele inlichtingen van je.”

De aangesprokene kijkt de Oberst nieuwsgierig aan.

”Wat gaat er gebeuren, Ludwig?” vraagt Eugen Rosenheim zonder omhaal aan de Oberst, die trouwens, net als Ernst Steinhiber, een oude kameraad is uit het vooroorlogse Duitsland.

”Enkele dingen, urgent, en bovendien hoogst onaangenaam. Laten we met de urgente beginnen. Ik moet iemand hebben die een rapport van ons brengt naar de staf. Bovendien een man die naar het hospitaal gaat om daar voor mij enkele lijsten met verzegelde gegevens te halen. Heb je de jongen beschikbaar? Hij kan naast het zakelijke ook een kort bezoek brengen aan zijn verloofde, mejuffrouw Inge Dietsel.”

Eugen glimlacht: Emil Osterhild, de bedoelde soldaat, die in het hart van de oudere man zon warme plaats inneemt.

”Ik zal met veel genoegen hem opdracht geven om een bezoek aan het hospitaal te brengen. De stafarts kent hij, zodat het hem wel lukken zal om Inge even alleen te spreken te krijgen.”

”Dat is dan zover geregeld, Eugen. Het volgende probleem waar ik mee omhoog zit is dit: Ook jij zult al wel gemerkt hebben dat er het een en ander te gebeuren staat. Als vriend zou ik je graag meer willen vertellen, als je meerdere doe ik dat niet, omdat ook ik onder bevelen sta die gehoorzaamd moeten worden. Ik vertel je dus niets, maar zorg ervoor dat ons eskadron bewapend is en gereed om op zeer korte termijn te kunnen vertrekken. Deze mededeling is beslist vertrouwelijk, trek er je conclusies uit en handel daarnaar.”

”Ik heb niets gehoord, Herr Oberst,” grijnst de ander wrang.

* Collectieve Russische staatsboerderij.

3

Als Emil Ostarhild zijn opdracht bij de Oberstabarzt heeft uitgevoerd, blijft hij weifelend in de houding voor het bureau van de dokter staan.

”Is er nog iets, soldaat?” wil de man weten.

Emil klapt nog eens nadrukkelijk met de hakken tegen elkaar en met de pinken op zijn broeksnaden zegt hij, terwijl zijn kin tegen zijn borst wordt gedrukt: ”Herr Oberstabarzt, mag ik tot u een verzoek richten?”

De dokter kijkt de soldaat nu wat aandachtiger aan en dan glijdt er een flauwe glimlach over zijn gelaat. Hij herkent Emil en begrijpt wat deze hem wil vragen. Overigens snapt hij best dat het zijn vriend Oberst Gehlen is geweest die de jonge soldaat naar het hospitaal heeft gezonden.

”Of je een dienstgesprek met een van onze verpleegsters mag hebben, wil je mij zeker vragen, beste kerel. Is het niet zo?” zegt de arts joviaal.

”Uh, ja, eigenlijk wel ja. Ziet u, ik bedoel…”

”Wie is ook al weer de betreffende jongedame?”

”Inge, Herr Oberst, Inge Dietsel.”

”We zullen even voor je informeren. Hoe was je naam ook al weer?”

”Ostarhild, Oberst, Emil Ostarhild,” antwoordt de jonge soldaat schuchter.

”Franzl…!”

”Jawohl, Herr Oberst Stabarzt!”

De oude oppasser van de chefarts komt ergens uit een van de vertrekken te voorschijn. Het lijkt wel of de man heeft staan wachten om op het directe bevel van de arts te kunnen aantreden. ”Zoek even voor me uit waar zuster Inge Dietsel is en vraag haar naar mijn verblijf te komen. Er is iemand die haar met spoed wil spreken.”

”Tot uw orders Herr Stabarzt,” antwoordt de soldaat, terwijl hij misprijzend naar Emil kijkt die de oorzaak is van zijn verstoorde rust.

”Vertel me eens, nu je toch even wachten moet, hoe het er bij jullie voorstaat met de gang van zaken.”

Emil, die nog steeds stijf in de houding voor de arts staat, wil op militaire manier, zoals hem dat geleerd is, antwoord geven.

”Ga op je gemak staan, soldaat. Of wat beter is, pak die stoel daar. Ik heb niets beters aan te bieden.”

Emil neemt op de aangeboden stoel plaats en gaat stijfjes zitten.

”Nou vertel eens, jongen, hoe staan de zaken er voor bij de club van mijn vriend Gehlen?”

”Naar omstandigheden redelijk, dokter.”

”En hoe is het met je grote vriend, Eugen Rosenheim, gesteld? Hij heeft overigens voor jou wel een heel speciaal plekje in zijn hart. Weet je dat wel?”

”Nou ja, ik mag Eugen erg graag. Aan hem heb ik heel veel te danken. Hij is het die mij door deze rotzooi heeft heen gesleept,” laat Emil zich gaan.

De reactie van de jongen ontgaat de dokter niet. Hij glimlacht.

”Ja, Eugen is een fijn mens, een van mijn vroegere studievrienden. Overigens, weet je dat hij een zoon heeft verloren, een jongen die in een strafbataljon heeft gezeten en ergens in Rusland is gesneuveld?”

”Nee, daarvan is mij niets bekend,” zegt Emil die voelt dat een warme gloed naar zijn hoofd stijgt.

”Nee, kerel, Eugen praat daar nooit meer over, maar het is een gebeurtenis die in zijn leven enorm heeft ingegrepen. Ik ben met hem en zijn gezin goed op de hoogte. Jij lijkt in veel opzichten op Eugens zoon…!” ”Ikke…?”

Jij, ja!

”Oh, dat wist ik niet. Vreemd.”

”Laat daarvan nooit iets merken en vertel niet dat ik jou dit heb gezegd.”

”Waarom vertelt u het mij dan?”

”Laten we zeggen dat ik als arts daarvoor mijn reden heb.”

”Dat begrijp ik niet. Trouwens, hoe weet u dat dan allemaal en hoe weet u dat hij mij graag mag?”

”Je bent wel vasthoudend, kerel, maar ik heb dit gesprek op gang gebracht en waarschijnlijk jouw nieuwsgierigheid gewekt. Ik had er eerlijk gezegd geen erg in wie er voor me stond totdat ik in de gaten had dat je de verpleegster Dietsel wilde spreken. Daar me van haar geschiedenis het een en ander bekend is, ging me een licht op en begreep ik wie jij was.”

”Oh?”

Emil is geschrokken van de woorden van de arts. Immers, hoe meer mensen weten wie Inge Dietsel is, des te groter is de kans op ontdekking.

Er glijdt een angstige trek over het gezicht van de jonge soldaat, iets wat de dokter niet ontgaat. Hij begrijpt waar de jongen zich zorgen over maakt.

”Luister, Emil.” Hij noemt hem heel vertrouwelijk bij zijn voornaam, wat Emils argwaan slechts groter maakt.

”Jouw Inge is voorzien van goede papieren, getekend door mij zelf. Hoe denk je dat het meisje daaraan gekomen is?”

”Heeft ze van u…?”

”Met medewerking van mij, ja.”

”Oh, dat wist ik niet.”

”Dat is ook beter.”

”Waarom vertelt u mij dat? U loopt toch ook gevaar als men er achter komt hoe een ander is gebeurd.”

”Mijn handtekening staat er onder, dus als er iets mis gaat, is er geen herroepen aan.”

”Waarom heeft u dat dan gedaan?” wil Emil weten.

”Laten we zeggen dat het een vriendendienst betreft.”

”Een vriendendienst…?”

De dokter begint te lachen en schudt zijn hoofd.

Achter de deur klinkt gestommel; een bewijs dat er mensen in aantocht zijn. Een stevige klop op de deur kondigt inderdaad aan dat er iemand is die naar binnen wil.

”Binnen!”

De deur gaat open en de oppasser komt binnen. Hij mompelt een paar onverstaanbare woorden tegen iemand die achter de deur staat en blijkbaar niet binnen mag komen van de oppasser, daar hij daartoe eerst bevel van de chefarts wenst te ontvangen.

”Ach, Franzl. Is het gelukt, beste kerel?”

”Zeker, Herr Oberst. De verpleegster wacht achter de deur.”

Hij maakt met zijn duim een achterwaartse beweging, op een manier die superioriteit uitdrukt.

Emil is het gesprek met de arts alweer vergeten en kijkt verlangend naar de deur, waarachter hij zijn liefste weet.